BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Lê Thị Kim Anh

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2012


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Lê Thị Kim Anh

Chuyên ngành : Quản lý Giáo dục
Mã số

: 60 14 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS. BÙI NGỌC OÁNH

Thành phố Hồ Chí Minh - 2012


LỜI CÁM ƠN
Trong suốt quá trình tham gia khóa đào tạo, tôi đã nhận được sự giúp đỡ,

Danh mục các biểu đồ
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .................................8
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .............................................................................8
1.2. Một số khái niệm cơ bản .............................................................................12
1.2.1. Quản lý .....................................................................................................12
1.2.2. Quản lý giáo dục.......................................................................................14
1.2.3. Đội ngũ giáo viên (ĐNGV) ......................................................................15
1.2.4. Quản lý đội ngũ giáo viên ........................................................................16
1.3. Lý luận về đội ngũ giáo viên trường tiểu học..............................................17
1.3.1. Vị trí vai trò, tầm quan trọng của bậc tiểu học .........................................17
1.3.2. Vị trí, nhiệm vụ và quyền hạn của trường tiểu học ..................................19
1.3.3. Mục tiêu và nội dung của giáo dục tiểu học .............................................19
1.3.4. Giáo viên tiểu học – vai trò, nhiệm vụ và chức năng cơ bản ...................20
1.3.5. Các quan niệm về giáo dục tiểu học bán trú (THBT) ..............................24
1.3.6. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học (CNNGVTH) ..............................27
1.3.7. Mục tiêu, nội dung và phương hướng xây dựng đội ngũ giáo viên các
trường tiểu học – tiểu học bán trú ......................................................................30
1.4. Nội dung công tác quản lý đội ngũ giáo viên trường tiểu học bán trú ........32
1.4.1. Quản lý về số lượng giáo viên ..................................................................32


1.4.2. Quản lý về cơ cấu đội ngũ giáo viên [4, tr 274] .......................................32
1.4.3. Quản lý về trình độ đào tạo - chuyên môn nghiệp vụ đội ngũ giáo viên .32
1.4.4. Quản lý về tuyển dụng đội ngũ giáo viên.................................................34
1.4.5. Quản lý về đào tạo bồi dưỡng đội ngũ giáo viên .....................................34
1.4.6. Quản lý về sử dụng đội ngũ giáo viên ......................................................36
Chương 2 : THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG
TIỂU HỌC BÁN TRÚ Ở THỊ XÃ THỦ DẦU MỘT – BÌNH DƯƠNG ................37
2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và giáo dục ở Thị xã Thủ

giáo dục và đào tạo .............................................................................................73
3.1.3. Kết quả nghiên cứu thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên các trường Tiểu
học bán trú ở Thị xã Thủ Dầu Một – Tỉnh Bình Dương ....................................74
3.2. Đề xuất một số giải pháp quản lý đội ngũ giáo viên tiểu học bán trú ở Thị
xã Thủ Dầu Một – Tỉnh Bình Dương ..........................................................75
3.2.1. Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đội ngũ giáo viên
tiểu học bán trú ...................................................................................................75
3.2.2. Giải pháp 2: Tăng cường việc quy hoạch, tuyển dụng, bố trí, sử dụng đội
ngũ giáo viên tiểu học bán trú ............................................................................76
3.2.3. Giải pháp 3: Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, đánh giá giáo viên
............................................................................................................................80
3.2.4. Giải pháp 4: Tăng cường công tác bồi dưỡng giáo viên ..........................83
3.2.5. Giải pháp 5: Tạo môi trường thuận lợi, cải tiến về chế độ chính sách giáo
viên cho phù hợp ................................................................................................85
3.3. Khảo sát về tính cần thiết và khả thi của các giải pháp đề xuất ..................87
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ...................................................................................90
TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................95


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL

:

Cán bộ quản lý

CMHS

:


Giáo dục

GD&ĐT

:

Giáo dục và Đào tạo

GV

:

Giáo viên

GVBM

:

Giáo viên bộ môn

GVDL

:

Giáo viên dạy lớp

GVTH

:


Tiểu học

THBT

:

Tiểu học bán trú

THCS

:

Trung học cơ sở

THPT

:

Trung học phổ thông

UBND

:

Ủy ban nhân dân

XHHGD

:


THBT theo kết quả nghiên cứu .........................................................59


Bảng 2.14b. Thực trạng về chế độ, chính sách hiện nay đối với giáo viên THBT đi
học bồi dưỡng....................................................................................60
Bảng 2.15: Bảng khảo sát thâm niên công tác của GV các trường THBT ...............62
Bảng 2.16 a: Kết quả đánh giá của CBQL về các biện pháp và tính khả thi ............87
Bảng 2.16b: Kết quả đánh giá của GV về các biện pháp và tính khả thi ..................87


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1: Thống kê số lượng các trường TH và THBT năm 2011-2012
..................................................................................................................40
Biểu đồ 2.2: Thống kê số trường giai đoạn 2007-2012 ...........................42
Biểu đồ 2.3: Thống kê số lớp giai đoạn 2007-2012 .................................42
Biểu đồ 2.4: Thống kê số lượng nam và nữ GVTHBT theo phiếu khảo sát
..................................................................................................................49
Biểu đồ 2.5: Biểu đồ cơ cấu về giới của đội ngũ giáo viên nam, nữ đối
với tổng GVTH từ năm 2007 – 2012 .......................................................51


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong thế kỷ 21, thế kỷ của hội nhập – cạnh tranh và phát triển; tất cả mọi
quốc gia trên thế giới đều tìm kiếm con đường phát triển cho riêng mình:
Kinh tế, chính trị, tài nguyên, vốn đầu tư, lợi thế địa lý, ... Tuy nhiên, hầu hết
các quốc gia đều thống nhất: “Nguồn lực con người là quan trọng nhất và giáo
dục là con đường cơ bản nhất để phát huy nguồn lực con người, phục vụ cho

đầy đủ năng lực và những phẩm chất trong thực tế nhằm chấn hưng giáo dục
hiện nay càng cấp thiết hơn.
Trường Tiểu học bán trú là loại hình nhà trường tổ chức quản lý dạy – học,
sinh hoạt cho học sinh tiểu học cả buổi sáng và buổi chiều cả việc ăn và ngủ
trưa tại trường nhằm tạo điều kiện để các trường nâng cao chất lượng giáo
dục toàn diện. Vì thế việc xây dựng đội ngũ giáo viên tiểu học bán trú có đầy
đủ năng lực và những phẩm chất trong thực tế nhằm chấn hưng giáo dục hiện
nay càng cấp thiết hơn.
Thị xã Thủ Dầu Một là Thị xã thuộc trung tâm của Tỉnh Bình Dương, với
tốc độ phát triển của những năm gần đây cho thấy ngành Giáo dục của Thị xã
Thủ Dầu Một đã đóng góp rất nhiều thành tích trong thành tích chung của
giáo dục toàn Tỉnh cả về phát triển nguồn nhân lực và chất lượng giáo dục.
Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được, trước yêu cầu đổi mới giáo
dục và phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay, đội ngũ giáo viên
Tiểu học Thị xã Thủ Dầu Một vẫn còn một số bất cập về quy mô, cơ cấu, bồi
dưỡng, tuyển dụng và sử dụng. Điều này tạo nên những hạn chế trong việc
nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường. Để khắc phục vấn đề này, đòi
hỏi phải có sự đổi mới trong công tác quản lý phát triển đội ngũ giáo viên.


3

Vì lý do trên nên tôi chọn đề tài: “ Thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên
các trường tiểu học bán trú ở Thị xã Thủ Dầu Một - Tỉnh Bình Dương”
để tiếp tục nghiên cứu, nhằm tìm ra một số giải pháp đáp ứng những yêu cầu
về quản lý đội ngũ giáo viên tiểu học bán trú ở Thị xã Thủ Dầu Một Tỉnh
Bình Dương.
2. Mục đích nghiên cứu
Xác định thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên các trường tiểu học bán trú
ở Thị xã Thủ Dầu Một, Tỉnh Bình Dương, đề xuất một số giải pháp quản lý

Một – Tỉnh Bình Dương trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp chung nhất để
tăng cường hiệu quả công tác quản lý ngũ giáo viên các trường tiểu học bán
trú của Hiệu trưởng các trường này.
Các số liệu thống kê được sử dụng trong nghiên cứu giới hạn trong 5 năm
gần đây, từ năm học 2007-2008 đến năm học 2011-2012.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Cơ sở phương pháp luận
7.1.1. Quan điểm hệ thống – cấu trúc
Quan điểm hệ thống – cấu trúc nghiên cứu hiện tượng một cách toàn diện,
trên nhiều mặt dựa vào việc phân tích đối tượng thành các bộ phận. Xác định
mối quan hệ hữu cơ giữa các yếu tố của hệ thống để tìm ra quy luật phát triển.
Qua cách tiếp cận quan điểm này người nghiên cứu tìm hiểu mối liên hệ chặt
chẽ giữa quản lý đội ngũ giáo viên với quản lý các mặt khác của nhà trường
cũng như với các yếu tố chính trị, xã hội, văn hóa,… ảnh hưởng đến nhà
trường. Quản lý đội ngũ giáo viên là một công tác quản lý quan trọng trong
toàn bộ hệ thống quản lý chung của nhà trường. Thông qua việc nghiên cứu,
sẽ phát hiện ra những yếu tố mang tính bản chất, tính quy luật của sự vận


5

động và phát triển của đội ngũ giáo viên các trường tiểu học bán trú ở Thị xã
Thủ Dầu Một – Tỉnh Bình Dương.
7.1.2. Quan điểm lịch sử - logic
Quan điểm lịch sử - logic tìm hiểu, phát hiện sự nảy sinh, phát triển của
giáo dục trong những khoảng thời gian và không gian cụ thể, với những điều
kiện, hoàn cảnh cụ thể để phát hiện cho được quy luật tất yếu của quá trình
giáo dục. Quan điểm này giúp người nghiên cứu xác định phạm vi không
gian, thời gian và điều kiện hoàn cảnh cụ thể, để điều tra thu thập số liệu
chính xác, từ đó phát hiện ra những mối liên hệ đặc trưng về quá khứ - hiện

quản lý nhằm tìm hiểu thực trạng về đội ngũ giáo viên, thực trạng quản lý và
phát triển đội ngũ giáo viên, tính khả thi của các giải pháp và những đề xuất
nhằm hoàn thiện công tác quản lý đội ngũ giáo viên các trường tiểu học ở Thị
xã Thủ Dầu Một – Tỉnh Bình Dương.
7.2.2.2. Phương pháp phỏng vấn
Trao đổi, xin ý kiến trực tiếp của cán bộ quản lý, giáo viên và ý kiến phản
hồi của giáo viên nhằm thu thập thêm thông tin và làm rõ hơn những vấn đề
từ phiếu điều tra.
7.2.2.3. Phương pháp quan sát
Thu thập thông tin trên cơ sở quan sát trực tiếp các hoạt động sư phạm,
quan sát hoạt động quản lý của cán bộ quản lý để có thông tin đầy đủ hơn về
thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên.
7.2.2.4. Phương pháp chuyên gia
Tham khảo ý kiến chuyên gia nghiên cứu về lĩnh vực giáo dục và đào tạo
nhằm đánh giá đúng thực trạng quản lý phát triển đội ngũ giáo viên cũng như
khảo nghiệm, kiểm định tính khả thi của các giải pháp đề xuất.
7.2.2.5. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm


7

Sử dụng phương pháp này bao gồm việc tổng kết kinh nghiệm về công tác
quản lý đội ngũ giáo viên của các trường tiểu học đã nghiên cứu trong giai
đoạn vừa qua để rút ra những bài học kinh nghiệm cần thiết cho công tác quản
lý đội ngũ giáo viên tiểu học.
7.2. 3. Cách thức xử lý số liệu
Khảo sát bằng phiếu trưng cầu ý kiến các cán bộ quản lý và giáo viên, xử
lý số liệu bằng phần mềm SPSS.
8. Cấu trúc luận văn
Chương 1:

quyết định của đội ngũ giáo viên trong hệ thống giáo dục; Nguyễn Khắc Viện,
Tâm lý học sinh tiểu học, đã nêu bật quan hệ thầy – trò, Phạm Minh Hạc,
Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa của thế kỷ 21, đã khẳng định đội ngũ
giáo viên là một yếu tố quyết định sự phát triển sự nghiệp giáo dục – đào tạo.
Đồng thời tác giả nêu lên chuẩn qui định đào tạo giáo viên; Bùi Văn Huệ,
Tâm lý học tiểu học, nêu lên cách dạy học cho trẻ em, …
Việc nghiên cứu phát triển đội ngũ là vấn đề hết sức quan trọng và cấp
thiết đối với sự nghiệp giáo dục trong giai đoạn hiện nay, không chỉ riêng ở
Việt Nam ta mà ngay cả các nước có nền giáo dục phát triển như Hoa Kỳ,
Trung Quốc, Nhật Bản, Úc, Thái Lan, Singapore,Việt Nam, … Đã có những
công trình nghiên cứu, tham luận trong các hội nghị khu vực Châu Á và quốc
tế.
- Ở Hoa Kỳ, TS Kent Fransworth với tham luận “ Phát triển nguồn nhân
lực thông qua giáo dục và tiền lương của giáo viên”.
- Ở Trung Quốc, chính phủ đặc biệt coi trọng giáo dục tiểu học. Đưa vào
chương trình giáo dục nhiều môn học gắn liền với đặc trưng bản sắc văn hóa
dân tộc. Chính sách nổi tiếng “ Khoa học quốc hưng” là một chính sách đãi


9

ngộ tốt cho giáo viên. Người giáo viên tiểu học ở đây có mức thu nhập rất cao
khoảng trên 8000 nhân dân tệ và có chế độ chăm lo nhà ở.
- Nhật Bản là một cường quốc về kinh tế, khoa học kỹ thuật và họ chăm
lo rất tốt đến giáo dục tiểu học. Hầu hết học sinh tiểu học đều được nhà nước
chăm lo cho học miễn phí, được bảo mẫu làm vệ sinh phòng học. Các em
được tham gia các hoạt động câu lạc bộ và có thư viện lớn để có thể đọc sách
mọi lúc có thể. Giáo viên tiểu học được tạo điều kiện để làm việc một cách
thuận tiện nhất và có chế độ chăm lo về vật chất cũng như tinh thần rất tốt.
- Giáo dục tiểu học ở Thái Lan miễn phí cho học sinh hoàn toàn kể cả

giáo và cán bộ quản lý giai đoạn 2005 – 2010”. Trong đề án có nêu: “ Xây
dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục theo định hướng chuẩn hóa,
nâng cao chất lượng, đảm bảo đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú
trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm
nghề nghiệp và trình độ chuyên môn của nhà giáo, đáp ứng đòi hỏi ngày càng
cao sự nghiệp giáo dục trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước”.
• Theo QĐ 295/QĐ-BGDĐT ngày 11/10/94 của BGDĐT có nêu: “Giáo
viên tiểu học là lực lượng giáo dục chính, giữ vai trò chủ đạo trong mọi hoạt
động giáo dục, tổ chức quá trình phát triển của trẻ em bằng phương thức nhà
trường”.
• Dự án phát triển giáo viên Tiểu học của Bộ giáo dục và đào tạo trong
chủ đề 6 của Môđun “ Giáo dục học” với tên gọi “ Người giáo viên Tiểu học”
có trình bày ý kiến của Hồ Chủ Tịch: “ Nghề dạy học là một nghề cao quý, là
một loại lao động vinh quang, là những anh hùng vô danh, lao động sư phạm
là một lao động sáng tạo, đó là sự sáng tạo ra con người về mặt nhân cách”.
• PGS-TS Bùi Minh Hiển cùng các cộng sự GS-TSKH Vũ Ngọc Hải,
PGS-TS Đặng Quốc Bảo có trình bày trong quyển “Quản lý giáo dục” những


11

yêu cầu chung để xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên gồm đủ số lượng,
đạt chất lượng, đồng bộ về cơ cấu.
• TS Hồ Văn Liên trong giáo trình “Tổ chức - quản lý giáo dục và
Trường học” có nêu vai trò, nhiệm vụ, chức năng của giáo viên trong công
cuộc chấn hưng giáo dục.
Giáo dục Tiểu học hiện nay, bên cạnh hình thức dạy 1 buổi/ ngày thì hình
thức dạy 2 buổi/ ngày, ăn và nghỉ trưa tại trường, tăng cường thời gian học
trên lớp cho học sinh phổ thông từ lâu đã là giải pháp rất quan trọng để cải

năm 2010 của học viên Trần Thị Lan. Trong đó tác giả nêu những vấn đề lý
luận giáo dục Tiểu học và đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng
giáo dục phổ thông ở Quận 4, thành phố Hồ Chí Minh.
- Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu hoặc đề tài nào nghiên cứu
có hệ thống về quản lý cơ cấu, trình độ, sử dụng và tuyển dụng đội ngũ giáo
viên các trường tiểu học ở Thị xã Thủ Dầu Một, Tỉnh Bình Dương. Vì vậy
nên tôi mạnh dạn chọn đề tài : “Thực trạng quản lý đội ngũ giáo viên các
trường tiểu học bán trú ở Thị xã Thủ Dầu Một, Tỉnh Bình Dương” nhằm
góp phần xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng đội ngũ giáo
viên tiểu học ở Thị xã Thủ Dầu Một, Tỉnh Bình Dương.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lý
Trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, con người muốn tồn tại và
phát triển đều phải dựa vào sự nỗ lực của một tổ chức, từ một nhóm nhỏ đến
phạm vi rộng lớn hơn ở tầm quốc gia, quốc tế và đều phải thừa nhận và chịu
một sự quản lý nào đó.


13

Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý:
• Theo Nguyễn Ngọc Quang:
Quản lý là những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản
lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục
đích nhất định.[tr 35]
• Theo Nguyễn Kỳ và Bùi Trọng Tuấn:
Quản lý là hoạt động có sự tác động qua lại giữa hệ thống và môi trường,
do đó: quản lý được hiểu là việc đảm bảo hoạt động của hệ thống trong điều
kiện có sự biến đổi liên tục của hệ thống và môi trường, là chuyển động của
hệ thống đến trạng thái mới thích ứng với hoàn cảnh mới.[tr 5]

Hoạt động quản lý là những tác động phối hợp nỗ lực của các

cá nhân nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức.
1.2.2. Quản lý giáo dục
Giáo dục và quản lý giáo dục tồn tại song hành. Nếu nói giáo dục là hiện
tượng xã hội tồn tại lâu dài cùng với xã hội loài người thì cũng có thể nói như
thế về quản lý giáo dục. Giáo dục xuất hiện nhằm thực hiện cơ chế truyền
kinh nghiệm lịch sử - xã hội của loài người, của thế hệ đi trước cho thế hệ sau
và để thế hệ sau có trách nhiệm kế thừa, phát triển nó một cách sáng tạo, làm
cho xã hội, giáo dục và bản thân con người phát triển không ngừng. Để đạt
mục đích đó, quản lý được coi là nhân tố tổ chức, chỉ đạo việc thực thi cơ chế
nêu trên. Vậy quản lý giáo dục là gì?
1.2.2.1. Đối với cấp vĩ mô
Quản lý giáo dục được hiểu là những tác động tự giác (có ý thức, có mục
đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất cả
các mắc xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà
trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo
dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặc ra cho ngành giáo dục.
Quản lý giáo dục là sự tác động liên lục, có tổ chức, có hướng đích của
chủ thể quản lý lên hệ thống giáo dục nhằm tạo ra tính trội của hệ thống, sử
dụng một cách tối ưu các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống nhằm đưa hệ
thống đến mục tiêu một cách tốt nhất trong điều kiện bảo đảm sự cân bằng
với môi trường bên ngoài luôn luôn biến động.


15

Cũng có thể định nghĩa quản lý giáo dục là hoạt động tự giác của chủ thể
quản lý nhằm huy động, tổ chức, điều phối, điều chỉnh, giám sát,… một cách
có hiệu quả các nguồn nhân lực giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế