Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

TRẦN THỊ THU HÀ

TÌM HIỂU THỰC TRẠNG VỀ VIỆC SỬ DỤNG
PHƯƠNG PHÁP TRẮC NGHIỆM KHÁCH
QUAN TRONG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT
QUẢ HỌC TẬP MÔN TIẾNG VIỆT CỦA HỌC
SINH LỚP 4 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC
KHU VỰC THỊ XÃ PHÚC YÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học

Th.S: Nguyễn Thị Xuân Lan

Trần Thị Thu Hà

1

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp



Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của mình. Những số
liệu và kết quả trong khóa luận là hoàn toàn trung thực. Đề tài chưa được
công bố trong bất cứ một công trình khoa học nào khác.
Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Hà Nội, tháng 5 năm 2012
Sinh viên

Trần Thị Thu Hà

Trần Thị Thu Hà

3

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

KÍ HIỆU VIẾT TẮT

5. Phạm vi nghiên cứu (T. 10)
6. Nhiệm vụ nghiên cứu (T. 10)
7. Giả thuyết khoa học (T. 11)
8. Các phương pháp nghiên cứu (T. 11)
9. Kế hoạch nghiên cứu (T. 11)
10. Cấu trúc khóa luận (T. 11)

Phần 2: NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở lý luận (T. 13)
1.1 Một số vấn đề về kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học ( T.13)
1.1.1 Kiểm tra (T.13)
1.1.2 Đánh giá ( T.17)
1.1.3 Quan hệ giữa kiểm tra và đánh giá ( T.18)
1.1.4 Vai trò của kiểm tra đánh giá ( T.19)
1.2 Kiểm tra đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan ( T.21)
1.2.1 Khái niệm ( T.21)
1.2.2 Phân biệt trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận ( T.21)
1.2.3 Ưu nhược điểm của trắc nghiệm khách quan (T.25)
1.2.4 Các loại trắc nghiệm khách quan (T.25)
1.2.5 Quy trình kiểm tra, đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan (T.28)
1.2.6 Kỹ thuật xây dựng trắc nghiệm khách quan (T.28)

Trần Thị Thu Hà

5

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp


Trần Thị Thu Hà

6

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1. lí do chọn đề tài
Tiểu học là bậc học nền tảng. Nó không chỉ là cơ sở để con người phát
triển toàn diện về mặt tư duy, nhận thức, mà còn là cơ sở để con người hình
thành các phẩm chất đạo đức, năng lực cần thiết của con người lao động mới.
Kiểm tra, đánh giá là khâu có ý nghĩa quan trọng trong quá trình dạy
học nói chung, trong dạy học ở Tiểu học nói riêng. Kiểm tra nhằm mục đích
giúp giáo viên nắm được trình độ kiến thức của học sinh. Từ đó giáo viên
điều chỉnh phương pháp dạy học, bổ xung những khiếm khuyết, lỗ hổng về
kiến thức cho học sinh. Đồng thời kiểm tra, đánh giá còn giúp học sinh tự
đánh giá, tự kiểm tra việc nắm vững kiến thức của mình để tự điều chỉnh hoạt
động học.
Để tạo điều kiện cho học sinh tự đánh giá và phát huy ý nghĩa của
kiểm tra, đánh giá thành quả học tập, ở nhiều nước trên thế giới đã sử dụng
phổ biến phương pháp trắc nghiệm khách quan. Đó là phương pháp có rất
nhiều ưu điểm như: đảm bảo tính khách quan khi chấm bài, cho phép trong
thời gian ngắn kiểm tra được số lượng kiến thức lớn, gây được hứng thú và
tính tích cực học tập cho học sinh….

dụng từ rất lâu trên thế giới:
- Từ thế kỉ XIX, Francis Galta (Anh) và sau đó là M.Cattell (Mỹ) đã sử
dụng trắc nghiệm về khả năng trí tuệ.
- Đến thế kỉ XX, E.Toocđaica là người đầu tiên dùng trắc nghiệm để đo
trình độ kiến thức của học sinh đối với bộ môn số học.
- Năm 1904 A.Binet – nhà tâm lí học người Pháp đã nghiên cứu khả
năng dùng trắc nghiệm để xác định mức độ chậm phát triển trí tuệ của trẻ em.
- Năm 1928 Mâyli đã dùng trắc nghiệm để nghiên cứu trí tuệ phục vụ tư
vấn nghề nghiệp và giáo dục phổ thông.
- Tại Mỹ, đầu thế kỉ XX bắt đầu sử dụng phương pháp trắc nghiệm
khách quan vào trong dạy học và đến năm 1963 đã sử dụng máy tính điện tử
thăm dò bằng trắc nghiệm trên diện rộng. Ở Anh, thành lập hội đồng toàn
quốc hàng năm để tim ra các mẫu trắc nghiệm tiêu chuẩn cho trường Trung
học. Ở Trung Quốc, trắc nghiệm khách quan được áp dụng vào kì thi tuyển
sinh đại học trên cả nước từ năm 1989. Ở Nhật, Hàn Quốc, Thái Lan cũng sử
dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan vào các kì thi trên quy mô toàn
quốc

Trần Thị Thu Hà

8

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Trong những năm gần đây hầu hết các nước trên thế giới đề sủ dụng


K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

3. Mục đích nghiên cứu
Từ việc làm rõ cơ sở lý luận của phương pháp trắc nghiệm khách quan
trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh, chúng tôi tìm hiểu thực
trang việc sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan trong quá trình kiểm
tra đánh giá kết quả học tập môn Tiếng Việt lớp 4 ở Tiểu học.
Trên cơ sở đó tìm hiểu những nguyên nhân, biện pháp nhằm nâng cao
kết quả học tập nói chung trong quá trình dạy học.
4. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
4.1 Khách thể nghiên cứu
Thực trạng sử dụng các phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
của học sinh lớp 4.
4.2 Đối tượng nghiên cứu
Thực trang việc sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan trong
kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Tiếng Việt của học sinh lớp 4.
5. Phạm vi nghiên cứu
Do thời gian nghiên cứu còn có hạn nên phạm vi nghiên cứu đề tài chỉ
dừng lại ở việc tìm hiểu thực trạng việc sử dụng phương pháp trắc nghiệm
khách quan trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Tiếng Việt của học
sinh lớp 4 khu vực thị xã Phúc Yên.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
6.1 Tìm hiểu cơ sở lí luận của phương pháp trắc nghiệm khách quan trong
kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Tiểu học

cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu.
 Từ tháng 1/2012 đến tháng 4/2012: Tiến hành tìm hiểu thực trạng
việc sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra, đánh
giá kết quả học tập môn Tiếng Việt lớp 4 ở một số trường Tiểu học khu
vực thị xã Phúc Yên.
 Tháng 4/2012: Phân tích tài liệu, số liệu, hoàn thành bản viết lần 1.
 Tháng 5/2012: Hoàn thành khóa luận tốt nghiệp.
10. Cấu trúc của khóa luận tốt nghiệp
Phần 1: Mở đầu
Phần 2: Nội dung
Chương 1: Cơ sở lí luận
Chương 2: Môn Tiếng Việt Tiểu học và vấn đề sử dụng phương pháp trắc
nghiệm khách quan trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Trần Thị Thu Hà

11

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Chương 3: Thực trạng việc sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan
trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Tiếng Việt lớp 4 của học sinh ở
một số trường Tiểu học khu vực thị xã Phúc Yên.
Phần 3: Kết luận - kiến nghị


những hoạt động nào đó.
Cách thức và phương tiện ghi nhận kết quả học tập của học sinh bằng
điểm số hay số lần thực hiện theo quy tắc đã tính trong kiểm tra là mang tính
chất định lượng. Còn chính điểm số vẫn chỉ là những kí hiệu gián tiếp phản
ánh trình độ, học lực của mỗi học sinh mang ý nghĩa định tính. Như vậy bản
thân điểm số không có ý nghĩa về mặt định lượng. Ví dụ trong thang điểm 10
không thể nói trình độ của học sinh đạt điểm 8 là cao gấp đôi học sinh đạt
điểm 4.

Trần Thị Thu Hà

13

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

- Kiểm tra trắc nghiệm và tự luận
+Phương pháp kiểm tra mà chúng ta vẫn thường dùng lâu nay được các
chuyên gia gọi là “Trắc nghiệm tự luận”. Phương pháp mới để đo lường thành
quả học tập của học sinh dựa trên thao tác tư duy lựa chọn được gọi là trắc
nghiệm khách quan. Từ “Khách quan” ở đây chỉ sự khách quan trong bộc lộ
kiến thức và khách quan trong việc chấm điểm. Thuật ngữ “Trắc nghiệm
khách quan” và “Trắc nghiệm tự luận” để phân biệt mang tính hình thức. Điều
này không có nghĩa trắc nghiệm tự luận là không khách quan va ngược lại.
+Tự luận cho phép tự do tương đối nào đó để trả lời một vấn đề đặt ra
nhưng đồng thời đòi hỏi nhớ kiến thức hơn là nhận biết thông tin và phải biết

hoạt động.
- Thông thường các phương pháp kiểm tra được chia thành 3 loại:
+ Kiểm tra vấn đáp (kiểm tra miệng).
+ Kiểm tra viết gồm có: trắc nghiệm và tự luận.
+ Thực hành.
*Kiểm tra miệng
- Kiểm tra miệng là một thuật ngữ chỉ hoạt động đánh giá thường xuyên và
trực tiếp mặt đối mặt giữa giáo viên và học sinh trong mỗi bài mới hoặc sau
một vài bài dạy nhằm đo lường một số hành vi thể hiện sự hiểu biết và khả
năng ứng dụng những điều đã học của học sinh.
- Mục đích kiểm tra miệng
+ Giáo viên có thể theo dõi sự lĩnh hội và phát triển kiến thức, kĩ năng, thái
độ của học sinh một cách liên tục, nhờ vậy có thể có những biện pháp điều
chỉnh kịp thời quá trình dạy học.
+ Giáo viên có thể có được hình ảnh thực sự rõ nét về trình độ của người
học, nhờ vậy có thể động viên, khuyến khích hoặc giúp đỡ học sinh học tập.
* Kiểm tra viết
- Mục đích: Giúp kiểm tra một lúc nhiều học sinh, giúp học sinh phát triẻn
tư duy, giúp đánh giá tương đối khách quan trình độ học sinh.
- Phương pháp đánh giá: Đánh giá mức độ nhận biết, thông hiểu và khả
năng vận dụng kiến thức của học sinh.
- Hình thức tổ chức: kiểm tra 15 phút, kiểm tra viết từ 40 phút trở lên.
- Hình thức câu hỏi: Tự luận, trắc nghiệm khách quan, kết hợp cả hai. Để
đảm bảo đánh giá được toàn diện kết quả nhận thức của học sinh sau khi học
xong một chủ đề, một chương, một học kì hoặc một năm học nhằm đảm bảo

Trần Thị Thu Hà

15


như khi có sự chuẩn bị tối đa. Kiểm tra tổng kết còn được gọi là hình thức
đánh giá thành tích học tập của học sinh và có ý nghĩa quan trọng về mặt quản
lý.

Trần Thị Thu Hà

16

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

1.1.2. Đánh giá
1.1.2.1 Khái niệm đánh giá:
Đánh giá kết quả học tập là thuật ngữ chỉ quá trình hình thành những
nhận định, rút ra những kết luận hoặc đánh giá về trình độ, phẩm chất của
người học hoặc đưa ra những quyết định về việc dạy học dựa trên cơ sở
những thông tin đã thu thập được một cách hệ thống trong quá trình kiểm tra.
Như vậy: Đánh giá không còn là sự ghi nhận thực trạng mà còn là đề
xuất những quyết định làm thay đổi thực trạng. Vì thế, đánh giá được xem là
khâu rất quan trọng, đan xen với khâu lập kế hoạch triển khai công việc.
Hiện nay ở Tiểu học sử dụng hai hình thức đánh giá:
- Đánh giá bằng nhận xét: Là giáo viên đưa ra những phân tích hoặc những
phán đoán về học lực hoặc hạnh kiểm của người học bằng cách sử dụng các
nhận xét được rút ra từ việc quan sát các hành vi hoặc sản phẩm học tập của
học sinh theo tiêu chí cho trước. Các môn đánh giá bằng nhận xét theo hai
mức:

phản ánh cả kết quả giảng dạy của giáo viên. Muốn có sự phản ánh chính xác,
người giáo viên cần có thái độ khách quan và tinh thần trách nhiệm cao trong
việc cho điểm học sinh. Điều đó sẽ ảnh hưởng xấu đến kết quả học tập của
học sinh.
Mục đích rất quan trọng của kiểm tra, đánh giá là giúp giáo viên thấy
được kết quả giảng dạy của mình, phát hiện kịp thời các sai lầm đồng thời đề
ra các biện pháp cải tiến dạy học. Vì vậy, sau mỗi lần kiểm tra giáo viên cần
tiến hành song song hai công việc: Phân tích kết quả và đề ra giải pháp.
1.1.3 Quan hệ giữa kiểm tra và đánh giá
Kiểm tra, đánh giá là hai khâu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng
cao chất lượng hiệu quả của giáo dục và hai khâu này có quan hệ biện chứng
với nhau, luôn song hành cùng nhau. Kiểm tra cung cấp những dữ kiện,
những thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá.
Hiệu quả của kiểm tra càng bộc lộ rõ nếu có kèm theo sự đánh giá
đúng mức và công bằng của thầy giáo và tập thể học sinh. Có đánh giá, phân
tích kết quả của kiểm tra, giáo viên mới biết được sự phù hợp hay không phù
hợp giữa tình trạng kiến thức, kĩ năng của học sinh với tiêu chuẩn đã xác định
một cách khách quan, qua đó nhằm xác định thực trạng tính cách, năng lực
cũng như sự tiến bộ của học sinh. Đồng thời qua đó, giáo viên cũng nắm được
kết quả của việc kiểm tra, thấy được bài kiểm tra có vừa sức với học sinh

Trần Thị Thu Hà

18

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp


Trần Thị Thu Hà

19

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

Về mặt giáo dục: Kiểm tra, đánh giá nếu được tổ chức nghiêm túc sẽ
giúp học sinh nâng cao tinh thần trách nhiệm trong học tập, ý trí vươn lên đạt
những kết quả cao hơn, củng cố long tin vào khả năng của mình, nâng cao
tính tự giác khắc phục chủ quan tự mãn.
1.1.4.2 Đối với giáo viên
Việc kiểm tra, đánh giá học sinh cung cấp cho giáo viên những thông
tin “ liên hệ ngược ngoài” giúp người dạy điều chỉnh hoạt động dạy.
Kiểm tra, đánh giá kết hợp với theo dõi thường xuyên, tạo điêu kiện
cho giáo viên nắm vững một cách cụ thể và khá chính xác năng lực và trình
độ của mỗi học sinh trong lớp mình phụ trách để có biện pháp giúp đỡ riêng
thich hợp đối với học sinh giỏi và kém qua đó nâng cao chất lượng học tập
chung cả lớp.
Kiểm tra, đánh giá được tiến hành một cách công phu không chỉ cung
cấp cho giáo viên những thông tin về trình độ chung của cả lớp mà còn giúp
giáo viên nắm được những học sinh có tiến bộ rõ rệt hoặc sút kém đột ngột để
động viên hoặc giúp đỡ kịp thời. Người giáo viên có trách nhiệm và kinh
nghiệm thường xem kiểm tra, đánh giá như một biện pháp cá nhân hóa dạy
học, giúp cho học sinh tự đánh giá để tự quyết đinh cách học cho phù hợp với
mình.

lí và trắc nghiệm giáo dục.
- Trắc nghiệm tâm lí: Chủ yếu để kiểm tra tư duy, tiềm năng của con người.
- Trắc nghiệm giáo dục: Mang tính chất ứng dụng, nhằm đánh giá năng lực
thực tế của người học.
Trắc nghiệm giáo dục được phân thành trắc nghiệm tự luận và trắc
nghiệm khách quan.
Trắc nghiệm khách quan thường bao gồm nhiều mệnh đề, câu hỏi hay
mô hình ( tranh, ảnh, sơ đồ) và được trả lời bằng các dấu hiệu đơn giản, hay
một từ, cụm từ, đôi khi là các con số….
Trắc nghiệm khách quan mang tính quy ước vì hệ thống đánh giá bằng
điểm mang tinh khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của
người đánh giá.
1.2.2 Phân biệt trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận
1.2.2.1 Trắc nghiệm tự luận
Trắc nghiệm tự luận là bài kiểm tra (theo cách hiểu truyền thống).
Trong đó nhà sư phạm đưa ra một hoặc nhiều yêu cầu, đôi khi là bài toán

Trần Thị Thu Hà

21

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

nhận thức và đòi hỏi người học phải phân tích các yêu cầu hoặc giải quyết bài
toán.



Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

1.2.2.3 So sánh trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan
Trắc nghiệm khách quan hay tự luận đều nhăm mục đích duy nhất là
đánh giá kết quả giáo dục của người học. Giữa chúng có sự khác biệt song
cũng có những điểm tương đồng và sự khác biệt giữa hai khái niệm này chỉ
mang tính tương đối.
* Giống nhau:
- Đo lường và đánh giá được các kết quả giáo dục của người học.
- Nhằm kiểm tra mức độ nhận thức hiện có của người học, tạo cho người
học hứng thú trong học tập
- Kết quả đánh giá trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận, nếu có
đủ độ tin cậy.

Trần Thị Thu Hà

23

K34A - GDTH


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐHSP Hà Nội 2

* Khác nhau:


lượng

của

bài

trắc

nghiệm phụ thuộc chủ yếu vào người

- Chất lượng của bài tự luận phụ
thuộc vào người đánh giá.

xây dựng bài trắc nghiệm.
- Điểm số đánh giá của bài trắc

- Điểm số đánh giá của bài tự

nghiệm phụ thuộc chủ yếu vào người

luận được kiểm soát chủ yếu bởi

xây dựng bài trắc nghiệm.

người đánh giá

- Đánh giá được nhiều học sinh
trong thời gian ngắn.
- Nội dung đánh giá đa dạng và

1.2.3 Ưu - nhược điểm của trắc nghiệm khách quan
1.2.3.1. Ưu điểm
- Trong một thời gian nhất định, có thể kiểm tra được một lượng thông tin
lớn đối với người học.
- Người học hứng thú trong quá trình kiểm tra, đánh giá
- Kiểm tra kiến thức một cách toàn diện đối với người học.
1.2.3.2 Nhược điểm
- Mất nhiều thời gian khi soạn bài trắc nghiệm khách quan.
- Do kĩ thuật xây dựng trắc nghiệm khách quan có sẵn các phương án trả
lời nên nhiệm vụ của người học chỉ là lựa chọn câu hỏi phù hợp. Vì vậy chỉ
đánh giá được kết quả học tập qua các phương án mà người học lựa chọn,
trong khi quá trình tư duy để đi đến kết quả lại ẩn sau câu trả lời lựa chọn đó.
Chính vì vậy, trắc nghiệm khách quan không đánh giá được quá trình tư duy
để đi đến kết quả
- Trong quá trình làm bài, một phần tính ngẫu nhiên, đoán mò vẫn xen vào
trong tư duy người học.
1.2.4 Các loại trắc nghiệm khách quan
1.2.4.1 Trắc nghiệm đúng – sai
Trắc nghiệm Đúng – Sai là trắc nghiệm đưa ra từ một đến hai mệnh đề
(câu hỏi) và yêu cầu người học lựa chọn mệnh đề nào đúng, mệnh đề nào sai.
+ Trắc nghiệm có một mệnh đề, yêu cầu người học điền đúng hoặc sai.
+ Trắc nghiệm có hai mệnh đề, nếu một bên mệnh đề đúng (Đ) thì mệnh
đề còn lại là sai (S).
- Hạn chế của trắc nghiệm Đúng – Sai là ở chỗ ngẫu nhiên, may rủi xen lẫn
trong tư duy của người học. Có thể đặt nhiều mệnh đề (câu hỏi) trong một bài
trắc nghiệm để giảm hạn chế của bài kiểm tra.

Trần Thị Thu Hà

25