Một số biện pháp cải tiến hình thức tư vấn hướng nghiệp phục vụ cho việc chọn trường,
chọn ngành thi đại học, cao đẳng của học sinh lớp 12

MỘT SỐ BIỆN PHÁP CẢI TIẾN HÌNH THỨC TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP
PHỤC VỤ CHO VIỆC CHỌN TRƯỜNG, CHỌN NGÀNH
THI ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG CỦA HỌC SINH LỚP 12
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong chương trình dạy học và giáo dục phổ thông, hoạt động giáo dục
hướng nghiệp có vai trò rất quan trọng đối với việc lựa chọn nghề nghiệp trong
tương lai của học sinh. Tổ chức tốt hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường phổ
thông sẽ hạn chế được sự lãng phí về tiền bạc, thời gian, công sức của đối tượng
này nói riêng, của xã hội nói chung. Khi nhận được sự hướng nghiệp đúng đắn, các
học sinh sẽ lựa chọn ngành nghề phù hợp với khả năng, nguyện vọng, trình độ học
vấn, sức khỏe, tính cách, hoàn cảnh của mình,... Do đó các em sẽ đóng góp được
nhiều nhất cho xã hội, các em sẽ ít phạm pháp, sa ngã, bất mãn, chán nản, tuyệt
vọng,.. Kinh nghiệm của nhiều quốc gia phát triển cho thấy, hướng nghiệp tốt cho
học sinh phổ thông, đặc biệt là học sinh trung học phỏ thông (THPT) sẽ hạn chế
được nạn thất nghiệp, góp phần bình ổn xã hội, thúc đẩy sự phát triển của đất nước.
Ở nước ta, công tác tư vấn hướng nghiệp ở các trường THPT tuy còn nhiều
hạn chế so với các nước trong khu vực, nhưng ngày càng tiến bộ hơn, có hiệu quả
hơn. Mặc dù vậy, chúng ta không thể phủ nhận một thực tế là chất lượng của hoạt
động tư vấn, hướng nghiệp chưa đồng đều giữa các trường học, các vùng miền
khác nhau của nước ta. Bên cạnh những trường tổ chức khá bài bản, có hiệu quả
hoạt động tư vấn hướng nghiệp còn có khá nhiều trường tổ chức chiếu lệ, mang
nặng tính hình thức. Nguyên nhân của hiện tượng này là trình độ, quan niệm, ý
thức của các lãnh đạo và giáo viên các trường khác nhau; hoàn cảnh, điều kiện các
vùng miền, các trường học khác nhau và còn nhiều bậc cha mẹ học sinh vẫn mang
tư tưởng con cái họ cứ đậu vào đại học, cao đẳng là được còn trường đó có phù
hợp với trình độ, tính cách, nguyện vọng, hoàn cảnh của con cái mình hay không
thì không quan trọng. Chính vì vậy, trong những năm học vừa qua, ngoài một số ít
học sinh hài lòng với sự lựa chọn nghề nghiệp của mình, có khá nhiều em phải hối

nhu cầu nhân lực của các ngành sản xuất trong xã hội.
1.2. Nhiệm vụ của hoạt động hướng nghiệp ở trường THPT.
- Nhiệm vụ 1: Định hướng nghề nghiệp cho học sinh
- Nhiệm vụ 2: Tư vấn nghề nghiệp cho học sinh
- Nhiệm vụ thứ 3: Tạo điều kiện cho tuyển chọn nghề nghiệp.
1.3. Những con đường hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông.
- Hướng nghiệp qua hoạt động dạy học các bộ môn văn hóa, khoa học cơ
bản.
- Hướng nghiệp qua hoạt động dạy nghề phổ thông và lao động sản xuất.
- Hướng nghiệp qua các buổi sinh hoạt hướng nghiệp.
- Hướng nghiệp qua con đường ngoại khóa (hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp).
2. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài.
2.1. Thực hiện nghiêm túc và hiệu quả chương trình giáo dục hướng
nghiệp do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.
Việc thực hiện nghiêm túc và hiệu quả chương trình giáo dục hướng nghiệp
do Bộ ban hành sẽ giúp học sinh bước đầu được trang bị những kiến thức khái quát
và căn bản nhất đối với việc định hướng nghề nghiệp trong tương lai. Từ đó các
em có cơ sở để xem xét, chọn lựa ngành nghề, chọn lựa các trường Đại học, Cao
đẳng để dự thi khi đã học lớp 12. Cụ thể, qua 8 bài học của chương trình giáo dục
hướng nghiệp, học sinh có thể có những hiểu biết nhất định về xu hướng, nhu cầu
của xã hội với các ngành nghề khác nhau; biết được các yêu cầu cần thực hiện, các
tố chất cần thiết đề thành đạt trong nhiều loại ngành nghề khác nhau; biết được các
trường sẽ đào tạo những ngành nghề cụ thể nào?,...
Để thực hiện nghiêm túc và hiệu quả chương trình giáo dục hướng nghiệp
do Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành, trước hết phải xây dựng kế hoạch thực hiện
chương trình giáo dục hướng nghiệp cụ thể. Đồng thời phải phân công cá nhân, bộ
2



học sinh theo lớp.
trước khi lên lớp
Bài 6: Tư vấn chọn nghề
Thành viên BGH Thành viên BGH và
trong quá trình hướng Tháng 12 và GVCN lên lớp+ GVCN lên lớp+ học
nghiệp
học sinh theo lớp.
sinh theo lớp.
Bài 7: Hướng dẫn học
Thành viên BGH GVCN căn cứ vào
sinh chọn nghề và làm hồ
và GVCN lên lớp + kết quả học kỳ I,
sơ tuyển sinh
Tháng 1 học sinh theo lớp.
chuẩn bị nội dung
hướng dẫn học sinh
làm hồ sơ.
Bài 3 và 4: Tìm hiểu hệ
Cựu học sinh của BGH cùng Đoàn
thống trường Trung học
trường đang là sinh thanh niên liên hệ,
chuyên nghiệp, cao đẳng,
viên các trường thống nhất thời gian
đại học và đào tạo nghề
trực tiếp trao đổi và làm công tác tổ
Tháng 2
của TW và địa phương
những kinh nghiệm chức
học tập và giới
thiệu về trường của

ngũ giáo viên bộ môn tham gia hoạt động tư vấn- hướng nghiệp cho học sinh là
một biện pháp tiết kiệm và hiệu quả nhất của các trường THPT. Do đó, ngay từ
đầu năm học, lãnh đạo nhà trường đã quán triệt tinh thần này đến toàn thể giáo
viên bộ môn. Các giáo viên bộ môn ngoài trách nhiệm dạy học các môn văn hóa,
khoa học cơ bản còn phải có trách nhiệm và nghĩa vụ định hướng nghề nghiệp cho
học sinh qua bộ môn mình phụ trách. Để thúc đẩy công tác này, khi đánh giá, xếp
loại giờ dạy của giáo viên, Nhà trường đã rất chú trọng đến tiêu chí tính thực tiễn,
sự liên hệ với thực tế ở nhiều góc độ khác nhau, trong đó có góc độ giáo dục nghề
nghiệp (tùy bài cụ thể).
Tất nhiên, để giáo viên bộ môn có thể làm tốt nhiệm vụ tư vấn hướng
nghiệp, ngoài kinh nghiệm giáng dạy, kinh nghiệm sống của bản thân mỗi giáo
viên, lãnh đạo nhà trường cần có những chỉ dẫn cụ thể, trực tiếp. Chẳng hạn, các
giáo viên bộ môn thông qua môn dạy cần giúp học sinh hiểu được nhiệm vụ, đối
tượng nghiên cứu của những ngành khoa học có tên Vật lý, Hóa học, Văn học,
Lịch sử, Địa lý,.. Từ những hiểu biết đó, học sinh hình thành nhận thức, tình cảm
nghề nghiệp và có thể có những định hướng cho việc lựa chọn nghề nghiệp trong
tương lai. Điều này cũng sẽ góp phần tạo nên động cơ học tập, phấn đấu cho các
em.
Với những môn học mà tính ứng dụng thực tế cao như Toán học, Vật lý,
Hóa học, Tin học, Địa lý, Công nghệ,... (công nghệ nông nghiệp và công nghệ kỹ
thuật công nghiệp) thì khả năng hướng nghiệp của giáo viên bộ mô càng dồi dào.
Những bài địa lý kinh tế, chắc chắn sẽ giúp cá em hình dung được về các lĩnh vực
ngành nghề khác nhau từ yêu cầu, điều kiện phát triển cũng như những đóng góp
của các hoạt động kinh tế đối với sự phát triển của đất nước hoặc xu hướng phát
triển của các ngành nghề trong tương lai,... Những bài học Vật lý, công nghiệp kỹ
thuật có thể khơi gợi ở các em hứng thú và đam mê về những ngành nghề liên quan
đến máy móc, cơ khí, công nghệ tự động hóa,... Những bài học môn Hóa học sẽ
giúp các em khám phá ra nhiều điều thú vị liên quan đến các công việc như phân
tích, điều chế các chất, sản xuất hóa mỹ phẩm,... Những bài Sinh học và kỹ thuật
nông nghiệp cũng có thể giúp các em nắm được kỹ thuật của một số công việc,

Để lồng ghép mục tiêu giáo dục và tư vấn hướng nghiệp vào hoạt động
ngoại khóa, lãnh đạo nhà trường và bộ phận phụ trách hướng nghiệp cần lưu ý một
số công việc sau:
Ngay từ đầu năm học, lãnh đạo Nhà trường cần nêu rõ yêu cầu lồng ghép
mục tiêu giáo dục và tư vấn hướng nghiệp vào hoạt động ngoại khóa của các Tổ,
của Đoàn thanh niên để các bộ phận này chủ động xây dựng kế hoạch, chọn lựa
các chủ đề ngoại khóa, thời điểm tổ chức ngoại khóa cho thích hợp.
Sau đó, lãnh đạo trường sẽ duyệt các kế hoạch ngoại khóa và các bộ phận sẽ
tổ chức triển khai. Việc xây dựng và duyệt kế hoạch ngoại khóa như vậy sẽ đảm
bảo không có sự trùng lặp về nội dung và thời điểm tổ chức, nội dung tư vấn
hướng nghiệp dự định lồng ghép vào các buổi ngoại khóa cũng sẽ được chuẩn bị
trước. Tất nhiên, việc lồng ghép này cần có trọng tâm, trọng điểm, không chi đều
cho tất cả môn học, các buổi ngoại khóa. Thường thì, trường chúng tôi ưu tiên cho
buổi ngoại khóa của các môn như Vật lý, Hóa học, Công nghệ và các hoạt động
văn hóa, văn nghệ- thể dục thể thao do Đoàn trường tổ chức,...
Do điều kiện về thời gian nên mỗi tổ chuyên môn chỉ có thể tổ chức một
buổi ngoại khóa duy nhất cho học sinh một khối lớp nào đó trong một năm học.
Việc tính toán thời điểm ngoại khóa cần được chú ý. Đoàn trường sẽ tổ chức ngoại
khóa vào tháng 3 hàng năm, thông qua các hoạt động chào mừng ngày 8/3 và 26/3.
Những hoạt động ngoại khóa liên quan đền nghề sư phạm sẽ được ưu tiên tổ chức
vào tháng 11 hàng năm,...
5


Một số biện pháp cải tiến hình thức tư vấn hướng nghiệp phục vụ cho việc chọn trường,
chọn ngành thi đại học, cao đẳng của học sinh lớp 12

Trong các năm học qua, chúng tôi đã tổ chức được một số buổi ngoại khóa
có lồng ghép mục tiêu tư vấn hướng nghiệp cho học sinh.
Tổ Lý – Công nghệ cho học sinh thiết kế các mô hình Tên lửa nước, xe

thường ưu tiên sử dụng hình thức tư vấn này.
2.5. Tư vấn qua các chương trình hướng nghiệp ngoài Nhà trường.
Khác với các môn học khoa học cơ bản, các buổi sinh hoạt hướng nghiệp
không nhất thiết phải tổ chức tại lớp mà có thể tiến hành ở các không gian khác,
thích hợp hơn như tại các triển lãm hướng nghiệp, phòng tư vấn- hướng nghiệp,
các cở sở sản xuất, các câu lạc bộ, thậm chí qua những đĩa phim tư liệu do các
trường ĐH, CĐ cung cấp, tổ chức cho học sinh trực tiếp tham quan các trường Đại
học, Cao đẳng hoặc nghe các chuyên gia tư vấn qua truyền hình,.... Đối với hình
thức tư vấn này, học sinh được bộ phận phụ trách công tác hướng nghiệp của
6


Một số biện pháp cải tiến hình thức tư vấn hướng nghiệp phục vụ cho việc chọn trường,
chọn ngành thi đại học, cao đẳng của học sinh lớp 12

trường thông tin trước về thời gian, địa điểm, cách thức tổ chức của nhà trường
hoặc của trường Đại học, Cao đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp để các em chủ động
sắp xếp thời gian tham gia. Với hình thức này, về cơ bản, chúng tôi khuyến khích
học sinh tham gia cá nhân hoặc nhóm bạn.
Ưu điểm nổi bật của cách hướng nghiệp này là khuyến khích các em đến với
chương trình hướng nghiệp một cách tự giác, nhẹ nhàng, không gò bó về mặt thời
gian; nhà trường không phải sắp xếp thời gian, không gian, nhân lực để tổ chức
hoạt động.
Nhược điểm của biện pháp này là số lượng học sinh đến với chương trình
không đông, do ý thức của các em chưa cao và thiếu sự kiểm tra của trường.
Vì thế, khi vận dụng hình thức này, lãnh đạo nhà trường phải chỉ đạo bộ
phận hướng nghiệp tiến hành phát phiếu yêu cầu cho học sinh, trên phiếu thể hiện
những nội dung cụ thể bắt buộc khi đi tham quan học sinh phải chú ý tìm hiểu và
hoàn thiện để nộp lại cho nhà trường. Ví dụ về một số câu hỏi trên phiếu yêu cầu:
Sau khi tham dự ngày hội hướng nghiệp, em thấy những nghề nghiệp nào hiện nay

chọn ngành thi đại học, cao đẳng của học sinh lớp 12

Nhờ sự phối hợp vận dụng nhiều hình thức tư vấn- hướng nghiệp phong phú
nói trên mà trong 3 năm học gần đây, nhiều học sinh của trường đã lựa chọn được
các trường Đại học, Cao đẳng phù hợp. Số lượng học sinh đậu Đại học và Cao
đẳng của Trường ngày càng cao, một phần nhờ vào chất lượng của hoạt động tư
vấn- hướng nghiệp.
Năm học 2009-2010:
Số HS
435

Số HS

Số HS

đậu ĐH

đậu CĐ

70

122

Các ngành nghề chính

Tỷ lệ

được HS chọn lựa

44%


Năm học 2011-2012
Số hồ sơ đăng
ký DTĐH,CĐ
1071

Các ngành nghề chính được HS chọn lựa
Giao thông, Cơ khí- Chế tạo máy, Công nghệ sau thu hoạch,
công nghệ hóa thực phẩm, Thú y, Kinh tế, Luật, Tin học, Vật
lý hạt nhân, Báo chí, Xã hội học, Văn hóa- nghệ thuật,...

IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ
Để nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác tư vấn- hướng nghiệp nói
chung, để thực hiện tốt các hình thức tư vấn hướng nghiệp đã nêu trong đề tài, các
trường cần quan tâm chú ý một số vấn đề sau:
8


Một số biện pháp cải tiến hình thức tư vấn hướng nghiệp phục vụ cho việc chọn trường,
chọn ngành thi đại học, cao đẳng của học sinh lớp 12

Thứ nhất, toàn thể đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh Nhà
trường phải có nhận thức đầy đủ và đúng đắn về tầm quan trọng của công tác giáo
dục và tư vấn hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông, đặc biệt là ở bậc THPT.
Chính nhận thức sẽ quyết định tinh thần trách nhiệm của các đối tượng trong công
viêc, góp phần tạo nên hiệu quả cho hoạt động hướng nghiệp.
Thứ hai, phải xây dựng được kế hoạch thực hiện chương trình giáo dục và tư
vấn hướng nghiệp cụ thể và khả thi.
Thứ ba, phải thu hút được các lực lượng trong và ngoài Nhà trường tham gia
vào hoạt động tư vấn- hướng nghiệp. Ngoài Phó hiệu trưởng chịu trách nhiệm

Thứ tư, để các lực lượng bên trong nhà trường tham gia tốt vào công tác tư
vấn hướng nghiệp, lãnh đạo trường cần chỉ đạo sâu sát, quan tâm bồi dưỡng
thường xuyên và kiểm tra kịp thời.
9


Một số biện pháp cải tiến hình thức tư vấn hướng nghiệp phục vụ cho việc chọn trường,
chọn ngành thi đại học, cao đẳng của học sinh lớp 12

Thứ năm, lãnh đạo nhà trường cần quan tâm đầu tư kinh phí cho hoạt động
giáo dục, tư vấn hướng nghiệp ở một mức độ nhất định để mua sắm trang thiết bị,
sách tham khảo, tài liệu hướng nghiệp, những mô hình sản phẩm mô tả nghề,...
phục vụ việc giảng dạy của giáo viên hoặc hỗ trợ đưa học sinh đi tham quan, tham
gia vào các ngày hội việc làm, ngày hội tư vấn tuyến sinh, tư vấn hướng nghiệp do
Tỉnh Đoàn hay các trường ĐH, CĐ trên thành phố Hồ Chí Minh tổ chức, ...
Chọn trường Đại học, Cao đẳng dự thi là bước đầu tiên biến ước mơ và
những định hướng nghề nghiệp của học sinh thành hiện thực. Để các em có thể thi
đậu vào đại học và cao đẳng thì nâng cao chất lượng dạy- học ở các nhà trường là
điều kiện tiên quyết và trực tiếp. Nhưng để các em chọn được một trường đại học,
cao đẳng phù hợp với nguyện vọng, sở thích của mình lại đáp ứng được nhu cầu
của xã hội thì công tác tư vấn hướng nghiệp có vai trò quan trọng không kém.
Trong bối cảnh hiện nay, các trường THPT cần quan tâm đúng mức và đồng thời
đến cả 2 nhiệm vụ này. Vì thế, trong một chừng mực nào đó, đề tài này của tôi có ý
nghĩa thiết thực đối với công tác giáo dục nói chung, giáo dục và tư vấn hướng
nghiệp của các nhà trường nói riêng.
V. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo Giáo dục thành phố Hồ Chí Minh (2008), Cẩm nang tư vấn hướng
nghiệp, Tư vấn tuyển sinh ĐH-CĐ-THCN, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí
Minh.
2. Nguyễn Trọng Bảo, Một số quan niệm về Quản lý giáo dục- Trường cán