Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
MỤC LỤC
Nội dung
MỤC LỤC
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận
II. Cơ sở thực tiễn
PHẦN II: NỘI DUNG
I. Giải pháp cũ thường làm
II. Giải pháp mới cải tiến
1 Nội dung giải pháp mới
1.1 Xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn đưa vào giảng dạy cho phù hợp
1.1.1 Khai thác triệt để các bài tập có tính thực tiễn trong sách giáo khoa
1.1.2 Có thể thay bài tập trong sách giáo khoa bằng một bài tập có lời giải
Trang
1
3
4
7
8
9
9
9
14
không đổi nhưng mang tính thực tế hoặc thay bài toán có nội dung thực tế
này bằng bài toán có nội dung thực tế khác.
1.1.3 Vận dụng các câu hỏi Pisa vào dạy từng bài cho phù hợp
khác gần với thực tế như Vật lý, Hóa học, Sinh học …
1.2.6 Biện pháp 6: Tăng cường liên hệ thực tế qua các tiết học
1.2.7 Biện pháp 7: Thường xuyên giao bài tập “dự án” cho các nhóm học
36
38
sinh thực hiện.
1.2.8 Biện pháp 8: Tăng cường các bài toán thực tiễn vào kiểm tra đánh giá
1.2.9 Biện pháp 9: Tổ chức các hoạt động ngoại khóa về toán học theo chủ
40
42
đề cho trước .
1.3 Quy trình giải một bài toán thực tiễn
2. Tính mới, tính sáng tạo của giải pháp mới
3. Hạn chế của giải pháp mới
PHẦN III: KẾT LUẬN
I. Hiệu quả kinh tế (giáo dục)
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
45
51
52
53
THCS Ninh Hải
1
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận
Giáo dục Việt Nam trong những năm gần đây đang tập trung đổi mới,
hướng tới một nền giáo dục tiến bộ, hiện đại, bắt kịp xu hướng của các nước
trong khu vực và trên thế giới. Một trong những mục tiêu lớn của giáo dục nước
ta hiện nay đó là hoạt động giáo dục phải gắn liền với thực tiễn.
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo xác định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố
cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng
lực của người học”; “Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm
chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề
nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo
dục lí tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kĩ
năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo,
tự học, khuyến khích học tập suốt đời”.
Chình vì vậy, Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ
chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học,
nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm
học sinh vận dụng được cái gì qua việc học. Để đảm bảo được điều đó, nhất định
phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền
thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng
hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đáng giá kết quả
giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng
kiến thức giải quyết vấn đề.
Toán học là ngành khoa học có tính trừu
thiết đến năng lực phân tích, giải quyết vấn đề, diễn đạt ý tưởng một cách hiệu
quả trong những tình huống thực tế. Cụ thể là ngày nay, con người phải đối mặt
ngày càng nhiều các vấn đề liên quan đến Toán học như các kiến thức về số
lượng, định lượng, hình không gian, thống kê, biểu đồ... Ví dụ như khi đi du lịch
ta cần đến kĩ năng đọc bản đồ, phân tích lịch trình; khi mua hàng, gửi tiền tiết
kiệm, đầu tư vào lĩnh vực kinh tế… ta cần biết tính toán sao cho có lợi nhất.
Như vậy năng lực toán học là năng lực rất cần thiết đối với mỗi cá nhân, là kỹ
năng quan trọng trong thời buổi xã hội thông tin và tri thức ngày nay.
Do đó việc nghiên cứu khai thác những bài toán có nội dung thực tiễn đưa
vào giảng dạy môn Toán nhằm phát triển năng lực của học sinh là hết sức cần thiết
bởi Toán học đóng vai trò quan trọng đối với cuộc sống mỗi cá nhân, với xã hội
cũng như sự phát triển của cả cộng đồng.
II. Cơ sở thực tiễn
1. Vấn đề liên hệ với thực tiễn trong chương trình và sách giáo khoa toán
trung học cơ sở hiện nay.
Chương trình và sách giáo khoa hiện nay đã viết theo hướng phát huy tính
tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học của học sinh.
Trong sách giáo khoa và sách bài tập cũng đã đưa nhiều các bài toán thực tiễn
đặc biệt ở một số nội dung như phần số học được trình bày liền mạch ở lớp 6
và lớp 7; Thống kê, quan hệ giữa các yếu tố trong tam giác, các đường đồng quy
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
4
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
5
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
+ Khả năng liên hệ kiến thức Toán học vào thực tiễn của giáo viên Toán
còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là vì bản thân giáo viên trong quá trình
học tập ở phổ thông cũng như quá trình đào tạo tại các trường sư phạm ít khi
được tiếp cận cũng như đào tạo một cách có hệ thống về cách khai thác, vận
dụng kiến thức Toán học vào thực tế.
2.2 Về phía học sinh:
Đa số học sinh nhận thức được tầm quan trọng của môn Toán, toán rất cần
thiết cho cuộc sống. Học sinh cũng rất muốn biết về ứng dụng của nó trong thực
tế cuộc sống. Tuy nhiên nhiều học sinh nghĩ rằng môn Toán là môn học khó,
vốn kiến thức thực tế của học sinh rất hạn chế do đó các em thường cảm thấy
lúng túng khi phân tích tìm lời giải cho một bài toán có nội dung thực tế.
Xuất phát từ các cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn trình bày ở trên và qua thực
tế giảng dạy bản thân tôi nhận thức được vai trò và ý nghĩa vô cùng quan trọng
của việc rèn luyện cho học sinh năng lực vận dụng kiến thức toán học vào thực
tiễn. Vì vậy tôi chọn vấn đề: “Một số biện pháp dưa bài toán thực tiễn vào
giảng dạy môn toán cấp THCS nhằm phát triển năng lực học sinh” làm sáng
kiến kinh nghiệm.
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
6
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
7
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
3. Nhược điểm giải pháp cũ
Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lý thuyết dẫn tới việc rèn luyện kỹ
năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh thông qua khả
năng vận dụng tri thức tổng hợp còn hạn chế.
Những hạn chế trong việc liên hệ toán học với thực tiễn của nội dung
chương trình hiện hành cũng như cách kiểm tra đánh giá đã dẫn đến định hướng
dạy học của giáo viên và học sinh không được quan tâm đúng mức tới việc liên
hệ thực tế vào dạy học. Điều đó làm cho toán học xa rời thực tiễn, giảm tính
sáng tạo của giáo viên và học sinh.
Học sinh học bằng cách ghi nhớ máy móc và làm theo những khuôn mẫu
mà giáo viên đặt ra, vì vậy dẫn đến tâm lý chán nản, ngại học, học trước quên
sau, thụ động và không có phương pháp tự học suốt đời.
Học sinh thiếu kiến thức thực tế, không biết chuyển mối quan hệ giữa các
yếu tố thực tế sang yếu tố toán học.
II. Giải pháp mới cải tiến
Ngoài việc truyền đạt cho học sinh đầy đủ các kiến thức theo hướng đổi
mới phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy để học
sinh nắm vững các kiến thức cơ bản, rèn cho học sinh các kỹ năng vận dụng các
kiến thức đó để giải toán thì giáo viên cần tăng cường hơn nữa các bài toán có tính
thực tiễn vào các hoạt động dạy học ở trên lớp. Việc dạy Toán tại trường trung
không khai thác triệt để tính ứng dụng của nó trong thực tế.
Về phía học sinh, thường chỉ chú ý đến mặt toán học và xử lí tính toán
trên các con số, đến những hình vẽ,… mà ít quan tâm đến tính thực tế, đến quá
trình mô tả mối quan hệ dẫn tới những con số, hình vẽ …
Trong khi đó, những bài tập này, ngoài tầm quan trọng như để củng cố hoặc
chuyển tải kiến thức, còn có thể phục vụ ngay việc học tập của các em là niềm
hứng thú cho học sinh, tạo hiệu quả cao cho tiết dạy nếu giáo viên biết khai thác
triệt để.
Dưới đây là một số ví dụ minh họa
Ví dụ 1: (§2: Giá trị của một biểu thức đại số - Bài 8/trang 29 SGK toán 7 tập
II)
Đố: Ước tính số gạch cần mua: Giả sử gia đình em cần lát một nền nhà
hình chữ nhật bằng gạch hình vuông có cạnh 30cm. Hãy đo kích thước nền nhà
đó rồi ghi vào ô trống trong bảng sau:
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
9
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
Chiều rộng (m)
Chiều dài (m)
Số gạch cần mua (viên)
Ví dụ: Với bài toán trên nếu lát gạch theo chiều dài ta được một hàng 22
viên còn thừa 20cm chưa lát (680 : 30 = 22 dư 20), nếu lát theo chiều rộng ta lát
được một hàng là 18 viên còn thừa 10cm chưa lát (550 : 30 = 18 dư 10). Do đó
số gạch nguyên dùng để lát là: 22 x 18 = 396 viên. Phần còn lại phải cắt từ 22
viên gạch nguyên nữa để lát (mỗi viên gạch cắt thành 2 phần 10cm và 20cm).
Vậy thực tế số viên gạch dùng để lát là: 396 + 22 = 418 viên
Đối với bài này giáo viên giao nhiệm vụ về nhà ước lượng số viên gạch
để lát nền của nhà mình
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
10
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
Ví dụ 2: (§5: Tính chất tia phân giác của một góc - Bài 31/trang 70 SGK toán 7
tập II)
x
b
O
M
a
y
Hoặc giáo viên có thể dùng câu hỏi mở và yêu cầu học sinh về nhà làm
Để quét vôi căn phòng đó cần chi phí hết bao nhiêu tiền?
Với câu hỏi trên thì học sinh cần phải tự tìm hiểu giá thành quét vôi mới
tính được chi phí quét vôi của cả căn phòng. Cách làm này sẽ giúp cho học sinh
nhận thấy kiến thức toán học của mình được vận dụng trong thực tế một cách rõ
ràng từ đó các em sẽ yêu thích môn Toán hơn.
Ví dụ 4: (Bài 11/trang 112 - SGK Toán 9 tập II)
Người ta nhấn chìm hoàn toàn một tượng đá nhỏ vào một lọ thủy tinh có
nước dạng hình trụ. Diện tích đáy lọ thủy tinh là 12,8cm 2 . Nước trong lọ dâng
lên thêm 8,5mm. Hỏi thể tích của tượng đá là bao nhiêu?
Khi giải được bài tập này học sinh sẽ nhớ rất lâu cách tính thể tích của
hình trụ đồng thời với cách đó, có thể đo thể tích một vật thể có hình dáng bất
kỳ.
Dạng toán“ Giải bài toán bằng cách lập phương trình hoặc hệ phương
trình” là một dạng toán rèn luyện óc phân tích và biểu thị toán học, những mối
liên quan của các đại lượng trong thực tiễn. Trong khi đó vốn kiến thức thực tế
của học sinh còn hạn chế do đó khi dạy về dạng toán này giáo viên cần phân tích
để chỉ ra được tính thực tiễn đối với các đại lượng. Ví dụ như: Quãng đường,
vận tốc, thời gian là các số dương; số người, số cây, số chi tiết máy … là số
nguyên dương; năng suất làm riêng phải nhỏ hơn năng suất làm chung; …
Ví dụ 5: (Bài 52/trang 60 – SGK lớp 9 tập 2):
Khoảng cách giữa hai bến sông A và B là 30 km. Một ca nô từ bến A đến
bến B, nghỉ 40 phút ở bến B rồi quay lại bến A. Kể từ lúc khởi hành đến khi về
tới bến A hết tất cả 6h. Hãy tìm vận tốc của ca nô trong nước yên lặng, biết rằng
vận tốc của nước chảy là 3km/h
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
gần khu dân cư một địa điểm C để dựng
một cột mắc dây điện từ trạm biến áp về
cho khu dân cư sao cho độ dài đường dây
dẫn là ngắn nhất.
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
Hình 1
THCS Ninh Hải
13
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
Bài 43/SGK-trang 73: Có hai con
đường cắt nhau và cùng cắt một con sông
tại hai địa điểm khác nhau (hình 2). Hãy
tìm một địa điểm để xây dựng đài quan
sát sao cho các khoảng cách từ đó đến hai
con đường và đến bờ sông bằng nhau? Có
tất cả mấy địa điểm như vậy.
Hình 2
Bài 49/SGK - trang 77: Hai nhà máy
được xây dựng bên bờ một con sông tại
hai địa điểm A và B (hình 3). Hãy tìm
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
Cho bốn điểm A,B,C,D trong đó không có ba điểm nào thẳng hàng. Vẽ
các đoạn thẳng có đầu mút là hai trong bốn điểm đó. Vẽ được mấy đoạn thẳng?
Thay vì tìm số đoạn thẳng đi qua 4 điểm không thẳng hàng, ta có thể thay
đổi nội dung bài toán như sau:
Bài toán: Bảng A của giải bóng đá AFF Suzuki Cup 2014 được tổ chức tại
Việt Nam gồm bốn đội Việt Nam, Inđônêxia, Philippin, Lào. Hỏi có bao nhiêu
trận bóng đá trong bảng A, biết các đội thi đấu theo thể thức vòng tròn một lượt?
Câu hỏi này hấp dẫn học sinh hơn mà nội dung thì không hề thay đổi vì
mỗi đội phải đá với tất cả các đội khác, nên số trận đấu chính là số đoạn thẳng đi
qua bốn điểm không thẳng hàng
Giáo viên cũng có thể cung cấp cho học sinh biết công thức tính số trận
đấu của một bảng gồm n đội tham gia là :
n.(n − 1)
2
Ví dụ 2: (§1. Khái niệm về biểu thức đại số - Bài 2/SGK trang 26 Toán 7 tập II)
Viết biểu thức đại số biểu thị diện tích hình thang có đáy lớn là a, đáy nhỏ
là b, đường cao là h (a, b và h có cùng đơn vị đo).
Giáo viên có thể thay bằng một bài toán phức tạp hơn nhưng cũng phải
viết biểu thức biểu thị diện tích hình thang.
Bài toán: Một thửa ruộng hình thang có đáy lớn là a, đáy nhỏ là b và
đương cao h. Người ta muốn chia mảnh đất để diện tích thửa ruộng trồng ngô,
diện tích trồng khoai còn lại trồng đậu. Hãy tính diện tích trồng ngô, diện tích
trồng khoai theo a, b và h.
Cũng có thể thay đổi nội dung bài tập mang tính thực tế này bằng một
A
d
đường ống phải ngắn nhất
M
khi đó AM + MB nhỏ nhất
A’
<=> A’M + MB nhỏ nhất
<=> A’, M ,B thẳng hàng
Rõ ràng bài toán như thế này có thể xảy ra trong thực tế, do vậy, học sinh
thích thú hơn và ý thức được rằng để giải quyết tốt các vấn đề gặp trong cuộc
sống thì toán học sẽ là một công cụ không thể thiếu được.
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
16
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
1.1.3 Vận dụng các câu hỏi Pisa vào dạy từng bài cho phù hợp
Trong quá trình dạy học giáo viên cần giúp học sinh thấy được nhu cầu vận
dụng toán học vào thực tế nói cách khác là giúp học sinh thấy được tầm quan
trọng, tính hữu ích của Toán học trong cuộc sống hàng ngày. Để làm được điều
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
Theo tôi có thể vận dụng những bài toán của PISA vào rất nhiều khâu
trong qua trình dạy học theo ba hướng sau:
+ Sử dụng nguyên văn một số bài toán PISA vào dạy học.
+ Sử dụng một số bài toán sau khi có điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh
đời sống xã hội và thực tiễn dạy học ở Việt Nam.
+ Đề xuất những bài toán tương tự hoặc sáng tác những bài toán mới có
cách hỏi như các bài toán PISA dựa trên các tình huống, bài tập liên hệ thực tế
đã có trong sách giáo khoa, bổ sung vào chương trình dạy học môn Toán ở nước
ta.
Ví dụ 1: Chiếc đồng hồ có hai kim (Trích câu hỏi Pisa) (Dạy trong bài “ Số đo
góc “ – Toán 6 – Tập II)
Một chiếc đồng hồ gồm có hai kim: Một kim giờ và một kim phút. Hiện
tại kim giờ chỉ số 3 và kim phút chỉ số 12
Câu hỏi 1: Hỏi sau 10 tiếng đồng hồ góc giữa hai kim đồng hồ là bao nhiêu?
A. 300
B. 150
C. 00
D. 100
Câu hỏi 2: Hỏi sau 10 tiếng hai kim đồng hồ gặp nhau bao nhiêu lần.
Ví dụ 2: Sau khi học bài “Phép cộng và phép nhân” - Toán 6 / Tập 1 giáo viên
có thể đưa ra bài toán:
Đầu năm học bố mẹ cho em mua bộ SGK lớp 6. Tính tổng số tiền bố
mẹ đã cho em để mua bộ SGK đó. (Trích câu hỏi PISA)
cho ở đầu bài. Đếm số ô vuông nằm trọn trong bản đồ. Với số ô vuông mà diện
tích chỉ chiếm một phần ta cộng và chia đôi. Việc cộng các kết quả trên lại sẽ
cho kết quả gần đúng về diện tích bản đồ.
Cách 4: So sánh và ước lượng diện tích hình đã cho bằng cách cộng diện tích
một vài hình tiêu chuẩn.
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
19
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
Để tăng tính hấp dẫn giáo viên có thể thay thế bản đồ trong đề bài bằng
bản đồ địa phương. Các em sẽ rất thích thú khi tự mình khám phá tìm hiểu được
thông tin thực tế về nơi mình sinh sống.
Bản thân tôi đã sưu tầm được một số bài tập theo câu hỏi của Pisa để vận
dụng vào dạy toàn cấp THCS ( Phụ lục 2 )
1.2. Một số biện pháp tăng cường các bài toán thực tiễn trong quá trình dạy
học.
Sau khi giáo viên đã nghiên cứu bài dạy thì việc lựa chọn và đưa các bài
toán thực tiễn vào trong từng hoạt động giảng dạy của một bài cho phù hợp là
hết sức quan trọng. Các bài toán đưa vào phải nhẹ nhàng, tự nhiên tránh làm rối
tiết học và không làm ảnh hưởng đến thời gian giảng dạy của bài đó.
1.2.1 Biện pháp 1: Sử dụng các bài toán thực tiễn vào khâu đặt vấn đề và
chuyển ý trong tiết dạy.
Hướng đích và gợi động cơ là một trong những khâu quan trọng của quá
trình dạy học nhằm kích thích hứng thú học tập cho học sinh, làm cho việc học
Ta hiểu cách viết đó như thế nào ? Tại sao lại có dấu “ – ” ở đằng trước
mỗi số ?
* Khi tham quan du lịch trên biển hoặc trên sông hồ chúng ta gặp biển
báo viết - 15m , các em hiểu như thế nào về biển báo này ?
* Trong sách địa lí viết :
Dân số nước Pháp tăng trưởng -0,1 %
Dân số nước Đức tăng trưởng -0,15 %
Dân số nước Nhật tăng trưởng -0,05 %
Hãy giải thích cách viết này ?
Ví dụ 2: (Đặt vấn đề trong khi dạy ba bài toán cơ bản về phân số - Toán 6)
Xoay quanh vấn đề đồ dùng học tập giảm giá nhân dịp khai giảng năm học
mới, giáo viên đặt ra các câu hỏi liên quan đến giá sau giảm, giá trước giảm,
mức giảm giá. Học sinh sẽ thấy một nhu cầu rất tự nhiên là cần phải làm như thế
nào. Sau đó giáo viên sẽ giới thiệu được các nội dung kiến thức về 3 bài toán
phân số ở kì II lớp 6. Cùng một bối cảnh để đặt vấn đề vào bài mới cho ba bài
học khác nhau với cách thức gợi động cơ này học sinh sẽ thấy được sự hạn chế
về kiến thức đã có của mình và tạo ra nhu cầu mở rộng kiến thức để có thể giải
quyết vấn đề.
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
21
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
Bài toán1: Nhân dịp khai giảng năm học mới, các hiệu sách thường treo
22
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
Câu hỏi: Vậy chiếc bàn đã được giảm giá bao nhiêu phần trăm so với mức
giá ban đầu?
Ví dụ 3: (Gợi động cơ mở đầu của bài: Căn bậc ba - Toán 9)
Bài toán: Một bác thợ muốn xây 1 chiếc bể chứa nước hình lập phương có
thể tích là 8m³. Vậy bác thợ phải đo kích thước móng như thế nào để xây được
chiếc bể đó? Nếu thể tích của bể lần lượt là 27m³, 11m³, và a (m³) thì kích thước
móng là bao nhiêu.
Đối với bể có thể tích là 8m³, 27m³ thì học sinh sẽ tìm được ngay kết quả
là kích thước móng hình vuông có cạnh lần lượt là 2m, 3m? Nhưng đối với bể
có thể tích 11m³, a (m³) thì ta làm như thế nào? Kích thước của móng khi đó
bằng bao nhiêu. Để trả lời câu hỏi đó, ta vào bài hôm nay: §9 Căn bậc ba
Ví dụ 4: (Vận dụng chuyển ý trong bài: Quan hệ giữa đường vuông góc và
đường xiên, đường xiên và hình chiếu - hình học lớp 7 tập II)
Sau khi học sinh đã được làm quen với các khái niệm mở đầu là đường
vuông góc, đường xiên, hình chiếu của đường xiên, giáo viên có thể vừa kết hợp
nhận dạng vừa gợi động cơ cho phần tiếp theo “Quan hệ giữa đường vuông góc
và đường xiên” bằng bài tập tình huống:
Một người thợ mộc có 32 mét gỗ và muốn làm một hàng rào xung quanh
một khu vườn. Ông ấy cân nhắc hai mẫu thiết kế sau cho khu vườn của mình
(hình 7
Mẫu Thiết kế 1
Quan hệ giữa đường vuông góc và đường xiên.
1.2.2 Biện pháp 2: Sử dụng các bài toán thực tiễn vào khâu củng cố kiến thức
Khâu củng cố giúp học sinh nắm vững được hệ thống kiến thức theo mục
tiêu dạy học. Không những thế đây còn là bước quan trọng để giáo viên cũng
như học sinh kiểm tra và đánh giá kết quả dạy-học của mình. Trong khâu này,
giáo viên có thể đưa ra các bài toán thực tế liên quan đến kiến thức toán học vừa
xây dựng để học sinh nhớ lâu và hiểu sâu kiến thức. Cũng qua đó mà học sinh
thấy được toán học thật gần gũi với cuộc sống, giúp các em hứng thú hơn trong
học tập, ghi nhớ kiến thức một cách có chủ đích.
Ví dụ 1: (Củng cố sau khi học xong bài “Ước chung lớn nhất” -Toán 6 tập I)
Bài 145/SGK trang 56: Lan có một tấm bìa hình chữ nhật kích thước
75cm và 105cm. Lan muốn cắt tấm bìa thành các mảnh nhỏ hình vuông bằng
nhau sao cho tấm bìa được cắt hết, không thừa mảnh nào. Tính độ dài lớn nhất
của cạnh hình vuông (Số đo cạnh hình vuông nhỏ là một số tự nhiên với đơn vị
là xentimet).
Ví dụ 2: (Củng cố sau khi học xong bài “Một số hệ thức về cạnh và góc trong
tam giác vuông” -Toán 9 - tập I).
Bài 42/SGK trang 96: Ở một cái thang dài 3m người ta ghi: “Để đảm bảo
an toàn khi dùng thang, phải đặt thang này tạo với mặt đất một góc có độ lớn từ
600 đến 700”. Khi dùng thang đó chân thang phải đặt cách tường khoảng bao
nhiêu mét để đảm bảo an toàn?
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
24
Một số biện pháp đưa các bài toán thực tiễn vào giảng dạy môn Toán cấp THCS
nhằm phát triển năng lực học sinh
Suy ra AB + BC + CD+ DE +EG + GH +... > AC + CE + EH +...
Do đó để số dây điện dùng để mắc ít nhất thì các điểm A,B,C,D,E,G, H...
phải thẳng hàng, tức là các cột điện phải chôn thẳng hàng với nhau
Ví dụ 4: (Củng cố sau khi học xong bài tính chất ba đường trung trực của tam
giác ở lớp 7)
Tại ngã ba tam giác Thành phố Ninh Bình có một bồn hoa hình tam giác.
Công ty môi trường đô thị thành phố muốn đặt một cây đèn chiếu sáng toàn bộ
khuôn viên đồng thời làm đẹp cảnh quan. Người ta nên đặt nó ở đâu?
Giáo viên có thể dẫn dắt để học sinh hình dung được trong đề bài bồn hoa
được thể hiện như một hình tam giác và quầng sáng từ cây đèn như là một hình
tròn mà cây đèn là tâm của nó. Để cây đèn chiếu sáng được toàn bộ khuôn viên
thì điểm cần tìm phải cách đều ba đỉnh của tam giác (hay chính là tâm đường
tròn ngoại tiếp của tam giác). Từ đó suy ra tìm vị trí đặt cột đèn trong tam giác
Giáo viên: Phạm Như Quỳnh - Nguyễn Thị Hường
THCS Ninh Hải
25
Copyright: Tài liệu đại học ©