Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH - KTNN

LÊ THỊ NGỌC

NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG
DẠY VÀ HỌC KIẾN THỨC K Ĩ THUẬT
TRONG CHƢƠNG TRÌNH CÔNG NGHỆ 10

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học

HÀ NỘI – 2012

Lê Thị Ngọc

1

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH – KTNN

khóa luận tốt nghiệp của mình.
Em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô trong khoa Sinh – KTNN đã
quan tâm tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình thực hiện khoá
luận tốt nghiệp.
Mặc dù bản thân đã cố gắng nhưng do hạn chế về thời gian nghiên cứu,
công cụ và phương tiện nghiên cứu khóa luận, em không tránh khỏi những
thiếu sót, em rất mong nhận được sự nhận xét, đóng góp của các thầy cô và
các bạn sinh viên để khóa luận được hoàn thiện hơn.

Hà Nội, tháng 05 năm 2012
Tác giả

Lê Thị Ngọc

Lê Thị Ngọc

3

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2
LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả
nghiên cứu, trình bày trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong
bất cứ công trình khoa học, các tạp chí chuyên ngành hay các hội thảo khoa
học nào.

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

KTNN

Kĩ thuật nông nghiệp

Nxb

Nhà xuất bản

PPDH

Phương pháp dạy học

PGS.TS

Phó giáo sư tiến sĩ

SGK

Sách giáo khoa

Th.s


PHẦN 2: NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: CƠ SƠ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
1.1. Tổng quan về quá trình nghiên cứu và áp dụng phƣơng pháp dạy học
tích cực vào dạy học ở phổ thông................................................................. 4
1.1.1. Trên thế giới .......................................................................................... 4
1.1.2. Ở Việt Nam ........................................................................................... 4
1.2. Các phƣơng pháp dạy học ..................................................................... 4
1.2.1. Khái niệm .............................................................................................. 4
1.2.2. Phương pháp dạy học truyền thống ...................................................... 5
1.2.3. Phương pháp dạy học tích cực .............................................................. 5
1.2.3.1. Tính tích cực học tập .......................................................................... 5
1.2.3.2. Phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh ................ 6
1.2.3.3. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực.................................... 7
1.3. Nội dung chƣơng trình Công nghệ 10 .................................................. 8
1.3.1. Nhiệm vụ của chương trình Công nghệ 10 ........................................... 8
1.3.1.1. Trang bị cho học sinh những kiến thức về tầm quan trọng
và phương hướng phát triển của sản xuất
nông, lâm, ngư nghiệp của nước ta ................................................................. 8
1.3.1.2. Trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản đại cương
Lê Thị Ngọc

6

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2


7

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

2.2. Nhận xét đánh giá của giáo viên THPT ............................................... 49
2.2.1. Mục đích và phương pháp tiến hành ..................................................... 49
2.2.2. Kết quả .................................................................................................. 49
PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
1. Kết luận ....................................................................................................... 50
2. Đề nghị ........................................................................................................ 50
TÀI LIỆU THAM KHẢO

Lê Thị Ngọc

8

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2
PHẦN I: MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài



Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

theo hướng phát huy tính tích cực học tập của HS là yêu cầu cấp thiết và là xu
thế tất yếu của sự nghiệp phát triển GD & ĐT.
Tuy nhiên trong thực tiễn dạy học Công nghệ 10 ở Trung học phổ
thông (THPT), người GV còn gặp không ít khó khăn về cơ sở vật chất, về
nhận thức chưa đúng đắn về vị trí, vai trò của môn học nên chưa quan tâm
đến việc đổi mới PPDH. Thực trạng dạy và học thụ động là một trong những
tồn tại cần phải giải quyết ở trường THPT nói chung và môn Công nghệ nói riêng.
Từ cơ sở lí luận và thực tiễn nêu trên, với mong muốn được tập dượt
nghiên cứu chúng tôi chọn đề tài : “Nâng cao chất lượng dạy và học kiến
thức kĩ thuật trong chương trình Công nghệ 10”.
2. Mục đích nghiên cứu
Phân tích nội dung SGK Công nghệ 10, phân biệt các thành phần kiến
thức, lựa chọn phương pháp, biện pháp phù hợp cho loại bài kiến thức kĩ
thuật, góp phần đổi mới PPDH, nâng cao chất lượng dạy và học Công
nghệ 10 – THPT.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu cơ sở lí luận về PPDH tích cực.
- Phân tích cấu trúc chương trình Công nghệ 10 ở phổ thông.
- Phân tích thành phần kiến thức trong chương trình Công nghệ 10 ở
phổ thông.
- Phân tích đặc điểm của kiến thức kĩ thuật và kiến thức cơ sở.
- Tìm hiểu thực trạng dạy và học Công nghệ 10 ở phổ thông.
- Xây dựng thiết kế bài học theo hướng dạy học tích cực.
- Đánh giá tính khả thi của việc áp dụng PPDH thành phần kiến thức kĩ

của khóa luận, tính khả thi và khả năng ứng dụng của các thiết kế bài giảng.
7. Đóng góp mới của đề tài
Làm sáng tỏ cơ sở phân biệt và ý nghĩa lí luận, thực tiễn của việc phân
biệt các thành phần kiến thức.
Cung cấp tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác giảng dạy Công nghệ
10 THPT.
Góp phần sử dụng hiệu quả SGK Công nghệ 10. Cải tiến PPDH, nâng
cao chất lượng dạy học kiến thức kĩ thuật trong chương trình Công nghệ 10 THPT.

Lê Thị Ngọc

11

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

PHẦN 2: NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Tổng quan về quá trình nghiên cứu và áp dụng phƣơng pháp dạy học
tích cực vào dạy học ở phổ thông
1.1.1. Trên thế giới
Đầu thế kỷ thứ XIX PPDH tích cực đã được quan tâm:
- Năm 1920: Bắt đầu các lớp học thí điểm mới ở Anh
Chú ý đến sự phát triển, tự quản và độc lập của HS.
Sau đó được áp dụng cho hầu hết các trường học.
- Năm 1945: Hình thành các trường học thí điểm ở Pháp.

dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm thực hiện nhiệm vụ của quá trình dạy học.
- Theo G.S Đinh Quang Báo: PPDH là cách thức hoạt động của thầy tạo
ra mối quan hệ qua lại với hoạt động của trò để đạt được mục đích dạy học.
1.2.2. Phƣơng pháp dạy học truyền thống
* Dựa vào nguồn kiến thức và đặc trưng của sự tri giác thông tin người
ta chia PPDH ra làm 3 nhóm:
- Nhóm phương pháp dùng lời: Chủ yếu là thông báo, tái hiện kiến
thức, cung cấp kiến thức có sẵn.
- Nhóm phương pháp trực quan: Chủ yếu là minh họa cho lời nói của GV.
- Nhóm phương pháp thực hành: Chủ yếu là minh họa, củng cố kiến
thức đã học ở cuối các chương.
* Việc sử dụng PPDH truyền thống chưa phát huy được tính tích cực,
chủ động của HS. Nguồn thông tin chủ yếu nên thường mang tính áp đặt từ
bên ngoài và hạn chế các kiến thức mở rộng. Do đó, kết quả là HS thường bị
động trong học tập, HS chỉ là người tái hiện kiến thức, hạn chế việc tư duy,
tìm tòi, sáng tạo.
1.2.3. Phƣơng pháp dạy học tích cực
Để đạt được được mục tiêu dạy học thì cần phải chú ý PPDH với việc
đổi mới SGK và sự phát triển như vũ bão của khoa học, công nghệ, khối
lượng tri thức tăng lên gấp bội thì việc áp dụng PPDH tích cực là hoàn toàn
hợp lí và cần thiết.
1.2.3.1. Tính tích cực học tập
Theo Khula Mop - 1978: “Tính tích cực là trạng thái hoạt động của
chủ thể nghĩa là của người hành động, đặc trưng bởi khát vọng học tập, cố
gắng, trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức”.

Lê Thị Ngọc

13


trực tiếp tham gia phát hiện tri thức mới. Chính vì vậy mà đòi hỏi GV phải
không ngừng mở rộng, nâng cao kiến thức chuyên ngành.

Lê Thị Ngọc

14

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

1.2.3.3. Đặc trƣng của phƣơng pháp dạy học tích cực
PPDH tích cực là một hệ thống các phương pháp có những đặc trưng sau:
* Dạy học lấy HS làm trung tâm:
Dạy học tích cực đề cao vai trò người học, HS vừa là chủ thể, vừa là
đối tượng của dạy học, tôn trọng lợi ích, nhu cầu của người học. Không chỉ
dừng lại ở việc giúp HS lĩnh hội kiến thức mà cần chú trọng đến phát triển
năng lực tư duy, tính chủ động, sáng tạo rèn luyện kĩ năng, phương pháp tự
học tự nghiên cứu.
Dạy học tích cực yêu cầu đặc biệt cao đối với người dạy: Là người cố
vấn, đạo diễn, trọng tài, là người tổ chức hướng dẫn, tạo điều kiện để HS hoạt
động độc lập. Chính vì vẫy mỗi GV phải giỏi về chuyên môn và nghiệp
vụ sư phạm.
* Dạy học bằng tổ chức hoạt động độc lập của HS:
Dạy học tích cực chú trọng đến việc tạo điều kiện để HS trực tiếp tác
động đến đối tượng làm nảy sinh nhiệm vụ nhận thức HS tích cực tự giác
khám phá tri thức.

Nếu trong dạy học truyền thống coi trọng việc trang bị kiến thức thì
ngược lại trong dạy học tích cực chú trọng đến hoạt động độc lập của HS tạo
điều kiện và khuyến khích HS tự khám phá tri thức để rèn luyện các phương
pháp tích cực.
Dạy học tích cực áp dụng quy trình phương pháp nghiên cứu làm cho
PPDH tiệm cận với phương pháp nghiên cứu đặc thù của môn khoa học đó.
1.3. Nội dung chƣơng trình Công nghệ 10
1.3.1. Nhiệm vụ của chƣơng trình Công nghệ 10
1.3.1.1. Trang bị cho học sinh những kiến thức về tầm quan trọng và
phương hướng phát triển của sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp của nước ta
- Những hiểu biết về vai trò của sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp đối với
cơ cấu tổng sản phẩm trong nước, sản xuất hàng hóa xuất khẩu…
- Những kiến thức có liên quan đến tình hình sản xuất nông, lâm, ngư
nghiệp của nước ta hiện nay và việc đưa tiến bộ khoa học kĩ thuật vào các lĩnh
vực chọn tạo giống vật nuôi, cây trồng để phát triển nông, lâm, ngư nghiệp
nước ta.
1.3.1.2. Trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản đại cƣơng về trồng
trọt, lâm nghiệp
Cụ thể là:
- Những kiến thức về giống cây trồng.
Lê Thị Ngọc

16

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2


17

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

- Những kiến thức về lựa chọn các mục kinh doanh như xác định lĩnh
vực kinh doanh, phân tích quyết định lĩnh vực kinh doanh.
1.3.1.6. Trang bị cho học sinh những kiến thức về tổ chức quản lí doanh nghiệp
* Xác định kế hoạch kinh doanh, trong đó cụ thể là:
- Các căn cứ để lập kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp.
- Các phương pháp và nội dung lập kế hoạch kinh doanh.
* Những kiến thức về thành lập doanh nghiệp, cụ thể là:
- Xác định ý tưởng kinh doanh.
- Triển khai kế hoạch thành lập doanh nghiệp.
- Tổ chức hoạt động kinh doanh, đánh giá hiệu quả kinh doanh của
doanh nghiệp và biện pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh.
1.3.1.7. Rèn luyện kĩ năng thực hành và thí nghiệm nông nghiệp
- Kĩ năng chọn giống cây trồng, sản xuất giống cây trồng, nhân giống
vô tính (giâm, chiết, ghép…)
- Biết xác định độ pH, nhận biết phẫu diện đất, phân biệt được các loại
đất, đánh giá độ phì nhiêu của đất.
- Nhận biết được một số loại phân hóa học thường dùng, biết cách sử
dụng hợp lí phân hóa học, biết cách ủ phân hữu cơ và sử dụng phân vi sinh.
- Nhận biết được một số loại sâu bệnh hại lúa, hoa màu… một số loại
bệnh hại cây trồng.

1.3.2.2. Cấu trúc
Gồm 2 phần:
* Phần 1: Nông, lâm, ngư nghiệp:
Chương I: Trồng trọt, lâm nghiệp đại cương
Chương II: Chăn nuôi, thủy sản đại cương
Chương III: Bảo quản, chế biến nông, lâm, thủy sản
* Phần 2: Tạo lập doanh nghiệp:
Chương IV: Doanh nghiệp và lựa chọn lĩnh vực kinh doanh
Chương V: Tổ chức và quản lí doanh nghiệp
1.3.2.3. Ý nghĩa của cấu trúc
Phù hợp với mục tiêu đào tạo và đặc thù môn học
Phù hợp với trình độ HS
Đáp ứng yêu cầu của thực tiễn sản xuất nông nghiệp
Thuận lợi cho việc rèn luyện kĩ năng
1.3.3. Các thành phần kiến thức
1.3.3.1. Kiến thức mở đầu
* Đặc điểm: Chủ yếu là những kiến thức sự kiện bao gồm cả sự kiện tự
nhiên và sự kiện xã hội
Lê Thị Ngọc

19

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

* Nội dung: Chủ yếu giới thiệu vị trí tầm quan trọng và phương hướng

20

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

** Kiến thức kĩ thuật về điều khiển sinh trưởng, phát triển, sinh sản
bao gồm:
- Các kĩ thuật về đất, kĩ thuật luân canh, xen canh…
- Kĩ thuật bón phân
- Kĩ thuật trong lâm nghiệp như ươm cây rừng, trồng cây rừng.
- Kĩ thuật chế biến, bảo quản thức ăn vật nuôi
- Kĩ thuật nuôi dưỡng vật nuôi
- Kĩ thuật nuôi cá
- Kĩ thuật chế biến, bảo quản nông, lâm, thủy sản.
** Kiến thức đảm bảo sự tồn tại, phát triển của cây trồng, vật nuôi
bao gồm:
- Kĩ thuật phòng trừ sâu bệnh hại cây trồng
- Các biện pháp phòng trừ dịch bệnh trong chăn nuôi
* Nhiệm vụ
Trang bị cho học sinh những kiến thức về quy trình kĩ thuật trồng trọt,
chăn nuôi và một số biện pháp kĩ thuật cụ thể phục vụ cho nhu cầu của từng
địa phương.
Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn và một số thao tác
kĩ thuật cụ thể.
* Phương pháp dạy học
Tiến hành theo 3 bước:

- HS phải giải thích được tại sao lại sử dụng các biện pháp kĩ thuật đó.
Những biện pháp đó có phù hợp với địa phương em không?
- HS hiểu được nguyên lí chung của quy trình sản xuất.
Biện pháp: Chủ yếu sử dụng câu hỏi vấn đáp, yêu cầu HS vận dụng
kiến thức cơ sở và vốn hiểu biết thực tiễn để trả lời câu hỏi bằng cách giải
thích và chứng minh.
1.4. Thực trạng dạy và học công nghệ 10 ở phổ thông
1.4.1. Thực trạng dạy
- Đội ngũ GV chưa đảm bảo cả về số lượng lẫn chất lượng. Bên cạnh
đó GV còn kiêm giảng dạy nhiều bộ môn cùng một lúc.
- Cơ sở vật chất, trang thiết bị sử dụng cho dạy học chưa được chú
trọng.
- Phương pháp giảng dạy nặng nề về lí thuyết, ít vận dụng phương pháp
trực quan, đàm thoại…
- Nội dung dạy học với lượng kiến thức còn bó gọn trong SGK, ít mở
rộng, nâng cao và ít liên quan đến thực tiễn.
- Vận dụng và sử dụng phương tiện trực quan chưa có tính tích cực linh
hoạt, sáng tạo, đúng lúc, đúng chỗ…
Lê Thị Ngọc

22

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

1.4.2. Thực trạng học

đất xám bạc màu ở nước ta.
- Trình bày được các biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu,
giải thích được cơ sở khoa học của các biện pháp kĩ thuật.
- Phân tích được nguyên nhân gây xói mòn và tính chất của đất xói
mòn mạnh.
- Trình bày được hiệu quả của biện pháp công trình và biện pháp nông
học trong việc cải tạo, sử dụng đất bị xói mòn mạnh trơ sỏi đá.
2. Kỹ năng
- Rèn luyện kỹ năng quan sát.
- Phát triển các thao tác tư duy, phân tích, tổng hợp.
3. Thái độ
- Nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ tài nguyên đất.
- Chủ động tích cực tham gia tuyên truyền ngăn chặn những hành vi
tiêu cực làm suy thoái đất trồng.

Lê Thị Ngọc

24

K34D - KTNN


Khóa luận tốt nghiệp

Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2

II. Phƣơng tiện, phƣơng pháp
1. Phương tiện
- Hình ảnh về xói mòn đất. Một số đoạn clip có liên quan.
- Các hình 9.1; 9.2; 9.3; 9.4; 9.5 SGK trang 27.