HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG

BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI
QUỐC TẾ
Giảng viên:

TS. Lê Minh Toàn

Điện thoại/E-mail:



Bộ môn:

Kinh tế - Khoa QTKD1

Học kỳ/Năm biên soạn: I/2010


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LUẬT THƯƠNG
MẠI QUỐC TẾ
I. KHÁI NIỆM THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ VÀ LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC
TẾ
1. Khái niệm thương mại quốc tế
Thương mại quốc tế (International Trade) là các hoạt động Thương mại
quốc tế do các quốc gia thực hiện với nhau.

TRANG 3


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
2. Khái niệm Luật thương mại quốc tế
Luật thương mại quốc tế là tổng hợp các nguyên tắc, quy phạm điều
chỉnh quan hệ giữa các chủ thể trong hoạt động thương mại quốc tế.

3. Chủ thể trong thương mại quốc tế
CÁ NHÂN
PHÁP NHÂN
QUỐC GIA

www.ptit.edu.vn

GIẢNG VIÊN: TS. LÊ MINH TOÀN
BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 4


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

4. Nguồn của Luật thương mại quốc tế
Pháp luật quốc gia
Điều ước quốc tế

HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG

BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI
QUỐC TẾ
Giảng viên:

TS. Lê Minh Toàn

Điện thoại/E-mail:



Bộ môn:

Kinh tế - Khoa QTKD1

Học kỳ/Năm biên soạn: I/2010


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
CHƯƠNG II: PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH MỘT SỐ LĨNH VỰC
CỦA THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
I. THƯƠNG MẠI HÀNG HOÁ QUỐC TẾ
1. Khái niệm hàng hoá và thương mại hàng hoá quốc tế
Khái niệm hàng hoá: Bất cứ sản phẩm nào được liệt kê vào, được
mô tả và được mã hoá trong danh mục HS của Công ước HS ( Công

www.ptit.edu.vn

GIẢNG VIÊN: TS. LÊ MINH TOÀN
BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 9


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
3. Các quy định về nông nghiệp và nông sản
Hiệp định về nông nghiệp cho phép các Chính phủ được hỗ trợ khu vực
nông thôn nhưng bằng những biện pháp tác động tối thiểu đến cạnh
tranh.
4. Các quy định về tiêu chuẩn và an toàn sản phẩm
Luật thương mại quốc tế cho phép các nước được can thiệp vào các
giao dịch hàng hoá nhằm bảo vệ sức khoẻ và cuộc sống của con người
và động vật hoặc bảo tồn các loại thực vật, với điều kiện các nước
không được phân biệt đối xử và không được lạm dụng nhằm bảo hộ trá
hình.

www.ptit.edu.vn

GIẢNG VIÊN: TS. LÊ MINH TOÀN
BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 10



www.ptit.edu.vn

GIẢNG VIÊN: TS. LÊ MINH TOÀN
BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 12


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
Các nghĩa vụ chung cho các nước thành viên:
1./ Nghĩa vụ đối xử tối huệ quốc (MFN): Nguyên tắc này đòi hỏi mỗi thành viên
không được phân biệt đối xử giữa các dịch vụ và các nhà cung cấp dịch vụ đến
từ các nước thành viên khác nhau.
2./ Nghĩa vụ minh bạch hóa: Mỗi nước thành viên phải công khai các quy định
của mình trong lĩnh vực dịch vụ và phải thiết lập các Điểm hỏi đáp để cung cấp
thông tin liên quan cho các nước thành viên khác cũng như các doanh nghiệp
của các nước đó;
3./ Các nghĩa vụ liên quan đến doanh nghiệp dịch vụ độc quyền: GATS quy
định các nước thành viên phải thiết lập các thủ tục hành chính và các nguyên
tắc tố tụng minh bạch, khách quan đối với hoạt động của các doanh nghiệp
dịch vụ độc quyền (để đảm bảo rằng các doanh nghiệp này không lạm dụng vị
trí độc quyền).
www.ptit.edu.vn

GIẢNG VIÊN: TS. LÊ MINH TOÀN
BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 13

BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 15


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
2. Khái niệm Quyền sở hữu trí tuệ
Quyền sở hữu trí tuệ (intellectual property – thực chất là các “tài sản trí tuệ”) là
từ được sử dụng để chỉ các quyền đối với các sản phẩm trí tuệ. Các quyền này
được chia thành các nhóm chính theo Bảng 1. Trong rất nhiều trường hợp các
quyền này gắn với giá trị vật chất, có thể mua bán, trao đổi thương mại nên
hầu hết các nước đều có quy định để bảo hộ các quyền này nhằm bảo đảm lợi
ích của người có quyền và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại
liên quan.
Đối tượng của các quyền sở hữu trí tuệ bao gồm hai nhóm:
Nhóm sản phẩm nhấn mạnh đến tính sáng tạo, tri thức: Bao gồm Tác phẩm
văn học, nghệ thuật, khoa học; Phát minh sáng chế; Kiểu dáng công nghiệp
Nhóm các sản phẩm tuy không mang nhiều tính sáng tạo nhưng cần thiết
được bảo hộ để tạo điều kiện phân biệt sản phẩm: Bao gồm Nhãn hiệu hàng
hóa; Nhãn hiệu dịch vụ; Tên gọi xuất xứ hàng hóa.


Bảng 1– Quyền sở hữu trí tuệ - Tóm tắt về các hình thức bảo hộ, đối tượng bảo hộ, lĩnh vực áp dụng chủ yếu
Nhóm quyền sở hữu trí tuệ
Quyền sở hữu công nghiệp
(Industrial Properties)

Loại quyền sở hữu trí tuệ

Xác định địa phương xuất xứ của hàng hóa
mà chất lượng hoặc các đặc tính khác của
hàng hóa gắn liền với địa phương đó

Các ngành công nghiệp
thực phẩm và nông sản
(đặc biệt ngành sản xuất
rượu vang và các đồ uống
có cồn)

Quyền tác giả và các quyền
liên quan (copyrights and
neighbouring rights)

Công trình sáng tạo của tác giả và các đống
góp liên quan của người biểu diễn, nhà sản
xuất ghi âm, tổ chức phát hành

Các lĩnh vực in ấn, giải trí
(hình, video, phim ảnh),
phần mềm, phát thanh
truyền hình

Bằng sáng chế hữu dụng
(Utility model)
Kiểu dáng công nghiệp
(Industrial design)

Quyền sở hữu trí tuệ đối với
các tác phẩm văn học, nghệ


LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
Hiệp định TRIPS bao gồm 05 nhóm nguyên tắc mà các nước thành viên
WTO phải tuân thủ (theo lộ trình), bao gồm:
Nhóm các nguyên tắc cơ bản và nghĩa vụ chung;
Nhóm các tiêu chuẩn về mức độ bảo hộ tối thiểu phải tuân thủ liên
quan đến:
 Đối tượng được bảo hộ;
 Các quyền được hưởng;
Các ngoại lệ được phép đối với các quyền nói trên;
 Thời hạn bảo hộ.
Nhóm các quy định về thực tiễn chống cạnh tranh liên quan đến các
hợp đồng li-xăng;
Các thủ tục và biện pháp khắc phục nội địa nhằm thực thi việc bảo hộ
các quyền sở hữu trí tuệ;
 Các thỏa thuận về lộ trình thực hiện các nguyên tắc của Hiệp định đối
với từng nước.
www.ptit.edu.vn

GIẢNG VIÊN: TS. LÊ MINH TOÀN
BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 18


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
Theo quy định của TRIPS, việc ban hành và thực thi các biện pháp bảo
hộ về quyền sở hữu trí tuệ phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

(bao gồm cả quy trình sản xuất ra sản phẩm) trong tất cả các lĩnh vực sản xuất trừ một
số ít ngoại lệ.
Nội dung bảo hộ: Chủ sở hữu bằng sáng chế được bảo hộ độc quyền đối với sáng
chế của mình. Các nhà sản xuất muốn sử dụng các sáng chế đã được cấp bằng bảo hộ
thì phải được chủ sở hữu bằng đồng ý (thường thông qua hợp đồng li-xăng và phải trả
một khoản phí gọi là phí li-xăng cho chủ sở hữu).
TRIPS quy định sáng chế đã đăng ký phải được bảo hộ trong thời gian tối thiểu là 20
năm kể từ ngày đăng ký. Thời hạn cụ thể do từng nước tự quy định.
www.ptit.edu.vn

GIẢNG VIÊN: TS. LÊ MINH TOÀN
BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 20


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
Quyền tác giả và các quyền liên quan:
Đối tượng bảo hộ của quyền tác giả và các quyền liên quan bao
gồm các tác phẩm thuộc lĩnh vực:
Văn học;
Nghệ thuật;
Khoa học (chương trình vi tính, cơ sở dữ liệu).
Tuy nhiên, không phải bất kỳ tác phẩm văn học, khoa học, nghệ
thuật nào cũng được bảo hộ. Để được bảo hộ, tác phẩm phải là
nguyên tác (ý tưởng trong tác phẩm không nhất thiết phải là mới
nhưng loại hình biểu hiện phải là nguyên bản sáng tạo của tác
giả).

phát thanh/truyền hình đó
hình


BÀI GIẢNG MÔN

LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
Thương hiệu:
Thương hiệu là một hoặc tập hợp các ký hiệu để phân biệt hàng hóa/dịch vụ
của một doanh nghiệp này với hàng hóa/dịch vụ của doanh nghiệp khác. Các
ký hiệu này có thể là chữ, ký tự, đường nét, màu sắc...Trên thực tế, các
thương hiệu được sử dụng rộng rãi và không buộc phải đăng ký. Tuy nhiên,
được bảo hộ theo pháp luật thì thương hiệu phải được đăng ký với cơ quan
nhà nước có thẩm quyền.
Điều kiện để được bảo hộ:
Thương hiệu phải đảm bảo yêu cầu “có thể phân biệt được” (để đảm bảo mục
tiêu phân biệt hàng hóa/dịch vụ mang thương hiệu này với hàng hóa/dịch vụ
cùng tính chất nhưng mang thương hiệu
Người đăng ký phải nêu rõ đặc điểm của hàng hóa/dịch vụ mang thương hiệu;
Nội dung bảo hộ: Người có thương hiệu được bảo hộ có quyền cấm người
khác sử dụng những ký hiệu giống hệt hoặc tương tự với thương hiệu đã đăng
ký nếu ký hiệu đó có thể gây nên nhầm lẫn.
www.ptit.edu.vn

GIẢNG VIÊN: TS. LÊ MINH TOÀN
BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 23



Là nguyên bản
Nội dung bảo hộ: Người sở hữu một kiểu dáng công nghiệp đã đăng ký bảo
hộ được độc quyền sử dụng kiểu dáng công nghiệp đó và có quyền không cho
phép những tổ chức, cá nhân khác được sản xuất, bán hoặc nhập khẩu những
sản phẩm theo kiểu dáng hoặc là bản sao (hoặc gần như bản sao) của kiểu
dáng đó mà không được sự đồng ý của mình.
Thời hạn bảo hộ: TRIPS quy định kiểu dáng công nghiệp đã đăng ký phải
được bảo hộ ít nhất 10 năm. Thời hạn cụ thể do từng nước tự quy định
www.ptit.edu.vn

GIẢNG VIÊN: TS. LÊ MINH TOÀN
BỘ MÔN: KINH TẾ - KHOA QTKD1

TRANG 25