Đặc tính lai xa Tràm Úc (Melaleuca leucadendra) Và Tràm Cừ (Melaleuca
cajuputi) - KếT quả trong giai đoạn vườn ươm
Thái Thành Lượm
Sở Nông nghiệp và PTNT Kiên Giang
Di truyền học thực vật phát huy ứng dụng đầu tiên là khoa học di truyền về chọn
giống, từ xa xưa người ta đã chọn những cây trồng qúi và có nhiều thành tựu khoa
học trên lĩnh vực này. Kết quả cho thấy hiện tượng các cơ thể lai F1 khỏe hơn bố
mẹ, sinh trưởng và phát triển nhanh, chống chịu với những điều kiện bất lợi của
môi trường, cho năng suất cao, đạt được phẩm chất tốt. Đặc biệt trong trường hợp
lai xa, sự khác nhau giữa bố và mẹ rất lớn nên nếu thành công thì sức sống của cơ
thể lai rất cao. Lai xa là lai khác loài có thể tạo nên những biến dị có lợi, giúp cho
tăng năng suất cây trồng, nâng cao phẩm chất hàng hoá, hạ giá thành sản phẩm. ở
đồng bằng sông Cửu Long có rừng tràm là rừng điển hình ngập nước theo mùa cây
thuần loại là tràm cừ (Melaleuca cajuputi)- loài cây phân bố rộng trong vùng
Đông Nam châu á và cây tràm úc (Melaleuca leucadendra)- loài cây phân bố rộng
trong vùng Bắc úc mới được du nhập vào nước ta, 2 loài này có đặc điểm sinh thái
giống nhau. Tràm cừ bản địa có ưu điểm là biên độ sinh thái rộng, chịu được nhiều
loại hình sinh thái phèn nặng, ngập sâu, nhưng hạn chế là sinh trưởng chậm. Tràm
nhập nội từ úc có ưu điểm thân cao, thẳng, sinh trưởng nhanh và có khả năng chịu
được nhiều loại hình sinh thái đất phèn, ngập sâu, có tính đa dạng sinh học cao. ở
úc, loại rừng này cũng có nhiều loài thực vật và thủy sản dưới tán như rừng tràm ở
nước ta. Vì vậy, việc lai xa giữa hai loài này nhằm phát huy các đặc tính trội sẽ có
ý nghĩa tìm ra những giống mới có năng suất cao để cung cấp giống cây trồng
rừng kinh tế kết hợp với phòng hộ.
I. PHƯƠNG PHáp NGHiên Cứu


- Phương pháp lai: Phân tích hình thái cấu trúc và theo dõi đặc điểm của hoa cả hai
loài để chọn phương pháp thụ phấn nhân tạo, bao gồm cả việc khử đực và thụ
phấn.
Tiến hành khử nhị đực vào giữa thời gian chưa chín đến khi bắt đầu chuyển sang

dài, đầu nhọn hình mác).
+ Tràm Vĩnh Hưng có tính trạng (thân cao trung bình, đoạn lóng ngắn) và tính
trạng (lá ngắn và hẹp, đầu lá hình tù).
Dòng bố mẹ ký hiệu như sau:
Dòng bố mẹ ML1: {M.leucadendra (14147 a)}
Dòng bố mẹ MC1: {M.cajuputi Vĩnh Hưng}
Dòng bố mẹ ML2: {M.leucadendra (14147 b)}
Dòng bố mẹ MC2: {M.cajuputi Hòn Đất}

Biểu 1. Điều tra đặc điểm bố, mẹ của cây lai

Cây bố mẹ

Chiều dài lá (cm) Chiều rộng lá (cm) Số gân/ lá

Hình dạng lá

Vĩnh Hưng

8,67

Đầu tù

2,77

5 gân (3 gốc)


14147 (cây a) 19,62


Chiều cao cây Chiều dài

Độ thẳng

Chiều dài lá

Bề rộng lá

giống

(cm)

lóng (cm)

thân cây

(cm)

(cm)

TTH 1

59,75

1,56

4,75

7,41


1,25

5,00

7,75

1,52

MC1

37,00

0,88

4,75

4,22

0,85


ML2

43,35

1,55

5,00

7,62

Dòng thuần bố mẹ:
P: (A1A1b1b1) x (a1a1B1B1)
Giao tử P: A1b1 x a1B1
F1: thu được con lai dị hợp tử A1a1B1b1
Con lai được ký hiệu TTH1 có kiểu gen A1a1B1b1 kết qủa đã thu được 100% các
cây lai đều mang ưu thế sinh trưởng có thân cao, lá ngắn rộng, gân nổi rõ đầu lá
hình tù do tính trạng trội được biểu hiện ở con lai.
+ Tổ hợp lai thứ hai: {M.leucadendra (14147b)} x { M. cajuputi Vĩnh Hưng}
dòng lai ký hiệu TTL1.
Dòng thuần bố me:
P: (A2A2B2B2 )x (a2 a2 b2b2)
Giao tử P: A2B2 x a2 b2


F1: .A2B2a2b2
Con lai ký hiệu TTL1 có kiểu gen A2B2a2b2 sau khi lai thu được 100% cây có
thân cao, lá rộng và dài, đầu lá hình mác thể hiện sự ưu trội hoàn toàn so với thân
trung bình - lá ngắn hẹp, gân nổi rõ, đầu hình tù.
+ Tổ hợp lai thứ ba: {M.leucadendra (14147a)} x {M.cajuputi Vĩnh Hưng} dòng
lai ký hiệu TTL2
Dòng thuần bố mẹ:
P: (A3A3B3B3) x (a3a3b3b3)
Giao tử P: A3B3 x a3b3
Con lai ký hiệu TTL2 có kiểu gen A3B3a3b3 kết quả thu được 100% số cây lai
thân cao - lá hẹp và dài, đầu lá hình mác và trội hoàn toàn so với thân cao trung
bình -lá ngắn hẹp, gân nổi rõ, đầu hình tù.
Các kiểu lai trên biểu hiện ở (biểu 2) các cặp lai có các chỉ tiêu sinh trưởng thể
hiện tính trội hoàn toàn về chiều cao của cây lai, chiều dài đoạn lóng thân cây và
hình thái lá:
- Về chiều cao và chiều dài lóng: các cây lai có bố là cây nhập nội sinh trưởng



Các chỉ tiêu ưu thế lai sinh trưởng và chất lượng của cây lai được thể hiện rõ các
tính trạng trội ở thế hệ F1. Sau khi lai chúng ta sẽ phát hiện những tính trạng trội
và áp dụng phương pháp nhân giống bằng sinh sản sinh dưỡng cấy mô, nhân hom
để đảm bảo di truyền các tính trạng trội giúp tăng năng suất và chất lượng cây
rừng, khai thác tài nguyên có hiệu quả.
Tài liệu tham khảo
1. Giang Misengu. Những ứng dụng của di truuyền học. NXB Khoa học Kỹ thuật,
Hà Nội - 1982.
2. Nguyễn Sỹ Mai. Lý thuyết và bài tập di truyền. Trường CĐSP Tp Hồ Chí Minh
- 1986.
3. Nguyễn Hải Tuất, Ngô Kim Khôi. Xử lý thống kê kết quả nghiên cứu thực
nghiệm trong nông lâm nghiệp trên máy vi tính. NXB Nông nghiệp - 1986.
Result of hybrid Melaleuea research in Kien Giang area

Summary: The past nearly one years the hybrid Melaleuca research in Kien Giang
have got remarkable achievements. Many parental lines have been introducing ,
evaluating and using as genetic tools for multiplying producing hybrid seed F1 .
Some new combinations , TTH1 , TTL1, TTL2 are being in area evaluation testing
for production forest . In the coming years hybrid Meialeuea research in Kien
Giang will focus on breeding new three- line hybrid combinations with high-yield,
good quality and strong resistant to disease and insect pests in this area .