TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
Bộ môn Luật hành chính
------
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
(Niên khóa 2006 – 2010)
Đề tài
QUYỀN BÌNH ĐẲNG GIỚI – NHỮNG
KHÍA CẠNH PHÁP LÝ, THỰC TIỄN VÀ
GIẢI PHÁP
Giáo viên hướng dẫn:
ĐINH THANH PHƯƠNG
Sinh viên thực hiện:
PHẠM HUỲNH TRANG
MSSV: 5062295
Cần Thơ, tháng 5/2010
LỜI TRI ÂN
Trong suốt những năm tháng ngồi dưới mái Trường Đại học Cần Thơ,
người viết đã nhận được nhiều sự quan tâm, dạy bảo nhiệt tình của quý thầy cô
Khoa luật. Quý thầy cô đã truyền đạt những kiến thức cơ bản về khoa học
pháp lý, trang bị cho người viết những tri thức, kỹ năng cần thiết để thực hiện
luận văn cũng như trong bước đường tương lai. Xin cho người viết gửi đến
quý thầy cô lời tri ân chân thành nhất.
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
1. LHQ: Liên hiệp quốc.
2. ĐHĐ LHQ: Đại hội đồng Liên hiệp quốc.
3. QH: Quốc hội.
4. HLHPNVN: Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam.
5. HĐND: Hội đồng nhân dân.
6. UBND: Ủy ban nhân dân.
7. ASEAN: Association of Southeast Asian Nations (Hiệp hội các nước Đông
Nam Á).
8. CEDAW: Convention on the Elimination of All Foms of Discrimination Against
Women (Công ước xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ).
9. UNDP: United Nations Development Program (Chương trình phát triển Liên hiệp
quốc).
10. BLHS: Bộ luật hình sự.
11. BLDS: Bộ luật dân sự.
12. BLLĐ: Bộ luật lao động.
13. LHNGĐ: Luật hôn nhân gia đình.
14. BHYT: Bảo hiểm y tế.
15. HS: Học sinh.
16. THCS: Trung học cơ sở.
17. THPT: Trung học phổ thông.
18. GD & ĐT: Giáo dục và đào tạo.
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU .................................................................................................. 1
1.3.2.1. Quyền bình đẳng giới theo pháp luật thời kỳ phong kiến ................... 16
1.3.2.2. Quyền bình đẳng giới theo pháp luật thời kỳ Pháp thuộc .................. 17
1.3.2.3. Quyền bình đẳng giới theo pháp luật thời kỳ từ sau
Cách mạng Tháng tám năm 1945 đến nay ......................................... 18
CHƯƠNG 2: QUYỀN BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG
PHÁP LUẬT VIỆT NAM ............................................. 20
2.1. Quy định về quyền bình đẳng giới trong Hiến Pháp................................... 20
2.1.1. Bình đẳng giới là nguyên tắc Hiến định ................................................... 22
2.1.2. Bình đẳng giới là quyền cơ bản của công dân .......................................... 23
2.2. Quy định về bình đẳng giới trong Luật Bình đẳng giới .............................. 25
2.2.1. Các nguyên tắc cơ bản đảm bảo bình đẳng giới........................................ 26
2.2.2. Các nguyên tắc đảm bảo bình đẳng giới trong một số lĩnh
vực cụ thể ................................................................................................ 29
2.3. Quy định về trách nhiệm thực hiện và bảo đảm bình đẳng giới ................ 34
2.3.1. Trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước về bình đẳng giới...................... 35
2.3.1.1. Trách nhiệm của Chính Phủ .............................................................. 35
2.3.1.2. Trách nhiệm của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ................... 36
2.3.1.3. Trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ ...................................... 36
2.3.1.4. Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp ........................................ 37
2.3.2. Trách nhiệm tham gia quản lý nhà nước về bình đẳng
giới và tham gia giám sát việc thực hiện pháp luật về bình đẳng giới ....... 39
2.3.2.1. Trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức
thành viên ........................................................................................ 39
2.3.2.2. Trách nhiệm của Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam............................... 39
2.3.3. Trách nhiệm lồng ghép vấn đề về bình đẳng giới vào tổ chức và
hoạt động của cơ quan, tổ chức ................................................................ 40
2.3.3.1. Trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ
chức chính trị - xã hội trong việc thực hiện bình đẳng giới tại
3.2.2.1. Thực trạng ........................................................................................ 51
3.2.1.2. Nguyên nhân ..................................................................................... 55
3.2.1.3. Giải pháp........................................................................................... 56
3.2.2. Thực trạng và giải pháp đảm bảo tính thực thi quyền bình
đẳng giới trong lĩnh vực lao động............................................................. 56
3.2.2.1. Thực trạng......................................................................................... 56
3.2.2.2. Nguyên nhân ..................................................................................... 60
3.2.2.3. Giải pháp........................................................................................... 60
3.2.3. Thực trạng và giải pháp đảm bảo tính thực thi quyền bình
đẳng giới trong lĩnh vực giáo dục............................................................. 61
3.2.3.1. Thực trạng......................................................................................... 61
3.2.3.2. Nguyên nhân ..................................................................................... 63
3.2.3.3. Giải pháp........................................................................................... 64
3.2.4. Thực trạng và giải pháp đảm bảo tính thực thi quyền
bình đẳng giới trong lĩnh vực gia đình...................................................... 65
3.2.4.1. Thực trạng ........................................................................................ 65
3.2.4.2. Nguyên nhân ..................................................................................... 69
3.2.4.3. Giải pháp........................................................................................... 70
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 74
Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn và giải pháp
LỜI MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngày nay, bình đẳng giới là một trong những vấn đề quan tâm đặc biệt của
cộng đồng quốc tế và hầu hết các quốc gia trên thế giới, tự nó là một mục tiêu phát
Tạp chí Luật học số 3/2006, Pháp luật Việt Nam với việc thực hiện CEDAW, Trường đại học luật Hà Nội,
2006.
GVHD: Đinh Thanh Phương
1
SVTH: Phạm Huỳnh Trang
Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn và giải pháp
bạo lực đối với phụ nữ ngày càng gia tăng, khoảng cách về giới giữa nam và nữ
ngày càng lớn…Như vây, để giải phóng được phụ nữ thoát khỏi những tình trạng
trên, cần phải hiểu rõ những nguyên nhân làm hạn chế việc áp dụng quy định pháp
luật vào thực tế và những nguyên nhân gây phân biệt đối xử với phụ nữ. Qua đó, có
thể vạch ra được những giải pháp đảm bảo việc thực hiện bình đẳng giới, giải phóng
phụ nữ thoát khỏi những bất lợi mà xã hội mang lại, đồng thời tạo ra cơ hội công
bằng cho cả nam và nữ trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nuớc. Với những
lý do trên, người viết chọn đề tài “Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp
lý, thực tiễn và giải pháp” để làm đề tài nghiên cứu cho luân văn.
2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu đề tài “Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn
và giải pháp” người viết nhằm mục tiêu sau:
- Cung cấp những thông tin cần thiết về vấn đề bình đẳng giới hiện nay và
những quy định pháp luật Việt Nam về vấn đề này.
- Tổng kết những thành tựu đạt được của Việt Nam về việc triển khai thực hiện
bình đẳng giới. Đồng thời, tìm hiểu và phân tích thực trạng còn tồn tại gây bất bình
đẳng giới mà cụ thể là gây bất bình đẳng đối với phụ nữ. Qua đó, người viết mong
muốn tìm ra giải pháp thiết thực nhằm đảm bảo tính thực thi quyền bình đẳng giới
trên thực tế.
- Phương pháp chứng minh được vận dụng để đưa ra những dẫn chứng cụ thể.
- Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu với các vấn đề có liên quan.
- Phương pháp tổng hợp, thống kê sử dụng các trang web để tìm kiếm tài liệu,
đồng thời vận dụng các tài liệu của các Nhà luật học, các bài báo, ý kiến nhìn nhận
vấn đề của người viết để phân tích làm rõ đề tài.
5. Kết cấu đề tài
Ngoài lời mở đầu và kết luận, Luận văn được chia thành ba chương như sau:
- Chương 1. Khái quát chung về bình đẳng giới.
- Chương 2. Quyền bình đẳng giới trong pháp luật Việt Nam.
- Chương 3. Thực tiễn và giải pháp đảm bảo tính thực thi quyền bình đẳng
giới.
GVHD: Đinh Thanh Phương
3
SVTH: Phạm Huỳnh Trang
Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn và giải pháp
CHƯƠNG 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI
Bình đẳng giới là gì? Để trả lời cho câu hỏi trên, trước hết cần đi tìm hiểu
những khía cạnh liên quan đến bình đẳng giới đó là: Khái niệm về giới tính và giới,
phân biệt giới tính và giới, ý nghĩa của việc phân biệt. Đồng thời, tìm hiểu thêm về
bất bình đẳng giới (hay còn gọi là phân biệt đối xử trên cơ sở giới), định kiến giới,
nguồn gốc của bất bình đẳng giới, bình đẳng giới. Một phần quan trọng không kém
trong tìm hiểu về bình đẳng giới đó là việc nhìn lại khái quát lược sử hình thành
những quy định về quyền bình đẳng giới trong pháp luật thế giới và Việt Nam. Tất
Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn và giải pháp
1.1.1.2. Khái niệm về giới
Theo khoản 1 Điều 5 Luật Bình đẳng giới năm 2006 quy định: “Giới chỉ đặc
điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội”.
“Giới” là một trong nhiều thuật ngữ của lý thuyết giới. Bên cạnh sự giải thích
có tính pháp lý nói trên, trong các tài liệu huấn luyện, truyền thông về giới ở Việt
Nam trong thời gian qua còn đưa ra những cách giải thích khác về thuật ngữ này
chẳng hạn như: “Giới chỉ sự khác biệt xã hội giữa phụ nữ và nam giới về vai trò,
trách nhiệm, quyền hạn trong bối cảnh cụ thể”2. Hay có một cách giải thích khác
“Giới là một thuật ngữ xã hội học bắt nguồn từ môn nhân chủng học, nói đến vai
trò, trách nhiệm và quyền lợi quy định cho nam và nữ, bao gồm việc phân công lao
động, các kiểu phân chia nguồn và lợi ích”3.
Đặc điểm chung các cách giải thích khác nhau về thuật ngữ “giới” là: Giới chỉ
sự khác biệt của phụ nữ và nam giới về mặt xã hội. Các đặc điểm của nam và nữ
hình thành và phát triển trong quá trình lớn lên của mỗi cá nhân do sự tương tác của
cá nhân với môi trường văn hóa, xã hội (gia đình, nhà trường, thông tin đại
chúng…). Giới là sự “quy định” của xã hội về vai trò, trách nhiệm, quyền lợi và giá
trị của nam và nữ.
Ví du: Một thời gian rất dài, xã hội coi con trai có vai trò nối dõi tông đường,
có trách nhiệm phụng dưỡng cha mẹ, thờ cúng tổ tiên, được hưởng nhiều quyền lợi
hơn con gái (thậm chí là mọi quyền lợi trong gia đình) và do đó xã hội coi con trai
có giá trị hơn con gái như câu “Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” (một nam là có,
mười nữ là không).
Như vậy, giới là khái niệm dùng để chỉ những đặc trưng xã hội của nam và nữ.
Đây là tập hợp của những hành vi ứng xử về mặt xã hội, những mong muốn về
những đặc điểm và năng lực xã hội mà coi là thuộc về nam giới hoặc phụ nữ trong
xã hội hay nền văn hóa cụ thể nào đó. Đây cũng là mối quan hệ giữa phụ nữ và nam
giới và sự phân công vai trò giữa họ. Thông thường, nam hay nữ đều phải chịu rất
- Giới là thực thể xã hội, con người cũng có những đòi hỏi và đặc điểm phát
triển, quan hệ không giống nhau trong giao tiếp, ứng xử hay quan hệ xã hội giữa
nam và nữ là mối quan hệ giới.
* Xét về đặc điểm
- Thứ nhất, giới tính bị quy định hoàn toàn bởi gen, qua cơ chế di truyền từ cha
mẹ sang con cái. Còn giới chỉ có một phần bị quy định bởi các yếu tố, tiền đề sinh
học của giới tính.
- Thứ hai, giới tính do bẩm sinh quy định là nam hay là nữ khi được sinh ra
chứ không phải do con người lựa chọn được.
Ví dụ: Khi một người mang thai, nếu như thai nhi đó được cấu tạo và hình
thành là một nam giới thì dù muốn đứa trẻ được sinh ra là nữ thì đều đó cũng không
thể được vì đã được quy định bởi yếu tố sinh học.
Còn giới thì không mang tính bẩm sinh, di truyền mà giới bị quy định bởi điều
kiện và môi trường sống của cá nhân, được hình thành và phát triển qua hàng loạt
các cơ chế bắt chước, học tập,…
- Thứ ba, giới tính là sản phẩm của quá trình tiến hóa sinh học ở trình độ cao,
do vậy các đặc trưng giới tính hầu như không phụ thuộc vào thời gian, không gian.
Ví du: Con người được hình thành và phát triển do quá trình tiến quá sinh học
từ loài vượn.
Về gốc độ giới thì phải phụ thuộc vào thời gian, không gian.
- Thứ tư, giới tính có những biểu hiện về thể chất có thể quan sát được trong
cấu tạo, giải phẩu, sinh lý người do giữa nam và nữ có những đặc điểm khác nhau
về gen, hoocmôn, cơ quan sinh dục,…
Ví dụ: Đối với giới tính là nam thì sẽ cấu tạo cơ quan sinh dục có tinh trùng,
còn ở phụ nữ thì có buồng trứng.
Còn giới biểu hiện qua những mối quan hệ xã hội có thể tốt hay xấu đều được
thể hiện qua tấm gương phản chiếu của xã hội.
- Thứ năm, giới tính gắn liền với một số chức năng sinh học đặc biệt là chức
năng tái sản xuất con người.
Còn giới gắn liền với những việc tạo ra các mối quan hệ trong xã hội.
là các đặc điểm và vai trò xã hội của phụ nữ và nam giới, chứ không phải thay đổi
các đặc điểm và vai trò giới tính. Thế nhưng, tác động và thay đổi các đặc điểm và
vai trò giới, chứ không phải hoán vị “vai trò giới” một cách máy móc theo kiểu
những gì phụ nữ phải chịu, phải làm,…. thì mang chuyển giao cho nam giới và
ngược lại.
Trong thực tiễn cuộc sống, cần thiết phải phân biệt sự khác biệt về sinh học và
mặt xã hội nếu chỉ thừa nhận quan điểm về sự khác biệt về mặt sinh học mà không
thừa nhận sự khác biệt về mặt xã hội giữa nam và nữ là những hiện tượng mù giới.
Với quan điểm này, người ta đối xử với phụ nữ hệt như nam giới và dần đi đến phủ
nhận các chính sách bảo vệ và hỗ trợ giới, các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới.
Các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới và những chính sách pháp luật bảo vệ hỗ trợ
giới này sẽ bị coi là bất bình đẳng giới hay phân biệt đối xử trên cơ sở giới.
GVHD: Đinh Thanh Phương
7
SVTH: Phạm Huỳnh Trang
Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn và giải pháp
1.2. Khái quát về bất bình đẳng giới và bình đẳng giới
1.2.1. Khái quát về bất bình đẳng giới
1.2.1.1. Khái niệm bất bình đẳng giới
Trong xã hội, khi xuất hiện sở hữu tư nhân và phân chia giai cấp thì theo đó
cũng xuất hiện sự bất bình đẳng giới giữa nam và nữ trong xã hội nói chung và
trong gia đình nói riêng. Cuộc đấu tranh cho quyền lợi của phụ nữ (những người
thường chịu bất bình đẳng hơn cả) đã diễn ra lúc ngấm ngầm, lúc công khai, từ
nhiều thế kỷ nay và nó chỉ có thể bắt đầu trở thành phong trào thực tiễn ở thời kỳ
cận hiện đại khi xuất hiện một số nước công nghiệp phát triển. Vậy bất bình đẳng
GVHD: Đinh Thanh Phương
8
SVTH: Phạm Huỳnh Trang
Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn và giải pháp
đoán, đảm nhiệm tốt những công việc quan trọng,… Định kiến giới thường giới hạn
phụ nữ và nam giới trong những gì mà xã hội mong đợi cá nhân thực hiện.
Định kiến giới là sự đề cao hay tuyệt đối hóa các đặc điểm của phụ nữ hoặc
nam giới, thường là không đúng và hạn chế cá nhân thực hiện những việc mà người
đó có khả năng làm. Định kiến giới vừa phản ánh sự bất bình đẳng giới, vừa cũng
cố duy trì thực trạng bất bình bẳng giới trong xã hội, chẳng hạn như định kiến trọng
nam khinh nữ. Với định kiến này, trong tuyển dụng do nhiều lí do khác nhau, người
ta công bố không tuyển nữ hay với yêu cầu tuyển phụ nữ phải cam kết là trong vòng
3 đến 5 năm không được sinh con; trong quan hệ gia đình, trẻ em nam được ưu tiên
tạo mọi điều kiện phát triển còn trẻ em gái thì không nhất thiết hay như thế nào
cũng được,…
Định kiến giới thường theo xu hướng mang lại đặc quyền, đặc lợi cho nam giới
và làm phụ nữ bị yếu thế. Nhưng trong thực tế định kiến giới gây áp lực cho cả nữ
lẫn nam. Nhiều nơi nam giới chia sẽ công việc cho phụ nữ không được đánh giá cao
mà còn bị chê cười,… Chẳng hạn như, trong gia đình chồng giúp vợ nấu cơm, giặt
đồ, lau nhà,…thì sẽ bị cười là đàn ông gì như đàn bà, công việc đó phải do phụ nữ
làm mới đúng.
Định kiến giới thể hiện dưới hai hình thức:
- Một là, thổi phồng hoặc cường điệu một số đặc điểm, phẩm chất của phụ nữ
hay nam giới.
Ví dụ: Có quan niệm cho rằng nam giới phải luôn luôn mạnh mẽ có đủ khả
cách mạng mang tính bước ngoặt, tạo những thay đổi cơ bản về phương thức sản
xuất của xã hội loài người đó là:
- Làn sóng thứ nhất – Sự phát minh ra nông nghiệp;
- Làn sóng thứ hai – Cuộc cách mạng công nghiệp;
- Làn sóng thứ ba – Cuộc cách mạng tri thức.
Sự thay đổi vai trò kinh tế, xã hội giữa nữ giới và nam giới theo tiến trình lịch
sử có liên quan mật thiết đến những cuộc cách mạng này. Về bản chất, vấn đề này
gắn liền với vai trò làm chủ về mặt kinh tế trong phạm vi gia đình và có tác động
đến vai trò của giới trong xã hội.
Trước khi diễn ra “Làn sóng thứ nhất” loài người sống bằng hoạt động săn bắt
và hái lượm. Trong thời kỳ mà việc tìm thức ăn để duy trì sự tồn tại của mình một
cách dễ dàng thì chế độ mẫu hệ đã tồn tại, trong đó vai trò của phụ nữ là trung tâm.
Nguyên nhân sâu xa của sự hình thành chế độ mẫu hệ có lẽ bởi do chức năng sinh
đẻ tự nhiên đã ban cho phụ nữ để duy trì nòi giống. Tuy nhiên, sau này hoàn cảnh
săn bắt không còn thuận lợi nữa thì vai trò của đàn ông đã dần dần khẳng định trong
gia đình và xã hội khi việc săn bắt hái lượm đòi hỏi sức khỏe vốn là thứ “trời phú”
cho nam giới. Theo đó chế độ mẫu hệ đã dần được thay thế bởi chế độ phụ hệ. “Làn
sóng thứ nhất” được biết đến như là sự thay đổi đầu tiên trong lịch sử nguyên thủy,
là sự phát triển nông nghiệp. Nông nghiệp đã mang lại cho con người một phương
thức mới để biến tài nguyên thiên nhiên, mà chủ yếu là đất thành của cải vật chất.
Nông nghiệp được triển khai ở hầu hết mọi nơi và tạo ra những nền kinh tế nông
nghiệp mà trong đó việc săn bắt và hái lượm được thay thế bởi việc cấy, trồng và
chăn nuôi gia súc, gia cầm. Những đặc trưng của hoạt động nông nghiệp đòi hỏi sức
lao động dòi dào hơn trước. Trong yêu cầu thực tiễn, nam giới với sức khỏe của
mình vẫn khẳng định được vai trò chủ yếu trong lực lượng lao động của xã hội.
Cùng với thế mạnh về vai trò kinh tế, nam giới dần được nhìn nhận là có thế mạnh
về nhiều lĩnh vực khác như làm chủ gia đình, quản lý xã hôi, tham gia hoạt động
chính trị,…Chế độ phụ hệ ngày càng được khẳng định và bám rễ sâu sắc trong xã
hội.
6
và của xã hội Việt Nam nói riêng.
1.2.3. Khái quát về bình đẳng giới
1.2.3.1. Khái niệm về bình đẳng giới
Theo khoản 3 Điều 5 Luật Bình đẳng giới năm 2006 quy đinh: “Bình đẳng
giới là việc nam, nữ có vị trí, vai trò ngang nhau, được tạo điều kiện và cơ hội phát
huy năng lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình và thụ hưởng
như nhau về thành quả của sự phát triển đó”.
Bình đẳng giới là một thuật ngữ trong hệ thống lý thuyết giới. Bình đẳng giới
được xây dựng trên cơ sở thừa nhận giữa nam và nữ có sự khác biệt về giới và giới
tính. Đồng thời khẳng định:
- Nam, nữ có vị trí, vai trò ngang nhau (mọi đặc điểm giống và khác nhau giữa
nam và nữ đều được thừa nhận và tôn trọng).
- Nam, nữ được tạo điều kiện và phát huy năng lực của mình cho sự phát triển
của cộng đồng và của gia đình.
- Hưởng thụ như nhau thành quả phát triển của gia đình và của cộng đồng.
1.2.3.2. Mục tiêu bình đẳng giới
Theo Điều 4 của Luật Bình đẳng giới năm 2006, mục tiêu bình đẳng giới được
xác định là:
- Xóa bỏ phân biệt đối xử về giới.
GVHD: Đinh Thanh Phương
11
SVTH: Phạm Huỳnh Trang
Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn và giải pháp
- Tạo cơ hội như nhau cho nam và nữ trong phát triển kinh tế - xã hội và phát
triển nguồn nhân lực.
- Tiến tới bình đẳng giới thực chất giữa nam, nữ.
do “bảo vệ”, mô hình này đã làm cho phụ nữ mất đi cơ hội tiếp cận quyền được làm
việc và quyền được lựa chọn công việc đó hay không. Mô hình này trên thực tế đã
làm tăng thêm định kiến về phụ nữ.
GVHD: Đinh Thanh Phương
12
SVTH: Phạm Huỳnh Trang
Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn và giải pháp
- Mô hình bình đẳng thực chất (còn gọi là Mô hình bình đẳng bản chất): Mô
hình này công nhận sự khác biệt giữa giới tính và giới giữa nam và nữ, đồng thời
xác lập các quy định pháp luật để khắc phục những bất lợi giữa nam và nữ, đồng
thời do khác biệt đó gây ra, nhằm đảm bảo cho nam hoặc nữ bình đẳng về cơ hội, và
tiếp cận cơ hội, thụ hưởng thành quả hay lợi ích. Mô hình bình đẳng thực chất vừa
quan tâm đến phương thức đối xử, vừa quan tâm đến kết quả bình đẳng mà thực tế
nam và nữ được hưởng.
Mục tiêu bình đẳng giới là một mục tiêu lâu dài. Để đạt được mục tiêu đó cần
phải xây dựng, thực hiện mục tiêu cụ thể cho từng giai đoạn. Khoản 1 Điều 25 Luật
Bình đẳng giới năm 2006 quy định Chính phủ phải ban hành mục tiêu quốc gia về
bình đẳng giới và “hàng năm báo cáo Quốc hội về việc thực hiện mục tiêu quốc gia
về bình đẳng giới”.
1.2.3.3. Ý nghĩa của việc xác định bình đẳng giới
Bình đẳng giới không chỉ có ý nghĩa cơ học là số lượng của phụ nữ và nam
giới tham gia tất cả các hoạt động là như nhau. Bình đẳng giới không chỉ quan tâm
đến quyền bình đẳng, cơ hội bình đẳng mà còn quan tâm đến khả năng sử dụng
quyền, khả năng nắm bắt cơ hội để có được kết quả là nam và nữ được thụ hưởng
như nhau về thành quả của sự phát triển. Vì vậy, nếu trong mọi bối cảnh cụ thể do
trong gia đình, ngoài xã hội, ở nơi làm việc... dưới rất nhiều hình thức, kể cả trong
pháp luật và chính sách của một số nhà nước.
Thực chất của bình đẳng giới chính là bảo đảm sự bình đẳng của phụ nữ với
nam giới trong việc được thừa nhận các quyền con người và có các cơ hội, điều kiện
để hưởng thụ các quyền đó. Vậy nên, bình đẳng giới được xác định là vấn đề có ý
nghĩa đặc biệt, không chỉ đối với cuộc sống và sự phát triển của phụ nữ, mà còn đối
với sự phát triển của mỗi quốc gia và toàn nhân loại. Song, phải đến đầu thế kỷ XX
mới xuất hiện những văn kiện quốc tế của Tổ chức Lao động quốc tế (International
Labour Organization) có nội dung bảo vệ phụ nữ. Tuy nhiên, những văn kiện này
cũng chỉ giới hạn ở một vài nội dung trên một số lĩnh vực như lao động, việc làm,
trợ cấp xã hội. Khái niệm “quyền” của phụ nữ vẫn chưa được đề cập đến một cách
cụ thể.
Vấn đề quyền bình đẳng của phụ nữ chỉ được quan tâm thực sự và có những
chuyển biến mạnh mẽ kể từ khi Liên hợp quốc (LHQ) ra đời. Hiến chương LHQ
năm 1945, ngay tại Lời nói đầu, đã khẳng định “niềm tin vào sự bình đẳng nam nữ
về các quyền”. Nhiều hoạt động nhằm xóa bỏ sự phân biệt đối xử với phụ nữ bắt
đầu được tiến hành. Ủy ban về địa vị của phụ nữ trực thuộc Hội đồng Kinh tế - Xã
hội của LHQ, đã được thành lập ngay từ năm 1946. Đây là cơ quan giúp việc
chuyên trách, có chức năng nghiên cứu, đưa ra các khuyến nghị, soạn thảo các văn
kiện quốc tế nhằm thúc đẩy phong trào đấu tranh vì sự tiến bộ của phụ nữ.
Năm 1948, Đại hội đồng Liên hợp quốc (ĐHĐ LHQ) thông qua Tuyên ngôn
thế giới về quyền con người. Văn kiện nổi tiếng này tiếp tục khẳng định nguyên tắc
bình đẳng nam nữ trong việc hưởng thụ các quyền và tự do cơ bản của con người:
“Mọi người đều có quyền hưởng thụ các quyền và tự do nêu trong bản Tuyên ngôn
này mà không có bất kỳ sự phân biệt đối xử nào về chủng tộc, màu da, giới tính,
ngôn ngữ, tôn giáo...” (Điều 2 Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền).
Năm 1949, một công ước quốc tế có nội dung dành riêng về bảo vệ phụ nữ và
trẻ em gái đã được LHQ ban hành, đó là Công ước về trấn áp việc buôn người và
bóc lột mại dâm người khác. Công ước này đề cập đến các biện pháp nhằm hạn chế
và xóa bỏ một trong những hình thức xâm hại phụ nữ tồi tệ nhất, đó là buôn bán và
sở hữu tài sản. Nó cũng khẳng định nghĩa vụ chung của các bậc cha mẹ trong việc
bảo đảm sự bình đẳng cho con cái, cấm tảo hôn, đính hôn cho trẻ em... Tuy nhiên,
Tuyên bố này không phải là một văn kiện ràng buộc về pháp lý, vì vậy, nó không đủ
hiệu lực để ngăn ngừa tình trạng phân biệt đối xử với phụ nữ diễn ra một cách rộng
khắp và trầm trọng trên thế giới. Chính vì vậy, LHQ đã quyết định xây dựng một
điều ước quốc tế nữa về vấn đề này. Công ước về xóa bỏ tất cả các hình thức phân
biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW7) được tổ chức soạn thảo vào năm 1972. Nó được
ĐHĐ LHQ thông qua vào ngày 18-12-1979 và có hiệu lực từ ngày 3-9-1981. Theo
Ủy ban CEDAW, đã có 186 quốc gia trên thế giới phê chuẩn hoặc ký kết công ước,
chiếm 90% thành viên LHQ.
CEDAW là một trong số các công ước quan trọng nhất trong hệ thống các
công ước quốc tế về phụ nữ do LHQ ban hành. Khác với một số công ước về phụ
nữ đã được ban hành trước đó, CEDAW không tập trung xác định các quyền của
phụ nữ, mà chỉ hướng vào những cách thức, biện pháp nhằm loại trừ những sự phân
biệt đối xử với phụ nữ trong việc hưởng thụ các quyền con người. Nói cách khác,
mục đích của CEDAW là nhằm trao cho phụ nữ những quyền con người đã được
pháp luật quốc tế thừa nhận, nhưng họ không được hưởng trên thực tế bởi sự phân
7
CEDAW (Convention on the Elimination of All Foms of Discrimination Against Women): Công ước xóa
bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ.
GVHD: Đinh Thanh Phương
15
SVTH: Phạm Huỳnh Trang
Quyền bình đẳng giới – Những khía cạnh pháp lý, thực tiễn và giải pháp
nhận một số quyền dân sự của phụ nữ như quyền được ly hôn, tái hôn, quyền thừa
kế tài sản, quyền được chia tài sản chung trong hôn nhân, quyền được bảo vệ về
tính mạng, danh dự, nhân phẩm...
Ví dụ: Tại Điều 322 – “Quốc triều hình luật” ghi: “Con gái thấy chồng chưa
cưới có ác tật có thể kêu quan mà trả đồ sính lễ”, nếu “Con rể lăng mạ cha mẹ vợ,
đem thưa quan, cho ly dị”. Hay trong quyền thừa kế tài sản của cha mẹ để lại, pháp
luật nhà Lê không phân biệt con trai - con gái. Nếu cha mẹ mất cả thì lấy 1/20 số
GVHD: Đinh Thanh Phương
16
SVTH: Phạm Huỳnh Trang
Copyright: Tài liệu đại học ©