Trường đại học sư phạm hà nội 2
Trung tâm giáo dục quốc phòng hà nội 2
----------------***---------------

Nguyễn hải yến

nghiên cứu phương pháp giảng dạy bài “điều
lệnh đội ngũ đơn vị” cho học sinh lớp 1o
THPT
Khoá luận tốt nghiệp đại học
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng

Hướng dẫn khoa học
Thượng tá: Trần Quang Hùng
Trung tá. ThS: hà mạnh Hùng

Hà Nội – 2010

- 1 -


Lời cảm ơn
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Thượng tá: Trần
Quang Hùng và Trung tá. ThS Hà Mạnh Hùng - Trưởng khoa kỹ thuật – chiến
thuật đã dành nhiều thời gian hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho em trong suốt
thời gian em thực hiện khoá luận.
Em cũng xin chân thành cảm ơn các thầy giáo trong Trung tâm Giáo
dục Quốc phòng - An Ninh Hà Nội 2 cùng các thầy, cô giáo trường THPT
Xuân Hoà, THPT Bến Tre, THPT Dân Lập Châu Phong và các em học sinh
của các trường tạo điều kiện giúp đỡ em hoàn thành tốt đề tài khoá luận này.
Khoá luận được thực hiện sẽ không tránh khỏi thiếu sót. Vì vậy, em rất

GDQP – AN :

Giáo dục quốc phòng - An ninh

THPT

:

Trung học phổ thông

SGK

:

Sách giáo khoa

ĐLĐN

:

Điều lệnh đội ngũ

GD&ĐT

:

Giáo dục và Đào tạo

NXB



1

2. Mục đích nghiên cứu.

2

3. Nhiệm vụ nghiên cứu

2

4. ý nghĩa khoa học và thực tiễn

3
Nội dung

Chương 1: Tổng quan về lý luận và thực tiễn

4

1.1. Lý luận về phương pháp dạy học nói chung.

4

1.2. Lý luận chung về phương pháp giảng dạy môn GDQP - AN

5

1.3. Vị trí môn học GDQP trong trường THPT



3.2. Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học bài ĐLĐN đơn vị

20

3.3. Vận dụng phương pháp giảng dạy bài ĐLĐN đơn vị cho học sinh THPT 24
Kết luận và kiến nghị

42

Tài liệu tham khảo

43

Phần mở đầu

- 6 -


1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục quốc phòng toàn dân, trong đó giáo dục quốc phòng (GDQP)
cho học sinh là một nội dung quan trọng của nhiệm vụ xây dựng nền quốc
phòng toàn dân, là một bộ phận không thể thiếu của nền giáo dục quốc dân.
Nghị định 15/NĐ-CP ngày 01/5/2001 của Chính Phủ về GDQP nêu rõ:
“GDQP thuộc nội dung của giáo dục quốc gia, là nội dung cơ bản trong xây
dựng nền quốc phòng toàn dân, có ý nghĩa rất quan trọng trong chiến lược
đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa (XHCN). GDQP là môn học chính
khoá trong các trường lớp đào tạo bậc Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên
nghiệp, dạy nghề, trung học phổ thông thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, các
trường hành chính và đoàn thể”.

sinh lớp 10 mới làm quen với môn GDQP.
Với những yêu cầu cấp thiết như trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:
“Nghiên cứu phương pháp giảng dạy bài đội ngũ đơn vị cho học sinh lớp
10 THPT”, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
2. Mục đích nghiên cứu.
Trên cơ sở nghiên cứu về cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc
giảng dạy bài ĐLĐN ở bậc THPT, từ đó đề xuất biện pháp dạy bài ĐLĐN
đơn vị cho học sinh lớp 10 THPT
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được kết quả, đề tài cần tiến hành giải quyết các nhiệm vụ sau:
Nhiệm vụ 1: Phân tích, đánh giá nhận thức và khả năng thực hành của
học sinh lớp 10 qua quá trình tiếp thu và thực hiện các động tác.
Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu phương pháp giảng dạy nội dung ĐLĐN từ đó
tìm ra phương pháp giảng dạy bài ĐLĐN đơn vị phù hợp cho học sinh lớp 10
THPT.

- 8 -


4. ý nghĩa khoa học và thực tiễn
4.1. ý nghĩa khoa học
Nghiên cứu phương pháp giảng dạy ĐLĐN để tìm ra phương pháp
giảng dạy phù hợp và tiến bộ nhất.
4.2. ý nghĩa thực tiễn
Kết quả đạt được có thể là căn cứ để các đồng nghiệp nghiên cứu, phát
triển và vận dụng trong công tác giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy và
học đội ngũ đơn vị ở các trường THPT.

Nội dung
Chương 1: Tổng quan về lý luận và thực tiễn

phẩm chất đạo đức con người mới.

- 10 -


Phương pháp dạy học có tác dụng tích cực trong việc góp phần đào tạo
ra những con người lao động mới cho xã hội, phương pháp dạy học trong nhà
trường XHCN khác về chất với phương phương pháp dạy học cũ trong xã hội
cũ - những phương pháp có tính chất giáo điều, nhồi sọ, đơn điệu… làm hạn
chế và thậm chí làm thui chột nhân cách học sinh, phù hợp với mục đích
chính trị của giai cấp thống trị với bản chất của xã hội cũ.
Từ những điều đã trình bày, chúng ta có thể nêu lên định nghĩa về
phương pháp dạy học như sau: Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách
thức hoạt động của thầy và trò trong quá trình dạy học, được tiến hành
dưới vai trò chủ đạo của thầy nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học.
1.2. Lý luận chung về phương pháp giảng dạy môn GDQP - AN
Phương pháp giảng dạy GDQP - AN là nội dung quan trọng trong
truyền tải kiến thức quốc phòng, an ninh và kỹ năng quân sự. Phương pháp
GDQP - AN ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập, phản ánh quá trình
nghiên cứu, sáng tạo, năng lực, trình độ vận dụng của giáo viên vào quá trình
thực tiễn.
Phương pháp GDQP - AN giúp cho cán bộ giáo viên, học viên, sinh
viên, học sinh nghiên cứu hiểu rõ những vấn đề cốt lõi trong từng nội dung cụ
thể, từ quan điểm, nguyên tắc các mối kết hợp và sự phát triển theo thứ tự của
nội dung. Trên cơ sở phần lý luận sẽ đề cập đến cách tổ chức giảng dạy, huấn
luyện theo mô hình mẫu được sắp xếp. Mỗi phần học, bài học, nội dung vấn
đề giảng dạy hoặc mỗi hành động, cử động, động tác đều được phản ánh, thể
hiện đầy đủ theo đúng cách tổ chức, phương pháp giảng dạy.
Phương pháp giảng dạy kỹ năng thực hành ngoài việc xác định mục
đích yêu cầu, ý nghĩa khoa mục còn phải thể hiện tư thế, tác phong, động tác,

có, từ đơn giản đến phức tạp, từ nhỏ đến lớn, từ thấp lên cao trong một kết
cấu đầy đủ, hoàn chỉnh.

- 12 -


GDQP - AN là một môn khoa học xã hội, cơ cở hình thành GDQP AN đã tồn tại lâu dài và ngày càng phát triển. Phương pháp GDQP - AN cơ
bản giống với phương pháp dạy học các môn khoa học được xác định:
- Đều đứng trên quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật
lịch sử để giải quyết các mối quan hệ trong lịch sử tồn tại và phát triển của
các sự vật hiện tượng.
- Đều đứng trên quan điểm giai cấp để xem xét, đánh giá và giải quyết
các mối quan hệ trong các nguyên tắc:
Tính tư tưởng và khoa học.
Tính thực sự, thực tế.
Tính hệ thống và trình tự.
Đều có các hình thức tổ chức và phương pháp cơ bản trong giảng dạy
lý thuyết và thực hành.
GDQP - AN là khoa học tổng hợp, bởi vậy yêu cầu về phương pháp giảng
dạy, huấn luyện phải cụ thể, chặt chẽ cả về thời gian, không gian và thời điểm
đối với cả người dạy và người học.
- Phải có nhận thức nhanh
- Tư duy sâu sắc, đúng, linh hoạt
- Vận dụng vào thực tế nhanh, thành thạo.
Trong chiến tranh, chiến đấu không phải lúc nào các điều kiện thuận lợi
cũng cho phép và đủ. Tình hình địa lý, khí hậu, thời tiết luôn diễn biến phức
tạp. Đối tượng tác chiến luôn có những thay đổi về quy mô, âm mưu, thủ
đoạn và hình thức tác chiến. Do đó, phương pháp giảng dạy phải đáp ứng đầy
đủ mong muốn của người học, đồng thời giải quyết đưác mâu thuẫn nảy sinh
sao cho phù hợp với diễn biến cụ thể.


- 14 -


XHCN và củng cố nền quốc phòng toàn dân vững mạnh. Điều này liên quan
trực tiếp đến sự an nguy, tồn vong, sống còn của quốc gia, dân tộc.
1.4. Đặc điểm và phương pháp giảng dạy điều lệnh đội ngũ
1.4.1 Đặc điểm giảng dạy điều lệnh đội ngũ
Giảng dạy ĐLĐN là nội dung được thực hiện ngoài sân bãi bằng sự kết
hợp chặt chẽ giữa lời nói và các thao tác nghiệp vụ, giữa lý thuyết và thực
hành của cán bộ, giáo viên. Đối tượng giảng dạy, huấn luyện ĐLĐN là các
nam, nữ học sinh, được biên chế thành các đơn vị tiểu đội, trung đội, đại đội.
Thông thường một đại đội học sinh được biên chế từ 130 đến 150 em; Trung
đội từ 40 đến 50 em, tiểu đội từ 10 đến 17 em. Tuy nhiên, do điều kiện về
thao trường, bãi tập, về cơ sở vật chất trang thiết bị dạy học ở mỗi trường
khác nhau nên chất lượng, hiệu quả của các bài giảng ĐLĐN chưa đồng đều.
Đội ngũ giáo viên còn mỏng và không đồng đều ở các cấp học, bậc
học. Giáo viên trong các trường THPT còn thiếu nhiều về số lượng, chủ yếu
là cán bộ quân đội đã nghỉ chế độ, giáo viên thể dục thể thao kiêm nhiệm, các
sĩ quan, hạ sĩ quan ở các cơ quan quân sự địa phương, ở các đơn vị đóng quân
xung quanh. Hầu hết giáo viên giảng dạy ĐLĐN không được đào tạo cơ bản,
chưa được thống nhất nội dung, chương trình, không có phương pháp sư
phạm quân sự nên ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giảng dạy. Mặc dù
được biên chế thành các tiểu đội, trung đội, đại đội nhưng cán bộ quản lý các
tiểu đội, trung đội, đại đội ấy vẫn chỉ là học sinh kiêm chức không có đủ khả
năng giúp đỡ cán bộ, giáo viên về chuyên môn. Do đó việc theo dõi, hướng
dẫn cho học sinh luyện tập ĐLĐN nhất là thực hiện các cử động, động tác
theo các bước hoàn toàn phụ thuộc vào giáo viên lên lớp.
Thời gian học ĐLĐN của học sinh rất ít. Cụ thể trong chương trình
GDQP - AN cho lớp 10 có 15 tiết ĐLĐN, lớp 11 và lớp 12 có 02 tiết ôn tập.

yếu, cốt lõi của vấn đề giảng dạy, vấn đề cần trình bày, chú ý tới điều cốt lõi,

- 16 -


chủ yếu nhất của phương pháp trực quan giữa giảng giải và làm động tác. Khi
giảng dạy động tác đội ngũ giáo viên phải đứng trên các cương vị khác nhau
(nếu không có người làm mẫu, đội mẫu) để thể hiện phương pháp trình bày.
Từng cương vị trong phương pháp giảng dạy phải được phân biệt rõ, không
lẫn lộn.
Trong phương pháp luyện tập động tác đội ngũ từng người phải lấy
luyện tập cơ bản từng người làm trọng tâm, luyện tập kết hợp với bình tập,
thực hiện sai đâu, sửa đấy.
1.5. Đặc điểm tâm lý học sinh THPT đối với môn học GDQP
Đối tượng học môn GDQP trong nhà trường THPT là học sinh lớp 10,
11, 12. Học sinh học các nội dung quân sự không phải để trở thành quân nhân
hay cán bộ sĩ quan quân đội. Môn GDQP có đặc điểm riêng mà các môn học
khác không có. Trước hết GDQP là môn học mới được đưa vào chương trình
đào tạo chính khóa tại các trường THPT. Điều đó cũng có ý nghĩa rằng, so với
các môn học khác đây là môn học còn non trẻ cả về thời gian và trình độ phát
triển khoa học, cả về nội dung môn học. Tính phổ biến của môn học mới đạt
được về phương diện tổ chức, chưa trở thành nhu cầu trong tư duy, trong tâm
lý xã hội rộng rãi của nhiều đối tượng. Trong thực tế, người ta thường cho
con học thêm các môn học khác chưa thấy ai cho con đi học thêm môn
GDQP. Số người nghiên cứa về môn học này chưa nhiều, hệ thống giáo trình,
giáo khoa, tài liệu tham khảo mới được xây dựng trong những năm gần đây.
Vì vậy, các em học sinh THPT muốn tìm hiểu, mở mang kiến thức về bộ môn
GDQP rất khó khăn. Từ đó dẫn tới thái độ giản đơn đối với môn học này.
Thậm chí học sinh còn coi đây là môn học phụ không cần đầu tư nhiều thời
gian, công sức và kinh phí cho môn học này. Các em vẫn chưa nhận thức đầy

Trường THPT Dân Lập Châu Phong
Trường THPT Bến Tre
2.2. Phương pháp nghiên cứu
2.2.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Sử dụng hình thức tổng hợp và phân tích tài liệu: Đọc các tài liệu có
liên quan đến hình thức tổ chức và phương pháp luyện tập, các nội dung thực
hành đối với GDQP - AN và các môn học khác có liên quan, các văn kiện của
Đảng, Nhà nước về GDQP - AN. Từ phân tích tiếp thu và sử dụng các thông
tin khoa học có liên quan cần thiết, tổng hợp lại thành những vấn đề cơ bản có
tính định hướng như phân tích đánh giá khả năng tự luyện tập của học sinh
THPT về trình độ nhận thức, những tác động kích thích khi thực hiện. Từ đó
làm cơ sở cho việc xây dựng hình thức tổ chức và phương pháp giảng dạy
nhằm nâng cao chất lượng GDQP - AN.
2.2.2. Phương pháp điều tra
- 19 -


Chúng tôi tiến hành điều tra thực trạng công tác giảng dạy nội dung
ĐNĐV ở các trường THPT hiện nay, nhằm thu thập các thông tin nghiên cứu
về các đối tượng được nghiên cứu, tuỳ theo lĩnh vực trong thời gian thực tập
sư phạm của bản thân. Trong quá trình điều tra thực trạng, ngoài việc quan sát
thực tế giảng dạy và học tập GDQP - AN, chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn,
phát phiếu điều tra cho học sinh để xác định chất lượng cũng như sự hứng thú,
tinh thần tự giác luyện tập của học sinh khi học các nội dung ĐLĐN đơn vị.
2.2.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm sư phạm là phương pháp được sử dụng trong quá trình
nghiên cứu nhằm mục đích: Khẳng định tính khả thi của hình thức tổ chức và
phương pháp luyện tập tích cực, khẳng định tính khả thi của việc sử dụng
phương pháp luyện tập xoay vòng, đổi tập theo hướng tích cực trong quá trình
tổ chức luyện tập, cụ thể là tổ chức luyện tập nội dung ĐNĐV cho học sinh

Tổ chức lớp học với quân số đông, trong giảng dạy còn xem nhẹ việc
ôn tập. Đặc điệt trong quá trình giảng dạy ĐLĐN, phần lớn giáo viên chỉ tập
trung nhiều vào giới thiệu động tác, còn xem nhẹ việc tổ chức duy trì luyện
tập các nội dung thực hành, thường sử dụng hình thức tổ chức và phương
pháp luyện tập cũ, thường áp dụng máy móc từ huấn luyện bộ đội.
Qua quá trình điều tra, nghiên cứu về công tác giảng dạy ĐLĐN ở một
số trường THPT khu vực thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc bằng phương pháp
thăm quan và đối thoại trực tiếp, chúng tôi nhận thấy: Các trường THPT hiện
nay thường tổ chức học GDQP cho học sinh học tập trung vào đầu năm học
mới hoặc cuối học kì I, không tổ chức học rải trong năm như những môn học
khác. Do điều kiện thiếu giáo viên nên khi giảng dạy thường phải ghép nhiều
lớp. Ví dụ: Trường THPT Bến Tre có tổng số 31 lớp, nhưng chỉ có 2 giáo
viên GDQP, khi tổ chức học tập GDQP cho học sinh khối 10, giáo viên chia
- 21 -


học sinh thành hai khối, mỗi khối gồm 5 lớp, mỗi giáo viên đảm nhiệm giảng
dạy một khối tại sân vận động của nhà trường.
Khi bố trí đội hình lên lớp, vì điều kiện học sinh đông nên giáo viên
thường tổ chức đội hình nhiều hàng ngang theo hình chữ “L” hoặc chữ “U”.
Những học sinh ngồi ở các hàng sau rất khó quan sát các động tác giáo viên
làm mẫu, thậm chí còn nói chuyện riêng gây mất trật tự nên không nghe được
giáo viên giảng bài, không nắm được nội dung cơ bản.
Khi tổ chức luyện tập, giáo viên phổ biến thứ tự các bước luyện tập
theo nội dung bài học, hướng dẫn một cách chung chung rồi phân chia vị trí
tập luyện cho từng lớp. Trong thời gian này chủ yếu do học sinh tự luyện tập,
cán sự lớp không quản lý được, vì lượng học sinh đông nên giáo viên cũng
không thể kiểm tra uốn nắn và sửa sai được kịp thời.
Từ những nguyên nhân chủ quan và khách quan, có thể đánh giá việc tổ
chức luyện tập ĐLĐN của giáo viên bộc lộ những tồn tại sau:

TT
1
2
3

Kết quả

Tổng số
Tên trường

phiếu

A(%)

B(%)

C(%)

THPT Xuân Hòa

300

148=49,33%

134=44,67%

18=6%

300


A.Thường xuyên luyện tập
B. Không thường xuyên luyện tập
C. Chỉ tập luyện khi sắp kiểm tra, khi thầy cô nhắc nhở
Kết quả thu được như sau:
TT

Tên trường

1

THPT Xuân Hòa

2
3

THPT Dân lập
Châu Phong
THPT Bến Tre

Kết quả

Tổng số
phiếu

A(%)

B(%)

C(%)


A. Nhìn thầy cô làm mẫu và làm theo
B. Làm chậm từng động tác, sau đó làm toàn bộ động tác
C. Luyện tập theo sự hướng dẫn của thầy cô.
Kết quả thu được như sau:
Tổng
TT

Tên trường

Kết quả

số
phiếu

A(%)

- 24 -

B(%)

C(%)


1
2
3

THPT Xuân Hòa
THPT Dân lập
Châu Phong

Để đánh giá được những ảnh hưởng từ nhận thức, tinh thần tự giác học
tập và ảnh hưởng của hình thức tổ chức, phương pháp luyện tập cũ mà giáo
viên đã sử dụng trong việc tổ chức luyện tập ĐNĐV của học sinh tôi đã tìm
hiểu kết quả học tập nội dung ĐLĐN đơn vị của 3 lớp 10 ở 3 trường trên. Kết
quả thu được như sau:
Bảng 1: Kết quả học tập nội dung ĐNĐV của học sinh lớp 10
ở các trường THPT:

Tên trường
THPT Dân Lập

Lớp

Sĩ
số

10A8

47

THPT Xuân Hòa 10A2

45

THPT Bến Tre

46

Châu Phong



(53.19%)

(18.52%)

5

19

18

3

(11.11%)

(42.22%)

(40%)

(6.67%)

2

10

31

3

(4.35%)