THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN
VÀ GIẢI PHÁP NGĂN CHẶN BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG CHO HỌC
SINH THPT TỈNH KHÁNH HÒA
ThS. Phan Đình Nhân*

1. Thực trạng bạo lực học đƣờng tại các trƣờng THPT tỉnh Khánh Hòa từ
năm 2012 đến nay
1.1. Bạo lực học đƣờng giữa học sinh với học sinh
Bạo lực học đƣờng (BLHĐ) giữa học sinh với học sinh ở nhiều hình thức, mức
độ khác nhau đã diễn ra khá thƣờng xuyên trong các trƣờng THPT hiện nay. Điều này
đã đƣợc 50,5% cán bộ quản lý, giáo viên, đại diện Đoàn thanh niên và ban đại diện cha
mẹ học sinh thuộc 9 trƣờng THPT đƣợc chủ nhiệm đề tài mời tham gia khảo sát (gồm
có 77 ngƣời thuộc các trƣờng THPT Phan Bội Châu - Cam Ranh, Nguyễn Huệ - Cam
Lâm, Nguyễn Văn Trỗi - Nha Trang, Chu Văn An - Nha Trang, Nguyễn Thiện Thuật Nha Trang, Lạc Long Quân - Khánh Vĩnh, Huỳnh Thúc Kháng - Vạn Ninh, Tô Văn
Ơn - Vạn Ninh và Dân tộc Nội trú Tỉnh Khánh Hòa) đƣợc hỏi ý kiến khẳng định nhƣ
vậy; trong đó, có 11,5% ý kiến cho rằng ở mức độ rất phổ biến và 39% cho rằng ở
mức độ phổ biến. Ngoài ra, còn có 43,5% ngƣời tham gia khảo sát nhận định rằng đây
là một hiện tƣợng có thật nhƣng ít phổ biến và không có ý kiến nào cho rằng BLHĐ
không hề xảy ra trong các trƣờng THPT hiện nay. Cũng theo kết quả khảo sát này, chỉ
tính các vụ BLHĐ bị nhà trƣờng phát hiện thì trong 3 năm học qua ở 9 trƣờng THPT
nói trên đã là 48 vụ (có 1 vụ nghiêm trọng) và trong đó, có 39 vụ phải đƣa ra hội đồng
kỷ luật của nhà trƣờng xử lý.
1.2. Bạo lực học đƣờng giữa giáo viên và học sinh
1.2.1. Giáo viên có hành vi bạo lực đối với học sinh
Theo tổng hợp kết quả khảo sát đối với cán bộ quản lý, giáo viên, đại diện Đoàn
thanh niên và ban đại diện cha mẹ học sinh thuộc 9 trƣờng THPT nhƣ đã nói ở trên;
việc giáo viên có lời nói, hành vi gây bức xúc cho học sinh ít xảy ra (ở mức độ phổ
biến là 8,6%, ít phổ biến là 71,15%). Thái độ giảng dạy của giáo viên thiếu mẫu mực,
chƣa phù hợp, gây căng thẳng cho học sinh trong giờ học cũng có xảy ra nhƣng không
phải là thƣờng xuyên (ở mức độ phổ biến là 10%, ít phổ biến là 72,4%). Nhƣ vậy, theo
kết quả khảo sát nói trên, 2 hình thức BLHĐ này có diễn ra trong quá trình dạy - học

phòng chống BLHĐ có ý nghĩa rất quan trọng trong công tác quản lý của ngành giáo
dục và đào tạo nói chung cũng nhƣ các trƣờng THPT nói riêng. Trong thời gian qua,
các trƣờng THPT ở tỉnh Khánh Hòa đã có nỗ lực nhất định trong việc nghiên cứu, tìm
hiểu tình hình; từng bƣớc hoạch định và tìm ra các giải pháp có hiệu quả nhằm nâng
cao nhận thức, hiểu biết học sinh; có biện pháp răn đe những học sinh vi phạm nhằm
ngăn ngừa, hạn chế đến mức tối đa tình trạng BLHĐ và những hậu quả đáng tiếc do
BLHĐ mang lại.
Hạn chế là trong thực tế, công tác giáo dục phòng chống BLHĐ cho học sinh vẫn
chƣa đƣợc các trƣờng THPT chú trọng thực hiện chu đáo và duy trì đều đặn trong suốt
năm học. Việc xây dựng kế hoạch và kiểm tra công tác quản lý phòng chống BLHĐ
tuy đã có triển khai nhƣng chƣa thực sự đầy đủ, kịp thời và đúng mức.
Việc xử phạt các hành vi BLHĐ của học sinh một số trƣờng THPT hiện nay chƣa
đúng mực nên ít có tác dụng giáo dục và phòng ngừa tốt. Với câu hỏi “Học sinh đánh
nhau, trường thực hiện việc xét kỷ luật ở mức độ nào?” thì chỉ có 15,9% ngƣời trả lời
là nhà trƣờng đã thực hiện rất thƣờng xuyên, 26% là thƣờng xuyên, 34,7% là thỉnh
thoảng và 1,4% là không hề thực hiện.
155


Mối quan hệ giữa nhà trƣờng - gia đình và xã hội trong việc chăm sóc, giáo dục
đạo đức học sinh nói chung và phòng chống BLHĐ nói riêng có lúc, có nơi chƣa gắn
kết chặt chẽ nên chƣa tạo ra sức mạnh tổng hợp. Có tới 90,8% ý kiến cho rằng BLHĐ
có liên quan đến việc gia đình thiếu quan tâm, giáo dục con em mình và 72,5% ý kiến
cho rằng phụ huynh đã khoán trắng việc giáo dục học sinh cho nhà trƣờng và giáo viên
chủ nhiệm.
1.3.2. Thực trạng về phương pháp, hình thức giáo dục phòng, chống bạo lực
học đường của các trường THPT tỉnh Khánh Hòa
Trƣớc thực trạng BLHĐ có xu hƣớng gia tăng và ngày càng phức tạp nhƣ hiện
nay, để ngăn ngừa có hiệu quả BLHĐ ở đơn vị mình, nhiều trƣờng THPT đã có các
hình thức, giải pháp khác nhau để phòng chống và hạn chế BLHĐ xảy ra. Có nhiều

hình thức kỷ luật của nhà trƣờng. Nguyên nhân này đã đƣợc nhiều ngƣời đồng thuận
với 16,8% ý kiến rất đồng ý và 62,3% đồng ý; trong khi đó số không đồng ý chỉ là
3,6%. Điều này đã đƣợc chứng minh trong thực tế, khi số lƣợng các vụ bạo lực học
đƣờng ở các trƣờng THPT ngoài công lập hoặc các trƣờng có “đầu vào” thấp luôn cao
hơn các trƣờng có chất lƣợng giáo dục tốt.
2.2. Giáo viên chƣa mẫu mực và thiếu kinh nghiệm
Trong các hành vi BLHĐ giữa học sinh với học sinh hoặc giữa giáo viên với học
sinh thì cũng có nhiều nguyên nhân liên quan đến vai trò, vị trí, trách nhiệm của các
thầy cô giáo. Tuy giáo viên luôn đƣợc coi là nhân tố quan trọng trong công tác giáo
dục đạo đức, lối sống cho học sinh nhƣng trong thực tế vẫn có một số thầy cô giáo
chƣa thực sự mẫu mực về lối sống, hạn chế về nhân cách đạo đức … cũng đã góp phần
tạo nên BLHĐ (2,4% rất đồng ý và 38,9% đồng ý). Các biểu hiện thƣờng thấy là giáo
viên ứng xử không tốt với học sinh (1,2% rất đồng ý và 48% đồng ý); quá khắt khe với
học sinh (7,2% rất đồng ý và 55,8% đồng ý).
2.3. Hoạt động của Đoàn, Hội chƣa chú trọng việc giáo dục hành vi, lối sống
cho thanh niên
Qua khảo sát cho thấy, BLHĐ xảy ra cũng có phần do các đoàn thể trong nhà
trƣờng chƣa phát huy tốt chức năng, tác dụng cần có của mình. Đó là hoạt động của
Đoàn, Hội chƣa trở thành sân chơi lành mạnh, bổ ích thu hút học sinh tham gia vì nội
dung thiếu phong phú, ít thiết thực (4,8% ý kiến rất đồng ý và 44,1% ý kiến đồng ý);
chƣa đƣa vấn đề phòng chống BLHĐ vào nội dung giáo dục thanh niên (4,8% ý kiến
rất đồng ý và 33,7% ý kiến đồng ý).
2.4. Ban đại diện cha mẹ học sinh chƣa thực sự quan tâm công tác giáo dục
đạo đức cho học sinh
Qua khảo sát ở 9 trƣờng THPT nói trên cho thấy là các Ban đại diện cha mẹ học
sinh chƣa quan tâm nhiều đến công tác phòng chống BLHĐ (6,4% ý kiến rất đồng ý và
61% ý kiến đồng ý) và đến nay cũng chƣa có sự phối hợp giữa nhà trƣờng với Ban đại
diện cha mẹ học sinh về công tác quan trọng này (2,4% ý kiến rất đồng ý và 40,2% ý
kiến đồng ý).
2.5. Gia đình chƣa quan tâm giáo dục và làm gƣơng tốt cho con em

tính chất chuyên sâu về công tác quản lý phòng chống BLHĐ để làm căn cứ pháp lý và
định hƣớng chỉ đạo cho ngành giáo dục và đào tạo, các ban ngành liên quan và các địa
phƣơng triển khai thực hiện.
Trong nội bộ ngành giáo dục và đào tạo thì Sở Giáo dục và Đào tạo đến nay cũng
chƣa có kế hoạch hoặc văn bản chỉ đạo riêng về công tác quản lý phòng chống BLHĐ
mà chỉ đƣa nội dung này lồng ghép với các nội dung chỉ đạo và các hoạt động giáo dục
khác nhƣ xây dựng “trƣờng học thân thiện - học sinh tích cực”; tăng cƣờng trật tự - an
ninh trƣờng học; phổ biến, giáo dục pháp luật trong các trƣờng học. Do thiếu sự chỉ
đạo tập trung và xuyên suốt nên công tác quản lý phòng chống BLHĐ chƣa trở thành
trọng tâm trong công tác quản lý của ngành và các đơn vị, trƣờng học.
3. Các biện pháp:
3.1. Nhóm biện pháp nâng cao nhận thức và năng lực cho cán bộ quản lý,
giáo viên, nhân viên, phụ huynh về công tác phòng chống bạo lực học đƣờng
3.1.1. Biện pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo
viên, nhân viên, phụ huynh về công tác giáo dục phòng, chống BLHĐ .
158


 Mục tiêu: nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác giáo dục phòng,
chống BLHĐ cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và phụ huynh.
 Ý nghĩa: nhận thức là sự khởi đầu của thái độ, hành vi của con ngƣời, nếu có
nhận thức đúng sẽ có thái độ đúng và phù hợp với các chuẩn mực của xã hội. Do vậy,
để nâng cao chất lƣợng, hiệu quả hoạt động quản lý công tác phòng, chống BLHĐ cần
phải nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên, nhân viên và phụ huynh về công tác
phòng, chống BLHĐ. Trên cơ sở đó, với nhiệm vụ cụ thể của mỗi cá nhân sẽ có ý thức
tự nâng cao trách nhiệm, phối hợp với đồng nghiệp, với phụ huynh để làm tăng hiệu
quả công tác phòng, chống BLHĐ.
 Nội dung biện pháp:
- Làm cho mọi ngƣời hiểu đúng đắn và thực hiện đầy đủ những qui định về
nhiệm vụ, quyền hạn của CBQL, giáo viên và phụ huynh trong công tác học sinh

nghiệp vụ công tác quản lý học sinh cho lực lƣợng giáo viên chủ nhiệm và cho đội ngũ
cán bộ Đoàn, Hội của trƣờng THPT.
 Nội dung biện pháp:
- Đối với lực lượng giáo viên chủ nhiệm
Đầu năm học, khoảng cuối tháng 8 Hiệu trƣởng tổ chức hội nghị GVCN với nội
dung bồi dƣỡng năng lực và kỹ năng công tác quản lý học sinh, phòng chống BLHĐ;
đồng thời bồi dƣỡng GVCN về kỹ năng tƣ vấn tâm lý học sinh. Hiệu trƣởng phân công
một số giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong công tác GVCN làm báo cáo viên và chủ
trì buổi thảo luận tạo điều kiện để các GVCN học tập kinh nghiệm lẫn nhau. Hội nghị
sẽ đề cập đến những đặc điểm tâm sinh lý tuổi vị thành niên và một số kỹ năng cần
thiết. Qua hội nghị này, những mặt ƣu điểm trong công tác GVCN sẽ đƣợc khẳng định,
ghi nhận và phát huy; những khó khăn, vƣớng mắc về công tác quản lý học sinh sẽ
đƣợc nhà trƣờng giải quyết và tạo thuận lợi cho công tác phòng chống BLHĐ có hiệu
quả hơn.
Giáo viên chủ nhiệm cần đƣợc nghiên cứu một số kỹ năng nhƣ: kỹ năng kiềm
chế bản thân, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn bằng thƣơng lƣợng và
hòa giải…trên cơ sở đó, GVCN sẽ chủ động vận dụng vào thực tiễn công tác quản lý
học sinh của mình. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ, GVCN vừa đóng vai trò là thầy cô
giáo, vừa là ngƣời cha, ngƣời mẹ, anh chị của các em học sinh. Có nhƣ vậy, GVCN
mới gần gũi, thân thiện với học sinh và làm tốt nhiệm vụ tƣ vấn tâm lý cho các em.
- Đối với giáo viên bộ môn
Thông qua phiên họp hội đồng giáo dục hàng tháng, các buổi họp tổ chuyên môn
nhà trƣờng hƣớng dẫn giáo viên về một số biện pháp giáo dục để giúp học sinh thực
hiện tốt công tác phòng, chống BLHĐ nhƣ thƣờng xuyên nhắc nhở học sinh thực hiện
nghiêm túc nội qui, phát hiện và báo cáo kịp thời những hiện tƣợng bất thƣờng (học
sinh xích mích nhau, tập trung đám đông, …) cho Ban nền nếp, Đoàn trƣờng để có
biện pháp ngăn chặn kịp thời.
- Đối với lực lượng cán bộ Đoàn, Hội thanh niên
Khoảng đầu tháng 9, Đoàn trƣờng phối hợp với Thành Đoàn (Huyện Đoàn) mở
lớp tập huấn công tác thanh niên cho cán bộ Đoàn cấp trƣờng và cấp chi đoàn. Nội

hoạch và phân công cụ thể các bộ phận, cá nhân trong buổi ngoại khóa với nội dung
phòng, chống BLHĐ.
- Hình thức buổi ngoại khóa này có thể là tổ chức giao lƣu với học sinh qua một
số câu hỏi đƣợc Ban tổ chức chuẩn bị trƣớc; hoặc hƣớng dẫn học sinh thực hiện sân
khấu hóa qua một tiểu phẩm tiêu biểu về tình huống tạo nên BLHĐ; hoặc kết hợp giữa
hai hình thức này.
- Qua buổi sinh hoạt ngoại khóa nên giáo dục học sinh về một số kỹ năng cần
thiết để phòng, chống BLHĐ nhƣ: kỹ năng tự kiềm chế bản thân, kỹ năng hòa giải, kỹ
năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn bằng thƣơng lƣợng…
 Lƣu ý khi sử dụng biện pháp:
- Buổi ngoại khóa về phòng, chống BLHĐ đƣợc lồng ghép vào tiết chào cờ đầu
tuần do vậy không có nhiều thời gian, thƣờng chỉ diễn ra khoảng 40 phút. Vì thế, cần
chuẩn bị chu đáo về kế hoạch, nội dung, hình thức để các phần của ngoại khóa đƣợc
diễn ra ngắn gọn, súc tích, không kéo dài thời gian.
161


- Nội dung các câu hỏi cho học sinh về BLHĐ, nội dung tiểu phẩm phải đƣợc
chọn lọc, kiểm duyệt trƣớc khi trình diễn trƣớc toàn thể giáo viên và học sinh. Có nhƣ
vậy, để tránh những câu hỏi, hành vi, lời thoại có thể gây phản cảm và không bảo đảm
tính giáo dục.
- Nên tạo điều kiện, khuyến khích học sinh nêu thắc mắc, nêu một số tình huống
thƣờng gặp có thể gây nên BLHĐ; qua đó, nhà trƣờng giúp các em giải quyết hợp lý
và hợp tình. Vì thế nên có Ban cố vấn, gồm một số giáo viên nhiều kinh nghiệm và uy
tín để hỗ trợ buổi ngoại khóa.
3.2.2. Xây dựng Phòng tư vấn tâm lý học sinh
 Mục đích: Phòng tƣ vấn tâm lý học sinh là nơi giúp học sinh lựa chọn biện
pháp giải quyết những thắc mắc, những bức xúc riêng tƣ của các em, hƣớng dẫn học
sinh về những hiểu biết trong lĩnh vực sức khỏe vị thành niên, phòng chống các tệ nạn
xã hội…

cực nào là phù hợp nhất với bản thân các em để sớm ổn định tâm lý và tập trung tƣ
tƣởng vào việc học.
3.2.3. Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
 Mục đích: thực hiện giáo dục kỹ năng sống cho học sinh nhằm trang bị cho
các em những hiểu biết và cách xử lý một số tình huống khó khăn trong việc giải quyết
các mâu thuẫn giữa bạn bè, từ đó, góp phần hạn chế bạo lực học đƣờng.
 Ý nghĩa: học sinh có khả năng vận dụng một số kỹ năng sống vào thực tế
trong mối quan hệ bạn bè, sẽ tạo đƣợc không khí thân mật, hạn chế những xích mích
gây mâu thuẫn. Quan hệ bạn bè trong lớp, trong trƣờng tốt sẽ góp phần xây dựng
“trƣờng học thân thiện, học sinh tích cực”, tạo điều kiện thuận lợi để học sinh học tập
tốt hơn.
 Nội dung biện pháp:
- Hiệu trƣởng cử giáo viên tham gia lớp tập huấn về giáo dục kỹ năng sống do Sở
và Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức.
- Những giáo viên này sẽ truyền đạt nội dung giáo dục kỹ năng sống cho hội
đồng giáo viên, đặc biệt là lực lƣợng giáo viên chủ nhiệm; trên cơ sở đó trong tiết sinh
hoạt lớp giáo viên chủ nhiệm sẽ giáo dục học sinh về một số kỹ năng sống cần thiết
nhƣ kỹ năng kiểm soát cảm xúc, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hòa
giải, kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn…
- Hiệu trƣởng phân công giáo viên hƣớng dẫn cho học sinh về một số kỹ năng
sống cho lớp trƣởng, bí thƣ chi đoàn của các khối lớp nhằm nâng cao năng lực cho các
em cán bộ lớp, cán bộ Đoàn góp phần trong công tác quản lý học sinh và duy trì ổn
định nền nếp dạy học.
- Thông qua buổi họp Hội đồng giáo viên hàng tháng, buổi họp tổ chuyên môn,
nhà trƣờng có nội dung lồng ghép về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Một số môn
học có thuận lợi trong giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là Văn, Sinh học, Giáo dục
công dân…Những giáo viên bộ môn này sẽ tiến hành lồng ghép giáo dục kỹ năng sống
trong tiết dạy với những chƣơng, mục thích hợp.
- Một số buổi ngoại khóa trong tiết chào cờ đầu tuần, những hoạt động tập thể
(kỷ niệm ngày thành lập Đoàn, ngày Phụ nữ Việt Nam…) có thể lồng ghép nội dung

nên sức mạnh tổng hợp để đẩy lùi BLHĐ.
 Ý nghĩa: hoạt động dạy - học trong nhà trƣờng nhằm giáo dục học sinh về
những khiến thức văn hóa, rèn luyện đạo đức để phát triển nhân cách các em. Sự phối
hợp giữa nhà trƣờng với các tổ chức trong và ngoài nhà trƣờng có vai trò quan trọng
trong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh. Theo đó, sự phối
hợp với các tổ chức ngoài nhà trƣờng sẽ góp phần quan trọng trong việc giáo dục học
sinh phòng, chống BLHĐ có hiệu quả hơn.
 Nội dung biện pháp:
- Đầu năm học khoảng tháng 9, 10 nhà trƣờng tổ chức ngoại khóa về phòng,
chống BLHĐ cho toàn thể học sinh. Ngoài sự chuẩn bị chu đáo của nhà trƣờng về hình
thức, nội dung buổi ngoại khóa cần có sự phối hợp với một số tổ chức ở địa phƣơng.
Nhà trƣờng mời Công an (hoặc Thanh niên xung kích, đại diện Sở-Phòng Lao động
thƣơng binh xã hội) đến nói chuyện với học sinh, góp phần giáo dục các em về phòng
164


chống các tệ nạn xã hội trong đó, có nội dung BLHĐ; qua đó, còn có tác dụng răn đe
những học sinh cá biệt hay gây sự đánh nhau với bạn.
- Khi nhà trƣờng xem xét mâu thuẫn trong học sinh dẫn đến đánh nhau, tùy
trƣờng hợp cần có sự phối hợp với Thanh niên xung kích hoặc Công an địa phƣơng để
giải quyết thì kết quả sẽ tốt hơn. Sự vào cuộc của cơ quan an ninh - trật tự sẽ góp phần
quan trọng trong việc hạn chế và đẩy lùi BLHĐ.
- Để thiết thực ngăn chặn BLHĐ, nhất là vào thời điểm học sinh đến trƣờng hay
giờ tan học cần có những “Cộng tác viên” là một số ngƣời dân ở gần trƣờng, ngƣời
bán hàng rong cạnh trƣờng…Những ngƣời này kịp thời báo cho Công an địa phƣơng
khi có hiện tƣợng bất thƣờng về học sinh nhƣ tụ tập đám đông, có dấu hiệu đánh nhau,
có thanh niên mang hung khí…Có nhƣ vậy mới kịp thời ngăn chặn BLHĐ một cách
hiệu quả.
- Nhân dịp kỷ niệm ngày Phụ nữ Việt Nam, nhà trƣờng mời đại diện Hội Phụ nữ
đến nói chuyện với học sinh về vai trò ngƣời Phụ nữ và tình cảm cao quý dành cho mẹ,