ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

TRẦN THỊ THẬP

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG
MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

TRẦN THỊ THẬP

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG
MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số:
60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THÙY ANH

nghiệp Ban QLDA các công trình trọng điểm tỉnh Hà Nam và bạn bè đã tạo
điều kiện, giúp đỡ về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này.
Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!
Tác giả luận văn

Trần Thị Thập


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu
và kết quả nghiên cứu trong Luận văn có nguồn gốc rõ ràng, trung thực cũng
như chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào và xuất phát từ tình hình
thực tiễn cấp bách ở Hà Nam.
Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã
được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đều đã được chỉ rõ
nguồn gốc.

Tác giả luận văn

Trần Thị Thập


MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ....................................... i
DANH MỤC BẢNG BIỂU ............................................................................ii
DANH MỤC HÌNH ....................................................................................... iii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ................................................................................. iv
LỜI NÓI ĐẦU .................................................................................................. 1

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở HÀ NAM................................................ 48
3.2.1. Thực trạng thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt
bằng trên địa bàn tỉnh Hà Nam ................................................................ 48
3.2.2. Đánh giá công tác thực hiện chính sách bồi thường, GPMB trên địa
bàn tỉnh Hà Nam ......................................................................................... 59
CHƯƠNG 4 .................................................................................................... 74
GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
BỒI THƯỜNG, GPMB TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ NAM ......................... 74

4.1. BỐI CẢNH CHUNG ............................................................................ 74
4.1.1. Bối cảnh của Việt Nam ...................................................................... 74
4.1.2. Bối cảnh của Hà Nam ....................................................................... 75
4.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC THỰC HIỆN
CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, GPMB TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NAM ....... 76
4.2.1. Giải pháp về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ................................. 76
4.2.2. Giải pháp về hoàn thiện cơ chế, chính sách...................................... 77
4.2.3. Giải pháp về thủ tục hành chính ....................................................... 77
4.2.4. Giải pháp về việc ban hành đơn giá bồi thường, hỗ trợ .................... 78
4.2.5. Giải pháp về tái định cư .................................................................... 79
4.2.6. Giải pháp về hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm đối với người bị thu
hồi đất:......................................................................................................... 79
4.2.7. Giải pháp về tuyên truyền, giáo dục và tăng cường sự phối hợp của
các tổ chức................................................................................................... 80
4.2.8. Giải pháp về đào tạo, bồi dưỡng và giáo dục tư tưởng cho đội ngũ
cán bộ thực hiện chính sách bồi thường, GPMB ....................................... 81
4.2.9. Giải pháp về tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra ...................... 81
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 83
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 85

PHU LỤC


Giao thông vận tải

5

KHXH&NV

Khoa học xã hội và nhân văn

6

LĐĐ

Luật Đất đai

7

NĐ

Nghị định

8

QLDA

Quản lý dự án

9

TĐC

Nội dung

Trang

Tổng hợp tình hình và kết quả thực hiện
1

Bảng 3.1

chính sách bồi thường, GPMB tại dự án số

61

1 đến hết năm 2014
2

Bảng 3.2

Tổng hợp công tác bồi thường, GPMB 4
dự án trọng điểm trên địa bàn tỉnh

ii

63


DANH MỤC HÌNH

STT
1


Tình hình chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất
2

Biểu đồ 3.2

tỉnh Hà Nam qua các năm 2010, 2011,

43

2012, 2013, 2014
Biểu đồ về nhu cầu và cơ cấu sử dụng đất
3

Biểu đồ 3.3

của dự án Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật
khu du lịch Tam Chúc, tỉnh Hà Nam

iv

44


LỜI NÓI ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Những năm qua công tác xây dựng cơ bản ở nước ta đã có bước phát
triển mới cả về số lượng, chất lượng và quy mô, đã có hàng trăm dự án lớn do
Nhà nước trực tiếp đầu tư và quản lý như: công trình thủy điện, thủy lợi, nông
nghiệp, công nghiệp, giao thông... với tổng mức đầu tư hàng chục ngàn tỷ

GPMB là nhiệm vụ tiền đề, tiên quyết và đóng vai trò rất quan trọng đối với
quá trình thực hiện của mỗi dự án. Đây là công việc đầy dãy những khó khăn,
vướng mắc và có tính nhạy cảm cao. Từ thực tiễn cho thấy việc áp dụng chính
sách bồi thường, GPMB thực hiện dự án từ khi có LĐĐ 2003 đến nay đang gặp
phải rất nhiều vướng mắc, nhất là đối với chính sách thu hồi đất sản xuất đã
ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ thực hiện các dự án nói riêng, sự phát triển
kinh tế, an sinh xã hội nói chung. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng
này, trong đó phải kể đến chính sách pháp luật về bồi thường, GPMB còn
chưa đồng bộ, bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn và quan trọng hơn cả
là việc thực hiện chính sách bồi thường, GPMB vẫn còn cứng nhắc, bị động và
thiếu sự linh hoạt, chưa thực sự chú ý lắng nghe các kiến đóng góp từ phía
người dân bị thu hồi đất; thậm chí vẫn còn tình trạng vi phạm pháp luật trong
quá trình GPMB. Những tồn tại, vướng mắc trên là do rất nhiều nguyên nhân,
cả khách quan lẫn chủ quan, có cả nguyên nhân do chính sách và cả nguyên
nhân do những người thực thi chính sách. Điều này cho thấy chúng ta cần tiếp
tục nghiên cứu, tìm ra các giải pháp nhằm tăng cường công tác thực hiện chính
sách bồi thường, GPMB vào thực tiễn. Chính vì vậy tác giả đã chọn đề tài:
“Thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh
Hà Nam” để trả lời cho câu hỏi nghiên cứu: Hà Nam cần có những giải pháp gì
để tăng cường công tác thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng?
Để trả lời cho câu hỏi nghiên cứu chính, đề tài cần trả lời những câu hỏi
2


nghiên cứu phụ sau:
- Thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu
hồi đất trên địa bàn tỉnh Hà Nam từ khi LĐĐ 2003 có hiệu lực đến nay?
- Đã có những thành công, hạn chế và nguyên nhân gì?
- Cần phải có những giải pháp gì góp phần tăng cường công tác thực hiện
chính sách bồi thường, GPMB trên địa bàn tỉnh Hà Nam đảm bảo hài hòa lợi

- Về nội dung: Thực trạng thực hiện chính sách bồi thường, GPMB tại 4
dự án trọng điểm trên địa bàn tỉnh Hà Nam, gồm: Dự án Đầu tư xây dựng nhà
thi đấu đa năng và các công trình hạ tầng liên quan; Dự án Đầu tư xây dựng
công trình hạ tầng kỹ thuật khu du lịch Tam Chúc tỉnh Hà Nam; Dự án Xây
dựng tuyến đường bộ nối đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng với đường cao tốc
Cầu Giẽ - Ninh Bình và Tiểu dự án thành phố Phủ Lý thuộc dự án phát triển
các đô thị loại vừa tại Việt Nam.
- Về không gian: Tại tỉnh Hà Nam qua thực tiễn áp dụng tại một số dự
án trọng điểm trên địa bàn tỉnh.
- Về thời gian: Từ năm 2010 đến năm 2014.
KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, mục lục và tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn gồm 4 chương.
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn
về thực hiện chính sách bồi thường, GPMB
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng thực hiện chính sách bồi thường, GPMB trên
địa bàn tỉnh Hà Nam
Chương 4: Giải pháp tăng cường công tác thực hiện chính sách bồi
thường, GPMB trên địa bàn tỉnh Hà Nam.

4


CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN,
THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG,
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng là vấn đề hết sức nhạy cảm

định nguyên nhân, yếu tố thúc đẩy hoặc cản trở đến công tác bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư từ thực tiễn công tác bồi thường, GPMB một số dự án trên
địa bàn tỉnh như Khu liên hợp gang thép, cảng Sơn Dương của Tập đoàn
Hưng Nghiệp Formosa - Đài Loan, Nhà máy Nhiệt điện Vũng áng, dự án khai
thác mỏ sắt Thạch Khê, nhà máy luyện thép của Tập đoàn Tata Ấn Độ.
Trần Đông Y, 2009. Thực trạng lao động - việc làm của người dân sau
TĐC (nghiên cứu trường hợp tại Khu kinh tế Dung Quất tỉnh Quảng Ngãi.
Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG Hà Nội: Nghiên cứu
tổng quan cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích thực trạng lao động - việc làm
và làm rõ thực trạng đời sống kinh tế, xã hội của người dân sau tái định cư ở
khu vực dự án Khu Kinh tế Dung Quất. Đề xuất một số giải pháp về lao động,
việc làm gồm: đào tạo nghề để chuyển đổi việc làm, phát triển kinh tế, tạo
việc làm cho người lao động sau tái định cư, tăng cường công tác tư vấn, giới
thiệu việc làm, xây dựng đồng bộ các chính sách, cơ chế hỗ trợ người dân sau
tái định cư nhằm ổn định đời sống cho họ giai đoạn 2010 - 2015.
Lê Thị Yến, 2011. Pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất qua
thực tiễn áp dụng tại địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội. Luận văn Thạc
sĩ luật học: Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về bồi thường khi khi nhà nước
thu hồi đất. Phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về bồi thường từ
khi Luật đất đai 2003 có hiệu lực đến nay tại địa bàn quận Tây Hồ, TP Hà
Nội. Qua đó chỉ ra các quy định phù hợp, chưa phù hợp của pháp luật về BT
6


khi NNTHĐ cũng như những tồn tại, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng và
nêu nguyên nhân của tình trạng này. Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn
thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bồi thường khi nhà
nước thu hồi đất.
Trần Mai Phương, 2011. Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất,
GPMB của dự án xây dựng khu đô thị mới Thịnh Liệt, quận Hoàng Mai, TP

nguyên nhân sự chênh lệch giữa giá đất do Nhà nước quy định và giá đất trên
thị trường. Đề xuất hoàn chỉnh quy định pháp luật về định giá đất phục vụ
công tác thu hồi đất, GPMB; quy định về phương pháp xác định giá đất phù
hợp thị trường; đề xuất hệ thống khung pháp luật cho hoạt động cung cấp dịch
vụ định giá đất; bổ sung các quy định về trình tự, thủ tục định giá đất; đề xuất
các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong thực tế.
Nguyễn Thị Thuận, 2012. Đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất,
GPMB tới sinh kế của người dân tại dự án xây dựng khu đô thị mới quận Hải
An, TP Hải Phòng. Luận văn thạc sỹ ngành địa chính, trường ĐHKHTN ĐHQG Hà Nội: Nghiên cứu tổng quan các chính sách, quy định pháp lý về
bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của nước ta từ khi có LĐĐ 2003 đến nay.
Thực tiễn công tác bồi thường, GPMB dự án xây dựng khu đô thị mới tại
quận Hải An. Đánh giá, phân tích thực trạng công tác thu hồi đất, GPMB và
những ảnh hưởng của nó đến người dân bị thu hồi đất. Rút ra bài học kinh
nghiệm, đề xuất một số giải pháp cho công tác thu hồi đất, GPMB ở TP Hải
Phòng hiện nay.
Trần Thị Lê Tâm, 2012. Tác động của việc tái định cư đến đời sống
người dân trong vùng dự án của dự án ADB cải thiện môi trường đô thị miền
Trung Việt Nam. Luận văn thạc sỹ, trường ĐHKHXH & NV: Nghiên cứu về
8


tác động của chính sách TĐC của Chính phủ Việt Nam và ADB và những vấn
đề của người dân chịu ảnh hưởng trực tiếp của các chính sách TĐC qua việc
so sánh hiện trạng đời sống của người dân TĐC hiện nay so với trước khi
thực hiện chính sách. Đánh giá mức độ hài lòng của người dân vùng TĐC về
các mặt của đời sống (kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường). Đưa ra các đề
xuất kiến nghị nhằm phát huy hiệu quả của các chính sách TĐC và giảm thiểu
bất lợi của chính sách lên đời sống người dân sau TĐC.
Đỗ Lan Quỳnh, 2012. Nghiên cứu đề xuất giải pháp đẩy nhanh tiến độ
GPMB ở các dự án phát triển công trình công cộng tại TP Hà Nội. Luận văn

Hà Nội. Luận văn thạc sỹ, trường ĐHKHTN: Nghiên cứu tổng quan các chính
sách, quy định pháp lý bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của nước ta từ khi có
LĐĐ 2003 đến nay. Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại các dự án:
Dự án khu đô thị mới An Hưng, Dự án đường Lê Văn Lương kéo dài, Dự án
khu đô thị mới Mỗ Lao. Điều tra, khảo sát về giá đất bồi thường của dự án,
phỏng vấn các hộ thuộc diện bị thu hồi đất và nhận hỗ trợ, tái định cư. Đánh
giá, phân tích thực trạng công tác thu hồi đất, GPMB làm rõ những nguyên
nhân, những khó khăn vướng mắc trong GPMB của dự án. Đề xuất một số
giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ GPMB....
Phạm Anh Tuấn, 2013. Nghiên cứu đề xuất giải pháp hoàn thiện chính
sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn
TP Hải Phòng. Luận văn thạc sỹ, Trường ĐHKHTN: Phân tích hệ thống pháp
luật hiện hành về chuyển dịch đất đai gồm cơ chế thu hồi đất của người đang
sử dụng đất để giao cho các dự án đầu tư, cơ chế thực hiện bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư và cơ chế giải quyết các khiếu nại của dân để tìm ra những
điểm chưa hợp lý, gây trở ngại cho quá trình thực thi pháp luật. Từ đó, kiến
nghị việc điều chỉnh cần thiết đối với các quy định chưa hợp lý. Phân tích quá
trình thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong thời
10


gian vừa qua ở Hải phòng để tìm ra những điểm mạnh và điểm yếu trong triển
khai thực hiện, rút ra những kinh nghiệm thực tế. Phân tích và tổng hợp các
kết quả nghiên cứu hệ thống pháp luật, kinh nghiệm thực tế để đề xuất các
giải pháp phù hợp nhằm hoàn thiện pháp luật, tổ chức bộ máy, triển khai thực
hiện tạo được phương thức làm tốt cho TP phố Hải Phòng.
Cao Đại Nghĩa, 2014. Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Đông Anh, TP phố Hà Nội. Luận
văn thạc sỹ, Trường ĐHKT - ĐHQG Hà Nội: Hệ thống hóa cơ sở lý luận,
thực tiễn về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; phân

- Luận văn là chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu tương đối hệ thống những
vấn đề lý luận và thực tiễn về việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và
tái định cư khi nhà nước thu hồi đất GPMB để thực hiện dự án; thực trạng thực
hiện chính sách bồi thường, GPMB từ khi LĐĐ 2003 có hiệu lực đến nay, đặc
biệt là từ khi LĐĐ 2013 có hiệu lực thi hành trên địa bàn tỉnh Hà Nam thông
qua công tác bồi thường, GPMB tại một số dự án trọng điểm. Qua đó, chỉ ra
các quy định phù hợp, chưa phù hợp của pháp luật cũng như những tồn tại,
vướng mắc từ thực tiễn và tìm hiểu thấu đáo nguyên nhân của tình trạng này;
- Luận văn đã đóng góp những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống
pháp luật và tăng cường công tác thực hiện chính sách bồi thường, GPMB,
nâng cao hiệu quả công tác GPMB trên địa bàn tỉnh, góp phần giảm thiểu tình
trạng bồi thường, GPMB kéo dài và khiếu kiện của người sử dụng đất. Đặc biệt,
luận văn đi sâu nghiên cứu những giải pháp nhằm đảm bảo hài hoà lợi ích của 3
bên: Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng đất trên cơ sở công bằng, công
khai, dân chủ trong thực hiện.
Kết quả của luận văn có thể là tài liệu tham khảo bổ ích cho các cơ quan
quản lý Nhà nước, các tổ chức và cá nhân có thẩm quyền về bồi thường,
GPMB tham khảo và ứng dụng vào thực tiễn.
12


1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
1.2.1. Cơ sở lý luận

1.2.1.1. Cơ sở lý luận về chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng
* Mục tiêu, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách bồi
thường, GPMB
- Khái niệm: Chính sách bồi thường, GPMB là tổng thể các quan niệm,
chủ trương, phương tiện và hành động của các cơ quan nhà nước trong lĩnh

* Các khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
- Khái niệm nhà nước thu hồi đất: Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước
quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử
dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai
(Khoản 11 Điều 3 LĐĐ 2013).
- Khái niệm bồi thường khi nhà nước thu hồi đất: Bồi thường khi nhà
nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với
diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất (Theo Khoản 6 Điều 4 LĐĐ 2003
và Khoản 11 Điều 3 LĐĐ 2013).
- Khái niệm hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Hỗ trợ khi Nhà nước thu
hồi đất là việc nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề
mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới (khoản 7
Điều 4, LĐĐ 2003).
Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có
đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (Khoản 14 Điều 3 Luật
Đất đai 2013).
- Khái niệm tái định cư: Tái định cư là việc người sử dụng đất được bố trí
nơi ở mới bằng một trong các hình thức: bồi thường bằng nhà ở mới hoặc
bồi thường bằng giao đất ở hoặc bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới khi
14


họ bị Nhà nước thu hồi đất ở và phải di chuyển chỗ ở (LĐĐ 2003).
Như vậy, TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung. Theo
quy định của pháp luật thì khu TĐC phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng
bộ, đảm bảo đủ điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, giúp họ sớm ổn định
cuộc sống, khôi phục sản xuất, kinh doanh.
- Khái niệm giải phóng mặt bằng: Giải phóng mặt bằng là quá trình thực
hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình
xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch