BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
-----------  ----------

Lê Thị Thiện Mỹ

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI
TẬP HỖ TRỢ VIỆC TỰ HỌC CHO HỌC
SINH PHẦN DẪN XUẤT HIĐROCACBON
HÓA HỌC 11
NÂNG CAO TRƯỜNG THPT

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ chí Minh - 2011


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
--------------------------

Lê Thị Thiện Mỹ

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI
TẬP HỖ TRỢ VIỆC TỰ HỌC CHO HỌC
SINH PHẦN DẪN XUẤT HIĐROCACBON
HÓA HỌC 11
NÂNG CAO TRƯỜNG THPT
Chuyên ngành : Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn hóa học
Mã số : 60 14 10




MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................... 3
MỤC LỤC ................................................................................................ 4
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT ................................. 8
DANH MỤC CÁC BẢNG ...................................................................... 9
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ .............................................. 11
MỞ ĐẦU .................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ............................................................................................. 2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................ 2
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ...................................................................... 2
5. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................................... 3
6. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................... 3
7. Giả thuyết khoa học ............................................................................................... 3
8. Những đóng góp của đề tài.................................................................................... 3

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ... 5
1.1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .................................................... 5
1.1.1. Vấn đề tự học trên thế giới .................................................................................... 5
1.1.2. Vấn đề tự học trong lịch sử giáo dục Việt Nam ................................................... 6
1.1.3. Vấn đề tự học đối với môn hóa học [10], [19], [42], [57] ................................... 8
1.1.4. Một số luận văn thạc sĩ về tự học ......................................................................... 8

1.2. BÀI TẬP HÓA HỌC ......................................................................................... 9
1.2.1. Khái niệm bài tập hóa học .................................................................................... 9
1.2.2. Tác dụng của bài tập hóa học [35], [39], [46].................................................... 11
1.2.3. Phân loại bài tập hóa học [13], [30], [35], [46], [62] .......................................... 13


2.2.5. Đảm bảo tính vừa sức ......................................................................................... 38
2.2.6. Bám sát nội dung dạy học ................................................................................... 39
2.2.7. Chú trọng kiến thức trọng tâm ............................................................................ 39
2.2.8. Gây hứng thú cho người học ............................................................................... 39
2.2.9. Tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tự học ...................................................... 39

2.3. QUI TRÌNH XÂY DỰNG HTBT HỖ TRỢ TỰ HỌC .................................... 40


2.3.1. Bước 1: Nghiên cứu nội dung ............................................................................. 40
2.3.2. Bước 2: Xác định kiến thức trọng tâm ................................................................ 40
2.3.3. Bước 3: Lập ma trận hai chiều ............................................................................ 40
2.3.4. Bước 4: Sưu tầm, biên soạn ................................................................................ 40
2.3.5. Bước 5: Tham khảo ý kiến GV ........................................................................... 41
2.3.6. Bước 6: Chỉnh sửa, hoàn thiện ............................................................................ 41

2.4. HỆ THỐNG BÀI TẬP HỖ TRỢ TỰ HỌC PHẦN DẪN XUẤT
HIĐROCACBON HÓA HỌC 11 NÂNG CAO ..................................................... 41
2.4.1. Hệ thống bài tập phần Dẫn xuất halogen ............................................................ 43
2.4.2. Hệ thống bài tập phần Ancol .............................................................................. 49
2.4.3. Hệ thống bài tập phần Phenol ............................................................................. 61

2.5. HƯỚNG DẪN GIẢI CÁC DẠNG BÀI TẬP .................................................. 70
2.5.1. Phương hướng chung khi giải một số dạng bài tập phần dẫn xuất hiđrocacbon 70
2.5.2. Hướng dẫn giải cụ thể một số dạng bài tập cho từng bài học ............................. 74

2.6. SỬ DỤNG HTBT HỖ TRỢ TỰ HỌC PHẦN DẪN XUẤT HIĐROCACBON
HÓA HỌC 11 NÂNG CAO .................................................................................... 96
2.6.1. Hướng dẫn sử dụng HTBT ................................................................................. 96
2.6.2. Những lưu ý đối với học sinh khi sử dụng HTBT .............................................. 97


công thức cấu tạo

CTPT

:

công thức phân tử

ĐC

:

đối chứng

đktc

:

điều kiện tiêu chuẩn

GV

:

giáo viên

HS

:


tự luận

TN

:

thực nghiệm

TNKQ

:

trắc nghiệm khách quan

☼

:

bài tập điển hình

#

:

bài tập tương tự

*

:

Bảng 1.26. Kết quả điều tra về % số HS làm được bài tập ......................................37
Bảng 1.27. Những khó khăn của GV khi dạy BTHH ...............................................37
Bảng 1.28. Mức độ cần thiết của việc xây dựng hệ thống BTHH ...........................38
Bảng 1.29. Mức độ cần thiết của các biện pháp xây dựng hệ thống BTHH .............38
Bảng 2.1. Các dạng bài tập phần tự luận ..................................................................46
Bảng 2.2. Cấu trúc của HTBT .................................................................................47


Bảng 2.3. Thứ tự nhận biết các chất hữu cơ thường gặp ..........................................80
Bảng 2.4. Cấu tạo và tên gọi của C 4 H 9 Cl .................................................................85
Bảng 2.5. Cấu tạo và tên gọi một số gốc hiđrocacbon thường gặp ...........................86
Bảng 2.6. Phân biệt etyl bromua, anlyl clorua, clobenzen ........................................88
Bảng 2.7. Công thức ancol ........................................................................................90
Bảng 2.8. Đồng phân chứa vòng benzen có CTPT C 7 H 8 O ....................................101
Bảng 2.9. Công thức cấu tạo A, B ..........................................................................103
Bảng 3.1. Các lớp TN và ĐC ..................................................................................111
Bảng 3.2. Điểm bài kiểm tra 15 phút ......................................................................115
Bảng 3.3. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra 15 phút .......115
Bảng 3.4. Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra 15 phút ......................................116
Bảng 3.5. Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra 15 phút ...........................117
Bảng 3.6. Điểm bài kiểm tra 1 tiết ..........................................................................118
Bảng 3.7. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra 1 tiết ...........118
Bảng 3.8. Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra 1 tiết ..........................................119
Bảng 3.9. Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra 1 tiết ...............................120
Bảng 3.10. Nhận xét của GV về HTBT ..................................................................121
Bảng 3.11. Số lượng phiếu nhận xét của HS...........................................................123
Bảng 3.12. Nhận xét của HS về HTBT ...................................................................124


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

hiện đại.
Trước sự thay đổi, sự tiến bộ của xã hội như vậy thì việc dạy và học một cách thụ
động sẽ không đáp ứng được những yêu cầu của xã hội. Sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện
đại hóa đất nước, sự thách thức đòi hỏi phải thay đổi về phương pháp dạy và học - Đây
không phải là vấn đề riêng của nước ta mà là vấn đề đang được quan tâm trên mọi quốc gia
trong việc phát triển nguồn lực con người phục vụ các mục tiêu kinh tế, xã hội.
Nước ta đang trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập với cộng
đồng quốc tế. Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước, đổi mới nền giáo dục là
trọng tâm của sự phát triển. Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá,
hiện đại hoá và hội nhập quốc tế là con người. Công cuộc đổi mới này đòi hỏi nhà trường
phải tạo ra những con người có năng lực, đầy tự tin, có tính độc lập, sáng tạo, những người
có khả năng tự học, tự đánh giá, có khả năng hòa nhập và thích nghi với cuộc sống luôn
biến đổi. Nghị quyết trung ương Đảng lần thứ 4 (khóa VII) đã xác định: “Phải khuyến khích
tự học, phải áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho HS năng lực
tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”.
Hiện nay, ở nước ta đang tiến hành việc đổi mới phương pháp dạy học theo định
hướng phát huy tính tích cực nhận thức của HS và bồi dưỡng phương pháp học tập mà cốt


lõi là tự học để họ tự học suốt đời. Có thể nói, dạy học chủ yếu là dạy cách học, dạy cách tư
duy. Dạy cách học chủ yếu là dạy phương pháp tự học.
Một trong những phương pháp hỗ trợ HS tự học môn hóa học ở trường THPT là sử
dụng HTBT. BTHH đóng vai trò vừa là nội dung vừa là phương tiện để chuyển tải kiến
thức, phát triển tư duy và kỹ năng thực hành bộ môn một cách hiệu quả nhất. BTHH không
chỉ củng cố nâng cao kiến thức, vận dụng kiến thức mà còn là phương tiện để tìm tòi, hình
thành kiến thức mới.
Bên cạnh đó, do thời gian dạy học môn hoá học trên lớp còn hạn hẹp, thời gian ôn
tập, hệ thống hoá lý thuyết và giải bài tập chưa được nhiều, không phải HS nào cũng đủ thời
gian để thấu hiểu, ghi nhớ và vận dụng những kiến thức mà GV truyền thụ ở trên lớp. Vì
vậy việc tự học ở nhà của HS là rất quan trọng và cần thiết.

- Phương pháp điều tra bằng các phiếu câu hỏi.
- Phương pháp phỏng vấn.
- Phương pháp chuyên gia.
- TN sư phạm đánh giá hiệu quả, tính khả thi của HTBT và các biện pháp hỗ trợ HS tự
học đã đề xuất.
5.3. Xử lí kết quả TN sư phạm bằng các phương pháp thống kê toán học.

6. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung kiến thức được giới hạn trong 2 chương : “Dẫn xuất halogen-Ancol-Phenol”
và “Anđehit-Xeton-Axit cacboxylic ” hóa học lớp 11 chương trình nâng cao ở trường
THPT.
- Địa bàn nghiên cứu :
+ Trường THPT Nguyễn Văn Cừ, huyện Hóc môn, thành phố Hồ Chí Minh.
+ Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh.
+ Trường THPT tư thục Trương Vĩnh Ký, Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh.
+ Trường PTDTNT-THPT Trà Vinh, thị xã Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh.
+ Trường THPT Ngô Gia Tự, thành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa.
- Thời gian nghiên cứu : từ 01/06/2010 đến 30/08/2011.

7. Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng và sử dụng hợp lí, có hiệu quả HTBT hỗ trợ HS tự học phần dẫn xuất
hiđrocacbon hóa học 11 nâng cao thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy học hóa học hiện nay
ở trường THPT.

8. Những đóng góp của đề tài
- Góp phần làm sáng tỏ ý nghĩa, tác dụng của BTHH trong quá trình tự học của HS.
- Đề xuất nội dung và phương pháp hỗ trợ việc tự học của HS.


- Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống phần dẫn xuất hiđrocacbon Hóa học 11

Gần đây, khá nhiều cuốn sách cũng đề cập đến vấn đề tự học như :
• Cuốn “Phương pháp dạy và học hiệu quả” – Cark Rogers – một nhà giáo dục học,
nhà tâm lý học người Mỹ do Cao Đình Quát dịch đã giải đáp cho HS câu hỏi học cái
gì và học như thế nào ? Câu hỏi dạy cái gì và dạy như thế nào cũng được giải đáp
[32].
•

“Hiểu biết là sức mạnh của thành công” do Klas Mellander chủ biên, các tác giả đã
đề cập đến bí ẩn của việc học, trong đó nhấn mạnh vai trò của tự học, hướng dẫn 5
bước cần thực hiện để giúp chúng ta dễ dàng hơn trong quá trình học hỏi [25].


• Năm 2007, cuốn “Để luôn đạt điểm 10” của GordonW. Green Jr. do Trần Vũ Thạch
dịch đã được tái bản lần thứ 25. Với cuốn sách này, tác giả đã chỉ ra cách kết hợp
phương pháp đọc một quyển sách, phương pháp làm bài kiểm tra, phương pháp trở
thành sinh viên giỏi hơn, ... với nhau thành một hệ thống để trở thành sinh viên đạt
toàn điểm 10 [20].
• Năm 2008, cuốn “Tôi tài giỏi, bạn cũng thế !” của Adam Khoo do Trần Đăng Khoa
và Uông Xuân Vy dịch đã được Nhà xuất bản Phụ nữ tái bản. Với cuốn sách này, tác
giả đã chứng tỏ được khả năng trí tuệ tìềm ẩn và sự thông minh sáng tạo của con
người vượt xa hơn những gì chúng ta nghĩ và thường được nghe tới [23].
1.1.2. Vấn đề tự học trong lịch sử giáo dục Việt Nam
Ở nước ta, tự học đã có từ thời phong kiến. Truyền thống tự học là một bộ phận trong
truyền thống hiếu học của nhân dân ta. Vấn đề tự học được phát động, nghiên cứu nghiêm
túc và rộng rãi từ năm 1945, mà chủ tịch Hồ chí Minh vừa là người khởi xướng vừa là tấm
gương để mọi người noi theo. Người từng nói “còn sống thì còn học” và “về cách học phải
lấy tự học làm cốt”. Sau đó, truyền thống tự học vẫn tiếp tục phát huy nhưng vẫn là khả
năng tự học tự phát vì hồi đó chưa có chủ trương, chính sách chăm lo việc tự học, thầy giáo
cũng không có trách nhiệm khơi dậy và phát triển năng lực tự học của HS. Nhưng thực tiễn
chứng minh rằng khả năng tự học tiềm tàng là rất dồi dào và nội lực cố gắng tìm học, tự học

nghiệm quý báu trong quá trình tự học và đưa ra 8 nguyên tắc để làm việc [19].
•

Trong “Biển học vô bờ”, GS.TS.Nguyễn Cảnh Toàn (chủ biên) và các tác giả đưa ra
những lời khuyên chung về phương pháp học tập một số môn ở trường THPT và giúp
HS trả lời câu hỏi “Học như thế nào là tốt nhất ?” [41].

• Cuốn “Học và dạy cách học” do GS. Nguyễn Cảnh Toàn chủ biên, NXB ĐHSP, xuất
bản năm 2002 là một trong những cuốn sách đầu tiên ở Việt Nam được viết một cách
có hệ thống về việc “học” và “dạy cách học” [42].
• Sau đó, năm 2009, NXB tổng hợp Tp.HCM xuất bản cuốn “Tự học thế nào cho tốt”
đã rút ra những kinh nghiệm, những nguyên tắc, những quy luật giúp người học thấy
được các bước đi rõ ràng để tiến nhanh đến đích, biết cách giải quyết nhiều loại khó
khăn trong quá trình tự học [44]. Hai cuốn sách này đã thực sự là tài liệu bổ ích giúp
cho việc đổi mới phương pháp dạy và học ở Việt Nam, đặc biệt là quá trình dạy tự
học.
Tuy vậy, các cuốn sách hầu như mới chỉ dừng lại ở phần lý thuyết chung nhất cho
mọi môn học mà chưa đi vào các biện pháp cụ thể đối với từng môn học.


1.1.3. Vấn đề tự học đối với môn hóa học [10], [19], [42], [57]
Hóa học là một môn học có những đặc trưng riêng nên đòi hỏi người học phải có tư
duy thích hợp, đó là năng lực quan sát, phân tích các hiện tượng thực nghiệm, năng lực khái
quát, tổng hợp thành quy luật và phải có phong cách học tập độc lập sáng tạo.
Theo PGS.TS.Trịnh Văn Biều [10], học không chỉ là quá trình ghi nhận, thu thập
thông tin. Học là hiểu, ghi nhớ, liên hệ và vận dụng. Nhờ liên hệ và vận dụng HS sẽ hiểu bài
sâu sắc hơn, nhớ bài lâu hơn. Trong thực tế một người có thể học theo nhiều kiểu khác nhau
nhưng dưới hình thức nào thì tự học cũng là cốt lõi của quá trình học. Tự học đóng một vai
trò quan trọng trong quá trình tiếp thu tri thức và hoàn thiện nhân cách của con người.
Để việc học đáp ứng 4 trụ cột mà Unesco đề ra : Học để học cách học, học để làm,

5. Trần Thị Thanh Hà (2009), Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun nhằm
nâng cao năng lực tự học cho HSG hóa lớp 12, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP
TP. Hồ Chí Minh.
6. Nguyễn Thị Tuyết Hoa (2010), Xây dựng website nhằm tăng cường năng lực tự học
cho HS giỏi hóa lớp 11, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.
7. Đặng Nguyễn Phương Khanh (2010), Thiết kế ebook hỗ trợ HS tự học hóa học lớp 9
THCS, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.
8. Nguyễn Ngọc Nguyên (2010), Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun
nhằm nâng cao năng lực tự học cho HSG hóa lớp 11, Luận văn thạc sĩ giáo dục học,
ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.
9. Đỗ Thị Việt Phương (2010), Thiết kế ebook hướng dẫn HS tự học phần hóa vô cơ lớp
10 chương trình nâng cao, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP. Hồ Chí Minh.
Như vậy, việc sử dụng hệ thống BTHH phần dẫn xuất hiđrocacbon (hợp chất hữu cơ
có nhóm chức) Hóa học 11 nâng cao trường THPT hỗ trợ việc tự học cho HS vẫn chưa được
quan tâm đúng mức. Điều đó gây trở ngại lớn cho HS khi học phần này. Do đó, xây dựng và
sử dụng HTBT hỗ trợ việc tự học cho HS phần dẫn xuất hiđrocacbon hóa học 11 nâng cao
là cần thiết.

1.2. BÀI TẬP HÓA HỌC
1.2.1. Khái niệm bài tập hóa học
Thực tiễn ở trường phổ thông, bài tập giữ vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện
mục tiêu đào tạo. Bài tập vừa là mục đích, vừa là nội dung, vừa là phương pháp dạy học
hiệu quả. Bài tập cung cấp cho HS cả kiến thức, con đường giành lấy kiến thức và cả niềm
vui sướng của sự phát hiện ra đáp số - một trạng thái hưng phấn , hứng thú nhận thức - một yếu


tố tâm lý góp phần rất quan trọng trong việc nâng cao tính hiệu quả của hoạt động thực tiễn của
con người, điều này đặc biệt được chú ý trong nhà trường của các nước phát triển.
Vậy BTHH là gì ? Nên hiểu khái niệm này như thế nào cho trọn vẹn, đặc biệt là GV
nên sử dụng BTHH như thế nào để đạt hiệu quả trí - đức dục cao nhất?.


Phép giải

Những yêu cầu

Phương tiện giải

Hình 1.1. Sơ đồ cấu trúc của hệ bài tập
Thông thường trong SGK và tài liệu lý luận dạy học bộ môn, người ta hiểu bài tập là
nhưng bài luyện tập được lựa chọn một cách phù hợp với mục đích chủ yếu là nghiên cứu
các hiện tượng hoá học, hình thành khái niệm, phát triển tư duy hoá học và rèn luyện kỹ
năng vận dụng kiến thức của HS vào thực tiễn.
Theo chúng tôi, thuật ngữ “BTHH” chung hơn khái niệm “bài toán hóa học” và bao
hàm cả khái niệm bài toán hóa học và có thể coi BTHH là những vấn đề học tập được giải
quyết nhờ những suy luận logic, những phép toán và thí nghiệm hóa học trên cơ sở các khái
niệm, định luật, học thuyết và phương pháp hóa học.
1.2.2. Tác dụng của bài tập hóa học [35], [39], [46]
BTHH là một trong những phương tiện hiệu nghiệm cơ bản nhất để dạy HS vận
dụng các kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống, sản xuất và tập nghiên cứu khoa học.
− Rèn luyện cho HS khả năng vận dựng được những kiến thức đã học, biến những kiến
thức đã thu được qua bài giảng thành kiến thức của chính mình. Kiến thức nhớ lâu khi được
vận dụng thường xuyên như M.A Đanilôp nhận định : “Kiến thức sẽ được nắm vững thực
sự, nếu HS có thể vận dụng thành thạo chúng vào việc hoàn thành những bài tập lý thuyết
và thực hành”.
− Đào sâu, mở rộng kiến thức đã học một cách sinh động, phong phú. Chỉ có vận dụng
kiến thức vào giải bài tập HS mới nắm vững kiến thức một cách sâu sắc.
− Là phương tiện để ôn tập, củng cố, hệ thống hoá kiến thức một cách tốt nhất.
− Rèn luyện kỹ năng hoá học cho HS như kỹ năng viết và cân bằng phương trình phản
ứng, kỹ năng tính toán theo công thức và phương trình hoá học, kỹ năng thực hành như cân,
đo, đun nóng, nung, sấy, lọc, nhận biết hoá chất...

2. Dựa vào tính chất của bài tập, chia bài tập thành bài tập định tính và bài tập định
lượng.
3. Dựa vào nội dung của bài tập có thể chia thành :
• Bài tập hóa đại cương : Bài tập về dung dịch, bài tập về điện phân, ...
• Bài tập hóa vô cơ : Bài tập về các kim loại, phi kim, các hợp chất oxit, axit, bazơ, ...
• Bài tập hóa hữu cơ : Bài tập về hiđrocacbon, về ancol, anđehit, ...
4. Dựa vào khối lượng kiến thức hay mức độ đơn giản hoặc phức tạp có thể chia thành
bài tập cơ bản hay bài tập tổng hợp.
5. Dựa vào kiểu bài hoặc dạng bài có thể chia thành : Bài tập xác định công thức phân tử
của hợp chất, tính thành phần % của hợp chất, nhận biết, tách chất, điều chế, ...
6. Dựa vào chức năng của bài tập có thể chia thành : Bài tập kiểm tra sự hiểu và nhớ, bài
tập rèn luyện tư duy khoa học, ...
7. Dựa vào mục đích dạy học, chia bài tập thành : Bài tập để hình thành kiến thức mới;
bài tập để rèn luyện, củng cố kỹ năng; bài tập kiểm tra - đánh giá.
8. Dựa vào hoạt động nhận thức của HS trong quá trình tìm kiếm lời giải, có thể phân loại
BTHH thành bài tập cơ bản và bài tập phức hợp.
9. Dựa vào phương pháp hình thành kỹ năng giải bài tập có thể phân chia BTHH thành :
Bài tập mẫu, bài tập tương tự xuôi ngược, bài tập có biến đổi và bài tập tổng hợp.
10. Dựa vào hình thức kiểm tra-đánh giá, BTHH được chia làm 2 loại là bài tập trắc
nghiệm tự luận (thường quen gọi là bài tập tự luận) và bài tập trắc nghiệm khách quan
(thường quen gọi là bài tập trắc nghiệm).
Giữa các cách phân loại không có ranh giới rõ rệt vì trong bất kì loại bài tập nào của
cách phân loại này cũng chứa đựng một vài yếu tố của một hay nhiều bài tập của cách phân
loại khác. Mỗi cách phân loại bài tập ở trên đều có những mặt mạnh và mặt yếu của nó, mỗi
cách phân loại đều nhằm phục vụ cho những mục đích nhất định và cho đến nay vẫn chưa


có sự thống nhất về tiêu chuẩn phân loại BTHH.
BT viết PTHH của các pư biểu diễn
BÀI TẬP


HỌC

BÀI TẬP
THỰC
NGHIỆM

Nhận biết các chất
…
Xác định độ tan của các chất

BÀI TẬP
THỰC NGHIỆM
ĐỊNH LƯỢNG

Xác định thành phần % của hỗn hợp
…

Hình 1.2. Sơ đồ phân loại chi tiết BTHH ở trường phổ thông
1.2.4. Hoạt động của HS trong quá trình tìm kiếm lời giải cho BTHH [15]
1.2.4.1. Các giai đoạn của quá trình giải BTHH
Bao gồm 4 giai đoạn cơ bản như sau :
a) Nghiên cứu đầu bài
- Đọc kỹ đầu bài.
- Phân tích các điều kiện và yêu cầu của đề bài (nên tóm tắt dưới dạng sơ đồ cho dễ sử
dụng).
- Chuyển các giả thiết đã cho về các giả thiết cơ bản.
- Viết PTHH của các pư có thể xảy ra.
b) Xây dựng tiến trình luận giải