TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
-----------------------

NGUYỄN THỊ LAN

KHẢO SÁT KIỂU TRUYỆN CHÀNG NGỐC
TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH SINH HOẠT
VIỆT NAM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

HÀ NỘI - 2013


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
-----------------------

NGUYỄN THỊ LAN

KHẢO SÁT KIỂU TRUYỆN CHÀNG NGỐC
TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH SINH HOẠT
VIỆT NAM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học
ThS. GVC. NGUYỄN THỊ NGỌC LAN

Hà Nội 2, đặc biệt là cô Nguyễn Thị Ngọc Lan. Những nội dung
này không trùng với kết quả của các tác giả khác.

Hà Nội, tháng 5 năm 2013
Sinh viên

Nguyễn Thị Lan


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ....................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề ............................................................................................ 2
3. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 6
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu .................................................................. 7
5. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 7
6. Đóng góp của khóa luận ............................................................................. 7
7. Cấu trúc khoá luận...................................................................................... 8
Chương 1:CHỦ ĐỀ VÀ NHÂN VẬT TRONG KIỂU TRUYỆN CHÀNG
NGỐC ........................................................................................................... 9
1.1. Khái niệm và cơ sở hình thành kiểu truyện chàng ngốc ........................... 9
1.1.1. Khái niệm .......................................................................................... 9
1.1.2. Cơ sở hình thành ............................................................................. 11
1.2. Các dạng chủ đề trong kiểu truyện chàng ngốc ...................................... 13
1.2.1. Chủ đề trí tuệ của con người ........................................................... 14
1.2.2. Chủ đề đạo đức gia đình................................................................. 16
1.3. Hệ thống nhân vật.................................................................................. 20
1.3.1. Nhân vật chính ................................................................................ 20
1.3.2. Nhân vật phụ ................................................................................... 24

đựng những giá trị nội dung và nghệ thuật quan trọng, kiểu truyện chàng ngốc
được xem là một đối tượng khoa học cần được khám phá. Tuy nhiên, cho đến
nay, kiểu truyện này chưa được đề cập một cách trực diện, tập trung và có hệ
thống. Với mong muốn tìm hiểu kĩ hơn một vấn đề đặc trưng của thể loại vấn đề kiểu truyện, chúng tôi chọn đề tài: Khảo sát kiểu truyện chàng ngốc
trong truyện cổ tích sinh hoạt Việt Nam.
Truyện cổ tích ra đời luôn gắn với chức năng giáo huấn, đó là “truyện
kể trong nhà trường cho trẻ nhỏ” (Đỗ Bình Trị - Phân tích tác phẩm văn học
dân gian, Nxb Giáo dục, 1995). Đọc và nghe truyện cổ tích, trẻ em cảm thấy
tự mình dấn thân vào một thế giới khác cuộc đời thực mà các em đang sống.
Và đã từ lâu, truyện cổ tích được đưa vào giảng dạy từ bậc tiểu học cho đến
đại học. Nhận thấy được tầm quan trọng lớn lao mà truyện cổ tích đem lại cho
học sinh, chúng tôi mạnh dạn khai thác đề tài này với mong muốn sau khi ra
trường sẽ thực hiện tốt công việc giảng dạy văn học dân gian nói chung và
truyện cổ tích nói riêng.

1


Kiểu truyện chàng ngốc với hình tượng nhân vật trung tâm là các anh
chàng khờ khạo rất hấp dẫn đối với người tiếp nhận. Những hành động, việc
làm… của nhân vật bộc lộ sự ngốc nghếch, dại khờ đã đem lại tiếng cười sảng
khoái và những trải nghiệm vô cùng lí thú để từ đó người nghe, người đọc rút
ra những bài học cho bản thân. Chính điều này đã tạo sự hứng thú và niềm
say mê đặc biệt cho chúng tôi khi tiếp cận đề tài này.
2. Lịch sử vấn đề
Truyện cổ tích là thể loại được sự chú ý nghiên cứu từ rất sớm so với
nhiều thể loại khác của văn học dân gian. Đã có rất nhiều giáo trình và công
trình nghiên cứu có giá trị trong và ngoài nước với các bài viết, chuyên luận,
luận văn đề cập đến nhiều góc độ của truyện cổ tích. Những năm gần đây,
hướng nghiên cứu kiểu truyện, kiểu nhân vật hay nghiên cứu văn học dân

(…); các truyện nói về tình vợ chồng thuỷ chung. Đặc biệt hình thành hai
nhóm truyện được mọi người rất ưa thích: nhóm truyện về chàng ngốc và
người thông minh” [2;tr.10].
Năm 1999, trong Những đặc điểm thi pháp của các thể loại văn học
dân gian, Đỗ Bình Trị đã nghiên cứu truyện cổ tích sinh hoạt từ góc độ thi
pháp học. Đây là một công trình nghiên cứu về truyện cổ tích sinh hoạt kĩ
lưỡng và cơ bản nhất. Tác giả tiếp cận truyện cổ tích từ góc độ thi pháp như:
kết cấu, xung đột, không gian, thời gian… Đặc biệt về phương diện nhân vật,
ông cho rằng: “Truyện cổ tích sinh hoạt chỉ có một số kiểu nhân vật, ít hơn so
với số lượng kiểu nhân vật của truyện cổ tích thần kì” [18;tr.24]. Theo đó,
nhân vật được xác định thông qua bốn dạng cơ bản:
- Nhân vật đức hạnh (người mẹ hiền, người con thảo, người vợ, người
chồng tình nghĩa, người dân lương thiện…).
- Nhân vật xấu xa (đứa con bất hiếu, người vợ, người chồng bất nghĩa,
người bạn bất lương…).
- Nhân vật mưu trí (trí xảo).
- Nhân vật khờ khạo (ngốc).

3


Năm 2002, trên Tạp chí văn học số 4, có bài viết của PGS.TS Phạm
Thu Yến: Kiểu nhân vật chàng ngốc trong truyện cổ tích các dân tộc Việt
Nam đã khẳng định: Kiểu nhân vật chàng ngốc cũng có thể được coi như kiểu
truyện nhân vật người em, nhân vật dũng sĩ, nhân vật người mang lốt trong
truyện cổ tích thần kì. “Về kiểu truyện này sơ bộ phân ra thành hai dạng:
- Một dạng là chàng ngốc có dáng vẻ bề ngoài ngờ nghệch, ngốc
nghếch nhưng bên trong ẩn chứa một tài năng tiềm tàng, sức mạnh vô địch.
Cuối cùng, trút bỏ vẻ bề ngoài ngờ nghệch, chàng hiện ra trước mắt mọi
người với vẻ đẹp hoàn hảo. Trong truyện cổ tích Việt Nam ít xuất hiện kiểu

giáo trình Văn học dân gian năm 2012, họ đã chú ý tới “mảng truyện về trí
tuệ con người và những truyện về đề tài đạo đức”. Trong đó, nhóm truyện về
đề tài trí tuệ mang tính giải trí rõ nét và nhân vật chính trong nhóm truyện này
là “những người thông minh, tài trí luôn thể hiện tài năng, phẩm chất qua các
cuộc thi tài, các tình huống đối đáp”. Đối lập với truyện về nhân vật thông
minh là truyện về nhân vật ngốc. Những truyện kể mang yếu tố khôi hài “qua
hành động khờ dại, ngô nghê của nhân vật, truyện cổ tích đã đề cao trí khôn
một cách gián tiếp, phê phán những người ngốc một cách nhẹ nhàng”
[19;tr.123 - 124].
Cũng cùng năm 2012, trong luận văn thạc sĩ: Thế giới nhân vật trong
truyện cổ tích sinh hoạt của tác giả Đỗ Thị Huyền Trang cũng đã phân tích
các kiểu loại nhân vật trong truyện cổ tích sinh hoạt Việt Nam. Tác giả đã
phân tích đặc điểm của các nhân vật tốt đẹp và xấu xa, nhân vật mưu trí và
nhân vật khờ khạo (ngốc) và nghệ thuật xây dựng các nhân vật. Trong các
kiểu nhân vật đó, tác giả cũng có cái nhìn khá toàn diện về kiểu nhân vật khờ
khạo (ngốc): “Những nhân vật ngốc nghếch này đối lập hoàn toàn với kiểu
nhân vật thông minh. Nếu như nhân vật thông minh được xem là nhân vật tích
cực thì nhân vật ngốc nghếch là nhân vật tiêu cực. Nhưng thực ra, nhân vật
ngốc nghếch không phải là đối tượng bị lên án gay gắt như kiểu nhân vật xấu
xa. Thông qua kiểu nhân vật ngốc, tác giả dân gian muốn răn dạy con người
cần có những ứng xử hợp lí hơn nữa trước mỗi hoàn cảnh khác nhau của cuộc

5


sống phong phú chứ không phải là những hành động máy móc, dập khuôn”
[17;tr.68]. Tác giả đã phân tích khá sâu sắc về kiểu nhân vật khờ khạo (ngốc),
chỉ ra được những đặc điểm của nhân vật đồng thời đi đến kết luận: “Qua kiểu
nhân vật ngốc nghếch, tác giả dân gian muốn gửi vào đó mục đích giáo dục,
răn dạy con người phải biết ứng xử hợp lí với hoàn cảnh, không được dập

- Kiểu truyện chàng ngốc trong truyện cổ tích sinh hoạt Việt Nam là
đối tượng nghiên cứu chính của chúng tôi trong đề tài luận văn.
- Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong 25 truyện cổ tích sinh hoạt
của dân tộc Việt và các dân tộc thiểu số. Ngoài ra lấy thêm 5 truyện của nước
ngoài để so sánh.
- Phạm vi nội dung của đề tài được giới hạn trong việc phác hoạ diện
mạo kiểu truyện chàng ngốc bằng việc chỉ ra các đặc điểm về chủ đề, nhân
vật. Đồng thời đi sâu khai thác một phương diện cụ thể của kiểu truyện là các
mô típ đặc trưng.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để giải quyết tốt những yêu cầu mà đề tài đặt ra, chúng tôi tiến hành
nghiên cứu dựa trên sự kết hợp vận dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp thống kê, phân loại: sử dụng trong quá trình khảo sát
những truyện cổ tích sinh hoạt thuộc kiểu truyện chàng ngốc nhằm đi đến
những con số thuyết phục vụ công tác nghiên cứu.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp: phân tích đặc điểm về chủ đề, nhân
vật và các mô típ đặc trưng của kiểu truyện, từ đó rút ra nhận xét, đánh giá
khái quát về kiểu truyện.
- Phương pháp so sánh, đối chiếu: so sánh, đối chiếu kiểu truyện chàng
ngốc của dân tộc Việt, các dân tộc khác với một số truyện chàng ngốc của
nước ngoài để tìm ra đặc trưng riêng của kiểu truyện chàng ngốc Việt Nam.
6. Đóng góp của khoá luận
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi dự kiến khoá luận có
thể có những đóng góp mới như sau:

7


- Qua việc khảo sát 30 truyện thuộc kiểu truyện chàng ngốc, thấy được
những đặc trưng riêng biệt và độc đáo của kiểu truyện chàng ngốc trong kho

không cần đến những yếu tố siêu nhiên. Những yếu tố thần kì nếu có cũng
không giữ vai trò quan trọng và nhiều khi chỉ là đường viền cho câu chuyện
thêm vẻ li kì hấp dẫn mà thôi” [6;tr.368-369]. Truyện cổ tích sinh hoạt có bốn
kiểu nhân vật chính: nhân vật đức hạnh, nhân vật xấu xa, nhân vật mưu trí và
nhân vật khờ khạo (ngốc). Từ những kiểu nhân vật này mà hình thành nên
những kiểu truyện độc đáo, hấp dẫn của truyện cổ tích sinh hoạt Việt Nam.
Trong đó, kiểu truyện chàng ngốc cũng là một kiểu truyện hấp dẫn, độc đáo
nhưng chưa được nghiên cứu một cách toàn diện. Cho đến nay, chưa có một
công trình nào đưa ra định nghĩa về kiểu truyện này một cách hoàn chỉnh. Để
thực hiện đề tài này, người viết xin mạnh dạn đưa ra một cách hiểu riêng về
kiểu truyện chàng ngốc trong truyện cổ tích sinh hoạt Việt Nam.
Theo Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê (Nxb Đà Nẵng, 2009) “ngốc”
có nghĩa là “kém về trí khôn, về khả năng suy xét, ứng phó, xử sự”
[14;tr.884]. Như vậy ngốc là tính từ thuộc về trí tuệ của con người. Vậy nhân

9


vật ngốc là những nhân vật kém về trí khôn, về khả năng suy xét, ứng phó, xử
sự, họ không có khả năng giải quyết được những tình huống trong cuộc sống
mà cần nhờ vào sự giúp đỡ của người khác. Chúng tôi cho rằng, định nghĩa
này là cơ sở quan trong để xác định khái niệm kiểu truyện chàng ngốc trong
truyện cổ tích sinh hoạt. Để đưa ra được khái niệm về kiểu truyện chàng ngốc,
trước tiên, người viết xin đưa ra khái niệm kiểu truyện để làm cơ sở dẫn đến
khái niệm kiểu truyện chàng ngốc. Trong cuốn Thạch Sanh và kiểu truyện
dũng sĩ trong truyện cổ tích Việt Nam và Đông Nam Á, Tiến sĩ Nguyễn Bích
Hà đã đưa ra định nghĩa về kiểu truyện như sau: “Kiểu truyện là tập hợp
những truyện kể có những mô típ cùng loại hình. Trong một kiểu truyện có
nhiều mô típ nhưng không nhất thiết mỗi truyện trong kiểu đó phải có đầy đủ
tất cả những mô típ chung. Có thể, có truyện chỉ chung với các truyện khác có

thơ, cùng với nó là tính kì vĩ hào hùng của tư tưởng; những cuộc chiến tranh
áp bức bóc lột, xung đột đối kháng chưa hề tác động đến lối cảm lối suy nghĩ
của họ. Cho đến khi con người có thể khống chế được những thế lực bí hiểm
của thiên nhiên, làm chủ thiên nhiên là lúc thần thoại không còn nữa. Có
nghĩa là khi trình độ hiểu biết của con người được nâng lên, con người đã tìm
ra được những quy luật của cuộc sống thì những yếu tố thần linh không còn
ngự trị trong ý thức con người. Và đây cũng là lúc truyện cổ tích ra đời.
Truyện cổ tích có thể ra đời trong thời kì công xã thị tộc nguyên thuỷ nhưng
đặc biệt nở rộ trong thời kì xã hội có sự phân chia giai cấp, có mâu thuẫn đối
kháng. Đó là khi xã hội thị tộc tan rã và nhường chỗ cho sự xuất hiện của
những gia đình riêng lẻ cùng chế độ tư hữu. Chế độ tư hữu ra đời mỗi người,
mỗi gia đình phải tự lo cho cuộc sống cá nhân.
Như C.Mác nói rằng con người nguyên thuỷ chưa tách khỏi cuống nhau
của xã hội công xã thị tộc, họ sống gắn bó với tập thể, nếu tách khỏi cộng
đồng thì không thể sinh tồn hoặc làm mồi cho thú dữ. Đến xã hội có sự phân
chia giai cấp, con người sống riêng lẻ độc lập hơn. Con người không còn ăn

11


chung, ở chung nữa mà đặt lợi ích bản thân lên cao hơn lợi ích cộng đồng. Do
vậy mối quan tâm của họ là số phận và quyền lợi cá nhân. Đó là lí do lí giải vì
sao trong xã hội lại xuất hiện những mâu thuẫn, xung đột. Những người có
thế lực lớn trong tay dùng quyền lực mà áp bức bóc lột những người nghèo,
những người thấp cổ bé họng. Đây là hiện thực tạo nên những nhân vật trong
truyện cổ tích, những nhân vật với số phận cá nhân riêng lẻ. Đó là những con
người rất bình thường thậm chí nhỏ bé, bất hạnh có khi cần dựa vào sự giúp
đỡ của lực lượng thần linh mới có thể chống chọi lại sự bất công trong xã hội.
Chính vì vậy ước mơ của những con người trong truyện cổ tích không phải
những gì cao siêu, hùng vĩ như thần thoại mà chỉ là những gì bình dị nhất gắn

những chàng ngốc.
Như vậy chính lối tư duy “hiện thực tỉnh táo” đã giúp tác giả dân gian
phát hiện ra một đối tượng mới trong đó có những anh chàng ngốc nghếch,
ngốc không để đâu hết ngốc trong xã hội bởi cuộc sống thì muôn hình vạn
chạng, có người tốt, kẻ xấu, có người thông minh nhưng cũng có người lại rất
ngốc nghếch. Xây dựng thành công hình tượng những anh chàng ngốc, tác giả
dân gian muốn tạo ra tiếng cười trí tuệ, tiếng cười phê phán nhẹ nhàng để vơi
đi nỗi nhọc nhằn sau những giờ lao động vất vả. Những anh chàng ngốc này
là nhân vật chính trong kiểu truyện chàng ngốc
Tóm lại, có thể nói rằng, cơ sở hình thành nên kiểu truyện chàng ngốc
gắn liền với sự ra đời của thể loại truyện cổ tích và đặc biệt là tiểu loại truyện
cổ tích sinh hoạt.
1.2. Các dạng chủ đề trong kiểu truyện chàng ngốc
Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Chủ đề là vấn đề cơ bản, vấn đề
trung tâm được tác giả nêu lên, đặt ra qua nội dung cụ thể của tác phẩm văn
học” [6;tr.61]. Qua khảo sát những truyện thuộc kiểu truyện chàng ngốc,
chúng tôi thấy rằng, kiểu truyện chàng ngốc của Việt Nam có hai chủ đề đó
là: chủ đề trí tuệ của con người và chủ đề đạo đức gia đình. Sau đây, chúng tôi
xin đi vào phân tích chi tiết hai chủ đề này để phần nào thấy được những đặc
trưng riêng biệt và độc đáo của kiểu truyện.

13


1.2.1. Chủ đề trí tuệ của con người
Qua khảo sát kiểu truyện chàng ngốc, chúng tôi thấy rằng, kiểu truyện
chàng ngốc thuộc đề tài trí khôn cùng với kiểu truyện về người thông minh
mà đề tài lại là cơ sở hình thành nên chủ đề. Vì vậy, chúng tôi nhận thấy chủ
đề về trí tuệ của con người là chủ đề chính, xuyên suốt toàn bộ những truyện
kể thuộc kiểu truyện chàng ngốc. Nếu ca ngợi trí tuệ thông minh của con

phê phán những hành động ngốc nghếch đến không thể tin nổi của những
chàng ngốc và gửi vào đó những bài học trí tuệ hết sức sâu sắc cho con người.
Thứ nhất, kiểu kết thúc chàng ngốc phải chết chính là do bản thân ngốc
không hiểu biết, làm việc một cách máy móc thụ động, chỉ biết làm theo lời
người khác chứ không biết suy xét vấn đề một cách kĩ lưỡng, không hiểu gì
về cuộc sống cả. Tác giả dân gian để ngốc chết là hợp với quy luật của cuộc
sống. Chẳng hạn như những truyện: Phiêu lưu của anh chàng ngốc hay truyện
làm theo lời vợ dặn (dân tộc Việt), Thằng ngốc (dân tộc Hà Nhì) kể về những
anh chàng ngốc máy móc làm theo lời vợ dặn mà không suy xét kĩ lưỡng vấn
đề dẫn đến thất bại hết lần này đến lần khác, cuối cùng phải trả giá bằng chính
tính mạng của mình. Hay có những anh chàng ngốc nghếch đến nỗi không
phân biệt được thế nào là sống, thế nào là chết trong truyện Rủ nhau đi kiếm
mật ong (dân tộc Việt)…. Để ngốc chết không phải vì nhân dân căm giận
hành động ngốc nghếch của ngốc như những hành động của nhân vật xấu xa.
Cái chết của ngốc không phải để thoả mãn sự căm thù muốn loại ngốc ra khỏi
cuộc sống và càng không phải là hậu quả của sự trừng phạt. Cái chết của ngốc
là để khắc sâu bài học kinh nghiệm sống của con người, cần phải có nhưng
ứng xử linh hoạt sao cho phù hợp với hoàn cảnh cuộc sống. Nếu con người
làm việc một cách máy móc, không làm chủ được những suy nghĩ và hành
động của mình thì tất yếu sẽ gặp thất bại.
Thứ hai là kiểu kết thúc khá tốt đẹp dành cho chàng ngốc, hoặc là được
giúp đỡ để trở thành người khôn ngoan hơn hoặc giành chiến thắng nhờ sự
may mắn, sự nói mò mà trúng, nói khoác gặp thời. Chẳng hạn trong truyện
Con vợ khôn lấy thằng chồng dại như bông hoa nhài cắm bãi cứt trâu (dân

15


tộc Việt), Anh chàng ngốc (dân tộc Việt), Chàng ngốc đi học (dân tộc
Nùng)… nhờ có những người vợ thông minh, hiểu chuyện, kiên nhẫn, chịu

phải theo để duy trì trật tự xã hội, nề nếp gia đình, nhiệm vụ đối với bản thân”
[14;tr.27]. Quan niệm đạo đức của người Việt được thể hiện bằng những việc
làm cụ thể, được giáo dục từ trong gia đình đã trở thành truyền thống tốt đẹp
của dân tộc. Truyện cổ tích sinh hoạt đã phản ánh truyền thống đó bằng
những câu chuyện sinh động, hấp dẫn, chinh phục trái tim người đọc. Qua
nghiên cứu, khảo sát truyện, chúng tôi thấy, chủ đề đạo đức gia đình trong
truyện cổ tích sinh hoạt Việt Nam là một chủ đề lớn và đây cũng là một chủ
đề xuất hiện trong kiểu truyện chàng ngốc. Tuy không phải là chủ đề chính
của tất cả kiểu truyện chàng ngốc nhưng đây cũng là chủ đề rất đáng quan
tâm, tìm hiểu. Nội dung chủ yếu đó là xoay quanh mối quan hệ vợ chồng, đó
là những anh chồng ngốc nghếch luôn được đặt trong mối quan hệ với người
vợ thông minh, giỏi giang.
Với chủ đề đạo đức gia đình của kiểu truyện chàng ngốc, chúng tôi thấy
có hai xu hướng:
Thứ nhất là hướng đến ngợi ca tình cảm thuỷ chung, tình yêu thương
của hai vợ chồng dành cho nhau. Bên cạnh đó còn ngợi ca nghị lực, sự hi
sinh, vượt qua mọi thử thách khó khăn để gìn giữ hạnh phúc, biết chấp nhận
và bằng lòng với hạnh phúc mình đang có của các cặp vợ chồng. Chẳng hạn
như trong truyện Con vợ khôn lấy thằng chồng dại như bông hoa nhài cắm
bãi cứt trâu (dân tộc Việt), Anh chàng ngốc (dân tộc Việt), Chàng ngốc đi học
(dân tộc Nùng)… đều kể về những anh chàng ngốc không để đâu hết ngốc, dù
có cô vợ thông minh hết lòng vẽ đường chỉ lối cho chồng làm ăn nhưng ngốc
vẫn hoàn ngốc, hết lần này đến lần khác thất bại khiến người vợ bị người đời
mỉa mai. Vợ ngốc tủi thân định ra sông tự tử nhưng khi thấy có người còn
ngốc hơn chồng mình như dùng sàng múc nước hay mò kim dưới nước, mang
giỏ thủng đựng cá, nàng bỏ ý định tự tử quay về nhà quyết tâm dạy dỗ chồng
trở thành người khôn ngoan hơn. Ngoài ra còn nhiều truyện khác như Cuộc
phiêu lưu của anh chàng ngốc hay truyện làm theo lời vợ dặn (dân tộc Việt),
Tù lì tám tiền (dân tộc Việt), Chàng ngốc săn hươu, Thằng ngốc (dân tộc Hà


đang có.
Thứ hai, trong những truyện chàng ngốc có chủ đề đạo đức gia đình,
chúng tôi còn thấy một số truyện phê phán những cô vợ không có nghị lực

18


cùng chồng vượt qua khó khăn của cuộc sống mà khi thấy chồng mình quá
ngu dốt thì buồn rầu, chán nản bỏ chồng về nhà bố mẹ đẻ và lấy một người
giỏi giang, thông minh, giàu có hơn chồng. Nhưng cuối cùng thấy ngốc nói
được mấy câu học lỏm của người khác rồi tưởng chồng không còn ngốc nữa
thì lại quay về xin chồng tha lỗi và theo chồng về. Chẳng hạn như trong
truyện Chàng ngốc học khôn (dân tộc Việt), Chàng ngốc học khôn (dân tộc
Giáy)… Trong truyện Chàng ngốc học khôn (dân tộc Việt), anh chồng ngốc
lấy được một cô vợ thông minh, xinh đẹp nhưng khi bố mẹ ngốc chết, vợ
ngốc vô cùng chán nản vì lấy phải anh chồng ngốc và cô ta bỏ ngốc về nhà bố
mẹ đẻ, rồi có ý muốn lấy một người chồng giàu có, thông minh hơn ngốc. Về
phần ngốc do qua đần độn, ngốc nghếch không biết làm gì để khuyên bảo vợ
ở lại cũng chẳng nghĩ đến việc thưa kiện. Anh ta cứ để cho đôi bên tổ chức
đám cưới. Phải đến khi được những người hàng xóm báo tin vợ ngốc sắp lấy
chồng và khuyên ngốc đi học khôn thì ngốc mới lên đường đi học khôn. Ngốc
đến đâu nghe thấy ai nói gì cũng nhẩm học thuộc. Và khi đến đám cưới của
vợ, ngốc nhớ lại và đọc những câu đó trước mọi người. Bố mẹ vợ và vợ ngốc
khi chứng kiến những điều ngốc nói trong đám cưới rất văn chương, hàm ý vì
thế rất sợ ngốc đi kiện quan. Cuối cùng, vợ của ngốc phải quay về với chồng
ngốc. Việc vợ ngốc quay về với ngốc không phải vì tình yêu chồng mà vì sợ
bị kiện cáo, sợ bị mang tiếng là phản bội, bỏ chồng lấy kẻ giàu sang, quyền
quý. Qua những câu chuyện này, tác giả dân gian muốn phê phán những
người vợ dễ thay lòng đổi dạ, ham tiền bạc, giàu sang, quyền thế mà dễ dàng
bỏ chồng, không biết cùng chồng vượt qua khó khăn của cuộc sống để gìn giữ