Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

MỘT VÀI KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN HỌC SINH KHAI THÁC CÓ HIỆU
QUẢ BIỂU ĐỒ KHÍ HẬU Ở MÔN ĐỊA LÍ LỚP 7, 8
I. Phần mở đầu
I.1, Lí do chọn đề tài
Ngày nay phương tiện, thiết bị kỹ thuật dạy học được sử dụng rộng rãi theo những
phương pháp dạy học tích hợp. Các phương tiện dạy học một mặt làm thay đổi phương pháp
dạy học truyền thống, mặt khác đây là nguồn kiến thức quyển sách giáo khoa thứ hai, góp
phần đổi mới nội dung dạy học và mở rộng thêm khả năng lĩnh hội tri thức khoa học hiện đại.
Hướng đổi mới của phương pháp dạy học hiện nay là tích cực hoá hoạt động học tập của học
sinh, khơi dậy và phát huy khả năng tự học nhằm hình thành cho học sinh tính độc lập sáng
tạo, nâng cao khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức
đã học vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm tin, hứng thú học tập cho học sinh.
Chương trình sách giáo khoa mới hiện nay đã thể hiện cách học mới của học sinh. Từ những
hình ảnh trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng đến thực tiển hình thành nên khái niệm,
quy luật, mối liên hệ nhân quả ... để tìm ra kiến thức bài học. Điều đó đòi hỏi người giáo viên
phải đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với nội dung sách giáo khoa hiện hành. Thực tế
hiện nay ở các trường THCS, việc thực hiện giảng dạy theo phương pháp mới còn nhiều điều
trăn trở. Đối với bộ môn Địa lí hiện nay, nội dung sách giáo khoa không những đòi hỏi người
giáo viên phải nghiên cứu kĩ, phải đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá học sinh, phải sử dụng
có hiệu quả các phương tiện dạy học và quan trọng là đổi mới phương pháp dạy học, phải có
sự kết hợp nhuần nhuyển, có sự tích hợp các phương pháp dạy học lúc đó hiệu quả tiết dạy
mới đạt như mong muốn. Song làm thế nào để hướng dẫn học sinh khai thác và sử dụng có
hiệu quả các loại biểu đồ, bản đồ… có hiệu quả, đây là một câu hỏi được nhiều giáo viên quan
tâm, đó cũng là vấn đề trăn trở, suy nghĩ của bản thân. Thực tế hiện nay học sinh khai thác nội
dung kiến thức qua biểu đồ nói chung và biểu đồ khí hậu nói riêng vẫn còn hạn chế.
Chính vì vậy bản thân tôi chọn đề tài “Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai
thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8”
I. 2, Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

Việc rèn luyện tư duy cho học sinh trong thực tế học tập là dựa vào việc tự trả lời các câu
hỏi và thực hiện các bài tập trong sách giáo khoa, sách bài tập và từ thực tế môi trường xung
quanh đặt ra. Và khi đã có các kĩ năng tư duy tốt thì học sinh sẽ có khả năng vận dụng chúng
một cách linh hoạt để trả lời các câu hỏi.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
-2-


Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Học sinh có thể khai thác kiến thức dưới sự tổ chức,hướng dẫn của giáo viên. Đặc biệt ở SGK
địa lí lớp 7,8 biểu đồ khí hậu chiếm một số lượng rất lớn nội dung kiến thức
được trình bày có bài được phối hợp cả kênh chữ và biểu đồ, có những bài kiến thức
chỉ được thể hiện qua các biểu đồ. Vì vậy “ hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu
đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp7,8”
là một vấn đề rất cần thiết. Có được những kĩ năng đó học sinh không những học tập
tiếp thu tốt mà còn tạo điều kiện thuận lợi để các em học tập ở các lớp trên.
II. 2, Thực trạng
a. Thuận lợi và khó khăn
- Thuận lợi: Nhà trường có nhiều điều kiện thuận lợi để hỗ trợ cho giáo viên trong giảng
dạy như trang bị phòng máy chiếu, phòng bản đồ, sách tham khảo. Trong thực tế giảng dạy
hầu như bài nào cũng có yêu cầu sử dụng bản đồ, biểu đồ...
- Khó khăn: Một số biểu đồ phục vụ cho giáo viên trong quá trình giảng dạy chưa nhiều,
nhất là biểu đồ khí hậu. Học sinh chưa thấy được tầm quan trọng của khai thác kiến thức từ
biểu đồ nên chưa quan tâm đúng mức đến việc học, trong chờ vào giáo viên khai thác là
chép…
b. Thành công, hạn chế
- Thành công: Nhận thức được vai trò quan trọng của biểu đồ đã có một số đề tài hướng
dẫn học sinh khai thác bản đồ, biểu đồ…nhưng mỗi đề tài đề cập tới một mảng riêng và chưa

Biểu đồ địa lí có nhiều loại, mỗi loại biểu đồ có công dụng riêng, là công cụ để chuyển
tải các số liệu và bảng biểu thống kê, tạo điều kiện cho việc đối chiếu và so sánh, phân tích
các số liệu (tư liệu) được dễ dàng và sinh động hơn.
Giáo viên đưa ra khái niệm biểu đồ khí hậu (nếu học sinh chưa biết) “ Biểu đồ là sự mô
hình hóa các số liệu thống kê, cho phép diễn đạt một cách dễ dàng và trực quan về đặc trưng
số lượng của các đối tượng và hiện tượng địa lí để thể hiện tiến trình của các hiện tượng, mối
liên hệ và tương quan về

thành phần trong một tổng thể của các hiện tượng địa lí”.

Biểu đồ khí hậu thường được thể hiện gồm có hai trục tung ở hai bên và một trục hoành
Một trục tung bên phải biểu diễn nhiệt độ, tính bằng 0C
Một trục tung bên trái biểu diễn lượng mưa, tính bằng mm
Trục hoành được chia đều 12 phần , mỗi phần là một tháng và ghi lần lượt từ trái sang
phải, từ tháng 1 đến tháng 12.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
-4-


Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Đường biểu diễn biến của nhiệt độ trong năm được thể hiện bằng đường cong màu đỏ
nối nhiệt độ trung bình các tháng trong năm.
Biểu diễn diễn biến lượng mưa hàng tháng được thể hiện bằng hình cột màu xanh
nối lượng mưa trung bình các tháng trong năm.
Sau khi học sinh hiểu khái niệm biểu đồ khí hậu, cách thể hiện các yếu tố nhiệt
độ, lượng mưa trên biểu đồ, mới tiến hành hướng dẫn học sinh các bước đọc và khai
thác kiến thức qua biểu đồ:
Để đo tính nhiệt độ, lượng mưa giáo viên cần hướng dẫn học sinh dựa vào các trục để

- Dưới 25 mm là tháng kiệt (thường chỉ có vùng hoang mạc với lượng mưa
trung bình dưới 300 mm)
Thực trạng trước khi sử dụng các giải pháp, biện pháp của đề tài.
Số liệu thống kê ở đầu năm học 2013- 2014 như sau:
Năm học/ Tỉ
lệ

Lớp

Sĩ số

Chưa biết
khai thác

Biết khai
thác

Khai thác
tốt

2013-2014

7A1,2,3

122

34

84


261

18

100

31.1

64.4

4.5

Tỉ lệ (%)
2013-2014

Khối 8(Từ 8A1 đến
8A8)

Tỉ lệ (%)
Tổng HS

7A1,2,3 - Khối 8

Tỉ lệ (%)

Qua số liệu nhận thấy nhìn chung số em học sinh chưa biết khai thác chiếm 31.1%, biết
khai thác chiếm 64.4% còn số học sinh khai thác tốt chiếm tỉ lệ rất thấp 4.5%.
II.3, Giải pháp, biện pháp:
a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp.
Những giải pháp biện pháp được nêu trong đề tài nhằm mục đích giúp học sinh hiểu sâu

tượng học sinh trong lớp học, đặc biệt là đối tượng học sinh yếu kém , giáo viên cần hướng
dẫn cụ thể có thể bằng những câu hỏi gợi mở để giúp học sinh dễ dàng nắm kiến thức bài học,
giáo viên cần phải phân loại hệ thống câu hỏi ra nhiều loại : câu hỏi dành cho học sinh khá
giỏi, câu hỏi dành cho học sinh trung bình và đặc biệt là câu hỏi dành cho đối tượng học sinh
yếu kém, giáo viên cần đưa ra những câu hỏi mang tính chất gợi mở để giúp học sinh khai
thác kiến thức một cách chủ động hơn.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
-7-


Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ví dụ : Bài 33 : Các khu vực Châu Phi – ( SGK Địa lí 7 trang 105) Khi giáo viên đưa ra
câu hỏi : Tại sao phần lớn Bắc Phi và Nam Phi đều nằm trong môi trường nhiệt đới nhưng khí
hậu của Nam Phi lại ẩm và dịu hơn khí hậu của Bắc Phi?
Đây là câu hỏi khó do vậy giáo viên cần đưa ra câu hỏi gợi ý
- Diện tích khu vực Nam Phi như thế nào rộng hay hẹp, tiếp giáp?
- Ở phía đông của Nam Phi chụi ảnh hưởng của dòng biển nào?
- Ở phía đông của Nam Phi có loại gió nào đang hoạt động? Nhằm giúp đối tượng học sinh
yếu kém dễ dàng rút ra được kết luận tại sao khí hậu của Nam Phi lại ẩm và diụ hơn khí hậu
của Bắc Phi?
* Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà: Đây là một khâu quan trọng, việc hướng
dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà giúp các em nắm được nội dung bài học, đồng thời dễ dàng
tiếp nhận kiến thức mới, người giáo viên phải hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà chu đáo
* Tổ chức học sinh thảo luận nhóm: Giúp học sinh cùng nhau hợp sức để hoàn thành
nội dung bài học, giúp đỡ nhau trong học tập. Đối với dạng bài khó : chẳng hạn biểu đồ nhiệt
độ và lượng mưa ở (Bài tập 1 SGK Địa lí 7 trang 59). Bài 18 Thực hành: Nhận biết đặc điểm
môi trường đới ôn hoà, đây là dạng biểu đồ khó do vậy giáo viên cho học sinh thảo luận để

trang cùng sử dụng trong một bài. Dành thời gian thích đáng để làm việc với biểu đồ, tham
gia tích cực vào các hoạt động giáo viên đưa ra có liên quan
Thực hiện giải pháp học sinh làm việc tích cực (dưới sự hướng dẫn của giáo viên) để tìm
ra kiến thức mới không gây ra sự nhàm chán. Kết quả là học sinh cảm thấy nhẹ nhàng thoải
mái. Học sinh tích cực làm việc nâng cao được kĩ năng phân tích lược đồ, biểu đồ khí hậu hơn
nữa học sinh có điều kiện để hệ thống lại kiến thức, cũng cố và nâng cao sự hiểu biết tính chủ
động biết vận dụng so sánh liên hệ thực tế
b.3, Một vài kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy
- Kĩ năng khai thác Bản đồ nói chung và khai thác biểu đồ khí hậu nói riêng là kĩ năng cơ
bản của môn Địa lý. Nếu không nắm vững được kĩ năng này thì rất khó có thể hiểu và giải
thích được các sự vật và hiện tượng địa lý đồng thời cũng rất khó có thể tự mình tìm được các
kiến thức địa lý khác.
- Để biểu đồ trở thành trợ thủ đắc lực trong học tập, kiểm tra, thi học kì, … có hiệu quả
học sinh phải nắm chắc kí hiệu, màu sắc…

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
-9-


Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

- Thông thường khi phân tích hoặc đánh giá một đối tượng địa lý học sinh cần tái hiện vốn
tri thức địa lý đã có của bản thân vào việc khai thác biểu đồ. Để trả lời bài một cách có hiệu
quả học sinh cần làm theo những bước sau:
+ Bước 1: Đọc kĩ đề để tìm ra yêu cầu chính của đề bài
+ Bước 2: Xác định đúng biểu đồ cần sử dụng vào nội dung bài làm
+ Bước 3: Sử dụng dữ kiện nào để trả lời tốt yêu cầu của chính của đề bài (hệ thống kí hiệu,
màu sắc, số liệu qua các biểu đồ…)
+ Bước 4: Phân tích nhận xét thông qua biểu đồ để có kết luận ngắn gọn, đúng nhất.

sau:
- Đường biểu diễn nhiệt độ trong năm tăng cao mấy lần trong năm?
- Nhiệt độ tháng cao nhất và tháng thấp nhất là bao nhiêu? Biên độ nhiệt?
- Tháng nóng nhất là tháng nào? Tháng lạnh nhất là tháng nào? Tuyết rơi vào tháng nào
hay có nhiệt độ dưới 0oC?
Các thông tin trên giúp cho chúng ta biết được đặc điểm của chế độ nhiệt ở Ma – La -can
và Gia- mê – na.
Để cho học sinh dễ dàng tìm ra kiến thức, giáo viên hướng dẫn học sinh cách làm như sau:
Đặt thước kẻ vuông góc với trục tung và đưa từ từ cho đến khi nào chạm vào điểm trên cùng
của đường biểu diễn nhiệt độ thì đó là nhiệt độ tháng cao nhất. Và cũng cách làm đó giáo viên
cho học sinh đặt thước song song với trục hoành từ dưới lên (mép phía trên của trục hoành )
cho đến khi nào chạm vào điểm dưới cùng của đường biểu diễn nhiệt độ thì khi đó là nhiệt độ
tháng thấp nhất . Để tìm nhiệt độ tháng nóng nhất thì giáo viên hướng dẫn như sau : Đặt thước
kẻ từ điểm có nhiệt độ cao nhất, vuông góc với trục tung và song song với trục hoành nếu
trùng với vị trí tháng nào thì đó có nhiệt độ nóng nhất và tương tự với tháng lạnh nhất thì giáo
viên cũng hướng dẫn cách làm như trên.
Bước 3. Phân tích biểu đồ lượng mưa giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác các thông
tin sau: - Mưa nhiều nhất vào tháng nào, mưa ít nhất vào tháng nào?

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
- 11 -


Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

- Các tháng có mưa nhiều vào mùa nào, Các tháng có mưa ít hay không mưa vào mùa nào?
Mấy tháng?
- Sự phân bố mưa trong năm như thế nào? mưa nhiều quanh năm hay tập trung vào một số
tháng trong năm?

Biểu đồ B

Biểu đồ C

- Biểu đồ A: Nóng quanh năm, trong năm có 2 lần nhiệt độ lên cao, mưa theo mùa, có thời kì
khô hạn. Đây là môi trường nhiệt đới.
- Biểu đồ B: Biên độ nhiệt lớn, lượng mưa quanh năm rất ít, khô hạn quanh năm. Đây là môi
trường hoang mạc.
- Biểu đồ C: Nhiệt độ trung bình năm dưới 18 0C, lượng mưa nhiều khoảng >1000mm. Đây là
môi trường ôn đới hải dương.
*Vậy biểu đồ A là môi trường nhiệt đới
Bài 13: Môi trường đới ôn hòa (Ba biểu đồ lượng mưa trang 44 SGK)

Biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa ở ôn đới hải dương

Biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa ở ôn đới lục địa

Biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa Địa Trung Hải

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
- 13 -


Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Giáo viên hướng dẫn học sinh lần lượt đo nhiệt độ, lượng mưa tháng 1, tháng 7, rút ra kết luận
chung
Giáo viên treo bảng phụ so sánh kết quả, nhận xét.
Nhiệt độ 0C

62

1126

Mùa hè mát, mùa đông ấm, mưa
quanh năm.

Ôn đới lục địa ( 560B)
10

19

4

31

74

560

Mùa đông lạnh, mùa hè nóng, có
mưa nhiều.

Địa trung hải
10
(410B)

28

17,3

Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

trình giảng giải. Còn về học sinh thì sẽ chủ động tiếp thu kiến thức mới đồng thời tăng hiệu
quả khi thảo luận nhóm, chủ động khai thác kiến thức hoàn thành phiếu học tập theo yêu cầu
của giáo viên.
Bài 14: Đông nam Á đất liền và hải đảo
Nhận xét biểu đồ nhiệt độ lượng mưa của 2 địa điểm tại (h.14.2 SGK Địa lí 8)? Cho biết
chúng thuộc đới, kiểu khí hậu nào?

H:14.2 Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa

HS: So sánh, phân tích nhiệt độ và lượng mưa của 2 địa điểm: Tháng nào cao nhất, tháng nào
thấp nhất
- Nhiệt độ: Đều cao quanh năm, ở Y- an- gun có sự chêng lệch 6-70C
- Lượng mưa: ở Pa đăng lớn hơn, mưa quanh năm, ở Y- an- gun có mùa mưa nhiều ( tháng 5
– tháng 10) và mùa mưa ít (từ tháng 11- tháng 4 năm sau)
Kết luận: Pa đăng thuộc In- đô- nê- xi - a ở vùng xích đạo, Y- an- gun thuộc Mi-an-ma vùng
nhiệt đới gió mùa.
c. Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp.
Hình thành cho học sinh ý thức tự tìm tòi kiến thức ẩn, phân tích, so sánh thành thạo khi gặp
biểu đồ khí hậu...
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
- 15 -


Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

d. Mối quan hệ giữa các biện pháp, giải pháp.

66

48

100

6.6

54.1

39.3

Khối 8(Từ 8A1 283
đến 8A8)

12

101

170

100

4.2

35.7

60.1

405

nhận thấy học sinh không chỉ biết cách sử dụng mà còn biết khai thác tốt kiến thức, qua đó

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
- 16 -


Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

tâm lý học sinh cũng cảm thấy thoải mái hơn khi học môn địa lý và không khí giờ dạy trở nên
rất sôi nổi hào hứng, đã đáp ứng được các yêu cầu về kiểm tra đánh giá hiện nay.
Để khai thác một cách có hiệu quả thì học sinh cần phải :
Nắm được các hệ thống các ký hiệu trên biểu đồ
Hiểu được mối quan hệ giữa các yếu tố địa lý tự nhiên
Vận dụng một cách sáng tạo kiến thức bản đồ và kiến thức sách giáo khoa.
Để học sinh khai thác tốt thì vai trò của giáo viên cũng rất quan trọng. Giáo viên cần phải: Có
một hệ thống câu hỏi cụ thể liên quan đến biểu đồ
Thường xuyên vận dụng trong các lần kiểm tra đánh giá học sinh
Việc dạy và học địa lý không thể tách rời bản đồ nói chung và các loại biểu đồ nói riêng, bởi
vì khai thác không chỉ hiểu được kiến thức mà còn là hình ảnh trực quan giúp giáo viên và
học sinh trong giảng dạy và học tập rất có hiệu quả
III. Phần kết luận, kiến nghị
III.1, Kết luận
Để các bài học có nội dung đọc biểu đồ khí hậu đạt kết quả tốt, đảm bảo thời gian, giáo viên
cần chuẩn bị biểu đồ chu đáo, chính xác, nghiên cứu kĩ biểu đồ, xác định chính
xác các trị số nhiệt độ, lượng mưa. Chuẩn bị nội dung chương trình học sinh làm việc với
biểu đồ một cách cụ thể, nên tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm để dễ so sánh kết
quả, tìm được kết quả đúng nhất.
Qua đó học sinh phát huy được tính tích cực chủ động, sáng tạo đáp ứng nhu cầu nâng
cao chất lượng giáo dục, mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay. Việc hướng dẫn tổ chức

kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8”
Tôi rất mong được sự góp ý của đồng chí, đồng nghiệp để chúng ta cùng xây dựng nên
một hình thức dạy môn địa lí thế nào cho hay nhất, đạt kết quả cao nhất.
Tôi xin chân thành cảm ơn!

Người viết đề tài

Hoàng Thị Hoan

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
- 18 -


Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh khai thác có hiệu quả biểu đồ khí hậu ở môn Địa lí lớp 7,8
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
( Kí tên, đóng dấu)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Trường THCS Buôn Trấp - GV: Hoàng Thị Hoan
- 19 -

3

Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến Phạm Thị Sen
thức, kĩ năng môn địa lý

4

Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên Ths GVC Trần Trường Đại Học Sư Phạm
Giáo viên trung học phổ thông chu kì Văn Thành
TP. Hồ Chí Minh, 2005.
III năm 2004-2007”

5

Sách giáo khoa địa lý 7, 8

Lê
Thông. Nhà xuất bản giáo dục và
Nguyễn
Phi đào tạo Việt Nam
Hạnh

6

Sách giáo viên địa lý 7, 8

Nhà xuất bản giáo dục và
đào tạo Việt Nam

7