TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
Niên Khoá (2006 – 2010)
Đề tài
MỐI QUAN HỆ GIỮA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ
TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG
Giáo viên hương dẫn
Thầy Nguyễn Chí Hiếu
Bộ môn: Tư Pháp
Sinh viên thực hiện
Trương Minh Diền
MSSV: 5062240
Lớp: Tư pháp 1- 32
Cần thơ, tháng 4 năm 2010
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
MỤC LỤC
Trang
PHẦN MỞ ĐẦU ……………………………………………………………….………. 1
1.Tính cấp thiết của đề tài ………………………………………….…………….………. 1
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài …………..................................................................... 2
3. Phạm vi nghiên cứu của đề tài………………………….…………………….………... 2
4. Phương pháp nghiên cứu đề tài…………………………………………………..……..2
5. Kết cấu của đề tài…………………………………………………….……….……..…..3
CHƯƠNG 1
LÝ LUẬN CHUNG CÁC TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG…………….…….….…4
1.1 Khái quát chung tội phạm về tham nhũng …………………………….…….…….….4
1.2 Sơ lược về tình hình tội phạm về tham nhũng ……………………………..…….…..7
1.2.1 Trước khi tiếp cận nền kinh tế thị trường cũng như giai đoạn đầu khi nó mới hình
thành ở nước ta…………………………….…………………………….………………...7
1.2.2 Từ khi gia nhập nền kinh tế thị trường đến những năm gần đây……………..……8
1.3 Xu hướng của tội phạm về tham nhũng…………………………….….……….….…..9
1.3.1 Diễn biến tình hình tội phạm tham nhũng trong những năm qua ở nước ta…….......9
1.3.2 Hoạt động có tổ chức của các tội phạm tham nhũng………….……………….…. 13
1.3.3 Quy mô hoạt động khá phổ biến của tình hình tham nhũng ở nước ta………....….15
1.3.4 Dự báo tình hình trong những năm sắp tới…………………………………….…..17
1.4 Hậu qủa do các tội phạm về tham nhũng gây ra………………..……………….……22
1.4.1 Những tổn thất thuộc về vật chất…………………………………….….………… 22
1.4.2 Những tổn thất phi vật chất……………………………………………..….............23
CHƯƠNG 2
MỐI QUAN HỆ GIỮA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ TÌNH HÌNH TỘI
PHẠM VỀ THAM NHŨNG……………………………………………….…………..27
2.1Sơ lược những thành quả mà nền kinh tế thị trường mang lại……………….……… 27
2.1.1 Ngăn chặn suy giảm kinh tế, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế hợp lý, bền
vững…………………………………………………………………………............……27
nay………………………………………………………………..………………………85
3.2.1 Những thuận lợi trong công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng
ở nước ta hiện nay…………………………………………………….………………….85
3.2.2 Những hạn chế trong công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ở nước
ta…………………………………………………………………………….. …………..88
3.3 Một số giải pháp nhằm tăng tính hiệu quả của công tác phòng chống tình hình tội
phạm về tham nhũng ở nước ta …………………………………..……………………...90
KẾT LUẬN……………………………………………………………...………..……..94
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
PHẦN MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài
Ở nước ta, tình hình tội phạm luôn hiện hữu trong đời sống xã hội và đang là yếu
tố gây cản trở cho sự nghiệp phát triển công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước. Vì
thế, đấu tranh với tình hình tội phạm luôn là một nhiệm vụ tất yếu của Nhà nước ta vì
mục đích chung của đất nước là dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn
minh. Ngày nay, tham nhũng đang là một hiện tượng khá phổ biến trên thế giới. Ở
nước ta khi chuyển đổi sang kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, bên
cạnh những thành tựu mà nước ta đã đạt được trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ
quốc thì tình trạng tham nhũng đang diễn ra khá phổ biến ở mọi ngành, mọi lĩnh vực
của đời sống xã hội, với tính chất nguy hiểm ngày càng nghiêm trọng, đe doạ sự sống
còn của chế độ ta. Từ rất lâu, Bác Hồ đã có nói tham nhũng, lãng phí, tham ô là ba thứ
giặc nội xâm, là kẻ thù rất nguy hiểm cho sự phát triển của đất nước. Ngày nay, tình
hình tội phạm về tham nhũng đang diễn ra ngày càng gia tăng về số vụ và số người với
mức độ nguy hiểm và phức tạp, có mối quan hệ với các tội phạm khác như ma tuý,
buôn lậu… Bên cạnh những vụ tham nhũng đã được phát hiện và xử lý tốt thì còn
nhiều vụ tham nhũng vẫn còn nhiều vụ tham nhũng chưa được phát hiện và xử lý kịp
thời, gây hậu quả nghiêm trọng đối với đất nước không còn đơn thuần là hậu quả về
tế và phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng nhằm xoá bỏ nguyên nhân, điều
kiện phạm tội về tham nhũng nhằm trước hết là kiềm chế, sau đó làm giảm, và cuối
cùng là thủ tiêu hoàn toàn tình hình tội phạm về tham nhũng, tăng cường hiệu quả của
các biện pháp áp dụng pháp luật của Nhà nước ta. Ngăn ngừa và từng bước đẩy lùi
tham nhũng, loại bỏ điều kiện phát sinh tham nhũng và xây dựng bộ máy Nhà nước
trong sạch, vững mạnh, đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính, lành mạnh hoá các quan
hệ xã hội là những mục tiêu lớn trong công tác phòng ngừa tham nhũng hiện nay.
Ngoài ra, thông qua việc nghiên cứu đề tài này, người viết có thể tích luỹ thêm nhiều
kinh nghiệm, áp dụng kiến thức chuyên ngành, cũng như mở rộng kiến thức xã hội
phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu và quan trọng là rèn luyện đạo đức bản thân.
Đây chính là mục đích người viết chọn đề tài này để nghiên cứu.
3. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đề tài đi sâu nghiên cứu mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội
phạm tham nhũng . Qua đó, đề tài sẽ đưa ra các biện pháp phòng ngừa tình hình tội
phạm về tham nhũng mà Nhà nước ta đã áp dụng nhằm hạn chế tiến tới loại trừ hoàn
toàn tình hình tội phạm về tham nhũng và có những đề xuất ý kiến của bản thân mình.
Nghiên cứu mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham
nhũng tức là nghiên cứu một thể thống nhất các hành vi tham nhũng có tính chất nguy
hiểm cho xã hội. Đề tài không đi sâu vào phân tích từng tội phạm cụ thể mà phân tích
một cách khái quát tình hình kinh tế và tội phạm tham nhũng, chung nhất nhưng vẫn
thể hiện được đầy đủ các đặc điểm chung của nhóm tội phạm này. Về mặt tài liệu tham
khảo, đề tài này được viết trên cơ sở nghiên cứu các văn bản luật, sách, báo chí, tạp
chí, website trong phạm vi pháp luật Việt Nam và có tham khảo tình hình cũng như
một số kinh nghiệm phòng chống tham nhũng của một số nước trên thế giới.
4. Phương pháp nghiên cứu đề tài
Đề tài có sử dụng phương pháp thống kê trong việc thu thập các số liệu, phương
pháp phân tích các số liệu và nguyên nhân của tội phạm tham nhũng, phương pháp suy
luận để dự báo về diễn biến của tình hình tội phạm, qua đó tìm ra cách phòng ngừa tội
phạm nói chung và phòng ngừa tội phạm về tham nhũng nói riêng. Ngoài ra đề tài còn
dùng phương pháp điều tra xã hội học để nghiên cứu tội phạm một cách sâu sắc vì nếu
3
SVTH: Trương Minh Diền
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
CHƯƠNG 1
LÝ LUẬN CHUNG CÁC TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG
1.1 Khái quát chung tội phạm về tham nhũng
Trong những năm gần đây, cùng với xu hướng hội nhập và toàn cầu hoá về kinh
tế, tham nhũng đả trở thành vấn đề toàn cầu, là tệ nạn gây nhức nhối ở tất cả các quốc
gia trên thế giới. Việt Nam cũng như nhiều nước khác trên thế giới đã xem tệ nạn tham
nhũng như một “quốc nạn” và cần phải chủ động phòng ngừa, kiên quyết trừng trị
bằng nhiều biện pháp mạnh. Để phòng ngừa và đấu tranh có hiệu quả. Chúng ta phải
hiểu rõ về tham nhũng như tình hình, nguyên nhân và xu hướng phát triển của tham
nhũng… và quan trọng là phải xác định được tham nhũng là gì? Tuy nhiên hiện nay có
rất nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề này.
Tham nhũng tiếng Anh gọi là Corruption, xuất phát từ tiếng La Tinh Corrumpere
với nghĩa là bẻ gẫy, vi phạm hoặc sai lệch. Trong tiếng Anh tham nhũng được hiểu là
corruption với nghĩa đồi bại, truỵ lạc, thối nát, ăn hối lộ… Nhằm chỉ các quan chức
Nhà nước đã vi phạm pháp luật, đạo đức xã hội để tìm kiếm nguồn lợi cho bản thân,
gia đình, bạn bè, đảng phái hay các nhóm người có liên quan.
Riêng tại Việt Nam, tại Điều 1 pháp lệnh phòng chống tham nhũng (PLPCTN)
ngày 26/02/1997 đã định nghĩa tham nhũng như sau: “Tham nhũng là hành vi của
người có chức vụ quyền hạn đã lợi dụng chức vụ quyền hạn đó để tham ô, hối lộ hoặc
cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản của Nhà nước, của
tập thể, của cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức”.
Qua các định nghĩa trên về tham nhũng cho chúng ta thấy căn nguyên của tham
nhũng là xuất phát từ công quyền và có sự lạm dụng công quyền, tham nhũng gắn liền
có lợi ích cho mình mà vẫn không vi phạm luật quốc gia, quy định của đơn vị.
+ Có một số người có chức vụ, quyền hạn để hành động và hành động sai quy
định nhưng không phải do vụ lợi mà do năng lực yếu kém, do chủ quan trước một vấn
đề nào đó.
Ví dụ: Một kế toán trong công ty Nhà nước do chủ quan về năng lực quản lý của
mình đã báo cáo sai trong quản lý kinh tế gây hậu quả cho công ty, nhưng hành vi báo
cáo sai ấy không xuất phát từ động cơ vụ lợi thì kế toán sẽ không được coi là phạm tội
tham nhũng mà sẽ thuộc nhóm tội liên quan đến chức vụ trong quản lý kinh tế…
+ Trường hợp phổ biến là có một số người khi thực hiện hành vi nhằm mục đích
vụ lợi cho bản thân mình nhưng họ không phải là người có chức vụ, quyền hạn trong
các cơ quan, xí nghiệp, công ty Nhà nước, trong bộ máy Nhà nước nên khi họ phạm
tội và gây hậu quả cho xã hội thì cũng không thuộc vào nhóm tội phạm về tham
nhũng.
Ví dụ: Hành vi vụ lợi của người không có chức quyền và vi phạm pháp luật là
trộm, cướp, gian lận, buôn lậu…
Đồng thời, các tội phạm về tham nhũng được ghi nhận trong Bộ luật Hình sự năm
1985 gồm có: Tội tham ộ tài sản xã hội chủ nghĩa (Điều 133), Tội lừa đảo chiếm đoạt
tài sản Nhà nước (Điều 134), Tội nhận hối lộ (Điều 226), Tội cố ý làm trái quy định
của nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 174). Bộ luật Hình
sự năm 1985 ra đời có hiệu lực ngày 01/01/1986 và văn bản pháp luật của nước ta đề
cập đến việc xác định các tội phạm về tham nhũng là Thông tư liên ngành số 02/TTLN
ngày 20/3/1993 của Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ nội
vụ, Bộ tư pháp hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự năm 1985,
cùng với Pháp lệnh phòng chống tham nhũng ngày 26/02/1997 đã liệt kê cụ thể 11
hành vi thuộc phạm trù tham nhũng:
GVHD: Nguyễn Chí Hiếu
5
nhũng (Luật PCTN) năm 2005 ra đời, được sửa đổi, bổ sung năm 2007, tại Điều 3 quy
định có 12 hành vi tham nhũng như sau:
1. Tham ô tài sản;
2. Nhận hối lộ;
3. Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản;
4. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ vì vụ lợi;
5. Lạm quyền trong khi thi hành công vụ ;
6. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi;
7. Giả mạo trong công tác vì vụ lợi;
GVHD: Nguyễn Chí Hiếu
6
SVTH: Trương Minh Diền
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
8. Đưa hối ộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để
giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị, hoặc địa phương vì vụ lợi;
9. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản của Nhà nước vì vụ lợi;
10. Nhũng nhiễu vì vụ lợi;
11. Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;
12 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp
luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán,
điều tra, truy tố, xét xử vì vụ lợi.
Trên đây là những hành vi tham nhũng mang tính chất nguy hiểm cho xã hội.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, các cơ quan bảo vệ pháp luật cần tập trung mọi nổ lực để
đấu tranh chống nhóm tội phạm này.
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
khoảng 20%. Đối tượng phạm tội là những cán bộ của các cơ quan, đơn vị đã móc
ngoặc với nhau phạm tội hoặc thông đồng với bên ngoài để phạm tội. Các tội phạm về
tham nhũng lúc này dễ phát hiện, xử lý kịp thời và nhanh chóng.
1.2.2 Từ khi gia nhập nền kinh tế thị trường đến những năm gần đây
Sau khi nền kinh tế mở cửa tình hình tội phạm về tham nhũng ngày càng tin vi và
phức tạp hơn, có nhiều thủ đoạn che dấu hành vi phạm tội hơn. Tính chất của các hành
vi tham nhũng là sự đan xen chằng chịt các mối quan hệ mang tính cá nhân, bạn bè tạo
thành những phe cánh trong các cơ quan Nhà nước. Những mối quan hệ này càng đa
dạng, phức tạp trong quá trình thực thi quyền lực, làm cho tham nhũng ngày càng
nhiều, mức độ ngày càng nguy hiểm và tạo thêm khó khăn trong công tác phòng chống
tham nhũng của Nhà nước ta làm cho việc phát hiện, xử lý tham nhũng ngày càng khó
khăn, nhiều vụ xảy ra rất lâu đến khi bị phát hiện thì hậu quả đã rất nghiêm trọng.
Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ quyền hạn trong bộ máy Nhà nước,
Đảng và đoàn thể. Điển hình là vụ án Năm Cam, đằng sau vụ án và đồng bọn của Năm
Cam là một số cán bộ chủ chốt của Công an Thành Phố Hồ Chí Minh, thậm chí còn có
Ủy viên Trung Ương Đảng. Vụ án Hai Chi, đằng sau Hai Chi ở Bình Thuận là một số
quan chức ở Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư và Trung tâm quyền lực của tỉnh Khánh Hòa;
đằng sau vụ Lã Thị Kim Oanh là cán bộ cao cấp của Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển
Nông Thôn; đằng sau một số doanh nghiệp may là Mai Văn Dậu – thứ trưởng Bộ
Thương Mại.
Từ những ví dụ trên cho thấy tham nhũng ngày càng có sự bảo trợ của các liên
minh quyền lực tạo thành một hệ thống quyền lực không chính đáng tồn tại song song
với quyền lực chính đáng, ẩn náo đằng sau quyền lực này, từ đó hình thành nên sự bảo
trợ cho các tội phạm về tham nhũng. Có thể nói đó là những khó khăn lớn mà nước ta
phải đối mặt trong công tác phòng, ngừa tham nhũng.
Có thể dể nhận thấy, tính chất của các vụ tham nhũng ngày càng phức tạp, hành
vi tham nhũng thường có tổ chức, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều đơn vị,
điều tra xử lý. Tình hình tội phạm tham nhũng ở nước ta đang diễn ra theo xu hướng
phức tạp không chỉ gây thiệt hại về mặt vật chất cho toàn xã hội mà còn ảnh hưởng
đến niềm tin của người dân vào Đảng và Nhà nước ta.
Vào năm 2007, sai phạm liên quan đến tham nhũng lên đến 4100 tỷ đồng. Theo
Tổng cục cảnh sát trong năm 2007, lực lượng cảnh sát trong cả nước đã phát hiện, điều
tra 584 vụ tham nhũng lên tới 1299 đối tượng, gây thiệt hại gần 865 tỷ đồng, tăng
60.6% số vụ và 76.1% bị can so với năm 2006. Trong đó đã khởi tố mới 435 vụ, 978
bị can và đưa ra xét xử 360 vụ, 843 bị can. việc sử lý này cao hơn so với năm 2006 và
tập trung nhiều ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Nghệ An, Thanh Hóa, Long An,
Bình Thuận.
Kết quả đánh giá tham nhũng năm 2007 của Tổ Chức Minh Bạch Thế Giới cho
thấy, tuy điểm của Việt Nam vẫn giữ nguyên ở mức 2.6 (trên mức tối đa 10 điểm),
nhưng vị trí của Việt Nam trên thế giới đã tụt từ hạng 111 vào năm 2006 xuống hạng
123 trong năm 2007. Mức độ cãm nhận về tham nhũng được chấm từ điểm 0 (tham
nhũng cao nhất) đến điểm 10 (được gọi là “sạch” nhất).(1)
_____________________
Bùi Văn, cãm nhận tham nhũng năm 2007, không mất điểm nhưng tụt hạng, cập nhật ngày
10/01/2009
http://www.vietnamnet.vn/chinhtri/2007/09/745195
(1)
GVHD: Nguyễn Chí Hiếu
9
SVTH: Trương Minh Diền
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
2.6
2.6
2.6
2.6
Xếp hạng
76
75
85
100
102
107
111
123
Tổng số
90
tham nhũng, qua số liệu của Viện kiểm sát các cấp trong hai năm 2007-2008 đều giảm
so với giai đoạn trước đó. Riêng khâu xử lý tin báo tố giác tội phạm, Viện kiểm sát là
một đầu mối tiếp nhận, đồng thời có trách nhiệm kiểm sát, song nhiều nơi như Viện
kiểm sát thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Đà Nẵng... hai năm liền không nhận được
tin báo tố giác tham nhũng nào.
Theo thống kê của Thanh tra Chính phủ đến hết tháng 4-2009 cho biết tổng hợp
báo cáo 12 bộ, ngành và 48 địa phương trên cả nước, đã kết thúc 216 cuộc thanh tra,
phát hiện sai phạm gần 30 tỉ đồng và trên 48ha đất. Cơ quan thanh tra các cấp đã kiến
nghị thu hồi 5,3 tỉ đồng, 40ha đất, kiến nghị xử lý hành chính 19 cá nhân và chuyển cơ
quan điều tra một vụ việc để tiếp tục làm rõ.
Về lĩnh vực điều tra tội phạm tham nhũng, cơ quan công an đã khởi tố 131 vụ án
với 445 bị can (tăng 11,9% về số vụ và 56% số bị can so với cùng thời điểm năm
2008). Trong đó tội phạm tham nhũng bị khởi tố chủ yếu ở cấp xã, cấp huyện và các tổ
chức khác.
GVHD: Nguyễn Chí Hiếu
10
SVTH: Trương Minh Diền
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
Kết quả đánh giá tham nhũng năm 2009 của Tổ chức minh bạch thế giới cho
thấy, tuy điểm của Việt Nam tăng lên 2.7 (trên mức tối đa 10 điểm), nhưng vị trí của
Việt Nam trên thế giới đã tăng lên từ hạng 123 vào năm 2007 lên hạng 120 năm 2009.
Mức độ cãm nhận về tham nhũng được chấm từ điểm 0 (tham nhũng cao nhất) đến
điểm 10 (được gọi là “sạch” nhất).
Bảng số liệu điều tra tham nhũng các nước trên thế giới 2002-2009
Năm
2.7
2.7
Xếp hạng
85
100
102
107
111
123
120
120
Tổng số
91
102
133
Theo báo cáo của Ban chỉ đạo Phòng chống tham nhũng (PCTN), trong năm
2009, Thanh tra Chính phủ đã tiến hành trên 800 cuộc kiểm tra trách nhiệm về PCTN
tại gần 2.000 đơn vị, phát hiện và xử lý hơn 120 cán bộ vi phạm quy tắc ứng xử, phát
hiện hơn 200 vụ việc vi phạm các quy định về chế độ, định mức, tiêu chuẩn với tổng
giá trị sai phạm là 16,5 tỷ đồng.
Cũng trong năm 2009, các cơ quan điều tra đã khởi tố 289 vụ án với 631 bị can
về các tội danh tham nhũng (tăng 2, 48% số vụ và 1,45% số bị can so với cùng kỳ năm
GVHD: Nguyễn Chí Hiếu
11
SVTH: Trương Minh Diền
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
2008). Viện kiểm sát các cấp đã truy tố 321 vụ/819 bị can; tòa án các cấp đã xét xử
308 vụ/718 bị cáo có liên quan đến các vụ việc tham nhũng.
Trong 9 tháng đầu năm 2009 có 77 người đứng đầu bị xử lý kỷ luật do thiếu trách
nhiệm để xảy ra các vụ việc tham nhũng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị của mình quản
lý, phụ trách.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Ban chỉ đạo PCTN, việc xử lý trách nhiệm người
đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị để xảy ra tham nhũng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị
do mình phụ trách, quản lý còn ít so với số vụ việc, vụ án tham nhũng được đưa ra xét
xử; còn nhầm lẫn giữa xử lý trách nhiệm người đứng đầu với xử lý người đứng đầu khi
có sai phạm.
Phát hiện hành vi tham nhũng chưa kịp thời, đặc biệt việc phát hiện và xử lý các
vụ việc, vụ án tham nhũng chưa tương xứng với tình hình tham nhũng thực tế như đã
nhận định…
Báo cáo của Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc cho rằng, một số vụ tham
Ví dụ: Vụ buôn lậu xăng dầu của công ty trách nhiệm hữu hạn thành phát ở Tiền
giang, trong đó các đối tượng đã nhận hối lộ cả tòa biệt thự, ô tô, tàu chở dầu trị giá
nhiều tỷ đồng, vụ tham nhũng trong số các dự án của lĩnh vực dầu khí, vụ Ngô Thanh
Lam nhân viên ngân hàng ngoại thương tham ô 4.6 triệu USD, vụ mua bán hạ ngạch
xuất khẩu hàng dệt may của Bộ thương mai. Các đối tượng phạm tội này có sự móc
ngoặc giữa các đối tượng là người nước ngoài chia nhau hoặc chiếm đoạt hàng triệu đô
la.(2)
1.3.2 Hoạt động có tổ chức của các tội phạm tham nhũng
Mặc dù các tội phạm về tham nhũng chiếm tỷ trọng không lớn trong tổng số vụ
và số người phát hiện, xử lý về hình sự hàng năm và có xu hướng giảm về số lượng tội
phạm nhưng tính chất và mức độ nguy hiểm gây ra cho xã hội của loại tội phạm này
lại có xu hướng tăng thể hiện rõ ở hoạt động có tổ chức của các tội phạm về tham
nhũng.
Tội phạm tham nhũng xét ở gốc độ đặc điểm tội phạm học thường có tính tổ chức
và khép kín, nên rất khó phát hiện, tỷ lệ tội phạm ẩn cao. Điển hình là nhóm hành vi
tham ô, đưa và nhận hối lộ theo Khoản 1, 2 và 8 của Điều 3 Luật phòng chống tham
nhũng năm 2005, sữa đổi bổ sung năm 2007. Trước đây tội phạm tham nhũng có tổ
chức, số người tham gia ít, quy mô nhỏ, phạm vi hẹp, tài sản tham nhũng thường dưới
bạc tỷ. Trong những năm gần đây, tội phạm tham nhũng có tổ chức, số người tham gia
đông hơn, quy mô tổ chức lớn hơn, tài sản tham nhũng có giá trị lớn hơn có nhiều vụ
tham nhũng gây thiệt hại hàng chục tỷ đồng, phạm vi tham nhũng rộng. bọn tội phạm
tham nhũng thường cấu kết, móc ngoặc với các quan chức Nhà nước để dễ thực hiện
và che dấu tội phạm. Khi tham nhũng có sự che chắn, giúp đỡ của những người có
quyền hạn, chức vụ càng cao thì sẽ rất khó khăn cho việc phát hiện và xử lý của các cơ
quan chức năng của Nhà nước ta. Nhiều vụ phạm tội có tổ chức quy mô lớn không chỉ
để thực hiện một lần phạm tội mà thực hiện nhiều lần trong khoảng thời gian dài bằng
nhiều thủ đoạn tinh vi mới bị phát hiện. Ví dụ: Vụ tham nhũng ở nhà máy dệt Nam
Định, ở cộng ty Eplo, Công ty trách nhiệm hữu hạn Minh Phụng ở thành phố Hồ Chí
Minh.
dụng chúc vụ quyền hạn; cố ý làm trái… trong vụ cấp quota hàng dệt may ở Bộ
thương mại - Nguyên thứ trưởng Mai Văn Dậu, phó vụ trưởng Nguyễn Văn Thắng đã
bị phạt tù…
Thực tiễn xét xử tội phạm về tham nhũng cho thấy bọn tội phạm thông thường
như buôn lậu, lừa đảo… chúng thường tìm cách mua chuộc cán bộ có chức vụ, quyền
hạn trong lĩnh vực hoạt động của bọn chúng để tiếp tay, bao che hành vi phạm tội.
Phần lớn các vụ buôn lậu, lừa đảo ít nhiều có liên quan đến tham nhũng. Buôn lậu, lừa
đảo ngày càng tăng sẽ nuôi dưỡng bọn tham nhũng . Nhìn xa thì tham nhũng và buôn
lậu đang cản trở chúng ta thực hiện mục tiêu chiến lược ổn định phát triển kinh tế - xã
hội, làm chậm bước đi lên trên con đường đổi mới. Vì vậy, chống tham nhũng phải
gắn liền với chống buôn lậu. Về thủ đoạn của bọn tham nhũng đều triệt để khai thác sơ
hở trong chính sách, pháp luật và mọi nhược điểm trong cách quản lý kinh tế quốc
doanh và các cơ quan Nhà nước, gây ảnh hưởng xấu về kinh tế, xã hội, chính trị của
đất nước. Hình thành đường dây, bọn tội phạm thực hiện trót lọt hàng loạt hành vi
phạm tội trong thời gian dài, thiệt hại gây ra cho xã hội ngày càng lớn rồi mới bị phát
hiện và xử lý.
Ví dụ: vụ án Tân Trường Sanh với 74 bị cáo trong đó có 51 bị cáo là người có
chức vụ quyền hạn bị xét xử về các tội buôn lậu, đưa hối lộ, môi giới hối lộ, nhận hối
lộ, chứa chấp tiêu thụ do người khác phạm tội mà có.
GVHD: Nguyễn Chí Hiếu
14
SVTH: Trương Minh Diền
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
1.3.3 Quy mô hoạt động khá phổ biến của tình hình tham nhũng ở nước ta
Tham nhũng là một hiện tượng xã hội pháp lý phức tạp, đa diện trong đời sống xã
(3)
GVHD: Nguyễn Chí Hiếu
15
SVTH: Trương Minh Diền
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những trung tâm kinh tế, văn hóa lớn, là nơi
mức độ giao thương lớn hơn các địa phương khác trong cả nước. Cùng với những
thuận lợi để phát triển kinh tế, những vấn đề nảy sinh từ hoạt động sản xuất, kinh
doanh cũng diễn biến phức tạp, tội phạm kinh tế nói chung và tội phạm về tham nhũng
nói riêng xảy ra trên địa bàn thành phố thì thủ đoạn tội phạm ngày càng tinh vi, tính
chất các vụ tham nhũng ngày càng quan trọng. Có những vụ tham nhũng xảy ra trong
một thời gian dài, gây thiệt hại lớn về tiền và tài sản nhưng các cấp không hề hay biết.
Điển hình là vụ Nguyễn Kao Tường và một số người ở Công ty giày Hiệp Hưng tham
ô 1.7 tỷ đồng, vụ Đoàn Ngọc Hưng tham ô 1.4 tỷ đồng… Tham ô ở địa bàn nông thôn
tuy nhỏ, nhưng lại thường liên quan đến đất đai, dễ tạo ra nhiều vụ khiếu kiện đông
người, vượt cấp, kéo dài, chứa đựng những yếu tố bất ổn về an ninh.
Các tội phạm về tham nhũng tập trung nhiều nhất ở địa bàn thành phố và các
ngành, lĩnh vực liên quan đến tiền và tài sản như: Ngân hàng, tài chính, tính dụng, xuất
nhập khẩu, giao thông vận tải và đầu tư xây dựng cơ bản. Đặc biệt trong thời gian gần
đây xảy ra nhiều vụ tham nhũng trong việc thực hiện chính sách xã hội. Những vụ này
gây thiệt hại về kinh tế thì không lớn nhưng lại gây ảnh hưởng xấu về mặt chính trị, tư
tưởng.
Ví dụ: Vụ án Hoàng Văn An là cán bô thương binh xã hội huyện An Nhơn, tỉnh
Bình Định đã tham ô hơn một trăm triệu đồng của các thân nhân liệt sĩ. Vụ nhận hối lộ
phạm này còn nhiều hạn chế. Vì vậy, chúng ta không nên quá lạc quan mà nên có thái
độ khách quan đón nhận sự việc một cách bình tĩnh.
1.3.4 Dự báo tình hình trong những năm sắp tới
Tình hình tội phạm tham nhũng ở nước ta trong những năm qua vẫn còn nghiêm
trọng và diễn biến phức tạp. Về tình hình tham nhũng, mức độ hoàn thành mục tiêu
phòng chống tham nhũng vẫn còn khó khăn.
Tội phạm về tham nhũng ở nước ta trong những năm qua vẫn diễn biến phức tạp.
Tội tham ô tài sản, lạm dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, môi giới
hối lộ, đưa và nhận hối lộ xảy ra ở các ngành kinh tế trọng điểm, một số cơ quan,
doanh nghiệp, dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, với tính chất, mức độ rất nghiêm
trọng, gây thiệt hại lớn về kinh tế, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, sản xuất, kinh
doanh. Như chúng ta đã biết một trong những lý do nguồn gốc của việc tham ô, lãng
phí là do quá trình kiểm soát và phòng chống tham nhũng luôn phải đối diện với
những diễn biến thực tế mới trong khi các văn bản điều chỉnh pháp luật còn chưa hoàn
thiện, trong công tác đấu tranh chống tham nhũng vẫn còn một số tồn tại, hạn chế.
Công tác phát hiện từ nội bộ đơn vị còn hạn chế mà chủ yếu được phát hiện từ quần
chúng nhân dân hoặc qua công tác thanh tra, điều tra; vai trò giám sát của các tổ chức
xã hội, của Ban thanh tra nhân dân còn hạn chế nên hiệu quả giám sát phát hiện tiêu
cực về tham nhũng chưa cao; tiến độ xử lý các vụ án tham nhũng còn chậm, kết quả xử
lý và thu hồi thấp…Việc xây dựng thể chế về phòng, chống tham nhũng mặc dù đã có
cố gắng, nhưng còn chậm. Hiệu quả phát hiện tham nhũng thông qua việc thanh tra,
giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiểm toán còn hạn chế, trong xử lý có biểu hiện hành
chính hoá các vi phạm pháp luật hình sự… với những tồn động như trên thì tội phạm
tham nhũng trong thời gian tới tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp và nghiêm trọng,
thiệt hại do các vụ tham nhũng gây ra ngày càng lớn, liên quan đến nhiều địa phương,
nhiều ngành, nhiều lĩnh vực kinh tế trọng điểm như: quản lý, sử dụng đất đai, đầu tư
xây dựng cơ bản, tài chính, ngân hàng…
Những năm vừa qua, cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ đã tác động tiêu cực đến
nền kinh tế các nước, trong đó có Việt Nam, kéo theo giá các mặt hàng thiết yếu vật tư
GVHD: Nguyễn Chí Hiếu
kế hoạch hóa gia đình nhưng hiện nay mức tăng dân số hàng năm vẫn còn ở mức
2.2%. Theo dự báo dân số Việt nam sẽ đạt tới 100 triệu người vào năm 2020, trong đó
lực lượng lao động tăng hàng năm là 3% và hàng năm có thêm 1 triệu người vào độ
tuổi lao động, đây là một nguồn nhân lực tiềm tàng, quan trọng nhưng đây cũng là sức
ép đối với kinh tế cả về việc đảm bảo nhu cầu cơ bản của cuộc sống con người và giải
quyết việc làm.
Tình hình kinh tế xã hội từ nay đến năm 2015 sẽ có những bước phát triển mạnh
mẽ ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực đến diễn biến tình hình tội phạm. Trong
những năm tới sẽ có sự diễn biến lớn về kinh tế, thị trường được mở rộng, nhiều lĩnh
vực kinh tế và đầu tư phát triển, trong khi các văn bản pháp quy về lĩnh vực kinh tế
chưa được đáp ứng kịp thời chưa khắc phục được những sơ hở cũ, có nhiều sơ hở
trong thể chế chính sách quản lý kinh tế để bọn tội phạm lợi dụng hoạt động. Tội phạm
nhiều loại, có chiều hướng gia tăng, tham nhũng đang tiếp tục là nguy cơ trong cuộc
GVHD: Nguyễn Chí Hiếu
18
SVTH: Trương Minh Diền
Mối quan hệ giữa nền kinh tế thị trường và tình hình tội phạm về tham nhũng
đổi mới. Tội tham ô, cố ý, hối lộ trong xây dựng cơ bản, tài chính thương mại, xuất
nhập khẩu... Trong cơ chế thị trường, lợi nhuận siêu ngạch là mục đích mà bọn buôn
lậu, trốn thuế thường có hối lộ nên buôn lậu thường đồng hành với tham nhũng, nó
hoạt động ở nhiều tuyến hàng không, các tuyến biên giới và vùng ven biển. Tình hình
tham nhũng trong thời gian sắp tới sẽ diễn biến ngày càng phức tạp hơn nữa vì bên
cạnh đó, tình trạng buôn lậu, buôn bán hàng cấm, hàng giả, gian lận thương mại, trốn
thuế gia tăng. Hoạt động tội phạm có tổ chức trong lĩnh lực kinh tế chủ yếu tập chung
ở các lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản, cấp phát vốn, đấu thầu, quản lý đất đai, ngân
SVTH: Trương Minh Diền
Copyright: Tài liệu đại học ©