B GIÁO D C VÀ ÀO T O
TR

NG

I H C KINH T TP. HCM
---------------

NGUY N TH NGA DUNG

H TH NG KI M SOÁT N I B

T I CÔNG TY C

PH N NHÀ VI T NAM – TH C TR NG V̀ GI I PH́P
HÒN THI N

Chuyên ngành: K toán
Mã s : 60340301

LU N V N TH C S KINH T

NG

IH

NG D N KHOA H C: PGS.TS VÕ V N NH
Tp. H Chí Minh – N m 2015


L I CAM OAN

1.1.

T NG QUAN V H TH NG KI M SOÁT N I B .............................. 5

1.1.1.

L ch s hình thành và phát tri n h th ng KSNB ................................. 5

1.1.2.

nh ngh a v KSNB............................................................................. 8

1.2.

CÁC B PH N H P THÀNH H TH NG KSNB (COSO 2004-ERM) 13

1.2.1.

Môi tr

1.2.2.

Thi t l p m c tiêu (Objective setting) ................................................. 16

1.2.3.

Nh n di n các s ki n (Event identification) ...................................... 16

1.2.4.


NG QU N TR R I RO.............................................................................. 23
1.3.1.

L i ́ch ................................................................................................. 23

1.3.2.

H n ch ................................................................................................ 24

1.4.

C

HO T

NG KINH DOANH NHÀ CHI PH I

N

NG KSNB ........................................................................................... 25

T́M T T CH
CH

I M C A HO T

NG 1 .......................................................................................... 27

NG 2. TH C TR NG H TH NG KI M SOÁT N I B T I CÔNG TY



TH C TR NG T

c ................................................ 30

CH C VÀ V N HÀNH H

TH NG KSNB T I

CÔNG TY C PH N NHÀ VI T NAM ............................................................. 34
2.2.1.

Th c tr ng v môi tr

2.2.2.

Thi t l p m c tiêu ................................................................................ 42

ng ki m soát ................................................... 34


2.2.3.

Nh n d ng các s ki n ti m tàng......................................................... 44

2.2.4.

ánh giá r i ro ..................................................................................... 46

2.2.5.


Nh n d ng các s ki n ti m tàng......................................................... 57

2.3.4.

ánh giá r i ro ..................................................................................... 58

2.3.5.

i phó r i ro ...................................................................................... 58

2.3.6.

Ho t đ ng ki m soát ............................................................................ 59

2.3.7.

Thông tin và truy n thông ................................................................... 60

2.3.8.

Giám sát ............................................................................................... 61

T́M T T CH
CH

ng ki m soát .......................................................................... 51

NG 2 .......................................................................................... 62


3.2.3.

Nh n di n các s ki n ti m tàng ......................................................... 69

3.2.4.

ánh giá và đ i ph́ r i ro ................................................................... 70

3.2.5.

Ho t đ ng ki m soát ............................................................................ 72

3.2.6.

Thông tin và truy n thông ................................................................... 79

3.2.7.

Giám sát ............................................................................................... 80

3.3.

ng ki m soát .......................................................................... 64

KI N NGH ............................................................................................... 81

3.3.1. Ki n ngh đ i v i Ban giám đ c ................................................................ 81
3.3.2. Ki n ngh đ i v i các ph̀ng ban ............................................................... 81
T́M T T CH



BCBS

Basle Commettee on Banking Supervision

CAP

Committee on Auditing Procedure

CIS

Computer Information System

CoBIT

Control Objectives for Information and Related Technology

COSO

Committee of Sponsoring Organization

ERM

Enterprise Risk Mamagement Framework

ERP

Enterprise Resource Planning

FEI


SAS

Statement on Auditing Standard

SEC

Securities and Exchange Commission

VSA

Vietnam Standard on Auditing

TI NG VI T
BCTC

Báo cáo tài chính

B S

B t đ ng s n

BKS

Ban ki m sót

H C

i h i đ ng c đông



Ngh quy t đ i h i c đông

CBCNV

Ćn b công nhân viên

XHCN

X̃ h i ch ngh a

UBND

y ban nhân dân

TP.HCM

Th̀nh ph H Ch́ Minh

LCT

i u l công ty

DMRR

Danh m c r i ro


1



i dân c ng nh t o

l p h th ng h t ng k thu t , h t ng xã h i ph c v phát tri n kinh t đ t n
Dân s Vi t Nam hi n đang
r t cao.

th i k “dân s vàng” 2, nhu c u v nhà

i u này cho th y th tr

ng b t đ ng s n là m t th tr

nhi u l i nhu n cho các nhà đ u t

c

1

.

m i đang

ng mang l i r t

(Theo công b c a T ng c c Th ng kê , l

ng

doanh nghi p b t đ ng s n m i thành l p t ng 89% so v i c̀ng k n m 2014). Tuy


th tr

ng đ nh h

c phát tri n th tr
ng XHCN”

ng b t đ ng s n trong ti n tr̀nh hoàn thi n th ch kinh t
(http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/kinh-te-thi-truong-

XHCN/2014/29524/Chien-luoc-phat-trien-thi-truong-bat-dong-san-trong-tien-trinh.aspx)
2

Là th i k mà c c u dân s th hi n s ng

ng

i ph thu c.

i trong đ tu i lao đ ng chi m t tr ng cao h n s


2

đ́, vi c thi t k và v n hành m t h th ng KSNB bài b n l i tiêu t n khá nhi u c hi
phí. Ch́nh v̀ v y mà

đa s các công ty nh và v a, qu n lý theo ki u gia đ̀nh


nh ng v n đ mà công ty đang g p ph i , s c n thi t ph i xây d ng m t h th ng
KSNB h u hi u và hi u qu , tôi v n d ng nh ng ki n th c đã h c và nghiên c u đ
th c hi n đ tài “ H th ng ki m soát n i b t i công ty c ph n Nhà Vi t Nam –
Th c tr ng và gi i pháp hoàn thi n”.
T ng quan nghiên c u

2.

tài nghiên c u v h th ng ki m soát n i b không ph i là m t đ tài m i
Trong c s d li u c a Th vi n tr

ng

i h c K inh t TP.HCM đã ć nhi u bài

bài lu n v n th c s nghiên c u v đ tài này trong các l nh v c, ngành ngh , trong
t ng khu v c, t ng đ n v , đi n h̀nh nh :
-

Ngô Th Th́y H ng , 2013. Hòn thi n h th ng ki m sót n i b t i ćc
doanh nghi p s n xu t v̀ kinh doanh g m s trên đ a b̀n t nh Bình D
Lu n v n th c s .

i h c Kinh t TP.HCM.

ng.


3



V Th Thu Ćc , 2013. Hòn thi n h th ng ki m sót n i b t i Tr
đ ng ngh qu c t Vabis H ng Lam. Lu n v n th c s .

ng cao

i h c Kinh t

TP.HCM.
Và nhi u nghiên c u n a, đi u này cho th y vi c hoàn thi n h th ng KSNB
r t th c t

và c n thi t . Tuy nhiên, ch a ć đ tài nào nghiên c u v h th ng

KSNB t i công ty c ph n Nhà Vi t Nam , m t doanh nghi p ho t đ ng trong l nh
v c kinh doanh b t đ ng s n , m t l nh m c mang l i l i nhu n cao nh ng c ng
ti m n nhi u r i ro.
M c tiêu nghiên c u

3.
-

H th ng h́a c s lý thuy t v
tr ng c a HT KSNB (theo h

th ng KSNB đ nh n bi t đ

c t m quan

ng qu n tr r i ro ) trong m t doanh nghi p .


-

Ph m vi nghiên c u : kh o sát th c tr ng h th ng KSNB t i công ty c ph n
Nhà Vi t Nam, th i gian th c hi n đ tài t tháng 10/2014 đ n tháng 05/2015.
Ph

5.
-

Ph

ng pháp nghiên c u
ng pháp thu th p d li u: s li u s c p đ

c thu th p b ng ph

ph ng v n tr c ti p và g i b ng câu h i t i Ban giám đ c, các tr
và nhân viên

các phòng ban t i công ty. S li u th c p đ

ng pháp
ng ph̀ng

c thu th p t các

quy ch , quy đ nh khác v h th ng KSNB do công ty ban hành.
-



ph l c, đ tài g m ć ba ch

ng:

Ch

ng 1. C s lý lu n v h th ng KSNB.

Ch

ng 2. Th c tr ng h th ng KSNB t i công ty c ph n Nhà Vi t Nam.

Ch

ng 3. M t s gi i pháp hoàn thi n h th ng KSNB t i công ty CP Nhà

Vi t Nam.


5

CH
C

S

NG 1.

LÝ LU N V H TH NG KI M SOÁT N I B


c đ c p.

́ là công

c đ b o v ti n và các tài s n khác đ ng th i th́c đ y nâng cao hi u qu ho t
đ ng.
N m 1936, trong m t công b , Hi p h i K toán viên công ch ng Hoa K
(AICPA), KSNB là các bi n pháp và cách th c đ

c ch p nh n và đ

c th c hi n

trong m t t ch c đ b o v ti n và các tài s n khác, c ng nh ki m tra s ch́nh
xác trong ghi ch́p c a s sách. K t đ́, KSNB ngày càng đ

c ch́ tr ng h n,

đ c bi t là sau nh ng s th t b i trong các cu c ki m toán (đi n h̀nh là công ty nh
Mc Kesson & Robbins, công ty Drayer Hanson … ).
1.1.1.2. Giai đo n hình thành
N m 1949, AICPA công b công tr̀nh nghiên c u đ u tiên v KSNB. Theo
đ́ “KSNB là c c u t ch c và các bi n pháp, cách th c liên quan đ

c ch p nh n

và th c hi n trong m t t ch c đ b o v tài s n, ki m tra s ch́nh xác và đáng tin



c AICPA ban hành, duy t x́t

l i SAP 54. Theo đ́, ki m soát qu n lý bao g m quá tr̀nh ra quy t đ nh cho ph́p
th c hi n nghi p v c a nhà qu n lý, ki m soát k toán bao g m các th t c và
cách th c ghi nh n vào s sách đ b o v tài s n, t́nh đáng tin c y c a s li u.
Nh v y, trong su t giai đo n h̀nh thành, khái ni m KSNB đã không ng ng
đ

c m r ng ra kh i nh ng th t c b o v tài s n và ghi ch́p s sách k toán. Tuy

nhiên tr
ph

c khi báo cáo COSO (1992) ra đ i, KSNB v n m i d ng l i nh m t

ng ti n ph c v cho KTV trong ki m toán BCTC.
1.1.1.3. Giai đo n phát tri n
Vào nh ng n m 1970-1980, c̀ng v i s phát tri n c a n n kinh t các v gian

l n c ng gia t ng v i qui mô ngày càng l n. T v tai ti ng ch́nh tr Watergate
(1973), n m 1977, lu t v ch ng h i l n

c ngoài ra đ i. Sau đ́, n m 1979,

y

ban ch ng khoán Hoa K (SEC) b t bu c các công ty ph i báo cáo v KSNB đ i
v i công tác k toán t i đ n v . Tuy nhiên, các tiêu chu n đ đánh giá t́nh h u hi u
c a h th ng KSNB không th ng nh t và gây nhi u tranh cãi. K t qu là
COSO đ

thuy t r t c b n v KSNB. Sau đ́, hàng lo t nghiên c u phát tri n v KSNB trong
nhi u l nh v c khác nhau đã ra đ i. COSO phát tri n v qu n tr , v phát tri n cho
doanh nghi p nh , v công ngh thông tin, ki m toán đ c l p, chuy n sâu vào
nh ng ngành ngh c th và giám sát.
-

Phát tri n v ph́a qu n tr : n m 2004, báo cáo COSO v qu n tr r i ro doanh
nghi p (ERM) đ

-

c ban hành trên c s k th a báo cáo COSO 1992.

Phát tri n cho doanh nghi p nh : n m 2006, COSO nghiên c u và ban hành
h

ng d n “KSNB đ i v i BCTC – H

ng d n cho các công ty đ i ch́ng qui

mô nh ”
-

Phát tri n theo h

ng công ngh thông tin: n m 1996, Hi p h i v ki m soát

và ki m toán h th ng thông tin (ISACA) ban hành B n tiêu chu n ć tên
“Các m c tiêu ki m soát trong CNTT và các l nh v c liên quan” (CoBIT)
nh n m nh đ n ki m soát trong môi tr


v giám sát ngân hàng (BCBS) ban hành báo cáo Basel n m 1998, v n d ng
các lý lu n c b n c a COSO vào l nh v c ngân hàng và công b v khuôn
kh KSNB trong ngân hàng.
-

H

ng d n v giám sát h th ng KSNB: d a trên khuôn m u COSO 1992, d

th o h

ng d n v giám sát h th ng KSNB (Exposure) c ng đ

nh m gíp các t ch c t giám sát ch t l
ć th t ng c

c đ a ra

ng c a h th ng KSNB.

ng t́nh giám sát quá tr̀nh th c thi kinh doanh theo nh ng

m c đ́ch đ ra, vào n m 2013, COSO ch́nh th c ban hành thêm các nguyên t c đ
ph c v thêm cho công tác qu n tr toàn di n c a m t doanh nghi p nh m gi m r i
ro kinh doanh và h
1.1.2.

ng đ n qu n tr chi n l



nh ngh a v KSNB theo báo cáo COSO 2004

Qu n tr r i ro doanh nghi p là m t quá tr̀nh đ
qu n tr , ban qu n lý và các nhân viên khác, đ
chi n l

c thi t l p b i H i đ ng

c áp d ng trong vi c xây d ng

c và bao tr̀m lên m i ho t đ ng c a doanh nghi p, đ

d ng các s ki n ti m tàng ć th

nh h

ng đ n đ n v , và qu n tr r i ro trong

m c đ cho ph́p, nh m cung c p m t s đ m b o h p lý đ t đ
ch c.

c thi t k đ nhân
c m c tiêu c a t


9

Theo đ nh ngh a trên, các n i dung c b n c a QTRR là: quá tr̀nh, con ng
thi t l p chi n l

i đ́ nh n d ng, đánh giá và ph n ng v i r i ro.

V i QTRR, đ n v cung c p cho m i ng

i khuôn kh chung v r i ro trong

ph m vi m c tiêu ho t đ ng c a đ n v .
-

QTRR đ

c áp d ng trong vi c xây d ng chi n l

c: m i đ n v th

ng thi t

l p các s m ng cho t ch c c a m̀nh và các m c tiêu liên quan đ đ t đ n s
m ng đ́. V i m i m c tiêu, đ n v thi t l p các chi n l
hi n và c ng ć th thi t l p các m c tiêu liên quan

ct

ng ng đ th c

c p đ th p h n. Khi

đ́, QTRR h tr cho các c p qu n lý xem x́t các r i ro liên quan đ n vi c
l a ch n các chi n l
-

s ki n, t đ́ xây d ng các cách th c qu n lý r i ro liên quan trong ph m vi
m c r i ro ć th ch p nh n c a đ n v .
-

Ć th cung c p s đ m b o h p lý, ch không ph i là đ m b o tuy t đ i, là
các m c tiêu s đ
thu c v t

c th c hi n. V̀ nh ng s ki n không ch c ch n và r i ro

ng lai, do đ́ không ai ć th d đoán tuy t đ i ch́nh xác. H n

n a, QTRR đ

c v n hành b i con ng

i do đ́ nh ng sai śt do con ng

gây ra là không th tránh. M t khác, các ho t đ ng ki m soát d̀ ć đ

i

c thi t

k và hoàn thi n đ n th nào đi ch ng n a v n không th ki m soát h t đ

c

t t c các s ki n liên quan đ n đ n v .
-


c c a toàn đ n v . Các m c tiêu ho t đ ng, tuân

th và báo cáo ph i ph̀ h p v i m c tiêu chi n l

c.

ERM xem x́t các ho t đ ng c a đ n v trên t t c m c đ (toàn đ n v , các
chi nhánh, các b ph n), xem x́t đ n v d
đ

c xem x́t trong m i quan h t

i m t cái nh̀n toàn di n: các r i ro

ng tác, các nhà qu n lý xem x́t m i v n đ

trên c m c đ toàn đ n v và m c đ t ng b ph n kinh doanh.
Trong COSO 1992, h th ng KSNB đ
các m c tiêu đã đ

c xây d ng nh m m c đ́ch ki m soát

c xác đ nh. C̀n COSO 2004 thì gíp cho vi c t o ra giá tr

b ng cách h tr nhà qu n lý gi i quy t các s ki n ti m tàng trong t
d ng các chi n l

c dài h n, ng ph́ sao cho gi m t n th t và t ng c


liên k t các nguyên t c đ thi t lâp h th ng KSNB hi u qu .
Theo COSO 2013, “KSNB là m t quá tr̀nh ch u nh h
qu n tr , nhà qu n lý và các các nhân khác c a t ch c, đ
c p s đ m b o h p lý trong vi c đ t đ

ng b i h i đ ng

c thi t k nh m cung

c các m c tiêu liên quan đ n ho t đ ng,

báo cáo và s tuân th ”.
Khuôn m u cung c p ba nh́m m c tiêu ch́nh, cho ph́p t ch c t p trung vào
các kh́a c nh khác nhau c a KSNB:
-

M c tiêu ho t đ ng: đ c p đ n s h u hi u và hi u qu c a các ho t đ ng
trong đ́ bao g n các m c tiêu v ho t đ ng và tài ch́nh đ ng th i đ m b o
tài s n không b th t thoát.

-

M c tiêu v báo cáo: đ c p đ n các BCTC và các báo cáo phi tài ch́nh ph i
đáng tin c y, k p th i, minh b ch ho c các yêu c u khác thi t l p b i các t
ban hành lu t, chu n m c và các các ch́nh sách n i b

-

M c tiêu tuân th : đ c p đ n vi c tuân th theo các qui đ nh pháp lu t chi
ph i đ n ho t đ ng c a đ n v .

ánh giá r i ro

9. Xác đ nh và phân t́ch các thay đ i quan tr ng
10. Ch n l a và phát tri n các ho t đ ng ki m
soát
11. Ch n l a và phát tri n các ho t đ ng ki m
soát chung v công ngh

Ho t đ ng ki m soát

12. Tri n khai các ch́nh sách và quy tr̀nh
13. S d ng thông tin ph̀ h p

Thông tin và truy n

14. Truy n thông n i b

thông

15. Truy n thông v i bên ngoài
16. Th c hi n đánh giá liên t c và đ nh k

Ho t đ ng giám sát

17. ánh giá và truy n thông k t qu
(Ngu n: COSO Organization 2013)

So v i COSO 1992 th̀ COSO 2013 ć 7 s thay đ i quan tr ng:
 Khuôn m u n m 2013 h th ng h́a 17 nguyên t c h tr cho n m thành
ph n c a h th ng KSNB.

ng ki m soát là n n t ng cho các

thành ph n khác c a KSNB, ń t o nên c u tŕc và ph
th ng. Nh ng nhân t c a môi tr

ng th c v n hành c a c h

ng ki m soát bao g m:

1.2.1.1. Tính chính tr c và các giá tr đ o đ c (Integrity and ethical
values)
Vi c v n hành h th ng KSNB không ph i là vi c c a máy ḿc mà là công
vi c c a con ng

i. S h u hi u c a HT KSNB ph thu c vào

t́nh ch́nh tr c và

vi c tôn tr ng các giá tr đ o đ c c a các thành viên trong m t t ch c. Nó tác đ ng
đ n vi c thi t k , th c hi n và giám sát các nhân t khác c a HT KSNB. i u ki n
tiên quy t đ xây d ng đ

c nhân t này là các nhà qu n lý c p cao c a đ n v c n

ph i:
-

Xây d ng đ

c các qui đ nh, ch́nh sách th hi n rõ nh ng chu n m c đ o


14

đ́, nhà qu n lý c n ph i ban hành B ng mô t công vi c. Trong đ́, mô t c th
nh ng t ng v tŕ ć nhi m v g̀, c n ph i hoàn thành nh ng công vi c g̀, đ gi i
quy t nh ng công vi c đ́ th̀ nhân s c n ć nh ng ki n th c t i thi u hay nh ng
k n ng c n thi t nào. Nh v y, s tuy n d ng đ

c “đ́ng ng

i, đ́ng vi c” trên

c s ph̀ h p gi a n ng l c và chi ph́.
1.2.1.3. H i đ ng qu n tr và ban ki m soát (Board of directors, Audit
committee)
Vai tr̀ c a HÐQT đ
ch n chi n l

c th hi n

vi c giám sát Ban qu n lý trong vi c l a

c , lên k ho ch và th c hi n ń . T́nh h u hi u c a nhân t này ph

thu c vào s đ c l p, kinh nghi m , uy t́n và m i quan h gi a HÐQT và BKS
HÐQT ph i luôn ý th c r ng , v i m t chi n l
nghi p, chu trình đ

.


cho vi c l p k ho ch, th c hi n, ki m soát và giám sát các ho t đ ng c a đ n v .
thi t l p c c u t ch c th́ch h p, c n ph i xác đ nh đ

c các v tŕ then

ch t v i các quy n h n, trách nhi m, cách th c báo cáo ph̀ h p. M i doanh nghi p


15

ć c c u t ch c ph̀ h p v i nhu c u riêng c a m̀nh nên không ć khuôn m u
chung duy nh t. Tuy nhiên, d̀ t ch c th nào, ń c ng ph i gíp doanh nghi p
th c hi n chi n l

c đã ho ch đ nh đ đ t đ

c m c tiêu đ ra.

1.2.1.6. Phân chia quy n h n và trách nhi m (Assignment of authority
and responsibility)
Phân đ nh quy n h n và trách nhi m đ

c xem là ph n m r ng c a c c u t

ch c, là vi c xác đ nh c th quy n h n và trách nhi m c a t ng thành viên hay
t ng nh́m thành viên trong đ n v . Vi c này gíp cho các thành viên hi u rõ nhi m
v c a m̀nh và ho t đ ng c a m̀nh ć nh h

ng nh th nào đ i v i nh ng nh́m


c tha th .


16

Thi t l p m c tiêu (Objective setting)

1.2.2.

Ć th ńi, ć m c tiêu th̀ m i ć r i ro, ć r i ro th̀ các nhà qu n lý m i s
d ng các bi n pháp đ qu n lý r i ro nh m gíp doanh nghi p đ t đ
Do đ́, đi u ki n tiên quy t đ h th ng KSNB ć th th c hi n đ
đ nh đ

c m c tiêu.
c là ph i xác

c m c tiêu. M c tiêu ć th đ n t bên trong hay bên ngoài đ n v nh ng

ph i đ m b o t́nh nh t quán, c th và kh thi. Các m c tiêu đ
đ chi n l

c thi t l p

c p

c, t đ́ t o m t c s cho các m c tiêu ho t đ ng, m c tiêu báo cáo và

m c tiêu tuân th .
-


1.2.3.

Các s ki n ti m tàng b t ngu n t
đ n vi c đ t đ

bên trong và bên ngoài đ n v

c m c tiêu c a doanh nghi p c n ph i đ

nh h

ng

c nh n di n c th và h

th ng nh m t i đa h́a vi c t o l p giá tr cho m i t̀nh hu ng ć th x y ra.
M t s ki n ti m tàng n u xu t hi n s tác đ ng t́ch c c ho c tiêu c c đ n
vi c đ t đ

c m c tiêu c a đ n v . Nh ng s ki n mà ć tác đ ng tiêu c c đ

xem nh là r i ro c n đ
tác đ ng t́ch c c đ
chi n l

c đã đ

c