1

ĐẶT VẤN ĐỂ
•

Chúng ta đang sống ữong thế kỉ XXI, thế kỉ của sự bùng nổ công nghệ
thông tin, truyền thông, khoa học công nghệ. Sự nghiệp công nghiệp hóa,
hiện đại hóa ở nước ta đòi hỏi mỗi người phải có sự nỗ lực cao để phù hợp
với sự phát triển của thòi đại. Để đáp ứng yêu cầu đó Đảng và Nhà nước ta đã
coi ừọng vấn đề giáo dục đào tạo. Trong Hội nghị Ban Chấp hành Trung
ương Đảng lần II (khóa VIII) năm 1996 đưa ra nghị quyết quan trọng mang
tính chiến lược đó là: “Sự nghiệpgiáodục đào tạo là quốc sách hàng đầu”[3].
Để phát triển đất nước giáo dục đào tạo phải tạo ra những con người phát
triển toàn diện, có đủ trí lực và thể lực. Xuất phát từ nhiệm vụ đó, giáo dục
thể chất (GDTC) - một bộ phận trong hệ thống giáo dục chung đã góp phần
tạo ra những con ngưòi “Phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất,
trong sáng về đạo đức, phong phú về tinh thẩn”. [2]
Thể dục thể thao (TDTT) nói chung và GDTC nói riêng đã mang lại
cho thế hệ trẻ cuộc sống vui tưoi lành manh và tác động mạnh mẽ đến các
mặt khác của giáo dục. Do tầm quan trọng và những lọi ích to lán của TDTT
mà Đảng và Nhà nước đã đặc biệt quan tâm tới lĩnh vực này.
Ngày nay cùng với sự phát triển của đất nước, công tác TDTT có nhiều
bước tiến mới. Chúng ta phấn đấu thực hiện kế hoạch củng cố, xây dựng và phát
triển phong trào TDTT trong những năm đầu thế kỷ XXI, đưa nền thể thao nước
nhà hoà nhập và đua tranh với các nước trong khu vực và trên thế giới. Chính vì
vậy mà phong trào TDTT đã phát triển không ngừng, thu hút nhiều đối tượng
tham gia tập luyện.
Chỉ thị số 36- c r / TW ngày 24 - 3 - 1994 của Ban Bí thư TW Đảng
Cộng sản Việt Nam về công tác thể dục thể thao trong giai đoạn mới khẳng
đinh: “Phát triển TDTT là bộ phận quan trọng trong chính sách phát triển kinh
tế- xã hội của Đảng và Nhà nước nhằm bồi dưỡng phát huy nhân tố con người,

xa là môn thể thao cá nhân không giống các môn thể thao thi đấu đồng đội,
nó đòi hỏi sự nỗ lực cao và khéo léo của bản thân người tập. Tập luyện và thi


3
đấu nhảy xa có tác dụng phát triển các tố chất vận động của con người như:
sức manh, sức nhanh, sức bền, khả năng phối hợp vận động...
Nhảy xa là một trong những nội dung của môn điền kinh được kết hợp
giai đoạn chạy đà và thực hiện động tác giậm nhảy đưa cơ thể vượt qua chướng
ngại vật với khoảng cách xa nhất. Kĩ thuật nhảy xa gồm 4 giai đoạn: chạy đà giậm nhảy - trên không - tiếp đất. Trong đó giai đoạn chạy đà và giậm nhảy là
quan trọng nhất quyết định đến thành tích của nhảy xa. Muốn có thành tích cao
ở môn này yêu cầu đặt ra đối với VĐV không chỉ có thể hình tốt, sức manh, tốc
độ, sự khéo léo mà còn phải biết phối hợp nhip nhàng liên tục các bộ phận trong
cơ thể: chân giậm, chân lăng và tay. Giậm nhảy phải có lực (sức manh) đưa cơ
thể lên trên và ra trước trong khoảng thòi gian ngắn nhất vì giai đoạn này làm
thay đổi phương hướng chuyển động của trọng tâm cơ thể, lợi dụng tốc độ nằm
ngang tạo ra tốc độ thẳng đứng để có được tốc độ bay ban đầu lớn nhất và góc
bay hợp lý.
Những tố chất phát triển thể lực trong nhảy xa là sức manh, sức nhanh,
ừong đó sức mạnh là yếu tố quyết định đến thành tích nhảy xa. Qua thực tế cho
thấy trường THPT Nguyễn Văn Cừ là một trường có bề dày truyền thống về
phong trào TDTT của Hà Nội. Tuy nhiên phong trào đó chỉ dừng lại ở trình độ
nhất định vì thế mà thành tích thi đấu của nhà trường ở cấp tỉnh, thành phố chưa
cao, do trình độ, phương tiện tập luyện và công tác tuyển chọn... còn nhiều hạn
chế.
Như vậy, để nâng cao hiệu quả công tác GDTC nói chung và thành
tích nhảy xa nói riêng, cần chú trọng vào việc giảng dạy, huấn luyện phát
triển sức manh trong giai đoạn giậm nhảy cho phù hợp với trình độ học sinh.
Muốn đào tạo được những VĐV có thành tích cao, ngoài việc tuyển chọn
được những VĐV trẻ có tố chất vận động tốt còn cần những phương pháp

- Trị số lực sinh ra trong các động tác chậm hầu như không khác biệt
so với tri số lực phát huy trong điều kiện co cơ đẳng trường.
- Trong chế độ nhượng bộ khả năng sinh lực của cơ là lớn nhất đôi khi
gấp hai lần trong điều kiện tình.
- Trong động tác nhanh trị số lực giảm dần theo chiều tăng tốc độ.
- Khả năng sinh lực ừong các động tác tuyệt đối và khả năng sinh lực
trong các động tác tĩnh tối đa và không có tương quan với nhau. Có thể phân
loại như sau:
+ Sức manh đơn thuần: Được sinh ra trong các động tác chậm hoặc lĩnh.
+ Sức manh tốc độ: Là sức manh được sinh ra trong các động tác
nhanh.
+ Sức manh bột phát: Là khả năng phát huy lực lớn trong một khoảng
thời gian ngắn nhất.
+ Sức manh tương đối = Sức mạnh tuyệt đối /trọng lượng cơ thể.
Đánh giá sức manh theo phương pháp sau:
- Phát triển sức mạnh bột phát: Bài tập bật xa tại chỗ, bật cao, bật đổi
chân với bục có độ cao...
- Phát triển sức mạnh ném đẩy: Số lần lặp lại 8 - 1 2 lần, nghỉ giữa các
tổ là 2 - 3 phút.
- Phát triển sức manh nhảy: Số lần lặp lại 10 - 15 lần/1 tổ, quãng nghỉ
giữa các tổ từ 3 - 4 phút.
Vì vậy chúng ta muốn phát triển sức mạnh phải có phương pháp giảng
dạy và chế độ tập luyện hợp lý với khả năng chức phận và đặc điểm trình độ
phát triển thể lực của các em.
1.2. Những quan điểm về huấn luyện tố chất sức mạnh nhằm nâng cao
thành tích nhảy xa
1.2.1. Đặc điểm kĩ thuật giai đoạn giậm nhảy môn nhảy xa
Nhảy xa là phương pháp đưa cơ thể vượt qua một quãng đường lớn nhất
(không chạm đất) mà không dùng bất cứ dụng cụ hỗ trợ nào.




8
Để đạt được thành tích cao trong nhảy xa, vận động viên cần có tầm
vóc tốt, trình độ cao về sức mạnh và nắm vững kỹ thuật nhảy. Khi tiếp xúc
với ván giậm, toàn bộ trọng lượng cơ thể dồn lên chân giậm nhảy, do vậy
chân giậm nhảy hoi khụy để giảm chấn động. Khi giậm nhảy cần nhanh
chóng duỗi hết các khớp nhanh, mạnh, đổng thời gập gối đưa nhanh đùi của
chân lăng về trước - lên trên và dừng khi cánh tay song song mặt đất. Kết
thúc giậm nhảy góc giữa thân ừên và đùi chân lăng khoảng 95°, bàn chân,
cẳng chân, đùi của chân giậm gần như nằm trên một đường thẳng hơi ngả về
trước với góc độ giậm nhảy khoảng 68 - 72°. Tay bên chân giậm đánh ra
trước lên trên. Tay bên chân lăng gập ở khuỷu, đánh sang bên và hơi ra sau.
Thân ngưòi hơi ngả về trước. Đầu giữ thẳng không được ngửa ra sau hay cúi
về trước. Kết thúc động tác giậm nhảy, cơ thể ở tư thế “bước bộ trên không”.
Khi giậm nhảy lực tác động lên trọng tâm cơ thể hướng về trước theo phương
nằm ngang là 87% ừong khi lực hướng lên trên theo phương thẳng đứng chỉ
chiếm 13%. Tất cả các hoạt động phối hợp giữa chân giậm, chân lăng, tay,
thân người diễn ra một cách nhịp nhàng, hoạt động nọ phối hợp hoạt động
kia mục đích làm tăng tốc độ giậm nhảy. Chỉ cần phối hợp không đồng thời
của từng hoạt động cũng sẽ ảnh hưởng tới thành tích nhảy xa của các em.
1.2.2. Yếu tố quyết định thành tích nhảy xa
Thành tích nhảy xa (S) về cơ bản phụ thuộc vào tốc độ bay ban đầu
( va) và góc bay của tổng trọng tâm (a ) khi rời đất. Tốc độ bay phụ thuộc
vào tốc độ đà tối đa có được trước lúc giậm nhảy và giậm nhảy.
Độ xa của lần nhảy được xác định theo công thức:
r _ Vq .Sỉnla
Ò

—

là người ta gọi là góc địa hình và chính yếu tố này làm cho góc độ bay không
đạt được góc lí tưởng là 45°. Chính vì vậy mà việc phát triển sức manh trong
nhảy xa là hết sức cần thiết nhằm tăng độ xa tạo ra và tốc độ bay ban đầu
lớn, góc bay hợp lí để nâng cao thành tích nhảy xa.
1.3. Phương pháp phát triển sức mạnh
Để phát triển sức manh, quá trình tập luyện phải giải quyết những
nhiệm vụ sau:
Tăng cường số lượng đơn vị vận động tham gia vào quá trình hoạt
động đặc biệt là đơn vị vận động nhanh (sợi cơ nhanh).


10
Để đạt điều đó cần phải luyện tập những bài tập độ dài cơ khác nhau
sao cho tất cả sợi cơ trong bó cơ đều tham gia vào hoạt động nhằm đạt đến
ngưỡng lực căng cơ lớn nhất.
Các hoạt động động lực và hoạt động tĩnh cùng phát triển để đạt được
sức mạnh. Một số tác giả khác thì cho rằng, cho các cơ luyện tập theo chế độ
co cơ đẳng trường (tĩnh lực) với lực căng cơ tối đa cũng làm cho sức mạnh
của cơ tăng lên.
Vì vậy muốn phát triển sức manh nên phối hợp luyện tập cả chế độ co
cơ đẳng trương và co cơ đẳng trường. Tuy nhiên việc sử dụng tĩnh lực để phát
triển sức mạnh có một số nhược điểm sau:
- Giảm khả năng thả lỏng cơ
- ức chế hoạt động của cơ đối kháng
- Giảm tốc độ căng cơ
Trong các động tác có tốc độ đều và không mang vật nặng thì sức
manh là kết quả của sự căng cơ chủ vận và cơ đối kháng. Trong hoạt động
động tác có mang vật nặng hoặc giật cục thì sự căng cơ đối kháng giảm. Vì
vậy, để phát triển sức manh tối đa trong huấn luyện cần phải hình thành phản
xạ có điều kiện phối hợp hoạt động các trung tâm thần kinh để các cơ chủ

- Tình cảm: Giáo viên gây được thiện cảm và sự tôn trọng của học sinh
đó là một trong những bước thành công. Điều đó giúp giáo viên thuận lợi
trong quá trình giảng dạy thúc đẩy các em tích cực, tự giác trong tập luyện và
ham thích môn thể thao. Do vậy giáo viên phải là ngưòi mẫu mực, công
bằng, biết động viên kịp thời và quan tâm đúng mực vói học sinh gần gũi
thân mật với các em nắm được đặc điểm tính cách mỗi học sinh. Học sinh
nam không giống như nữ phải khích lệ các em nhiều hơn là dùng hình phạt
cứng rắn. Giáo viên biết quan hệ với học sinh một cách có phương pháp sư
phạm và tế nhị. Hiểu biết quan hệ sư phạm cô trò sẽ tránh khỏi được những
biểu hiện hành vi quan hệ không tôn trọng học sinh kém hoặc thiếu yếu tố tổ
chức kỷ luật trong giờ học TDTT, đặc biệt những học sinh cá biệt.


12
- Trí nhớ: Ở lứa tuổi này hầu như không tồn tại việc ghi nhớ một cách
máy móc. Các em đã biết hệ thống, đảm bảo tính lôgic, tư duy, lập dàn bài
xác định được ý chính. Nhớ rất lâu những gì mà em thích học và vấn đề
chúng quan tâm.
- Về nhận thức: Nhận thức các em lứa tuổi này được nâng cao, các em
biết tiếp thu cái hay cái đẹp môi trường xung quanh nhưng chưa thật sự sâu
sắc. Ở độ tuổi này xuất hiện tình cảm lứa đôi trong sáng hồn nhiên nhưng chỉ
cảm tính. Các em đã biết nhận thức tất cả mọi thứ nhưng vẫn còn nhiều hạn
chế. Giáo viên phải biết lôi cuốn sự chú ý của học sinh vào việc tiếp thu kiến
thức và kỹ năng động tác, cũng như thu hút lòng tha thiết, quyết tâm học tập
môn thể dục. Ở lứa tuổi này đặc biệt học sinh nam nhận thức rất nhanh, nắm
bắt kỹ thuật khái quát rất tốt.
Các đặc điểm tâm lý ảnh hưởng rất nhiều trong quá trình học tập cũng
như việc nâng cao thành tích các môn thể thao đặc biệt trong đó có nhảy xa
cho học sinh khối 11 THPT.
1.4.2. Đặc điểm sinh lý lứa tuổi THPT

tay) còn các cơ nhỏ (cơ bàn tay, ngón tay) chậm hơn. Các cơ co phát triển
sớm hơn các cơ duỗi. Nam ở thời kì 14-16 cơ bắp phát triển nhanh nhất 17 18 tuổi hoàn thiện dần dần.
1.4.2.4. Hệ tuần hoàn
Hệ tuần hoàn đang phát triển và đi đến hoàn thiện. Buồng tim phát
triển tương đối hoàn chỉnh, phản ứng hệ tuần hoàn trong vận động tương đối
rõ rệt. Cho nên lứa tuổi này có thể tập những bài tập dai sức, bài tập có khối
lượng cường độ vận động lớn. Nhưng phải thường xuyên kiểm tra tình hình
sức khỏe của các em.
1.4.2.5. Hệ hô hấp
Đã phát triển tương đối ổn đinh vòng ngực trung bình của nam 67 73cm. Diện tích tiếp xúc của phổi 100 - 200cm. Tẩn số hô hấp 1 0 - 2 0
lần/phút. Trong tập luyện cần thở sâu, chú ý thở bằng ngực.


14
I.4.2.6. Hệ bài tiết
Hoạt động có hiệu quả đặc biệt là bài tiết qua da. Do vậy hổi phục sau
vận động diễn ra nhanh, sự trao đổi chất và năng lượng tương đối hoàn thiện.
Tóm lại: Sức manh không thể thiếu trong nhảy xa.
Muốn nâng cao thành tích phải huấn luyện sức mạnh.
Cần lựa chọn bài tập phát triển sức manh nâng cao thành tích cho học
sinh nam khối 11 THPT Cừ - Hà Nội.


15

CHƯƠNG 2

NHIỆM VỤ, PHƯƠNG PHÁP, TỔ CHỨC NGHIÊN c ứ u
2.1. Nhiệm yụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài giải quyết 2 nhiệm vụ như

2.2.4. Phương pháp kiểm tra sư phạm
Kiểm tra trước thực nghiệm để đánh giá thực trạng việc giảng dạy môn
nhảy xa nói chung và khả năng phát triển sức mạnh của học sinh nói riêng.
Kiểm tra sau thực nghiệm để đánh giá hiệu quả của các bài tập được
lựa chọn và phương pháp ứng dụng bài tập đó.
2.2.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Phương pháp này để đánh giá hiệu quả các bài tập phát triển sức mạnh
trong giai đoạn giậm nhảy nhằm nâng cao thành tích nhảy xa cho học sinh
nam khối 11 trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội.
Chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm 70 học sinh nam trường THPT
Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội. Trong quá trình thực nghiệm học sinh được chia
làm 2 nhóm:
Nhóm A: Nhóm thực nghiệm gồm 35 em tập luyện theo bài tập và
phương pháp mà chúng tôi đưa ra.
Nhóm B: Nhóm đối chứng gồm 35 em tập luyện theo bài tập và
phương pháp mà giáo viên trường đưa ra.
Thực nghiệm sư phạm được tiến hành theo phương pháp so sánh
thành tích cho cả 2 nhóm.
2.2.6. Phương pháp toán học thống kê
Sau khi thu thập số liệu chúng tôi đã sử dụng phương pháp toán học
thống kê để sử lí số liệu nghiên cứu :

Èx,

- Số trung bình cộng : X= i=l


17
Trong đó :


Yl : Kích thước tập hợp mẫu nhúm


18
2.3. Tổ chức nghiên cứu
2.3.1. Thời gian nghiên cứu

Giai
đoạn

Nội Dung

Thời gian
Bắt đầu Kết thúc

- Đề cương

- Xác đinh tên đề tài
1

- Xây dựng đề cương

Sản phẩm thu
được

11/ 2010

1/2011

nghiên cứu


4/2011

- Thực trạng

sức mạnh trong giai đoạn

sức manh trong

giậm nhảy nhằm nâng cao

giai đoạn giậm

thành tích nhảy xa cho học

nhảy nhằm

sinh nam khối 11 trường

nâng cao thành

THPT Nguyễn Văn Cừ -

tích nhảy xa

Hà Nội

cho học sinh
nam khối 11
THPT Nguyễn

5/2011

khóa luận

2.3.2. Địa điểm nghiên cứu
- Trường ĐHSP HN2 - Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc.
- Trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội.
2.3.3. Đối tượng nghiên cứu.
Bài tập phát triển sức mạnh nhằm nâng cao thành tích nhảy xa cho học
sinh nam khối 11 trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội.


20

CHƯƠNG 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Đánh giá thực trạng công tác giảng dạy môn GDTC nói chung và
việc giảng dạy môn nhảy xa nói riêng trong đó có việc phát triển sức
mạnh trong giai đoạn giậm nhảy của nhảy xa cho học sinh nam khối 11
trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội.
3.1.1. Thực trạng giảng dạy và tập luyện môn nhảy xa của học sinh nam
khối 11 trường THPT Nguyễn Văn Cừ.
3.1.1.1. Thực trạng giảng dạy và tập luyện trong các giờ học chính khóa.
Tiến hành nghiên cứu và trực tiếp phỏng vấn các giáo viên đang giảng
dạy tại trường thấy rằng: môn thể dục được giảng 2 tiết/ 1 tuần / 1 lớp. Theo
phân phối chương trình mỗi tiết 45 phút sẽ giảng 3 nội dung. Như vậy, chỉ
tính riêng việc nắm vững kỹ thuật chưa đủ chứ chưa nói đến việc phát triển
thể lực. Môn nhảy xa cũng vậy, theo phân phối chương ữình cứ 14 tiết/ 1
năm/ 1 khối lớp, trong đó phải dành 1 tiết cho kiểm tra, 13 tiết cho tập kỹ
thuật và phát triển thể lực. Qua tìm hiểu về công tác GDTC đang thực hiện

Thông qua quan sát nhiều tiết học nhảy xa của các em, chúng tôi thấy
nội dung các buổi tập thể lực đơn giản không mang nhiều yếu tố quyết định
đến thành tích nhảy xa như lã thuật, tâm lí, đặc biệt là phát triển sức manh
trong lã thuật giậm nhảy chưa đề cập đến.
Vì vậy, để đánh giá thực trạng, khả năng phát triển sức manh của nam
học sinh khối 11 trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội, chúng tôi tiến
hành kiểm tra thành tích nhảy xa toàn đà cho 70 em học sinh hình thức kiểm
tra mỗi em nhảy 3 lần lấy thành tích cao nhất và chấm theo thang điểm của
trường đã sử dụng nhiều năm, thành tích và điểm như sau:
Nhỏ hơn4.7(m) điểm dưới trung bình


22
4.7(m)

5 điểm

4.8(m)

6 điểm

4.9(m)

7 điểm

5.0(m)

8 điểm

5.1(m)


28,57

42,85

21,42

7,14

100%

Nhìn vào kết quả kiểm tra ở bảng 3.1 chúng tôi thấy được thành tích
của các em đa phần ở mức dưới trung bình và trung bình. Như vậy thành tích
vẫn còn ở mức thấp, hạn chế ở đây là sức mạnh trong giậm nhảy. Nguyên
nhân là do có nhiều em giậm nhảy không hết, chân giậm nhảy yếu, tốc độ
giậm nhảy chậm, còn có em giậm nhảy bị lao (góc độ giậm nhảy nhỏ quá), 4
bước cuối hạ thấp trọng tâm ít quá (bước ngắn quá) và lúc giậm nhảy thân
người gập trước quá nhiều dẫn đến thành tích của các em không đạt hiệu quả
cao.
Ngoài ra chúng tôi thấy còn nhiều bất cập trong việc sử dụng hệ thống
bài tập phát triển sức manh, nó vẫn chưa được chú trọng về thòi gian và trang
thiết bị dụng cụ tập luyện hạn chế.
Vì vậy, chúng tôi cần lựa chọn ứng dụng và đánh giá một số bài tập phát
triển sức mạnh để nâng cao thành tích nhảy xa cho học sinh nam khối 11
trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội.


23
3.1.3. Lựa chọn test đánh giá sức mạnh giậm nhảy trong nhảy xa cho học
sinh nam khối 11 trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội.

Các test

Kết quả phỏng vấn
Số người lựa chọn

%

1

Bật xa tại chỗ (m)

10

90

2

Bật cóc 30m (m)

5

50

3

Chạy 30m tốc độ cao (s)

10

80



25
xa cho học sinh nam khối 11 trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Hà Nội (2
nhóm thực nghiệm và đối chứng) trình bày kết quả ở bảng 3.3.
Bảng 3.3 So sánh kết quả các test trước thực nghiệm
(nA= nB = 35)
Test

Thông
X

5
ttính
^bảng
p

Bật xa tại chỗ (m)

Chạy 30m tốc độ
cao (s)

Nhảy xa toàn đà
(m)

Đối
chứng

Thực
nghiệm

nghiệm

4,60
0,2
1,25

1,96
>0,05

Nhìn vào bảng 3.3 cho thấy thành tích trung bình bật xa tại chỗ của
nhóm đối chứng là 2,22 (m), của nhóm thực nghiệm 2,20 (m) với ttính = 0,5
0,05. Tương tự, ta thấy thành tích trung bình của các
test còn lại: Chạy 30m tốc độ cao (s), nhảy xa toàn đà (m), của 2 nhóm trước
thực nghiệm là không có ý nghĩa, thể hiện tjính < tbảng ở ngưỡng xác suất p >
0,05.
Như vậy, chúng tôi khẳng định trước thực nghiệm trình độ thể lực
chuyên môn của 2 nhóm là tương đương nhau.
3.2. Lựa chọn và ứng dụng một số bài tập phát triển sức mạnh nhằm
nâng cao thành tích nhảy xa cho học sinh nam khối 11 THPT Nguyễn
Văn Cừ - Hà Nội.
3.2.1. Cơ sở để lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh trong giậm nhảy
Phương tiện sử dụng trong quá trình giảng dạy, huấn luyện sức manh
giậm nhảy chủ yếu là các bài tập chuyên môn riêng biệt. Mỗi bài tập có tác