CHƯƠNG 1 : ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1 Lí do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và
chất lượng giáo dục mũi nhọn nói riêng (công tác bồi dưỡng học sinh giỏi) luôn là
một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu trong kế hoạch thực hiện nhiệm vụ
năm học của trường THPT số 1 Bát Xát, trong đó có nâng cao chất lượng mũi nhọn
môn Vật lí.
Vật lí là một môn khoa học tự nhiên, nghiên cứu những sự vật hiện tượng
xảy ra gắn liền với đời sống , tự nhiên có nhiều ứng dụng trong thực tế cuộc sống
hằng ngày. Hơn nữa, nó còn giúp cho con người hiểu biết thêm về vũ trụ vốn nhiều
bí ẩn. Vật lí trong nhà trường là một môn học lý thú, tuy nhiên đối với một số
không ít học sinh đặc biệt là học sinh ở các vùng khó khăn, môn vật lí đựợc đánh
giá là rất khó để học tốt.
Muốn đào tạo được những học sinh học giỏi môn Vật lí thì việc tuyển chọn
đúng học sinh có năng khiếu, năng lực đặc biệt, là khâu quan trọng, là điều kiện
tiên quyết trong việc có được đội tuyển học sinh giỏi chất lượng. Để làm được điều
này ngoài việc theo dõi quá trình học tập của các em trên lớp, cần cho các em thử
sức mình qua các kỳ kiểm tra.
Bên cạnh yếu tố năng lực, trình độ của học sinh, vai trò của giáo viên là rất
quan trọng. Giáo viên phải là những người có năng lực chuyên môn, tâm huyết với
nghề, phải là người gieo hứng thú, khơi gợi sáng tạo và dẫn dắt học sinh bằng trí
tuệ, tài năng và niềm đam mê của mình.
Với trường THPT số 1 Bát Xát là một trường vùng cao miền núi, trình độ
học sinh và năng lực của giáo viên còn nhiều hạn chế, hơn nữa vị trí trường gần
thành phố Lào Cai nguồn tuyển của trường các em học sinh có năng lực tốt luôn
chọn các môi trường tốt như THPT Chuyên Lào Cai, THPT số 1 Lào Cai, không
1


chỉ học sinh đội ngũ giáo viên nhà trường cũng thường xuyên xáo trộn, các thầy cô
giáo vững vàng về chuyên môn cũng chuyển công tác về thành phố để hợp lí hóa

- Yêu cầu phải tuyển chọn được được những em có nhận thức tốt và yêu
thích môn Vật lí.
- Tuyển chọn học sinh là khâu đầu tiên, là một trong những yếu tố quyết định
quan trong đến chất lượng bồi dưỡng.
- Việc chọn đội tuyển phải được định hướng ngay từ khi học sinh đang học
lớp 10 và có sự sàng lọc ở các năm học tiếp theo.
2.2. Việc lập kế hoạch bồi dưỡng.
- Ngay từ đầu năm học nhóm chuyên môn phải xây dựng một kế hoạch rõ
ràng, cụ thể cho việc bồi dưỡng học sinh giỏi nói chung và học sinh giỏi Vật lí nói
riêng với từng khối lớp. Tùy theo tính chất và mức độ khó của kỳ thi các cấp mà
lên kế hoạch cho phù hợp.
- Việc phân công giáo viên bồi dưỡng phải có năng lực chuyên môn, say mê
với công tác bồi dưỡng và nghiên cứu.
- Giáo viên được phân công bồi dưỡng cần phải có sự chuẩn bị, lên kế hoạch
cá nhân, với giáo viên bồi dưỡng, khi lập kế hoạch phải đảm bảo quy trình sau:
+ Xác định được toàn bộ nhiệm vụ bồi dưỡng trong mối quan hệ với những
công việc khác trong thời gian bồi dưỡng.
+ Kiểm tra kế hoạch, đánh dấu công việc quan trọng, điều chỉnh cho hợp lý
+ Phải đảm bảo tính khả thi của kế hoạch (làm việc đúng giờ, tiết kiệm thời
gian).

3


Việc lập kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi phù hợp là một việc khó nhưng
khó hơn là việc thực hiện nó một cách có hệ thống để đem lại hiệu quả. Bởi vậy
cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các hoạt động của giáo viên và của các giáo
viên trong nhóm chuyên môn.
2.3. Thực hiện kế hoạch bồi dưỡng .
Với bồi dưỡng thường xuyên: Căn cứ và kế hoạch bồi dưỡng, giáo viên xác

sinh khắc sâu được kiến thức cơ bản và phân tích đúng được các hiện tượng vật lí
diễn ra.
Với bồi dưỡng tập trung: Giáo viên cần bồi dưỡng bằng các dạng đề tổng
hợp,với các dạng đề tổng hợp thường được dùng để hệ thống hóa lượng kiến thức
đã được học, vận dụng một cách tổng hợp để có thể giải quyết được các vấn đề
phức tạp. Với cách này thì học sinh phải lựa chọn kiến thức có liên quan trong một
hệ thống kiến thức có sẵn. Bước quan trọng của giáo viên là giúp học sinh xác định
được vùng kiến thức tiếp cận với các vấn đề được hỏi từ đó định hướng cách giải
quyết vấn đề.
Với môn Vật lí ngoài kiến thức lý thuyết còn có phần thực nghiệm do đó
giáo viên cần định hướng cho học sinh hướng tư duy thực thực nghiệm, tính cẩn
thận và kiên trì trong thực nghiệm.
Một chú ý nữa trong phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi Vật lí đó là ngoài
kiến thức vật lí học sinh còn phải sử dụng kiến thức toán để giải quyết vấn đề, do
đó giáo viên cần phải bổ sung những phần kiến thức toán quan trọng cho học sinh
ví dụ: Đạo hàm, số phức, lượng giác.....
2.5. Rèn luyện kỹ năng làm bài cho học sinh.
Để làm bài hiệu quả học sinh cần nẵm vững kỹ năng làm bài môn vật lý do
dó giáo viên cần rèn luyện tốt cho học sinh các kỹ năng sau.
Kỹ năng tìm hiểu đề bài, đó là:

5


- Tìm hiểu ý nghĩa vật lý của các từ ngữ trong đề bài và diễn đạt lại bằng ngôn
ngữ vật lý.
- Biểu diễn các địa lượng vật lý bằng các ký hiệu, các chữ cái quen dùng theo
quy ước trong sách giáo khoa.
- Vẽ hình (nếu cần thiết).
- Tóm tắt đề bài: xác định dữ kiện đã cho và dữ kiện cần tìm của bài tập.

phù hợp với thực tế hay không.
Kỹ năng thực hành vật lý.
- Xác định được mục đích của bài thực hành.
- Xác định được cơ sở lý thuyết của bài thực hành.
- Xác định được cách bố trí thí nghiệm.
- Tiến hành và xử lý được kết quả thí nghiệm.
2.6. Hướng dẫn cách tự học, bồi dưỡng khả năng tự nghiên cứu, cho học sinh.
Ngoài nội dung bồi dưỡng thường xuyên, bồi dưỡng tập trung giáo viên cần
hướng dẫn cho học sinh cách tự học, tư nghiên cứu để bổ sung, khắc sâu kiến thức.
- Giáo viên phải cung cấp, giới thiệu tài liệu hay, cần thiết và bổ ích. Hướng
dẫn cụ thể nguồn tìm, ưu nhược điểm, phương pháp nghiên cứu, giải thích nội dung
khó hiểu…đối với mỗi tài liệu để giúp học sinh khai thác. Đồng thời, hướng dẫn
xây dựng đề cương, làm bảng tóm tắt tài liệu, biết hình dung các sơ đồ, lược đồ,
bảng biểu trong nghiên cứu và ghi chép tài liệu.
- Hướng dẫn cho học sinh thấy vai trò cũng như tầm quan trọng của việc tự đặt
câu hỏi và tự trả lời trong tự học, khuyến khích học sinh đưa ra thắc mắc và sẵn
sàng đối thoại, tranh luận, giải đáp thắc mắc cùng với học sinh.
7


- Tích cực đổi mới giảng dạy bằng cách tạo điều kiện cho học sinh trao đổi,
thảo luận. Giáo viên có thể đặt ra hay gợi ý một số vấn đề mới, khó để học sinh tự
thảo luận. Khuyến khích, tạo cơ hội cho học sinh phát biểu quan điểm, lập trường
và bảo vệ ý kiến bản thân.
- Hướng dẫn học sinh sử dụng thư điện tử để trao đổi thông tin và cách sử
dụng tài liệu trên mạng internet.
- Thường xuyên gắn lý thuyết với thực tế trong giảng dạy, lấy dẫn chứng minh
họa bài học ở thực tiễn gần gũi xung quanh. Yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức
để giải thích cho hiện tượng nhìn thấy trong thực tế, thắc mắc về bất tương đồng
giữa lý luận trên lớp và thực tiễn quan sát.

phương pháp có hiệu quả hơn với các đối tượng dạy học cụ thể từ đó nâng cao năng
lực chuyên môn.
- Việc bồi dưỡng học sinh một cách chủ động, thường xuyên liên tục giúp
nâng cao hiệu quả bồi dưỡng một cách bền vững.

9


CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
3.1 Kết luận.
Sau một hai năm học tham gia vào việc bồi dường học sinh giỏi môn Vật lí
tôi đã thấy việc bồi dưỡng phải thường xuyên, liên tục. Kế hoạch bồi dưỡng phải
được xây dựng ngay từ đầu năm học. Việc tuyển chọn học sinh phải được tiến hành
ngay từ đầu cấp và thanh lọc qua từng năm. Việc bồi dưỡng tập trung phải do nhóm
chuyên môn thực hiện và người đứng đầu nhóm chịu trách nhiệm nhằm phát huy
thế mạnh của mỗi giáo viên và bồi dưỡng giáo viên kế cận. Thực tế qua hai năm
triển khai ở nhóm chuyên môn hiệu quả bồi dưỡng học sinh giỏi môn Vật lí ở
trường THPT số 1 Bát Xát đã từng bước được nâng nên.
Cụ thể năm học 2012 – 2013 đội tuyển học sinh giỏi vật lí nhà trường gồm 5
tham gia thi học sinh giỏi và máy tính cầm tay cấp tỉnh đạt 02 giải máy tính cầm
tay trong đó 01 giải ba và 01 giải khuyến khích.
Năm học 2013 – 2014 đội tuyển học sinh giỏi vật lí nhà trường gồm 3 tham
gia thi học sinh giỏi và máy tính cầm tay cấp tỉnh đạt 04 giải trong đó 01 giải
khuyến khích vật lí, 01 giải ba và 02 giải khuyến khích máy tính cầm tay.
3.2 Đề xuất.
Qua quá trình tham gia dạy đội tuyển, qua những kinh nghiệm trên tôi cũng
đề xuất với nhà trường một số kiến sau:
+ Ngay từ đầu cấp phân luồng học sinh và phân công những giáo viên có
năng lực chuyên môn, nhiệt huyết với nghề giảng dạy ở những lớp chất lượng.
+ Giao nhóm chuyên môn thực hiện chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi với