Chuyên đề Trẻ em lang
thang
LỜI MỞ ĐẦU
Quyền được bảo vệ, chăm sóc, nuôi dưỡng, được học hành, vui chơi…
là những quyền cơ bản nhất của trẻ em. Điều này đã được ghi nhận trong
công ước quốc tế và trong hiến pháp của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa
Việt Nam về quyền trẻ em. Tuy nhiên hiện nay trên thế giới nói chung và ở
Việt Nam nói riêng vẫn còn một lượng không nhỏ trẻ em rơi vào hoàn cảnh
đặc biệt khó khăn, không được hưởng đầy đủ những quyền lợi của mình.
Trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị
trường, một mặt đã tác động tích cực tạo nên những chuyển biến của đời sống
kinh tế - xã hội. Nhưng mặt trái của nó đã đem đến những thay đổi trong phân
tầng xã hội, là mảnh đất tốt cho các tệ nạn xã hội nảy sinh, tồn tại và phát
triển dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng. Đặc biệt là việc gia tăng đội ngũ
nhũng người lang thang kiếm sống, trong đó có trẻ em.
Như vậy trẻ em lang thang là một thực tế khách quan của mọi xã hội và
là sản phẩm của nền kinh tế thị trường. Tình trạng này khiến các em không
được đáp ứng đầy đủ những nhu cầu thiết yếu, gây ảnh hưởng sâu sắc tới quá
trình hình thành nhân cách và phát triển toàn diện của trẻ. Vì vậy những trẻ
em này rất cần được sự quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ thường xuyên của gia
đình, cộng đồng và toàn xã hội.
Giải quyết vấn đề trẻ em lang thang là việc bảo đảm quyền được chăm
sóc giúp đỡ đặc biệt của trẻ. Mặt khác còn góp phần ổn định tình hình kinh tế
xã hội đất nước, và nhằm bổ sung cơ sở lí luận trong việc quản lí xã hội về trẻ
em.
Hà Tĩnh là một tỉnh nghèo, có nền kinh tế kém phát triển so với các địa
phương khác trên toàn quốc. Hiện trạng trẻ em lang thang trên địa bàn tỉnh
khá phổ biến, ngày càng gia tăng và đang trở thành vấn đề nhức nhối. Vì vậy
cần có những giải pháp nhằm hạn chế tình trạng trên, đưa các em quay trở về
gia đình, tái hoà nhập cộng đồng và có định hướng tốt cho tương lai.
Sinh viên thực hiện: Lê Thị

- Bị mồ côi hoặc bị bỏ rơi
2
Chuyên đề Trẻ em lang
thang
- Bị tàn tật về thể chất hoặc tinh thần.
- Không có người nuôi dưỡng, không người thân thích.
- Phải lao động làm thuê trong điều kiện độc hại, nặng nhọc, nguy hiểm.
- Bị xâm hại tình dục, bị hiếp dâm
- Bị lôi kéo, sử dụng vận chuyển ma tuý
- Trở thành trẻ hư: không vâng lời, trốn học.
1.3. Khái niệm trẻ em lang thang
Đó là những trẻ em dưới 16 tuổi kiếm tiền bằng các hoạt động thường
xuyên trên đường phố như bán hàng rong, đánh giầy, làm thuê, bới rác, xin
ăn, móc túi… Các em rời bỏ quê hương theo nhiều cách, với nhiều lí do khác
nhau.
Có thể chia trẻ em lang thang thành những nhóm sau:
1) Trẻ em ban ngày lang thang kiếm sống trên đường phố, tối trở về
cùng gia đình.
2) Trẻ em có gia đình lang thang kiếm sống và ít khi về thăm gia đình.
Đây là nhóm trẻ em có cha mẹ, nhưng do cha mẹ quá nghèo để con đi kiếm
sống trên đường phố.
3) Trẻ em có gia đình, nhưng không có mối quan hệ với gia đình gồm
số trẻ em trốn nhà ra đi (do bị đánh đập, bị đối xử thô bạo, hoặc do đua đòi,
thích sống phóng túng, tự do).
4) Trẻ em hoàn toàn bị bỏ rơi, bao gồm trẻ em mồ côi không nơi nương
tựa, trẻ em không người chăm sóc, các em phải tự kiếm sống nuôi lấy bản
thân.
5) Trẻ em lang thang cùng với gia đình (gia đình từ nông thôn về thành
thị, ban ngày chia mỗi người một ngả để kiếm ăn, tối về "đoàn tụ" trên vỉa hè,
nhà ga, nhà trọ rẻ tiền).

2.2. Nhu cầu cơ bản chung của trẻ em
- Nhu cầu vật chất: tất cả những nhu cầu về lương thực thực phẩm, nơi
ăn, chốn ở, thuốc men… đảm bảo cho sự phát triển khoẻ mạnh về thể chất.
4
Chuyên đề Trẻ em lang
thang
- Nhu cầu mái ấm gia đình: được nuôi dưỡng chăm sóc, nâng niu, che
chở trong vòng tay yêu thương của bố mẹ, gia đình, anh chị em, người thân,
họ hàng.
- Nhu cầu được thừa nhận, tôn trọng: mỗi người đều có đặc điểm riêng
về giá trị, văn hoá, về cá tính, sở trường, cách quan niệm đòi hỏi phải được
thừa nhận và tôn trọng.
2.3. Nhu cầu của trẻ lang thang
Trẻ lang thang là những trẻ rơi vào hoàn cảnh éo le, gia đình quá khó
khăn. Hoặc trẻ hoàn toàn bị bỏ rơi mồ côi, không nơi nương tựa, mất nguồn
nuôi dưỡng. Các em phải lang thang kiếm sống trên đường. Vì vậy các em
cần được bảo vệ, che chở, được đảm bảo nơi ăn chốn ở và quan trọng hơn là
cần được đoàn tụ gia đình, được trở lại trường học. Đồng thời các em cũng
cần có những nhu cầu cơ bản như những trẻ em bình thường khác.
3. Luật pháp quốc gia và quốc tế về chăm sóc, bảo vệ và giáo dục
trẻ em
3.1. Luật pháp quốc gia
3.1.1. Các quyền trẻ em
- Quyền được khai sinh và có quốc tịch
- Quyền được chăm sóc, nuôi dạy
- Quyền được sống chung với cha mẹ
- Quyền được nhà nước và xã hội tôn trọng, bảo vệ tính mạng, thân thể,
nhân phẩm và danh dự.
- Quyền được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về những vấn đề có liên quan.
- Quyền được chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ

nhiệm của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội.
Việc chăm sóc, giúp đỡ trẻ em nói chung và trẻ em có hoàn cảnh đặc
biệt nói riêng trong đó có trẻ em lang thang là một vấn đề có truyền thống lâu
đời lịch sử đất nước ta. Ngay từ xa xưa, việc chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh éo
le, bất hạnh đã được mọi cộng đồng, mọi nhà nước, mọi xã hội quan tâm và
thực hiện tốt. ở thời kỳ nào cũng có những những quy định, những chuẩn mực
về việc chăm lo những trẻ em bất hạnh.
6
Chuyên đề Trẻ em lang
thang
Trẻ em là những con người được hưởng đầy đủ mọi quyền đã được nêu
trong các công ước quốc tế và quyền con người. Trẻ em cũng chính là tương
lai của đất nước. Nhưng do trẻ em là những người chưa thành niên, còn non
nớt cả về thể chất lẫn tinh thần. Vì vậy cần được sự bảo vệ, chăm sóc và giáo
dục thường xuyên. Đặc biệt là đối với những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt
khó khăn…
Đất nước ta đang trong thời kỳ quá độ từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập
trung sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị
trường có sự quản lý của nhà nước.
Nền kinh tế thị trường một mặt tạo ra sự phát triển năng động của nền
kinh tế nhưng mặt trái của nó là sự biến đổi trong các mối quan hệ xã hội,
phân rã thiết chế và phân cực xã hội. Dẫn đến hậu quả nghiêm trọng là các
vấn đề xã hội xuất hiện hàng loạt trong đó có tình trạng trẻ em lang thang.
Mặt trái của nền kinh tế thị trường đã tác động trực tiếp tới cả môi
trường gia đình và toàn xã hội. Thiết chế gia đình lỏng lẻo, sự biến đổi của giá
trị đạo đức, sự du nhập của các luồng văn hoá ngoại lai. Độ bền vững của gia
đình không còn ổn định, tỉ lệ li hôn cao. Dẫn đến hậu quả là trẻ em bị thiếu
nguồn nuôi dưỡng tình yêu thương của bố mẹ hoặc bị bỏ rơi gây nên những
thiếu hụt về tâm lí, tình cảm của các em.
Ở thành thị, nhiều gia đình mải làm ăn kinh tế chỉ lo chú trọng đáp ứng

- Năm 1960, Quốc hội thông qua điều luật "Toàn dân bảo vệ và chăm
sóc thiếu niên, nhi đồng".
Đối với TECHCĐB:
- Tại Hội nghị toàn quốc về công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ
em, đồng chí Lê Khả Phiêu đã nêu rõ quan điểm: "…."
- Đối với TECHCĐB, tại Hội nghị bàn biện pháp phòng ngừa, giải
quyết tình trạng trẻ em lang thang ở các vùng trọng điểm tháng 10/1998, thủ
tướng Phan Văn Khải đã phát biểu "Mọi trẻ em đều phải được bình đẳng…"
- Từ Hiến pháp cho tới Bộ Luật lao động, NĐ của Chính phủ, Thông tư
của các Bộ đều quy định và hướng dẫn cụ thể các chính sách, chế độ trợ cấp
8
Chuyên đề Trẻ em lang
thang
xã hội, nuôi dưỡng tập trung, hỗ trợ về giáo dục, dạy nghề, chăm sóc sức khoẻ
đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.
- Công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đòi
hỏi sự nỗ lực đồng bộ có hiệu quả của cộng đồng, sự phối hợp của các ngành,
các cấp… Chính sách chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc
biệt khó khăn của Việt Nam quy định đầy đủ các chính sách chăm lo, nuôi
dưỡng, giáo dục, tạo cơ hội thuận lợi và ưu tiên cho các em, bao gồm:
+ Chính sách hỗ trợ nuôi dưỡng
+ Chính sách giáo dục
+ Chính sách chăm sóc sức khoẻ, chỉnh hình phục hồi chức năng
+ Chính sách dạy nghề, tạo việc làm.
2.2. Chính sách chủ trương của Đảng đối với vấn đề trẻ em lang thang
- Chính phủ ban hành chỉ thị 06/1998/CT-TTg ngày 23/1/1998 về việc
tăng cường công tác bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em ngăn ngừa và giải
quyết tình trạng trẻ em lang thang.
- Bộ Công an đã có kế hoạch 05/6/1998 về việc triển khai thực hiện chỉ
thị 06/1998/CT-TTg trong đó có kế hoạch điều tra khảo sát cơ bản thực trạng

thường xuyên (hàng năm có 2-3 cơn bão, lũ), mùa màng thất thu thường
xuyên kèm theo bệnh dịch hoành hành dẫn đến nạn đí kém trong nhân dân. Tỉ
lệ hộ nghèo 2005 chiếm 34,7% số hộ (theo số liệu khảo sát hộ nghèo qua các
năm của UBND tỉnh). Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến
tình trạng trẻ em lang thang kiếm sống.
- Đặc biệt trong những năm gần đây cùng với xu thế đô thị hoá nông
thôn và mặt trái của nền kinh tế thị trường dẫn đến nhiều vấn đề xã hội nảy
sinh trên địa bàn tỉnh. Trong đó tình trạng trẻ em lang thang ngày một gia
tăng. Con số hiện nay đã lên tới hàng trăm em (cụ thể 97 em) (theo báo cáo
kết quả khảo sát trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn của UBDSGĐ và TE).
Phần lớn các em xuất thân từ nông thôn đều đang trong lứa tuổi học cấp I và
cấp II bỏ học đi lang thang kiếm sống vì nhiều lí do khác nhau. Hiện tượng
này đã gây ảnh hưởng tới trật tự an toàn xã hội, lối sống, thuần phong, mỹ tục
10