SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

MỤC LỤC

Trang

Mục lục………………………………………………………………………...…1
1. Đặt vấn đề………………………………………………………………...……2
2. Giải quyết vấn đề…………………………………………………………........3
2.1. Cơ sở lý luận……………………………………………………………........3
2.1.1. Khái quát về PT-ĐDDH………………………………………………........3
2.1.2. Chức năng của PT-ĐDDH………………………………….………….…..4
2.1.3. Sự phát triển của PT-ĐDDH…………………………………………….…5
2.2. Cơ sở thực tiễn………………………………………………………….........6
2.3. Các giải pháp thực hiện……………………………………………………....7
2.4. Kết quả thu được……………………………………………………..……..15
2.4.1. Về mức độ tích cực của học sinh………………………………………....15
2.4.2. Về chất lượng bài khảo sát………………………………………………..15
2.4.3. Đánh giá………………………………………………………...………...16
3. Kết luận……………………………………………………………………….17
3.1.Ý nghĩa của sáng kiến………………………………………………..……...17
3.2. Khả năng áp dụng của sáng kiến…………………………………..………..17
3.3. Bài học kinh nghiệm………………………………………………………..18
3.4. Kiến nghị……………………………………………………….…………...19
Tài liệu tham khảo………………………………………………….……………20

1

Giáo viên Trần Đình Long


Vì vậy tôi lựa chọn sáng kiến kinh nghiệm “tích cực sử dụng phương tiện
– đồ dùng dạy học nhằm tạo hứng thú cho học sinh trong môn học địa lí 12”
Mục đích của việc nghiên cứu là so sánh sự hứng thú của HS thông qua
việc theo dõi tính tích cực của HS ở trên lớp và kết quả bài khảo sát ở những tiết
2

Giáo viên Trần Đình Long

Trường THPT số 3 Bảo Thắng


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

học sử dụng và không sử dụng (hoặc sử dụng chưa triệt để) PT-ĐDDH. Từ đó rút
ra những bài học kinh nghiệm cần thiết.
Đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 12A1 năm học 2013-2014, trường
THPT số 3 Bảo Thắng. Phạm vi nghiên cứu chương trình Địa lí lớp 12 – Ban cơ
bản.
2. Giải quyết vấn đề
2.1. Cơ sở lí luận
Con đường nhận thức được của học sinh là: "Từ trực quan sinh động đến
tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn". Vì vậy, để HS có thể
chiếm lĩnh tri thức một cách tự nhiên, hứng thú và khắc sâu kiến thức thì vấn đề
sử dụng PT-ĐDDH trong các tiết dạy là một yếu tố hết sức quan trọng.
Các môn học nói chung và môn Địa lí nói riêng, PT-ĐDDH là một trợ thủ đắc
lực thúc đẩy quá trình nhận thức, phát triển tư duy, sáng tạo và rèn luyện kỷ năng
thực hành cho học sinh. Có cách sử dụng dạy học hợp lý sẽ tạo nên những giờ
học hấp dẫn, lý thú, mang lại kết quả cao.
2.1.1. Khái quát về PT-ĐDDH

* Chức năng minh họa
- Các PT-ĐDDH có tính trực quan cao, dùng để minh hoạ cho các sự vật
hiện tượng địa lí.
- Các PT-ĐDDH là hình ảnh rõ nét của các đối tượng địa lí; nhờ vào PTĐDDH mà HS có các biểu tượng rõ ràng và đúng đắn về các đối tượng địa lí.
- Đối tượng địa lí trải rộng trong một không gian rộng lớn. Nhờ vào PTĐDDH, HS mới có thể tăng hiểu biết về các đối tượng địa lí.
* Chức năng là nguồn tri thức
- PT-ĐDDH không chỉ là hình ảnh bên ngoài của sự vật, hiện tượng địa lí
mà còn chứa đựng nội dung bên trong của đối tượng địa lí.
- PT-ĐDDH chứa đựng các khái niệm, mối liên hệ nhân quả, quy luật địa
lí…Lấy bản đồ Việt Nam làm ví dụ. Trên bản đồ có các khái niệm chung (sông,
núi, hồ, biển…), khái niệm riêng (sông Hồng, dãy Hoàng Liên Sơn,…), các mối
liên hệ nhân quả (gió phơn Tây Nam khô nóng là kết quả của gió tây nam từ vịnh
Bengan sau khi vượt qua dãy Trường Sơn Bắc; nơi mưa nhiều nơi mưa ít trên
lãnh thổ là kết quả của mối liên hệ giữa hướng gió và địa hình…)
PT-ĐDDH chứa đựng tri thức Địa lí, do đó trong dạy học chúng được
dùng làm công cụ chho HS khám phá, tìm tòi tri thức.
2.1.3. Sự phát triển của PT-ĐDDH
4

Giáo viên Trần Đình Long

Trường THPT số 3 Bảo Thắng


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

Sự phát triển của PT-ĐDDH liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó quan
trọng nhất là PPDH và sự tiến bộ khoa học kĩ thuật.
Trong PPDH truyền thống với ưu thế cung cấp cho HS những tri thức có

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

- Máy vi tính
- Phần mềm dạy học
2.2. Cơ sở thực tiễn
Môn Địa lí 12 tìm hiểu hoàn toàn về địa lí Việt Nam, nội dung kiến thức
tuy mới nhưng nếu các em đã nắm chắc được chương trình Địa lí đại cương ớ
lớp 10 thì việc khai thác kiến thức không khó. Tuy vậy, đối với hầu hết các em
học sinh lớp 12A1 thì Địa lí không phải là môn chính (không phải môn thi Đại
học) do đó các em không hoàn toàn tập trung vào môn học, việc nắm bắt kiến
thức thầy cô giảng chưa được tốt. Khả năng phân tích, tổng hợp, so sánh còn yếu;
hầu hết chưa thực sự có hứng thú học tập và kết quả chưa cao.
Việc sử dụng PT-ĐDDH trong các Nhà trường hiện nay chưa thực sự
thường xuyên và hiệu quả. Do cả các nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân
khách quan mà PT-ĐDDH chưa thực sự phát huy được hiệu quả của nó, trong đó
có vai trò mang lại hứng thú học tập cho HS.
Tôi đã thực hiện khảo sát vào một tiết học, cụ thể là tiết 4 – Bài 6: Đất
nước nhiều đồi núi (tiết 1), kết quả thu được như sau:
Về mức độ tích cực của học sinh
Tiêu chí đánh giá

Số lượt (học sinh)

Tỉ lệ so với cả lớp
(%)

Xung phong phát biểu bài

7


7

17.5

Trung bình

20

50.0
6

Giáo viên Trần Đình Long

Trường THPT số 3 Bảo Thắng


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

Yếu

8

20.0

Kém

4




SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

- Phải luôn đề cao vai trò hoạt động chủ động, tích cực của học sinh. Giáo
viên luôn tạo điều kiện tối đa cho học sinh tự mình làm việc với các phương tiện
– đồ dùng dạy học để khám phá, tìm tòi các tri thức cần thiết, đảm bảo toàn bộ
học sinh trong lớp được tiếp xúc với các PT-ĐDDH.
- Sử dụng PT-ĐDDH đúng lúc.
- Sử dụng PT-ĐDDH đúng chỗ. Chọn vị trí đặt để học sinh nào cũng có thể
quan sát được và nếu cần học sinh nào cũng có thể tiếp cận.
- Sử dụng PT-ĐDDH đủ cường độ.
- Phối hợp nhiều loại PT-ĐDDH khác nhau, không nên quá lạm dụng một
phương nào đó sẽ gây nhàm chán.
Hiện này đối với môn học Địa lí có rất nhiều các PT-ĐDDH. Tuy nhiên
trong phạm vi sáng kiến tôi tập trung đi sâu vào sử dụng một số PT-ĐDDH được
sử dụng trong một số bài học cụ thể như sau:
Ví dụ: Khi dạy bài “Đặc điểm dân số và phân bố dân cư nước ta”
Khi đề cấp đến khái niệm bùng nổ dân số, GV cho HS phân tích “Biểu đồ
gia tăng dân số trung bình qua các năm”

8

Giáo viên Trần Đình Long

Trường THPT số 3 Bảo Thắng


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

bằng sông Hồng)
+ Xác định vùng có diện tích trồng lúa và sản lượng cao nhất cả nước
(Đồng bằng sông Cửu Long)
- Tiếp theo, GV yêu cầu HS chỉ bản đồ Nông, lâm nghiệp và thuỷ sản (bản
đồ treo tường): vùng trồng lúa lớn nhất, vùng có năng suất cao nhất nước ta (GV
cũng có thể yêu cầu HS đứng tại chỗ nêu tên các vùng trồng lúa nhiều nhất, vùng
có năng suất cao nhất; GV kết hợp chỉ bản đồ về các vùng này)
Dạy về nội dung phân bố các cây công nghiệp, GV có thể tiến hành như
sau:
- Trước tiên, GV yêu cầu HS dựa vào các trang 19 Atlat Địa lí Việt Nam,
kết hợp SGK tìm hiểu sự phân bố các cây công nghiệp ở nước ta, rồi hoàn thành
bảng sau:

10

Giáo viên Trần Đình Long

Trường THPT số 3 Bảo Thắng


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

Cây công nghiệp

Nơi phân bố chủ yếu

1. Cây công nghiệp lâu năm
- Cà phê
- Cao su

1 (phiếu cá nhân)

Đọc SGK hoàn thành bảng lịch sử quá trình phát triển đô thị ở nước ta
Sơ đồ hoàng thành Thăng Long
Phố cổ Hội An thế kỉ XVI
Lịch sử phát triển đô thị ở nước ta
12

Giáo viên Trần Đình Long

Trường THPT số 3 Bảo Thắng


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

Thời kì

Đặc điểm

Đô thị điển hình

Phong kiến
Pháp thuộc
1954 – 1975

- Miền Bắc
- Miền Nam

1975 – Đến nay

.

Chất
Đời
lượng
sống
lao
động

......................
..............
......................

..............

Môi
trường

13

Trường THPT số 3 Bảo Thắng
.............


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

- GV cho HS quan sát một số hình ảnh minh hoạ về các trung tâm thương
mại, vui chơi giải trí tại các đô thị


Xung phong phát biểu bài

9

22.5

Trả lời đúng

4

10.0

Không chú ý hoặc làm việc riêng

3

7.5

Sau khi áp dụng giải pháp
Tiêu chí đánh giá

Số lượt (học sinh)

Tỉ lệ so với cả lớp
(%)

Xung phong phát biểu bài

26


8

20.0

Trung bình

20

50.0

Yếu

7

17.5
15

Giáo viên Trần Đình Long

Trường THPT số 3 Bảo Thắng


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

Kém

4

10.0


Kém

0

0

Sau khi áp dụng giải pháp

2.4.3. Đánh giá
Qua kết quả thu được, so sánh với kết quả khảo sát trước khi áp dụng sáng
kiến, ta thấy có sự chuyển biến tích cực về cả mức độ tích của HS và ở cả chất
lượng bài khảo sát. Cụ thể như sau:
* Mức độ tích cực của HS
Tiêu chí đánh giá

Số lượt
(học sinh)

Tỉ lệ so
với cả lớp
(%)

So với khảo sát
lần đầu khi chưa
áp dụng sáng kiến

Xung phong phát biểu bài

26

đầu khi chưa áp
dụng sáng kiến

Giỏi

5

12.5

Tăng 5 lần

Khá

18

45.0

Tăng 2.3 lần

Trung bình

14

35.0

Giảm 1.4 lần

Yếu

3

tiện dạy học vừa làm cho HS hiểu bài nhanh hơn, vừa nhớ được kiến thức hơn.
PT-ĐDDH được xem là “điểm tựa” cho hoạt động chí tuệ của HS, góp
phần nâng cao năng lực tư duy của HS. Thực hiện nhiệm vụ GV yêu cầu trên cơ
sở quan sát, phân tích PT-ĐDDH đòi hỏi HS phải sử dụng các thao tác tư duy.
Đó là một trong những cơ hội để HS rèn luyện, phát triển tư duy. Đó là một trong
những cơ hội để học sinh rèn luyện phát triển tư duy.
PT-ĐDDH là cơ sở quan trọng để HS rèn luyện các kĩ năng địa lí và các
phẩm chất: cẩn thận, trung thực, cụ thể. Làm việc với các PT-ĐDDH, HS cần
phải có các kĩ năng nhất định về sử dụng các phương tiện và các kĩ năng trong
khai thác kiến thức chứa đựng trong bản thân các PT-ĐDDH. Đó cũng là cơ hội
đê HS rèn luyện kĩ năng địa lí.
Với những PT-ĐDDH được xử dụng hiệu quả sẽ làm cho HS không có
cảm giác môn Địa lí là một môn học thuộc, từ đó phát huy được tính chủ động,
tìm hiểu, khai thác tri thức từ tranh ảnh, bản đồ, lược đồ…HS sẽ có hứng thú học
tập, qua đó nâng cao chất lượng tiếp thu kiến thức.
3.2. Khả năng áp dụng của sáng kiến.
Việc áp dụng sáng kiến trong các trường THPT hiện nay là hoàn toàn khả
thi bởi những lý do sau:
Các phương tiện đồ dùng dạy học sử dụng trong sáng kiến đều đã được các
Nhà trường trang bị tương đối đầy đủ hoặc tìm kiếm tương đối dễ dàng ở bên
17

Giáo viên Trần Đình Long

Trường THPT số 3 Bảo Thắng


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”


Giáo viên Trần Đình Long

Trường THPT số 3 Bảo Thắng


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “TÍCH CỰC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN – ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
NHẰM TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG MÔN ĐỊA LÍ 12”

thành công các PT-ĐDDH vào bài giảng, mang lại sự thay đổi rõ nét trong chất
lượng giáo dục là điều chúng ta cần phải bàn rất nhiều.
3.4. Những ý kiến đề xuất với Sở giáo dục và đào tạo Lào Cai
Tiếp tục quan tâm hơn nữa, giúp đỡ và tạo điều kiện hơn nữa để các trường
THPT ngày càng trang bị thêm được các phương tiện cần thiết cho giảng dạy
như: bản đồ, biểu đồ, máy chiếu, quả địa cầu, tranh ảnh, video clip các loại.
Thường xuyên mở các lớp tập huấn nâng cao trình độ cho giáo viên môn
Địa lí nói riêng, giáo viên phổ thông nói chung, đặc biệt là tập huấn về việc sử
dụng các phương tiện đồ dùng dạy học trong giảng dạy môn Địa lí 12 nhằm đạt
hiệu quả cao nhất.
Tổ chức các buổi trao đổi, rút kinh nghiệm chuyên môn giữa các trường
trong tỉnh.
----------------------Bảo Thắng, ngày 05 tháng 6 năm 2014
Người viết

Trần Đình Long

TÀI LIỆU THAM KHẢO
19

Giáo viên Trần Đình Long