DANH MỤC VIẾT TẮT
Stt
1
2
3
4
5
6
7
8

Danh mục được viết tắt
GD&ĐT
THPT
KNS
GDCD
SGK
SGV
KTKN
HS

Nội dung
Giáo dục và đạo tạo
Trung học phổ thông
Kĩ năng sống
Giáo dục công dân
Sách giáo khoa
Sách giáo viên
Kiến thức kĩ năng
Học sinh


6. Phương pháp nghiên cứu

6

7. Thời gian nghiên cứu
Phần II: Nội dung của đề tài

6
6

1. Cơ sở nghiên cứu đề tài

7

2. Thực trạng nghiên cứu đề tài

9

3. Quá trình và giải pháp thực hiện

10

4. Phương pháp thực hiện

12

5. Một số lưu ý khi thực hiện

13


lứa tuổi đang hoàn thiện nhân cách sống nên việc giáo dục kĩ năng sống cho các
em là hết cần thiết, giúp các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản
thân và cộng đồng, đối phó với những sức ép của cuộc sống, phòng ngừa những
hành vi có hại cho thể chất và tinh thần của các em. Giáo dục kĩ năng sống giúp
tăng cường khả năng tâm lí, khả năng thích ứng, giúp các em có cách thức ứng
phó với những thách thức của cuộc sống và trở thành người công dân đáp ứng
yêu cầu xã hội hiện đại.
1. Lý do chọn đề tài:
Trong điều kiện của nền kinh tế nước ta nói chung và ở địa phương nói riêng
hiện nay đang trên đà phát triển mạnh mẽ bên cạch những thành tựu của khoa
học kỹ thuật phát triển như vũ bão trên thế giới mở ra thời kỳ hội nhập quốc tế
làm cho con người tiếp cận với những tri thức nhanh hơn, hiệu quả hơn….bên
cạnh đó kèm theo mặt trái tiêu cực ngoài xã hội đã tác động không nhỏ đến suy
nghĩ và hành động của HS, cộng với sự phối hợp của các ngành chức năng còn
lỏng lẻo, một mặt các em chưa được sự quan tâm chăm sóc, động viên, giáo dục
từ phía gia đình như cha mẹ chỉ biết lao vào kiếm tiền mà không quan tâm gì
đến việc học tập, sinh hoạt và những hoạt động khác của con em mình như thế
nào; mặt khác về phía nhà trường thì nội dung chương trình giáo dục đạo đức –
giáo dục công dân có bài còn nặng về lý thuyết, ít liên hệ với thực tiễn địa
phương.
Thực tế hiện nay một bộ phận lơn học sinh còn thiếu hiểu biết về pháp luật,
đạo đức, lối sống. Đắc biệt kĩ năng sống còn kém, chưa biết ứng xử với lối sống
văn hóa và chưa biết đấu tranh với những văn hóa đồi trụy, phản động, chưa
nhận thức được việc phạm tội, vi phạm đạo đức của mình, chủ yếu là đua đòi
phạm tội một cách hồn nhiên, ít chịu tu dưỡng, rèn luyện, sống buông thả theo
thị hiếu tầm thường. Nhiều em có hoàn cảnh kinh tế khá nhưng thiếu ý trí vươn
lên tự buông thả mình và trượt dài trên con đường vi phạm pháp luật, đạo đức.
Vấn đề học sinh hiện nay thiếu kĩ năng sống, thiếu tự tin, tự lập, sống ích
kỉ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình, bản thân đang là những càn trở lớn
cho sự phát triển của thanh thiếu niên hiện nay khiến không ít các bậc phụ

trường cấp học THPT đặc biệt các em người dân tộc thiểu số phải trọ học xa gia
đình thì các em chưa thực sự tự tin, còn rụt rè lúc này có những mối quan hệ
xung quanh như: kết bạn, mối quan hệ giữa thày, cô, nhà trường và xã hội…..
-4-


với các quan hệ phức tạp ấy, các em cần có những kĩ năng để tiếp cận trước
những lôi cuốn của bạn bè xấu sẽ ảnh hưởng kết quả học tập về sau.
Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của bộ môn GDCD trong việc
giáo dục hình thành nhân cách học sinh cấp THPT, trong thời gian qua nhà
trường đã tạo mọi cơ hội cho việc giáo dục đạo đức học sinh học chính khóa,
ngoại khóa đã từng bước kịp thời uốn nắn các em.
Tuy nhiên trong thực tế tình trạng xuống cấp về đạo đức, lối sống của một
bộ phận học sinh hiện nay như: Lối sống buông thả, bạo lực học đường, sống
thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội…. đây cũng là điều khiến tôi
phải suy nghĩ trước quyết định viết sáng kiến này. Tôi xin trình bày những điều
rút ra từ thực tiễn rất mong được sự chia sẻ của đồng nghiệp cùng đóng góp
trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh cấp THPT hiện nay.
Với phạm vi đề tài tôi xin mạnh dạn trình bày ở đây là ứng dụng nhiều
phương pháp dạy học tích cực khác nhau nhằm tích hợp giáo dục kĩ năng sống
qua giảng dạy bộ môn GDCD nhằm góp phần vào mục tiêu chung của trường
2. Mục đích nghiên cứu.
Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT giúp các em rèn luyện hành vi
có trách nhiệm đối với bản thân và cộng đồng, đối phó với những sức ép của
cuộc sống, phòng ngừa những hành vi có hại cho thể chất và tinh thần của các
em. Giáo dục kĩ năng sống giúp tăng cường khả năng tâm lí, khả năng thích ứng,
giúp các em có cách thức ứng phó với những thách thức của cuộc sống và trở
thành người công dân đáp ứng yêu cầu xã hội hiện đại.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Học sinh trường THPT số 2 Bảo Yên. Năm học 2013 - 2014

Các giá trị sống cần thiết trang bị cho học sinh.
Các phóng sự, video về tích hợp giáo dục kĩ năng cần thiết.
1.2. Cơ sở lý luận:
Thực hiện theo các văn bản hướng dẫn, quán triệt về việc giáo dục tích
hợp cho học sinh.
Nghiên cứu tài liệu về giáo dục kĩ năng sống cần thiết cho học sinh cấp
THPT.
Giáo dục kĩ năng sống (KNS) là một nội dung quan trọng được thực hiện
một cách có hệ thống trong nhà trường. Giáo dục KNS giúp học sinh rèn luyện
-6-


hành vi có trách nhiệm đối với bản thân và cộng đồng, đối phó với những sức ép
của cuộc sống, phòng ngừa những hành vi có hại cho thể chất và tinh thần của
các em. Giáo dục KNS giúp tăng cường khả năng tâm lí, khả năng thích ứng,
giúp các em có cách thức ứng phó với những thách thức của cuộc sống.
Môn GDCD ở trường THPT có vai trò quan trọng trong việc thực hiện
mục tiêu giáo dục, góp phần hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh, là một
môn học có nhiều khả năng giáo dục KNS cho HS, điều đó được thể hiện:
Nhiệm vụ và nội dung môn GDCD chứa đựng những yếu tố của giáo dục
KNS, phù hợp với trọng tâm của giáo dục KNS là quá trình đối thoại, tương tác
lẫn nhau, sử dụng vốn kinh nghiệm của người học để thực hành kĩ năng; phù
hợp với cách tiếp cận làm thay đổi hành vi của người học trên cơ sở nhận thức
về các vấn đề của cuộc sống.
Một trong những đặc điểm của môn GDCD là sự tích hợp nhiều nội dung
giáo dục, trong đó có các nội dung giáo dục về các vấn đề xã hội. Vì vậy, việc
tích hợp nội dung giáo dục KNS vào môn GDCD là điều có thể thực hiện và phù
hợp với xu thế hiện nay.
Việc giáo dục các chuẩn mực xã hội không thể chỉ xuất phát từ yêu cầu
nhà giáo mà phải xuất phát từ quyền lợi và nhu cầu phát triển của học sinh. Giáo

ngày. Đặc biệt từ năm học 2011- 2012, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã đưa nội dung
giáo dục tích hợp KNS vào các môn học và đã tổ chức tập huấn cho cán bộ giáo
viên trực tiếp đứng lớp ở các cấp học và triển khai thực hiện nội dung này một
cách có hệ thống và đồng bộ. Và đây cũng là xu thế giáo dục chung của nhiều
nước trên thế giới.
Tuy nhiên khi triển khai và tổ chức thực hiện giáo dục KNS nói chung và
đối với môn GDCD nói riêng nhiều lúc giáo viên còn lúng túng khi lựa chọn kĩ
năng thích hợp để giáo dục học sinh, việc điều tiết giữa nội dung bài học với các
KNS cần giáo dục trong thời gian 45’ của một tiết học gặp nhiều khó khăn cho
giáo viên có năng lực chuyên môn còn hạn chế.
Từ những vấn đề nêu trên bản thân cá nhân tôi đã lựa chọn chuyên đề
“Giáo dục KNS cho học sinh THPT qua bài học môn GDCD”
2. Thực trạng của đề tài nghiên cứu:
2.1. Khái quát phạm vi:
-8-


Ở các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Bảo Yên nói chung và xã Bảo Hà nói
riêng cuốn theo nền kinh tế thị trường nhiều gia đình bố mẹ mải kiếm tiền quên
mất trách nhiệm phải dạy con các kĩ năng cần thiết trong cuộc sống vì thế các
em thiếu các kĩ năng tối thiểu trong cuộc sống. Việc tích hợp giáo dục kĩ năng
sống giúp tăng cường khả năng tâm lí, khả năng thích ứng, giúp các em có cách
thức ứng phó với những thách thức của cuộc sống và trở thành người công dân
đáp ứng yêu cầu xã hội hiện đại là hết sức cần thiết trong mỗi nhà trường.
2.2. Thực trạng của đề tài nghiên cứu:
Học sinh trung học là lứa tuổi đang hoàn thiện nhân cách sống nên việc
giáo dục kĩ năng sống cho các em là hết cần thiết, điều đó sẽ giúp các em được
rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và cộng đồng, đối
phó với những sức ép của cuộc sống, phòng ngừa những hành vi có hại cho thể
chất và tinh thần của các em. Điều đó cũng giúp các em tăng cường khả năng

Hướng dẫn cụ thể, giao nhiệm vụ tới tận tay học sinh về yêu cầu của nội
dung tích hợp giáo dục cho từng phần, từng bài học.
Chuẩn bị kĩ các phương tiện, thiết bị phục vụ cho việc dạy và học của
từng phần, từng bài. Cụ thể như:
Tài liệu SGK, SGV, chuẩn KTKN.
Máy tính, máy chiếu, bút dạ, giấy khổ lớn, phiếu học tập….
Các phim liệu, thông tin thống kê, tranh ảnh….
b. Đối với học sinh:
Học sinh phải biết và phải tìm hiểu thông tin liên quan đến nội dung bài
học như: sưu tầm tư liệu, tranh ảnh (nếu có), tìm hiểu trước nội dung bài học để
tạo sự chủ động trong việc tìm kiếm, xử lí và tiếp nhận thông tin, kiến thức cho
các em trong mỗi bài học.
Học sinh chủ động tâm lí sẵn sàng, tự tin khi tham gia hoạt động tìm hiểu
kiến thức rèn kĩ năng, giải quyết tình huống hay tham gia vào các trò chơi qua
đó các em có cơ hội tự rèn cho mình những kĩ năng cần thiết.
3.2. Giải pháp thực hiện:
* Giải pháp 1:
Nghiên cứu tài liệu chuẩn KTKN, xác định rõ mục tiêu bài học. Sau đó
nghiên cứu nội dung bài ở SGK, kết hợp tham khảo hướng dẫn giảng dạy ở
SGV... để định hướng kiến thức cần đạt qua một tiết học.
- 10 -


* Giải pháp 2:
Nghiên cứu tài liệu Giáo dục KNS trong môn GDCD ở trường THPT để
xác định những KNS cơ bản cần được giáo dục. Tham khảo các phương pháp và
kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng tùy theo đối tượng và điều kiện dạy học
cho phù hợp.
Ví dụ: Qua bài học “Các cặp phạm trù cơ bản của đạo đức học” giáo viên
đã xác định được các kĩ năng sống cơ bản cần được giáo dục và các phương

Sau đó, tiến hành thiết kế bài giảng đáp ứng yêu cầu giáo dục KNS.
* Giải pháp 4:
Chuẩn bị đồ dùng dạy học đã được xác định trong phần chuẩn bị của giáo
viên và học sinh.
Với việc xác định mục tiêu bài học theo chuẩn KTKN, xác định những
KNS cần được giáo dục qua bài học, chúng tôi mạnh dạn tiến hành bài dạy theo
các phương pháp dạy học tích cực để giúp học sinh phát huy tính tự giác, sáng
tạo của học sinh để học sinh rễ tiếp thu bài học, đồng thời giúp các em hình
thành và rèn luyện các KNS cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
4. Phương pháp chủ yếu để thực hiện đề tài.
4.1 Phương pháp thảo luận nhóm:
Khi dạy các em lựa chọn phương pháp thảo luận nhóm cùng trao đổi,
nhận xét, phát hiện, bày tỏ ý kiến của mình về KNS của bản thân, của bạn của
mình… giáo viên đưa ra ý kiến của mình qua đó đánh giá hành vi đúng, sai của
các em điều đó giúp các em mới nhớ rất lâu những nội dung đã từng thảo luận.
4.2 Phương pháp hồi tưởng:
Ví dụ khi dạy bài 11 GDCD lớp 10 “Một số phạm trù cơ bản của đạo đức
học”: Các hành vi vi phạm chuẩn mực đạo đức. Cho học sinh kể lại những hành
vi phạm trong cuộc sống thường ngày. Sau đó học sinh trình bày những quan
điểm của mình. Giáo viên có nhiệm vụ liệt kê trên bảng, giáo viên nhắc lại
những điều cần thiết trong cuộc sống, nhất là những em còn vi phạm cần rèn
ngay.
4.3 Phương pháp đóng kịch:
Cho các em đóng kịch thể hiện ngay trên sân khấu thông qua các buổi
sinh hoạt tập thể. Từ đó các em được nhắc lại những các giá trị sống và các kĩ
năng sống cần thiết trong đời sống.
- 12 -


4.4 Phương pháp trắc nghiệm:



Cơ sở vật chất tuy đã được đầu tư và cải tiến nhiều song nó vẫn chưa đáp
ứng được yêu cầu của việc sử dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích
cực như lớp học thiếu không gian rộng để chia nhóm, di chuyển học sinh trong
lớp học khi sử dụng phòng trình chiếu mất nhiều thời gian và gây ảnh hưởng các
lớp học khác.
Học sinh của trường chủ yếu là người dân tộc thiểu số ít vai chạm nên còn
rụt rè, nhút nhát trong việc học tập và rèn kĩ năng trong cuộc sống.
Trong nhận thức của học sinh, phụ huynh học sinh vẫn xem nhẹ, coi
thương môn học GDCD, chỉ xem đây là một môn học phụ nên chưa thực sự chú
tâm, đầu tư cho việc học tập.
Tài liệu SGK phục vụ cho việc dạy học của giáo viên không phù hợp với
thực tiễn, không đáp ứng nhu cầu của xã hội.
Học sinh cấp THPT là học sinh học từ lớp 10 đến lớp 12 được học rất
nhiều về những đức tính tốt, các quy luật và các điều quy định của pháp luật
….nhưng vẫn còn nhiều hiện tượng học sinh vi phạm luật, điều này cho thấy sự
vận dụng nội dung bài học vào thực tế đời sống của các em chưa cao, các em
chưa có các KNS thích hợp trong xã hội.
* Thực hiện:
Việc lựa chon và lồng ghép giáo dục KNS phải tùy thuộc nội dung vào
từng bài học cụ thể và tình hình học sinh ở từng trường, từng địa phương khác
nhau:
Phạm trù về đạo đức học như Lương tâm, danh dự, nhân phẩm, tự trọng,
tự ái, hạnh phúc….chúng ta có thể hình thành và rèn luyện cho các em những
KNS sống như kỹ năng phê phán, thu thập và xử lý thông tin, kỹ năng giao tiếp
ứng xử, kỹ năng đánh giá, kỹ năng hợp tác, kỹ năng tự nhận thức….
Khi dạy các bài về chủ đề pháp luật thì chúng ta có thể giáo dục cho các
em các kỹ năng: phân tích so sánh, tư duy sáng tạo, tìm kiểm và xử lý thông tin,
kỹ năng kiên định, kỹ năng ra quyết định, kỹ thực hiện…..

Yêu cầu học sinh tự nhận xét ý kiến của nhau hoặc kiểm điểm bản thân.
(Cần chú ý đối với các em thường làm trái với các nội dung chuẩn mực hoặc các
quy định có trong nội dung bài học).
6. Kết quả:

- 15 -


Việc chú trọng rèn luyện KNS cho học sinh vào nội dung các môn học
trong đó có môn GDCD đã đem lại một số kết quả như sau:
Học sinh có khả năng giao tiếp và trình bày trước tập thể của học sinh
được tăng lên. Các em học sinh khá giỏi, thường tham gia các hoạt động tập thể
thì đã đi vào độ chuyên nghiệp hơn, dám nhận một số công việc trong các hoạt
động lớn của Đoàn thanh niên như dẫn chương trình, hùng biện, trình bày các
vấn đề trước tập thể; đối với các học sinh còn hạn chế về nhận thức thì nay các
em cũng đã mạnh dạn hơn, dám đưa tay phát biểu và trình bày ý kiến của mình
trước tập thể….
Tỷ lệ học sinh vi phạm về đạo đức đã giảm khá rõ nét, không còn tình
trạng học sinh vi phạm pháp luật ở địa phương, việc chấp hành nội quy học sinh
cũng được thực hiện nghiêm túc hơn trước
Học sinh hứng thú, say mê với bộ môn thích khám phá bày tỏ ý kiến của
mình với từng tình huống đặt ra trong từng tiết học, nhờ vậy mà chất lượng bộ
môn được tăng lên.
Kết quả đạt được: năm học 2013 -2014 đạt tỷ lệ khá giỏi 82 % vượt tỷ lệ
khá giỏi năm học 2012 - 2013 là 40%
7. Bài học kinh nghiệm:
Qua quá trình thực hiện nội dung lồng ghép giáo dục KNS ở trường
THPT số 2 Bảo Yên, tôi đã rút ra được những kinh nghiệm như sau:
Việc giáo dục KNS không chỉ dừng lại ở việc rèn luyện cho học sinh mà
ngay cả với giáo viên thông qua nội dung bài dạy, các thao tác tổ chức dạy học

cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ và là xu thế chung của các nước đang phát triển
trên thế giới. Vì vậy, việc định hướng giáo dục KNS cho học sinh trong nhà
trường nói chung và qua môn GDCD nói riêng cần được xác định rõ về mục
tiêu, nguyên tắc, nội dung và phương pháp, kĩ thuật giáo dục KNS.
Để làm tốt việc giáo dục KNS cho học sinh qua bài học môn GDCD, giáo
viên cần không ngừng tự học, mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học, sử dụng
các kĩ thuật dạy học trong điều kiện cụ thể để nâng cao hiệu quả giảng dạy, giáo
dục KNS cho học sinh. Giáo viên cần tìm hiểu, xác định đối tượng học sinh của
mình để có những phương pháp giáo dục KNS phù hợp và hình thành những
KNS cần thiết cho các em. Ngoài ra, giáo viên nên định hướng cho các em một
- 17 -


số hoạt động chuẩn bị cho bài học mới sau khi học xong bài để cho các em chủ
động tự tin khi học bài mới và tham gia các hoạt động.
Việc rèn luyện và giáo dục KNS cho học sinh là một vấn đề rất phức tạp,
có quy mô lớn. Nó được thể hiện thông qua các tình huống cụ thể trong thực tế
cuộc sống:
Học để biết gồm các kỹ năng tư duy như tư duy phê phán, tư duy sáng
tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hiệu quả…
Học làm người: gồm các kỹ năng cá nhân như ứng phó với căng thẳng,
kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…
Học để sống với người khác gồm các kỹ năng xã hội như giao tiếp,
thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm
thông…
Học để làm: gồm các kỹ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như kỹ
năng đặt ra mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm…
Từ đấy có thể thấy rằng KNS bao gồm một loạt các kỹ năng cụ thể, cần
thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người. Bản chất của KNS là kỹ năng tự
quản lý bản thân và kỹ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống,

học GDCD đạt hiệu quả cao!
Tôi xin chân thành cảm ơn
Bảo Yên, ngày 25 tháng 5 năm 2014
NGƯỜI THỰC HIỆN

Vương Văn Kiên
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1
2
3
4
5
6
7

Sách giáo khoa GDCD 10; 11; 12 ( Nhà xuất bản Giáo Dục)
Phân phối chương trình 10; 11; 12 ( Sở GD&ĐT Lào Cai)
Chuẩn kiến thức kĩ năng GDCD 10; 11; 12 ( Bộ GD&ĐT)
Bài tập tình huống GDCD 10; 11; 12 ( Nhà xuất bản Giáo Dục)
Tài liệu giá trị sống ( Nhà xuất bản Giáo Dục)
Phương pháp dạy học tích cực ( Nhà xuất bản Giáo Dục)
Tài liệu từ các Website giáo dục

- 19 -


- 20 -