HOW TO TEACH LISTENING EFFECTIVELY
1. Đặt vấn đề
Nhân lên mạng tìm tài liệu để viết bài cho hội nghị khoa học Ban Ngoại ngữ, tôi
tìm thấy trên mạng một địa chỉ của ABAX ELT Publishers tiêu đề là Teaching
Listening Better. Vấn đề mà các tác giả của trang này đặt ra là “Việc nghe
(listening) đã được dạy đúng hay chưa? (Is listening being taught as well as it
could be?”.
Thấy vấn đề đặt ra cũng khá lý thú nên tôi cũng xin mạn phép giới thiệu cùng các
đồng nghiệp. Vấn đề không có gì mới, nhưng có thể nó chưa được để ý đúng mức
hoặc thường bị bỏ qua vì những lý do chủ quan hay khách quan.
2. Ta dạy nghe đã đúng chưa?
Thiết nghĩ, trong việc học ngoại ngữ, việc thu nạp kiến thức, việc luyện tập và
mức độ tiến bộ nhiều hay ít phần lớn phụ thuộc vào khả năng và sự chuyên cần
của người học, nhưng nếu người dạy có phương pháp hay và đúng thì hiệu quả sẽ
cao hơn. Tuy nhiên, giáo viên thường lúng túng nhiều khi dạy nghe. Có phải cứ
cho nhiều bài tập, học viên nghe, giáo viên hỏi, rồi trả lời, rồi đoán, rồi đánh giá
v.v, chưa được thì lại nghe tiếp, nghe tiếp, lại hỏi lại trả lời… Với một thời lượng
ít ỏi trên lớp thì làm sao học viên thấy là mình đã đạt được một cái gì đấy sau bài
luyện tập? Họ cần phải luyện tập nhiều ở nhà. Câu cá được nhiều hay ít là việc của
học viên, điều quan trọng mà người thầy cần cho họ là cái cần câu và chỉ cho họ
cách câu thế nào.
3. Dạy kiến thức hay dạy kỹ năng?
Cá hay cần câu và cách câu? Cung cấp kiến thức hay dạy kỹ năng? Tất nhiên
không loại trừ vế nào. Có chăng là còn thiếu sự cân đối giữa hai vế này. Nguyên
nhân của sự lúng túng dẫn đến thiếu hiệu quả trong việc dạy môn nghe của nhiều
giáo viên, trong đó có cả tôi, là ở chỗ chúng ta mới chỉ dừng ở việc cung cấp kiến
thức cho học viên mà chưa chỉ cho họ cách nghe như thế nào. Tức là ta chưa dạy
cho họ kỹ năng nghe.
4. Học nghe rất khó do đặc trưng ngôn ngữ khác nhau



hướng dẫn học viên sử dụng những kiến thức ngữ pháp và cấu trúc diễn ngôn như
là chiến lược trong luyện nghe.
Người dạy cần lưu ý học viên những vấn đề sau đây:
Những đặc điểm ngữ âm trong lời nói Anh:
1. Hiện tượng nối từ (liaison: how words link together)
2. Hiện tượng nhược nguyên âm (schwa: how the central vowels weaken)
3. Hiện tượng hài âm (assimilation: how sounds mix together)
4. Hiện tượng nuốt âm (elision: how sounds disappear)
5. Hiện tượng tỉnh lược âm tiết (ellipsis: how syllables disappear)
6. Hiện tượng chêm xen âm phụ (intrusion: how helping sounds are used between
vowel sounds )
7. Ngữ điệu trong thay đổi lượt lời (intonation: how intonation helps with
conversational turn taking)
8. Nhấn giọng báo hiệu thông tin mới (prominence: how stress signals new
information)
Chiến lược trong nghe hiểu:
9. Đoán nghĩa qua ngữ pháp (how to use grammar to help guess meaning)
10. Đoán nghĩa qua nội dung diễn ngôn (how to use discourse knowledge to help
guess meaning)
11. Đoán nghĩa qua ngữ điệu và trọng âm (how to use knowledge of intonation
and stress to guess meaning)
6. Bài tập luyện nghe của giáo trình Market Leader đã đáp ứng các nội dung
cần thiết nêu ở trên chưa?
Có thể thấy trong cấu trúc bài tập luyện nghe của giáo trình Market Leader, mảng
bài tập luyện kỹ năng nghe được xây dựng khá bao quát, bao gồm cả phần đặc
trưng ngữ âm, phần thực hành nghe hội thoại và dự đoán thông tin qua từ vựngngữ nghĩa-ngữ pháp và ngữ cảnh hội thoại:
(i) Chỉ dẫn các đặc trưng về ngữ âm thể hiện trong phần talk business, có các
bài tập nghe về individual sounds, connected speech, stress and intonation,




Teach your students about liaison. It might not help them suddenly "hear" all
words and word boundaries, but it will help them understand. Students need to be
given guidance. Not all teachers do this and not all textbooks do this.
Top-Up Listening teaches this. You should too.
Letting your students know about this linking will help their listening
2. How vowels weaken (the central vowel)
The Schwa. The Weak Vowel. The Central Vowel.
This is the most important vowel you can teach your students. The "upside down
e" in their dictionaries. This is the central vowel.
The vowels in the "grammar words" or "function words" of sentences, the
prepositions, conjunctions, the articles and so on, become weak; that is, the vowels
change to "central vowels", the unstressed vowel. As a result it is often difficult to
hear these words. The vowel sounds are NOT prominent and are difficult to catch.
They are weak and pronounced only very lightly. Basically, words that are
stressed are pronounced normally and words that are unstressed are weak and
difficult to hear. The "to" in the sentence below sounds like "tu" because the
vowels are weak.
Second language learners often have difficulty with English weak vowels.
Although some languages do have a system of weakening vowels, many languages
do not. Students need to be taught about weak vowels.
Many listening classes don't teach students about the central vowel. And students
need to understand this to understand English!!
Top-Up Listening teaches students about weak vowels. And so should you.
3. How sounds mix together (assimilation)
Sounds mix together to make new sounds
Sometimes when two consonant sounds come together, one at the end of one word
and one at the beginning of another. They mix to form a new sound.
What did you do?


Your students need to know.


9. How to use grammar to help guess meaning (strategies)
Use your knowledge of grammar to guess what you don't hear.
Grammar helps us guess what we don't hear clearly.
Once students have been taught about the schwa, (the weak or central vowel), they
should next be taught to use their understanding of grammar to help them guess. It
is impossible to hear clearly everything that is said, because often natural speech is
NOT clearly enunciated.
When our students listen to English there are many holes, many places where they
don't know what's being said. These holes are usually the grammar words, the
function words that are pronounced weakly.
In the above, the students hear clearly the meaning words, (the verbs, adjectives,
nouns). But the middle part, is not enunciated clearly. Well in the above sentence
we know it's a question because it starts with "where", so we can guess what's
missing easily. We're missing an auxiliary verb and a pronoun. Since it's "last
night", we know we've got a past tense auxliary. Students can easily guess what's
missing here.
Teach your students to fill in the gaps with their knowledge of grammar.
We need to encourage our students to guess. Language is not math. Language is
not science. It's OK to guess. No need to "prove" your answers here. Tell your
students to guess. It's an important listening strategy!
10. How to use discourse knowledge to help guess meaning (strategies)
Use your knowledge of discourse to guess what you don't hear
Discourse helps us guess what we don't hear clearly.
A knowledge of stock phrases, a knowledge of culture, a knowledge of social
situations can help our students understand spoken English.
If you are in a typical American restaurant and your order Bacon and Eggs, you
can almost guess what kind of conversation will happen. What do you think the