TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT


LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
NIÊN KHÓA: 2008 - 2012

Đề Tài

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG
HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ
CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN VIỆT NAM
HIỆN NAY

Giáo viên hướng dẫn:
Th.S Mạc Giáng Châu
Bộ môn Tư pháp

Sinh viên thực hiện:
Nguyễn Thị Cẩm Ly
MSSV: 5086050
Lớp: Tư Pháp 1 - K34

Cần Thơ, 5/2012


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
LỜI CẢM ƠN
Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến cha mẹ, những người đã hết
sức lo cho tôi trong bốn năm đại học, chính nhờ sự hỗ trợ của cha mẹ mà tôi mới có

.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
...................................................................................................................... ./.

GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

iii

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN VỀ ÁP DỤNG
PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ HÌNH SỰ CỦA TÒA ÁN
NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY ................................................................. 26
2.1 Thực trạng áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án hình sự
của Tòa án nhân dân Việt Nam hiện nay ............................................................ 26
2.1.1 Tình hình việc áp dụng pháp luật hình sự trong hoạt động xét xử của
Tòa án hiện nay ..................................................................................................... 26
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

iv

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
2.1.2 Nguyên nhân chủ quan và khách quan .............................................. 36
2.1.2.1 Nguyên nhân chủ quan .............................................................. 36
2.1.2.2 Nguyên nhân khách quan .......................................................... 47
2.2 Hướng hoàn thiện .................................................................................. 54
KẾT LUẬN .................................................................................................. 60
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

v

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly



nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức và công dân theo quy định của
pháp luật.
Bên cạnh những thành tựu đạt được trong hoạt động xét xử của Tòa án cũng
còn có những hạn chế và sai sót như tình hình xét xử oan, sai vẫn còn. Tuy số bản
án oan, sai không nhiều nhưng tác hại gây ra cho xã hội là rất lớn, vừa vi phạm các
quyền tự do, dân chủ của công dân, vừa ảnh hưởng xấu đến uy tín của Thẩm phán,
của ngành Tòa án và lòng tin, sự tín nhiệm của nhân dân vào cơ quan thực thi công
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

1

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
lý. Trong một vụ án hình sự nếu để xảy ra tình trạng oan, sai thì hậu quả rất nghiêm
trọng, một người bị kết tội oan chiu hình phạt tù oan trong một thời gian dài thì
tương lai, sự nghiệp, danh dự của họ sẽ bị ảnh hưởng khi đó sẽ không có gì có thể
bù đắp được. Ngoài ra, số lượng án bị kháng cáo, kháng nghị và các bản án khi xét
xử phúc thẩm bị sửa và bị hủy vẫn còn nhiều do vi phạm nghiêm trọng hay có
những sai sót trong thủ tục tố tụng. Điều đó làm ảnh hưởng rất lớn đến uy tín của
Tòa án vì Tòa án là ựs hiện diện của công lý, là nơi đem đến những phán quyết
công bằng cho xã hội. Chính vì điều đó chất lượng áp dụng pháp luật trong hoạt
động xét xử của Tòa án nhân dân nói chung và trong hoạt động xét xử vụ án hình sự
nói riêng, là một vấn đề rất quan trọng cần được quan tâm và nghiên cứu tìm hiểu.
Điều đó có tác dụng tích cực trong việc quyết định chất lượng hoạt động xét xử của
Tòa án nhân dân, vì áp dụng pháp luật đúng, phù hợp thì những bản án, quyết định
mà Tòa án đưa ra luôn có chất lượng, đúng người, đúng tội. Từ những điều đó nên
người viết quyết định chọn đề tài: “Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ

Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
4. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên ứu
c đề tài, người viết đã sử dụng những phương
pháp cơ bản. Đầu tiên, để có tư liệu cho việc nghiên cứu, người viết đã sử dụng biện
pháp sưu tầm, tìm kiếm tài liệu, phân loại tài liệu, tham khảo các thông tin qua báo
đài, tạp chí, để chọn lọc, sắp xếp, cơ cấu cho phù hợp vào nội dung từng chương.
Tiếp đó, trong quá trình viết cũng sử dụng các phương pháp phân tích, các biện
pháp liệt kê, so sánh. Đồng thời để tạo ra sự dễ dàng cho người đọc trong việc tiếp
cận luận văn, người viết cũng đã sử dụng các biện pháp tổng hợp, quy nạp, diễn
dịch để phân tích, chứng minh hay giải thích vấn đề. Tất cả các phương pháp trên
được trình bày đan xen trong luận văn, tùy từng nội dung mà áp dụng phương pháp
cho phù hợp để tạo ra sự hài hòa, cân đối mạch lạc trong từng vấn đề của luận văn.
5. Bố cục đề tài
Luận văn ngoài mục lục, lời nói đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,
lời cảm ơn, nội dung chính gồm có hai chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án
hình sự của Tòa án nhân dân.
Chương 2: Thực trạng và hướng hoàn thiện về áp dụng pháp luật trong hoạt
động xét xử hình sự của Tòa án nhân dân Việt Nam hiện nay.

GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

3

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân

giáo dục, răn đe con người và cho họ biết đó là việc làm sai trái, xâm phạm đến tính
mạng của người khác và phải bị nghiêm trị thích đáng. Do đó, pháp luật có vai trò
to lớn trong quản lý nhà nước và quản lý xã hội. Nhưng vai trò đó chỉ có thể trở
1

Xem điều 93 BLHS năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009.

GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

4

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
thành hiện thực khi tổ chức thực hiện tốt pháp luật và áp dụng pháp luật một cách
đúng đắn, phù hợp. Pháp luật không tự mình đi vào cuộc sống mà cần phải có sự
tuyên truyền, phổ biến của cơ quan nhà nước để đưa pháp luật vào cuộc sống, giúp
người dân hiểu rõ và nhận biết được tầm quan trọng của pháp luật. Vì thế việc tổ
chức thực hiện và áp dụng pháp luật là một đòi hỏi khách quan của cơ quan quản lý
nhà nước và là việc làm vô cùng quan trọng.
Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật, nhưng là hình thức
thực hiện pháp luật có những nét đặc thù. Vì thực hiện pháp luật có bốn hình thức
gồm: Tuân thủ pháp luật là tuân theo những quy định của pháp luật do pháp luật đặt
ra và không làm những gì mà pháp luật cắm, như những quy định trong BLHS đó là
những điều cắm không được làm buộc mọi người phải tuân theo. Chấp hành pháp
luật là việc mà chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình, bằng những
hành động tích cực, đây là một dạng thực hiện nghĩa vụ của các chủ thể pháp luật
chấp hành đúng những quy định của pháp luật đặt ra, như pháp luật có quy định là

Việt Nam hiện nay
Ví dụ: Quy định về vấn đề nộp thuế “nộp thuế là quyền và nghĩa vụ của
công dân”, nguồn thu lớn nhất của ngân sách nhà nước là từ thuế. Mặc dù luật đã có
quy định rất cụ thể về nghĩa vụ nộp thuế của người dân và của các doanh nghiệp,
nếu vi phạm sẽ bị pháp luật nghiêm trị có trường hợp phải chịu trách nhiệm hình sự.
Nhưng không vì pháp luật đã có quy định như vậy mà vấn đề này không gặp khó
khăn, thực tế hiện nay việc trốn thuế và kê khai thuế không đúng để trốn thuế vẫn
còn rất nhiều. Chính vì thế cần phải có sự tác động của nhà nước một cách tích cực
hơn nữa trong hoạt động áp dụng pháp luật, để pháp luật ban hành ra mang lại hiệu
quả cao xử lý kịp thời đối với những truòng hợp vi phạm pháp luật. Các cơ quan
thanh tra phải thường xuyên tiến hành các hoạt động kiểm tra, giám sát việc thực
hiện những quy định về thuế của các doanh nghiệp xem họ có thực hiện đúng những
quy định của pháp luật về vấn đề kê khai thuế và có nộp thuế đúng quy định không.
Do hiện nay có nhiều trường hợp các doanh nghiệp lợi dụng vào những “kẻ hở” của
luật để không thực hiện nghĩa vụ nộp thuế hay thực hiện không đúng để nhằm trốn
thuế gây thất thoát rất lớn cho ngân sách nhà nước. Trường hợp ông Trần Văn Sơn
giám đốc công ty cổ phần gạch ngói tuy -nen Thiện Tân đã bị truy tố về tội “trốn
thuế” và chịu trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 3 Điều 161 BLHS năm 1999
sửa đổi bổ sung năm 2009 theo như đề nghị của Viện kiểm sát nhân dân huyện Vĩnh
Cửu, nhưng còn nhiều vấn đề chưa rõ nên ngày 29/7/2011 Viện kiểm sát nhân dân
huyện Vĩnh Cửu đề nghị Hội đồng xét xử hoãn phiên tòa để điều tra bổ sung 2. Rõ
ràng trường hợp trên khi chưa có sự quan tâm, tác động tích cực của nhà nước thì sẽ
có sai phạm xảy ra, sẽ có tr ường hợp không chấp hành và chấp hành không đúng
quy định của pháp luật. Do đó vấn đề áp dụng pháp luật là một phần rất quan trọng.
Áp dụng pháp luật thường được thực hiện trong các trường hợp sau:
Thứ nhất: Áp dụng pháp luật trong các trường hợp cần sử dụng biện pháp
cưỡng chế bằng các chế tài thích hợp đối với chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật.
Như trường hợp căn cứ vào các chế tài hình sự, Tòa án áp dụng pháp luật để ra một
bản án đối với người có hành vi phạm tội.
Vi dụ: Một người phạm tội trộm cắp tài sản quy định tại Điều 138 BLHS năm

quy định cụ thể nhiều loại tội danh và có sự phân biệt nhiều nhóm tội khác nhau và
nếu đối tượng nào phạm tội thì sẽ bị trừng phạt nghiêm khắc. Có sự phân biệt rõ
ràng giúp cho quá trình áp dụng khi xét xử vụ việc được dễ dàng, đem lại hiệu quả
cao trong công tác xét ửx. Điều đó thể hiện được tính đặc tr ưng của pháp luật là
công cụ quản lý xã hội. Việc BLHS quy định những tội danh có ý nghĩa rất lớn, đối
với tội trộm cắp tài sản nói riêng và các tội danh khác nói chung đều nhằm mục
đích răn đe và giáo dục con người, góp phần hạn chế tình hình tội phạm xảy ra trên
thực tế, giúp con người sống tốt, có nguyên tắc và đặc biệt tuân thủ pháp luật hơn.
Thứ hai: Áp dụng pháp luật khi quyền và nghĩa vụ pháp lý của chủ thể không
mặc nhiên phát sinh, thay đổi hoặc chắm dứt nếu thiếu sự can thiệp của nhà nước.
Trong nhiều trường hợp các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân quy định trong
Hiến pháp và các đạo luật phải thông qua các quyết định cụ thể của cơ quan nhà
nước có thẩm quyền mới nảy sinh các quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể đối với các
cá nhân cụ thể.
Ví dụ: Điều 55 Hiến pháp 1992 quy định “lao động là quyền và nghĩa vụ của
công dân”, nhưng quan hệ pháp luật lao động với những quyền và nghĩa vụ lao
động cụ thể giữa một công dân với một cơ quan, tổ chức nhà nước chỉ phát sinh khi
có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền tuyển dụng người công dân đó
vào làm việc. Hay trong lĩnh vực hình sự trường hợp có tội phạm xảy ra thì cần phải
có sự vào cuộc của cơ quan điều tra, để điều tra chứng minh là có tội phạm xảy ra
và ai chính là người phạm tội và Tòa án sẽ làm nhiệm vụ xét xử để xác định tội
danh và khung hình phạt dành cho người phạm tội. Việc tuyên án áp dụng hình phạt
đối với người phạm tội của Tòa án là đã cụ thể những quy định trong BLHS, áp

GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

7

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


cuộc sống một cách cụ thể, có hiệu quả và khả năng áp dụng cao trên thực tế. Đó là
trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và tổ chức xã hội được trao
quyền.
Ví dụ: Khi ban hành BLHS cơ quan nhà nước có thẩm quyền không phổ
biến, đưa những quy định trong BLHS vào cuộc sống đến với người dân để họ có
thể hiểu, thì có thể họ sẽ không biết và không bao giờ nghĩ việc không cứu giúp

3

Giáo trình Lý lu ận nhà nước và Pháp luật Trường ĐH luật Hà Nội 2004 Trang 460.

GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

8

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, là phạm tội quy định tại
Điều 102 BLHS năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009
1. Người nào thấy người khác đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính
mạng, tuy có điều kiện mà không cứu giúp dẫn đến hậu quả người đó chết, thì bị
phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến
hai năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ một năm
đến năm năm:
a) Người không cứu giúp là người đã vô ý gây ra tình trạng nguy hiểm;
b) Người không cứu giúp là người mà theo pháp luật hay nghề nghiệp có

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
động... Muốn làm được điều đó trong hoạt động xét xử Tòa án phải thực hiện đúng
trình tự thủ tục tố tụng do pháp luật quy định khi tiến hành giải quyết một vấn đề
nào đó. Trong quá trình xét xử việc áp dụng pháp luật, áp dụng những quy định của
thủ tục tố tụng phải luôn chính xác và thể hiện được sự khách quan khi đánh giá,
phân tích, nhận xét vụ việc mà Tòa án đang thụ lý giải quyết, tạo lòng tin cho mọi
người đối với hoạt động xét xử, mang lại hiểu quả cao, kết quả cuối cùng mà Tòa án
đem đến cho mọi người là đúng đắn, chính xác và hợp pháp.
Tóm lại: Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử là việc làm của Tòa án,
áp dụng những quy định của pháp luật, quy định về trình tự, thủ tục tố tụng vào
hoạt động xét xử để tìm ra sự thật khách quan, từ đó cụ thể hóa những quy phạm
pháp luật để áp dụng vào những hành vi vi phạm cụ thể.
1.1.1.3 Khái niệm áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án hình
sự của Tòa án nhân dân
Tòa án là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
(trích Điều 127 Hiến pháp 1992 sửa đổi bổ sung 2001). Việc xét xử của Tòa án bao
gồm nhiều loại án khác nhau như: án hình sự, dân sự, lao động, hôn nhân gia đình…
ở mọi loại án khác nhau thì có cách áp dụng pháp luật để giải quyết không giống
nhau. Để giải quyết vụ án dân sự thì Tòa án áp dụng luật hình thức là Bộ luật tố
tụng dân sự 2004, luật nội dung là Bộ luật dân sự 2005. Còn trong lĩnh vự hình sự
khi có vụ án xảy ra để làm sáng tỏ và định tội chính xác, tuyên hình phạt áp dụng
đối với đúng người thì Tòa án cụ thể là nói đến Tòa án nhân dân, sẽ áp dụng luật nội
dung là BLHS năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009, và luật hình thức là Bộ luật tố
tụng hình sự năm 2003 để giải quyết vụ án. Tòa án (Hội đồng xét xử) sẽ đưa những
quy định về nội dung và hình thức của luật áp dụng vào quá trình giải quyết vụ án,
làm rõ mọi vấn đề có liên quan đến vụ án hình sự mà Tòa án nhân dân đang thụ lý

là Phạm Anh Thư và Phạm Phương Linh xả y ra vào cuối năm 2001 4. Khi phiên tòa
phúc thẩm lần ba đang diễn ra thì phải tạm dừng bất thường, vì lý do là bà Phạm
Phương Dung mẹ của Phạm Phương Linh không nhận đư ợc giấy triệu tập của Tòa
án gửi trong khi đó bà là người quan trọng, là người bị hại và chính là mẹ ruột của
nạn nhân sự có mặt của bà tại phiên tòa là hết sức quan trọng và cần thiết trong việc
giải quyết vụ án.
Trong ví dụ trên đã thấy được sự sơ xuất của Tòa án trong việc áp dụng
pháp luật, theo quy định tại Điều 183 BLTTHS 2003 “ Căn cứ vào quyết định đưa
vụ án ra xét xử, Thẩm phán triệu tập những người cần xét hỏi đến phiên tòa”. Điều
luật quy định là phải triệu tập những người cần xét hỏi đến phiên tòa trước ngày
diễn ra phiên tòa, nhưng ở đây đến ngày phiên tòa diễn ra mà bà Dung vẫn chưa
nhận được giấy triệu tập. Điều này chứng tỏ sự làm việc thiếu trách nhiệm của Tòa
án, của Thẩm phán, từ đó mới gây ra những sai sót không đáng có làm cho vụ án
kéo dài gây mất thời gian. Do đó việc áp d ụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ
án hình sự của Tòa án nhân dân là rất cần thiết và quan trọng, nếu làm tốt điều đó
mọi việc sẽ nhanh chóng sáng tỏ tuyên hình phạt và định tội đúng người, không gây
ra oan sai, không làm mất lòng tin của nhân dân đối với pháp luật nhất là lòng tin
đối với Tòa án là cơ quan duy nhất có thẩm quyền xét xử ở nước ta.
Từ những vấn đề nói trên áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án
hình sự của Tòa án nhân dân được định nghĩa như sau: Áp dụng pháp luật trong
hoạt động xét xử vụ án hình sự của Tòa án nhân dân là hoạt động của Tòa án nhân
dân diễn ra tại phiên tòa, nhằm áp dụng những quy định của pháp luật, quy định
của BLTTHS năm 2003 vào quá trình phân tích, xem xét, đánh giá những tình tiết
4

Tai nạn giao thông trên đường Láng Hòa Lạc - Việt Báo.
www.vietbao.vn/tp/Tai-nan-giao-thong...duong-Lang-Hoa-Lac/102886/, truy cập ngày 9/2/2012.

GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu


dân sư.... Mặc dù cùng là hoạt động áp dụng pháp luật và cùng là những chủ thể có
thẩm quyền áp dụng pháp luật nhưng chỉ được thực hiện trong phạm vi nhất định do
pháp luật quy định
Trong quá trình áp dụng pháp luật, chủ thể có thẩm quyền áp dụng nhân
danh quyền lực nhà nước, sử dụng quyền lực nhà nước để ban hành những mệnh
lệnh, quyết định có giá trị bắt buộc phải tôn trọng hoặc thực hiện đối với các tổ
chức và cá nhân có liên quan. Các mệnh lệnh, quyết định này luôn thể hiện ý chí
đơn phương của chủ thể có thẩm quyền áp dụng mà không phụ thuộc vào ý chí của
chủ thể là đối tượng áp dụng. Tuy nhiên, ý chí đơn phương của chủ thể có thẩm
quyền không thể là ý chí cá nhân, tùy tiện của người áp dụng mà phải là ý chí được
xây dựng trên cơ sở pháp luật, căn cứ vào pháp luật và phù hợp với pháp luật.

GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

12

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
Ví dụ: Khi xét xử vụ án “Lê Văn Luyện cướp tiệm vàng Ngọc Bích 5”. Mặc
dù khi tuyên án đối với Luyện là dựa vào ý chí đơn phương của Hội đồng xét xử để
đưa ra kết luận cuối cùng đối với luyện là 18 năm tù, n hưng ý chí đơn phương đó
cũng xuất phát từ những quy định của pháp luật, từ cái nhìn khách quan và toàn
diện trong quá trình đánh giá tình tiết của vụ án. Tất cả đều phải được xây dựng trên
cơ sở pháp luật thì Hội đồng xét xử mới có thể đưa ra bản án kết tội cuối cùng đối
với Luyện. Do Luyện là người chưa thành niên khi thực hiện hành vi chỉ mới 17
tuổi vài tháng, dù đã phạm tội đăc biệt nghiêm trọng và có tính nguy hiểm cao cho
xã hội nhưng hình phạt đối với Luyện vẫn là phạt tù có thời hạn, điều này căn cứ


GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

13

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
thức đặc thù của thực hiện pháp luật nên đòi hỏi phải có tính tổ chức, để việc áp
dụng pháp luật trên thực tế mang lại hiệu quả, phải có tính tổ chức thì sự phân công,
phối hợp trong quá trình làm việc của các chủ thể có thẩm quyền áp dụng của nhà
nước mới được rõ ràng không có sự nhập nhằng, phải có sự phân công và phối hợp
khi làm việc theo đúng trình tự pháp luật đã quy định . Vì thế, hoạt động này phải
được tiến hành theo những điều kiện, trình tự, thủ tục rất chặt chẽ do pháp luật quy
định. Trình tự, thủ tục này thường khác nhau trong các trường hợp áp dụng pháp
luật khác nhau tùy theo quy định cụ thể của pháp luật, chẳng hạn như trình tự thủ
tục quy định về việc giải quyết vụ án hình sự khác với vụ án dân sự, hay những quy
định về thi hành án dân sự cũng khác với quy định về thi hành án hình sự.... Từ
những vấn đề phân tích trên cho thấy áp dụng pháp luật là một hoạt động có tính tổ
chức.
Thứ hai, áp dụng pháp luật là hoạt động điều chỉnh cá biệt, cụ thể đối với
các quan hệ xã hội hay là hoạt động nhằm cá biệt hoá các quy phạm pháp luật hiện
hành vào những trường hợp cụ thể, đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể.
Các quy phạm pháp luật là những quy tắc xử sự chung nên không chỉ rõ
chủ thể cụ thể và trường hợp cụ thể cần áp dụng. Khi một quy phạm nào đó được áp
dụng vào việc giải quyết một vụ việc thực tế của một chủ thể cụ thể thì có nghĩa là
quy phạm đó đã được cá biệt hoá vào trường hợp của chủ thể đó. Tuy nhiên, các
quy phạm được áp dụng vào việc giải quyết các vụ việc thực tế, cụ thể hay được cá

tục chặt chẽ do pháp luật quy định và bao giờ cũng phải đưa ra một quyết định áp
dụng pháp luật để giải quyết vụ việc mà mình thụ lý. Có thể nói, áp dụng pháp luật
bao hàm cả ba hình thức trên bởi lẽ, trong quá trình áp dụng pháp luật, chủ thể có
thẩm quyền cũng có thể bị cấm thực hiện những hành vi nhất định và họ phải tuân
theo pháp luật, họ cũng phải thực hiện những nghĩa vụ pháp lý nhất định, tức là phải
thi hành pháp luật, đồng thời có những quyền hạn nhất định tức là có thể sử dụng
pháp luật.
Ngoài các đặc điểm cơ bản trên, áp dụng pháp luật còn có một đặc điểm
nữa là: Áp dụng pháp luật là hoạt động đòi hỏi có tính sáng tạo, bởi vì các quy định
của pháp luật thường mang tính chất chung, khái quát. Song các vụ việc xảy ra
trong thực tế lại rất đa dạng, phong phú nên muốn đưa ra được một quyết định đúng
đắn, chính xác, vừa thấu tình, vừa đạt lý để giải quyết vụ việc cần giải quyết thì đòi
hỏi phải có tính sáng tạo của người áp dụng. Song sự sáng tạo trong quá trình áp
dụng pháp luật không phải là sự tùy tiện của chủ thể áp dụng mà hoàn toàn dựa trên
cơ sở các quy định của pháp luật và nằm trong khuôn khổ của các quy định ấy. Sự
sáng tạo ở đây là sáng tạo trong quá trình áp dụng pháp luật, nghĩa là sự vận dụng
kiến thức pháp luật một cách linh hoạt và sáng tạo của các chủ thể có thẩm quyền
áp dụng pháp luật trong quá trình giải quyết vụ việc. Vì pháp luật là bất biến, mặc
dù pháp luật có thể sửa đổi bổ sung nhưng việc sửa đổi bổ sung để làm hoàn thiện
quy định của pháp luật không phải là việc làm đơn giản, và trong thời gian ngắn là
hoàn thiện được mà đó là cả một quá trình tìm hiểu nghiên cứu của các nhà làm
luật. Trong khi đó các quan hê xã hội luôn biến động từng ngày, nên có nhiều quan
hệ xã hội phát sinh mà chưa có quy phạm pháp luật điều chỉnh kịp thời, trường hợp
này nếu chờ sửa đổi bổ sung luật thì không biết khi nào vấn đề mới được giải quyết,
trong khi đó thực tế sự việc đang xảy ra và cần phải được giải quyết kịp thời. Do đó
trong quá trình làm việc, áp dụng pháp luật của các chủ thể có thẩm quyền cần có sự
linh hoạt và sáng tạo, để có thể vận dụng kiến thức pháp luật của bản thân vào xử lý
những sự việc xảy ra trên thực tế chưa có quy phạm pháp luật điều chỉnh, mà gần
giống hoặc có những tình tiết tương tự với sự việc đã xảy ra và pháp luật đã có quy
định về sự việc đó để giải quyết vấn đề, nhưng như đã nói ở trên là phải trong

Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án hình sự là để xác định tội
phạm và định khung hình phạt đối với từng loại tội phạm cụ thể. Việc xác định tội
phạm và định khung hình phạt là mục đích hướng tới của quá trình xét xử khi Tòa
án thụ lý giải quyết một vụ án hình sự nào đó. Khi có hành vi phạm tội xảy ra thì
không chỉ những người trong cuộc mà những người ngoài và cả Hội đồng xét xử,
đều mong muốn là sẽ xác định được đối tượng phạm tội và tuyên hình phạt thích
đáng với hành vi đó trong quá trình xét xử. Phải xác định được tội phạm và khung
hình phạt đối với người có hành vi phạm tội là để trừng phạt, răn đe, giáo dục họ
giúp cho họ hiểu và biết được đó là việc làm sai trái, nếu vi phạm sẽ bị sự trừng
phạt của pháp luật một cách nghiêm khắc. Hình phạt nghiêm khắc nhất là bị tử hình
hoặc tù chung thân như vậy là đã tước đi quyền sống hoặc cách ly hoàn toàn cuộc
sống của họ với thế giới bên ngoài, hình phạt trên chỉ áp dụng đối với tội phạm rất
nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng. Việc làm đó cũng c ó tác dụng là cảnh báo
đối với tất cả mọi người, biết đâu là việc nên làm và không làm những điều phạm
pháp, góp phần đảm bảo trật tự an toàn xã hội, giảm bớt tình hình tội phạm, làm cho
xã hội phát triển ổn định .
Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự việc xác định tội phạm và định
khung hình phạt là việc làm không đơn giản, phải tiến hành nhiều bước và qua
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

16

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
nhiều giai đoạn mới có thể đi đến kết luận đúng, vì thế cần phải có sự làm việc cực
lực của Tòa án (cụ thể là của Hội đồng xét xử), phải có kiến thức pháp luật và kinh
nghiệm làm việc để áp dụng phù hợp những quy định của pháp luật vào quá trình

những tranh chấp thông thường mà là sự thiệt hại về tính mạng, các tội phạm nguy
hiểm như xâm phạm an ninh quốc gia, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự,
nhân phẩm của con người…. Ngoài những tội kể trên thì còn rất nhiều tội mà BLHS
GVHD: Th.S Mạc Giáng Châu

17

SVTH:Nguyễn Thị Cẩm Ly


Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử vụ án Hình sự của Tòa án nhân dân
Việt Nam hiện nay
có liệt kê rất đầy đủ. Do đó khi xét xử thì phải căn cứ vào hành vi, tình tiết của vụ
án sau đó dựa vào những điều quy định trong BLHS để làm cơ sở xác định tội
phạm. Phải có luật nội dung quy định cụ thể từng điều, khoản thì khi xét xử Hội
đồng xét xử mới có luật để áp dụng vào quá trình giải quyết án, biết được hành vi
đó của người phạm tội là phạm vào tội gì được quy định tại điều mấy, khoản mấy
của BLHS.
Do tính chất và tình tiết của một vụ án hình sự hoàn toàn khác với vụ án
dân sự nên phải được giải quyết theo một trình tự khác, vì thế luật hình thức áp
dụng cho việc giải quyết vụ án hình sự là BLTTHS năm 2003. Đối với vụ án hình
sự khi xét xử luôn có sự tham gia của Viện kiểm sát đó là điều bắt buộc hoặc bị cáo
nếu bị tạm giam đến ngày xét xử thì sẽ có công an áp giải đến tòa hoặc đối với bị
cáo nguy hiểm thì sẽ bị còng tay khi xử… đó là sự khác biệt giữa phiên tòa xét xử
hình sự và các phiên tòa khác. Trong các phiên tòa khác như phiên tòa xét xử vụ án
dân sự, không nhất thiết phải có sự tham gia của Viện kiểm sát điều này không bắt
buộc vì mọi yêu cầu về quyền và nghĩa vụ đều được nguyên đơn trình bày rất rõ
ràng, điểm khác biệt dễ nhận thấy nữa là hay trong phiên tòa dân sự không có bị cáo
hay người bị hại mà chỉ có bị đơn và nguyên đơn.... Chính vì trình tự, thủ tục khác
nhau nên luật áp dụng không thể giống nhau, do đó mà đối với vụ án hình sự khi xét

định để xác định đúng tính chất của sự kiện như: giám định tỷ lệ thương tật đối với
vụ án cố ý gây thương tích, giám định vật chứng, giám định ADN trong vụ án hiếp
dâm… Khi tiến hành xét xử đối với bất cứ vụ án hình sự nào ngoài việc căn cứ vào
bản cáo trạng của Viện kiểm sát, Tòa án (Hội đồng xét xử) còn căn cứ vào những
tình tiết, diễn biến của vụ án diễn ra tại tòa trong phiên xử và cả những chứng cứ
thu thập được. Hội đồng xét xử phải tiến hành phân tích, đánh giá trên mọi phương
diện để kết quả của hoạt động xét xử đem lại là đúng đắn.
Ngoài việc xem xét các tình tiết thực tế cũng đòi hỏi phải ngh iên cứu xác
định vụ việc đó thật sự có ý nghĩa pháp lý hay không, vì pháp luật không thể được
áp dụng đối với những vụ việc không có đặc trưng pháp lý. Đặc trưng pháp lý ở đây
được hiểu là về chủ thể thực hiện hành vi phạm tội về độ tuổi, trạng thái tinh thần,
hành vi đã thực hiện… phải xem xét ở mọi góc độ thì mới có thể đưa ra sự đánh giá
đúng bản chất của vụ án. Do đó điều quan trọng không chỉ là xác định những tình
tiết, sự kiện của sự việc mà còn phải đánh giá tầm quan trọng về mặt pháp lý của
nó.
Đối với nguyên tắc này quá trình áp dụng pháp luật yêu cầu phải đạt được
một số vấn đề sau:
Nghiên cứu khách quan, toàn diện và đầy đủ những tình tiết của vụ việc
cần có sự nhìn nhận và đánh giá đúng vấn đề, để đem lại sự chính xác khi áp dụng
pháp luật vào sự việc cụ thể;
Xác định đặc trưng pháp lý của sự việc;
Tuân thủ tất cả các quy định mang tính thủ tục gắn với mỗi loại vụ việc.
1.2.1.2 Lưa chọn quy phạm pháp luật phù hợp và phân tích làm sáng
rõ nội dung, ý nghĩa của quy phạm pháp luật đối với trường hợp cần áp dụng
Sau khi phân tích, xem xét đánh giá ình
t tiết của vụ việc một cách rõ ràng,
xác định xong đặc trưng pháp lý thì cần phải lựa chọn quy phạm pháp luật để giải
quyết vấn đề. Muốn lựa chọn quy phạm pháp luật để giải quyết vụ việc, trước hết
cần xác định được ngành luật nào điều chỉnh vụ việc đó, sau mới đến lựa chọn quy
phạm pháp luật cụ thể thích ứng với vụ việc.