LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp với đề tài: “Tìm hiểu thực trạng
động cơ học tập của học sinh lớp 2”, tôi đã nhận được sự hướng dẫn tận tình
của thầy giáo - Lê Xuân Tiến, sự giúp đỡ của các thầy cô trong khoa Giáo
dục Tiểu học trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, sự giúp đỡ của cô giáo chủ
nhiệm lớp 2A1 - Đỗ Thị Kim Dung, cô giáo chủ nhiệm lớp 2A5 - Nguyễn
Thị Thùy Hương và các em học sinh lớp 2A1 và 2A5 Trường tiểu học Xuân
Hòa.
Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô giáo trong
khoa Giáo dục Tiểu học, các cô giáo Đỗ Thị Kim Dung, Nguyễn Thị Thùy
Hương ở Trường Tiểu học Xuân Hòa cùng toàn thể các em học sinh lớp 2A1
và lớp 2A5. Và đặc biệt gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến thầy giáo - Lê Xuân
Tiến đã hướng dẫn và tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành khóa luận tốt
nghiệp này.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 5 năm 2013
Sinh viên thực hiện

Dương Thị Tuyết

1


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận với đề tài: “Tìm hiểu thực trạng động cơ
học tập của học sinh lớp 2” là kết quả nghiên cứu của riêng tôi. Những kết
quả thu được là hoàn toàn chân thực và chưa có trong một đề án nghiên
cứu nào.
Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm!
Hà Nội, tháng 5 năm 2013


SGK

:

Sách giáo khoa

3


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ......................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 2
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ............................................................ 2
4. Giả thuyết khoa học.................................................................................... 2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 2
6. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 3
7. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................... 3
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .................................................... 3
9. Cấu trúc khóa luận...................................................................................... 4
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN.................................................................. 5
1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài khóa luận ....... 5
1.1.1 . Các công trình nghiên cứu động cơ học tập của học sinh ở nước ngoài .... 5
1.1.2. Các công trình nghiên cứu động cơ học tập của học sinh ở trong nước ..... 6
1.2. Một số quan điểm về động cơ trong tâm lí học ........................................ 7
1.2.1. Quan niệm về động cơ của dòng phái tâm lý học phương Tây .............. 7
1.2.2. Quan niệm về động cơ của dòng phái tâm lý học Mác xít ..................... 8
1.3. Hoạt động học tập của học sinh tiểu học ................................................ 10



MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Tiểu học là cấp học nền tảng, đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành và
phát triển toàn diện nhân cách của con người. Một nền tảng vững chắc cho
giáo dục phổ thông và cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Mục tiêu của
giáo dục Tiểu học được xác định: “ Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh
hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo
đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học
ở bậc học Trung học cơ sở” [5,18]
Học sinh tiểu học có hoạt động học là hoạt động chủ đạo. Hoạt động
này tạo ra sự phát triển tâm lí học sinh, đó là sự phát triển các quá trình tâm lí,
hình thành các thuộc tính tâm lí và nhân cách học sinh.
Bất kể hoạt động nào cũng có động cơ tương ứng. Động cơ chính là sức
hấp dẫn, lôi cuốn của đối tượng mà cá nhân nhận thấy cần chiếm lĩnh để thỏa
mãn nhu cầu hay mong muốn của mình. Hoạt động học của học sinh cũng có
động cơ tương ứng. Động cơ học của học sinh là cái vì nó mà học sinh học, là
cái thôi thúc học sinh học. Hoạt động học của học sinh có nhiều động cơ khác
nhau như: do mong muốn học để cha mẹ vui lòng, mong mình giỏi hơn bạn,
do lòng ham học hỏi, do mong muốn được khen thưởng…Nhưng vấn đề cấp
bách là cần giáo giáo dục cho học sinh những động cơ đúng đắn, những động
cơ này phải gắn liền với hoạt động học. Đặc biệt là những động cơ gắn liền
với nội dung học, làm cho những động cơ này chiếm vị trí chủ đạo trong cấu
trúc động cơ học tập của học sinh. Vì chỉ có được những động cơ học tập
đúng đắn này học sinh học mới có kết quả tốt hơn và dẫn tới các em yêu thích
việc học, có hứng thú học tập và học một cách say mê. Do đó, việc nghiên
cứu để nắm được thực trạng động cơ học tập của học sinh là vô cùng cần thiết.

6

7


6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp quan sát
Tôi tiến hành quan sát và ghi biên bản tiết học. Qua biểu hiện hành vi,
hành động, thái độ của học sinh, ta có thể đánh giá phần nào động cơ học tập
của học sinh. Mặc dù đây là công việc rất khó khăn vì động cơ là cái bên
trong của mỗi học sinh. Nhưng đối với học sinh tiểu học thì nhu cầu, động cơ
học tập thường dễ bộc lộ qua thái độ, qua quan hệ của học sinh đối với việc học.
Cùng với việc quan sát học sinh trên lớp, tôi gửi phiếu điều tra đến cha
mẹ học sinh và đề nghị cha mẹ học sinh theo dõi hoạt động học tập của các
em khi ở nhà và đánh dấu vào phiếu được in sẵn những biểu hiện cụ thể của
học sinh.
6.2. Phương pháp trò chuyện
Tôi tiến hành trò chuyện với các em theo nội dung đã chuẩn bị trước.
6.3. Phương pháp điều tra
Tôi tiến hành điều tra động cơ học tập của học sinh qua các phiếu điều
tra, phiếu bài tập (phần phụ lục).
6.4. Phương pháp thống kê toán học
7. Phạm vi nghiên cứu
Do thời gian và điều kiện có hạn chế nên đề tài chỉ đi sâu tìm hiểu
động cơ học tập của học sinh lớp 2 trường Tiểu học Xuân Hòa.
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Những số liệu thu thập được góp phần làm sáng tỏ những lí luận của
Tâm lí học về động cơ học tập của lứa tuổi học sinh tiểu học.
- Kết quả nghiên cứu phản ánh thực trạng động cơ học tâp của học sinh
lớp 2. Trên cơ sở đó đề xuất những biện pháp sư phạm nhằm hình thành động
cơ học cho học sinh một cách nhanh chóng và bền vững.


A.N. Leonchiev với công trình: “Sự phát triển động cơ học tập của học
sinh”.
L.I. Bozovik cùng với M.G. Mozova và L.S Slavina đã tiến hành
nghiên cứu “Sự phát triển động cơ học tập của học sinh Liên Xô” bắt đầu từ
trẻ mẫu giáo cho đến học sinh lớp cuối cấp phổ thông trung học.
A.K. Markova không chỉ phân tích động cơ học tập là gì, phân loại nó
mà còn chỉ ra những biểu hiện của động cơ học tập, những phương pháp
nghiên cứu động cơ học tập học sinh giúp giáo viên có thể nhận biết, nghiên
cứu và giáo dục động cơ học tập của học sinh nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.

10


1.1.2. Các công trình nghiên cứu động cơ học tập của học sinh ở trong nước
Ở Việt Nam, vấn đề động cơ học tập cũng được nhiều tác giả nghiên
cứu như: Đặng Xuân Hoài, Đỗ Ngọc Lan, Phạm Thị Nguyệt Lãng, Nhâm Văn
Chăn Con,… Cụ thể:
Từ năm 1976, tác giả Đặng Xuân Hoài với báo cáo: “Vấn đề động cơ
và nhân cách” và sau này tác giả cùng cộng sự của mình đã nghiên cứu về vấn
đề động cơ xã hội ở lứa tuổi học sinh cấp I và cấp II.
Năm 1980, tác giả Lê Đức Phúc đã nghiên cứu về vấn đề động cơ học
tập của học sinh lưu ban. Năm 1982, tác giả Nguyễn Xuân Bính với báo cáo
“Phân tích động cơ nghề nghiệp của học sinh”, tác giả Bùi Văn Huệ, Lí Minh
Tiến với “Tìm hiểu đặc điểm động cơ giải bài tập của học sinh”.
Năm 1986 có tác giả Phạm Thị Nguyệt Lãng đã nghiên cứu về vấn đề
động cơ vì xã hội ở học sinh cấp III.
Trong luận án của mình, tác giả Nhâm Văn Chăn Con cũng đã tìm hiểu
động cơ học tập của học sinh cấp II.
Ở bậc tiểu học có công trình nghiên cứu động cơ học tập của học sinh
lớp 1 dưới ảnh hưởng của phương pháp nhà trường của tác giả Trịnh Quốc

thôi thúc hoạt động của con người là vô thức, nguồn gốc vô thức là những bản
năng nguyên thủy mang tính chất sinh vật và nhấn mạnh vai trò của các xung
năng tính dục.
Các nhà tâm lý học cấu trúc (K. Lewin, K. Lissner…) xem động cơ chỉ
là sự tác động qua lại giữa những nội lực ở bên trong với trường lực ở bên
ngoài. Các nhà tâm lý học cấu trúc hiểu tâm lý người như một trường lực nào
đó và tất cả những thay đổi của động cơ được họ giải thích như là sự tương
tác giữa các lực nằm bên trong trường lực này, phủ nhận sự tác động của thế
giới bên ngoài, coi thường kinh nghiệm của con người, đánh giá thấp những
đặc điểm của nhân cách.

12


Nhìn chung, các nhà tâm lý học phương Tây đã đứng trên bình diện của
khoa học tự nhiên để nghiên cứu về động cơ hành vi của con người, vẫn coi
động cơ tâm lý người chỉ là những kích thích mang tính chất bản năng sinh
học và tạo ra một cách bẩm sinh. Những hạn chế này của các nhà tâm lý học
phương Tây có nguyên nhân cơ bản là sai lầm của phương pháp luận trong
quá trình nghiên cứu. Họ nghiên cứu tâm lý con người ở trạng thái siêu hình
tách rời khỏi hoạt động, tách rời khỏi các mối quan hệ xã hội mà nó đang sống.
1.2.2. Quan niệm về động cơ của dòng phái tâm lý học Mác xít
Dòng phái tâm lý học Mác xít với những nhà tâm lý học tiêu biểu như:
L.X. Vưgôxki, X.L. Rubinstêin, A.N Leonchiev, A.N. Luria… Dòng phái tâm
lý học Mác xít lấy triết học Mác-Lênin là cơ sở lý luận và phương pháp luận,
xây dựng nền tâm lý học lịch sử người. Tâm lý học Mác xít nghiên cứu từng
con người cụ thể đang sống trong một hoàn cảnh xác định nào đó cụ thể. Bởi
mọi hoạt động của mọi cá nhân đều đặt trong một hệ thống quan hệ xã hội.
Nên muốn hiểu tâm lý của một người nào đó, trước hết phải đi từ cuộc sống
thực của người đó. Với sự ra đời của tâm lý học Mác xít thì vấn đề động cơ

được sắp xếp theo một hệ thống có thứ bậc.
Ông chia hệ động cơ thành: động cơ tạo ý và động cơ kích thích. Và
theo ông, động cơ có hai chức năng. Đó là: thúc đẩy, hướng dẫn hoạt động tạo
ra cho hoạt động có ý của chủ thể.
Những luận điểm trên đây của nhà tâm lý học A.N. Leonchiev về vấn
đề động cơ hoạt động chủ yếu vẫn dựa trên bình diện lý luận. Tuy nhiên, nó là
cơ sở cho các công trình nghiên cứu thực nghiệm sau này.
Qua những quan điểm trên ta thấy:
Hầu hết những nhà tâm lý học Mác xít đều cho rằng: muốn tìm hiểu
tâm lý người nói chung và hoạt động học tập nói riêng thì phải đi từ cuộc
sống thực, đi từ phân tích các dạng hoạt động và những mối quan hệ của nó
đối với xã hội. Các tác giả đều đề cập đến mối quan hệ giữa nhu cầu và động cơ.

14


Và trong quá trình nghiên cứu động cơ ở trong cuộc sống thực, các tác
giả đều nhận thấy: một hoạt động giao tiếp của con người có một hệ thống
động cơ thúc đẩy. Hệ thống này được sắp xếp theo thứ bậc, có những động cơ
giữ vai trò chủ đạo, có những động cơ lại giữ vai trò thứ yếu trong hình thành
định hướng nhân cách con người.
Trong các tác giả thì có một số các tác giả đã đi đến phân loại động cơ.
Nhưng chính sự khác nhau đó giúp ta hiểu đầy đủ hơn, có cái nhìn chính xác
hơn về động cơ. Tuy nhiên sự phân chia động cơ chỉ có ý nghĩa về mặt lý
thuyết còn thực tế thì ta khó có thể tách ra để phân loại động cơ một cách rạch
ròi. Bởi động cơ là một vấn đề phức tạp và động cơ của con người luôn ẩn
mình, luôn ở bên trong nên ta rất khó có thể xét đoán về lượng.
1.3. Hoạt động học tập của học sinh tiểu học
Hoạt động học tập là một loại hoạt động đặc thù của con người được
điều khiển bởi mục đích tự giác để lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mới,

sinh nói chung và hình thành động cơ học tập nói riêng trong học tập phải lấy
hành động học tập của các em làm cơ sở.
1.4. Động cơ học tập của học sinh
1.4.1. Khái niệm động cơ học tập
Khi con người có nhu cầu học tập, xác định được đối tượng cần đạt thì
xuất hiện động cơ học tập.
Các nhà tâm lý học phương Tây cho rằng: “động cơ học tập bao gồm
không chỉ những yếu tố bên trong mang tính chủ quan mà còn cả những yếu
tố mang tính khách quan. Những yếu tố này được tạo ra bởi bản thân con
người với tư cách như một chủ thể hoạt động, bởi tính chất của những hoàn
cảnh bên ngoài cùng những kích thích bản năng bên trong”.
Các nhà tâm lý học Mác xít nghiên cứu hoạt động học tập như một quá
trình, có vị trí nhất định trong cuộc sống của con người. Theo họ, động cơ học

16


tập của con người được quan niệm như là những kích thích mà con người ý
thức được, có tác dụng thúc đẩy hoạt động học tập.
A.N. Leonchiev hiểu động cơ học tập của trẻ như là sự định hướng của
các em đối với việc lĩnh hội tri thức, với việc giành được điểm tốt và sự khen
ngợi của giáo viên, cha mẹ…
Theo L.I. Bozovik và các cộng sự của bà thì “động cơ học tập là cái vì
nó khiến trẻ học tập hay nói cách khác cái kích thích trẻ học tập”[8,30].
Trong tài liệu tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm, các tác giả
quan niệm: “Động cơ học tập của học sinh được hiện thân ở đối tượng của
hoạt động học, tức là những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ, giá trị, chuẩn
mực... mà giáo dục sẽ đưa lại cho họ.” [2,92]
Trong quá trình nghiên cứu đề tài này, tôi tán thành quan điểm về động
cơ học tập của L.I. Bozovik. Tức cho rằng: động cơ học tập là tất cả các biểu

+ Những động cơ nhận thức rộng
+ Những động cơ học tập- nhận thức
+ Những động cơ tự đào tạo
Những động cơ này kích thích thúc đây học sinh vượt qua mọi khó
khăn và tích cực nhận thức, rèn luyện sáng tạo.
Nhóm 2: những động cơ xã hội bao gồm:
+ Loại động cơ xã hội rộng rãi
+ Loại động cơ xã hội hẹp
+ Loại động cơ hợp tác xã hội chủ nghĩa
Theo bà để phát triển nhân cách tốt thì phải có sự kết hợp giữa các loại
động cơ trên.
Nhà tâm lý học M.P. Jacopson lại chia động cơ học tập làm ba loại:
Loại thứ nhất là những động cơ được hình thành bên ngoài động cơ học
tập - ta có thể gọi nó là “động cơ tiêu cực” vì nó mang tính tiêu cực.

18


Loại thứ hai là loại động cơ cũng được hình thành bên ngoài hoạt động
học tập nhưng mang tính tích cực.
Loại thứ ba: động cơ được nảy sinh trong chính quá trình học tập.
Theo ông, ba loại động cơ này luôn kết hợp với nhau cùng tác động đến
hoạt động học tập. Và chúng lập thành một hệ thống động cơ.
Một số nhà tâm lý học như Nguyễn Kế Hào, A.V. Petropxki,… chia
động cơ học tập làm hai loại là động cơ bên ngoài và động cơ bên trong.
Động cơ bên ngoài là những động cơ liên quan đến những yêu cầu của
người lớn, nghề nghiệp trong tương lai,…
Động cơ bên trong là những động cơ có liên quan đến nội dung học tập
và phương pháp đạt được tri thức.
Theo Lê Văn Hồng thì đều chia động cơ học tập làm hai loại:

vi… đối với đối tượng đích thực của hoạt động học tập chỉ là phương tiện để
đạt mục tiêu cơ bản khác. Trong trường hợp này, những mối quan hệ xã hội
của cá nhân được hiện thân ở đối tượng học tập. Do đó, người ta gọi động cơ
này là động cơ quan hệ xã hội.
Hoạt động học tập được thúc đẩy bởi động cơ quan hệ xã hội ở một
mức độ nào đấy mang tính chất cưỡng bách và có lúc xuất hiện như một vật
cản cần khắc phục trên con đường đi tới mục đích cơ bản.
Nét đặc trưng của loại động cơ này là có những lực chống đối nhau
(như kết quả học tập không đáp ứng mong ước về địa vị của cá nhân trong xã
hội sau này), vì thế đôi khi nó gắn liền với sự căng thẳng tâm lý đáng kể, đòi
hỏi phải có những nỗ lực bên trong, đôi khi cả sự đấu tranh với chính bản thân
mình. Khi đó có những xung đột gay gắt, học sinh thường có hiện tượng vi
phạm nội quy (quay cóp, phá bĩnh), thờ ơ với việc học tập hay bỏ học.
Cả hai loại động cơ này cần được hình thành ở học sinh, chúng lập
thành một hệ thống được xắp xếp theo thứ tự bậc. Vấn đề là ở chỗ trong
những điều kiện và hoàn cảnh xác định nào đó của dạy và học thì loại động cơ

20


học tập nào được hình thành mạnh mẽ hơn, nổi lên hàng đầu và chiếm địa vị
ưu thế trong sự sắp xếp theo thứ bậc của hệ thống đông cơ [3].
Như vậy, mỗi tác giả lại có một cách phân loại động cơ học tập theo
một cách riêng. Tuy nhiên, hầu hết các tác giả đều chia động cơ học tập làm
hai loại chính đó là những động cơ xuất phát từ bản thân hoạt động học tập.
Đó là động cơ nhận thức, động cơ bên trong… Và nhóm động cơ xuất phát từ
mối quan hệ của trẻ với môi trường sống, với những người xung quanh, đối
với xã hội. Mỗi loại thúc đẩy hoạt động của chủ thể ở các khía cạnh khác
nhau. Nhưng cả hai loại động cơ đều rất cần thiết cho sự thành công của hoạt
động học tập.

Động cơ học tập của các em không phải có sẵn mà cũng không thể áp
đặt, mà phải được hình thành dần dần chính trong quá trình học sinh ngày
càng đi sâu chiếm lĩnh đối tượng học tập dưới sự tổ chức và điều khiển của
thầy cô. Nếu trong quá trình dạy học, thầy cô luôn thành công trong việc tổ
chức cho học sinh phát hiện những điều mới lạ (cả bản thân tri thức và cách
thức giành lấy tri thức đó), giải quyết thông minh theo những nhiệm vụ học
tập, tạo ra được những ấn tượng tốt đẹp đối với việc học thì dần dần nảy sinh
nhu cầu của các em đối với tri thức khoa học. Học tập dần dần trở thành nhu
cầu không thể thiếu với các em.
Muốn có được điều này phải làm sao cho những nhu cầu phải được gắn
liền với một trong những mặt của hoạt động học tập (mục đích, quá trình hay
kết quả) hay với tất cả các mặt đó. Khi đó các mặt này của việc học tập sẽ
biến thành các động cơ và bắt đầu thúc đẩy hoạt động học tập tương ứng. Nó
sẽ tạo nên sức mạnh tinh thần thúc đẩy các em vượt qua mọi khó khăn để
giành lấy tri thức [4].
Và trong quá trình hình thành động cơ học tập của học sinh thì điều
kiện đầu tiên của quá trình hình thành động cơ học tập cho học sinh là xác

22


định các tình huống xuất phát của dạy học. Về phương diện này có hai tình
huống đặc biệt:
Tình huống thứ nhất: Trẻ em đã có hành động học tập được hình thành
trước đó. Trong trường hợp này nhiệm vụ chủ yếu của người giáo viên là
chuyển hóa mục đích thành động cơ học tập. Từ đó đưa học sinh vào các
trường hợp dạy học tương ứng.
Tình huống thứ hai: Trẻ chưa có hành động học tập. Trường hợp này
thường gặp ở các trẻ nhỏ lứa tuổi mẫu giáo bé. Ở đây, đầu tiên phải hình
thành cho các em hành động học tập với tư cách hành động có mục đích. Sau

học.

24


CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG ĐỘNG CƠ HỌC TẬP
CỦA HỌC SINH LỚP 2

2.1. Các loại động cơ học tập của học sinh lớp 2.
Các loại động cơ học tập của học sinh lớp 2 được hình thành từ rất
nhiều các yếu tố. Dựa vào kết quả điều tra, chúng tôi đi sâu vào tìm hiểu hai
loại động cơ học tập của học sinh:
- Động cơ nhận thức bao gồm các kích thích: học để biết suy nghĩ, học
để có nhiều hiểu biết, học để có phương pháp học..
- Động cơ xã hội bao gồm các kích thích: học để đạt điểm tốt, muốn
được khen thưởng, học để được bạn bè yêu mến, học để được lên lớp…
- Tìm hiểu động cơ học tập của học sinh thông qua lựa chọn và giải bài tập.
- So sánh động cơ học tập của học sinh nam và học sinh nữ .
2.1.1. Các yếu tố kích thích học sinh học tập.
Các yếu tố kích thích học sinh học tập là một trong những vấn đề quan
trọng nhất trong quá trình tìm hiểu thực trạng động cơ học tập của học sinh
lớp 2. Để tìm hiểu các yếu tố kích thích học sinh học tập, chúng tôi thiết kế 1
phiếu điều tra trong đó có ghi sẵn 10 yếu tố kích thích học tập.
Với phiếu điều tra được thực hiện với 70 học sinh lớp 2 gồm 30 học
sinh nam và 40 học sinh nữ ở cả hai lớp 2A1 và 2A5 trường Tiểu học Xuân
Hòa. Chúng tôi hướng dẫn để các em lựa chọn từng yếu tố cho phù hợp với ý
nghĩa của mình, bằng cách trả lời thông qua đánh dấu “x” vào một trong
những mức độ với các mức độ khác nhau được tính với số điểm khác nhau.