BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
----------------------
PHẠM VĂN TOÀN
NHẬT KÝ TRONG TÙ TỪ GÓC NHÌN THỂ LOẠI
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VĂN HỌC
MÃ SỐ: 60.22.32
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. TRẦN KHÁNH THÀNH
VINH - 2011
Lời cảm ơn
1
Để thực hiện luận văn này, trong suốt quá trình, tôi đã nhận được sự
quan tâm và giúp đỡ của nhiều người. Nhân dịp luận văn hoàn thành, tôi xin
được gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc tới các thầy cô giáo, những người
thân trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và đặc biệt là PGS.TS Trần Khánh
Thành - người đã trực tiếp hướng dẫn tôi.
Tôi xin chân thành cảm ơn UBND huyện Như Thanh, Phòng Giáo dục
Như Thanh, trường THCS Thanh Tân đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá
trình đi học và hoàn thành luận văn này.
Vinh, ngày 6/12/2011
Tác giả
6. Đóng góp
6
7. Cấu trúc luận văn
6
Chương 1: Nhật ký trong tù là một hiện tượng văn học đặc biệt
1.1.
Hoàn cảnh sáng tác
7
7
1.1.1. Trong tù
7
1.1.2. Bị bắt oan
10
1.2.
16
Tác giả đặc biệt
Tính xác thực về thời gian và không gian
37
37
2.1.1. Thời gian chính xác đến từng ngày
37
2.1.2. Không gian cụ thể, chính xác
42
2.2. Tính xác thực về nhân vật và sự kiện
48
2.2.1. Nhân vật đều có danh tính rõ ràng, cụ thể
48
2.2.2. Sự kiện có thật
2.3. Nhân vật trung tâm là tác giả
55
64
3
3.2.3. Cái tôi cá nhân mãnh liệt
99
3.3.
115
86
106
Vẻ đẹp nghệ thuật của những vần thơ
3.3.1. Quan niệm thẩm mỹ
115
3.3.2. Vẻ đẹp của lý tưởng thẩm mỹ
121
3.3.3. Vẻ đẹp của ngôn từ nghệ thuật
KẾT LUẬN
128
TÀI LIỆU THAM KHẢO
137
việc giảng dạy văn học cũng như học tập tư tưởng và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh được tốt hơn.
Vì những lý do trên chúng tôi chọn Nhật ký trong tù từ góc nhìn thể
loại làm đề tài luận văn của mình.
2. Lịch sử vấn đề
2.1. Vấn đề nghiên cứu Nhật ký trong tù
Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh ngay từ khi ra đời đã được đông đảo
các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và phê bình văn học, giới văn nghệ sĩ trong
và ngoài nước đặc biệt quan tâm. Vì thế cho đến nay, số lượng các công trình
nghiên cứu, các bài viết về Nhật ký trong tù rất phong phú.
5
Bài viết đầu tiên về Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh là T.S Quyển
Nhật ký thơ của cụ Hồ ( 06-11-1946), số 43, Đồng Minh, Hà Nội.
“Theo tư liệu mới sưu tầm được Nguyễn Hữu Viêm trong bài báo đầu
tiên giới thiệu tập thơ Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên báo Hà
Nội Mới, số 48, ra ngày 25/11/1990, thì tác giả T.S (có khả năng là bút danh
của Lê Tùng Sơn, một nhà cách mạng), là người đầu tiên được xem tập thơ
Ngục trung nhật ký, tại Liễu Châu sau khi Hồ Chủ tịch mới ra tù, sau đó ông
giới thiệu tập thơ trên báo Đồng Minh (Tuần báo tuyên truyền của Việt Nam
cách mạng đồng minh hội, bắt đầu chuyển về Hà Nội từ tháng XII - 1945),
trong bài hồi ký ngắn gọn đó có bản phiên âm và dịch thơ bài Khai quyển" [6,
654 - 655].
Ở một tài liệu khác cũng khẳng định T.S là người đầu tiên viết về Nhật
ký trong tù: “T.S: Có ai ngờ, Cụ là một người rất sính thơ. Mỗi một việc, mỗi
một cử chỉ của đời sống hàng ngày là một đầu đề cho hứng thơ của Cụ. Tất cả
những bài thơ ấy là quyển nhật ký của Cụ. Cụ đưa cho tôi xem quyển thơ kia
mà ít người được Cụ cho biết. Đó là quyển sách đóng bằng giấy bản tốt vừa to
bằng bàn tay, nhan đề là “Ngục trung sinh hoạt”. Trong trang đầu vẻ hai bàn
và phê bình văn học: Trần Huy Liệu, Hoài Thanh, Xuân Diệu, Lê Đình Kỵ,
Nguyễn Đăng Mạnh, Đặng Thai Mai, Hoàng Trung Thông. Sách có in lại
toàn bộ tập thơ Nhật ký trong tù theo bản dịch của Viện văn học 1960.
Nhiều tác giả (1979), Nghiên cứu học tập thơ Hồ Chí Minh, đây là công
trình nghiên cứu tập hợp các bài viết, các công trình nghiên cứu trước đó và
cùng thời của các nhà nghiên cứu, phê bình trong và ngoài nước về thân thế,
sự nghiệp và những thành tựu lý luận, sáng tác văn học của Hồ Chủ tịch,
trong đó có Nhật ký trong tù. Tiêu biểu như: J.Budaren (Pháp), Một cách cổ
điển và những sáng tạo hiện đại; Leili Baso (Italia), Viết lúc chờ tự do;
Nguyễn Đăng Mạnh, Vài suy nghĩ nhỏ về một phong cách lớn; N.I.Niculin
(Liên Xô) Chủ Tịch Hồ Chí Minh - nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình; P.
Antokolski (Liên Xô), Gặp tác giả “Nhật ký trong tù”. ...
Hà Minh Đức (1979), Chủ tịch Hồ Chí Minh nhà thơ lớn của dân tộc
Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội. Công trình này tìm hiểu tác phẩm
7
thơ ca của Hồ Chủ tịch nói chung và tập Nhật ký trong tù nói riêng. Một quan
niệm cách mạng về thi ca - Tư tưởng và nguồn cảm hứng chủ đạo trong thơ
Hồ Chí Minh - Tính đảng, chủ nghĩa nhân đạo, tính hiện thực, tính sáng tạo
nghệ thuật, tính kế thừa truyền thống, sự cách tân, phong cách trào phúng và
đặc điểm nghệ thuật ngôn từ.
Viện ngôn ngữ học (1980), Học tập phong cách ngôn ngữ của Chủ tịch
Hồ Chí Minh, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội. Đây là công trình tập hợp nhiều
bài viết, nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu.
Tiêu biểu như: Lê Trí Viễn, Thử gửi đi vào chỗ tinh vi của nguyên tác và bản
dịch. Phan Văn Các, Tiếng Hán trong thơ Hồ Chí Minh.
Các công trình nghiên cứu, các bài viết trên chủ yếu khai thác, khám
phá Nhật ký trong tù ở phương diện nội dung, ý nghĩa của tác phẩm như: vẻ
đẹp tâm hồn, tinh thần lạc quan, ý chí cách mạng, giá trị hiện thực, giá trị tố
kiến giải về sự kết hợp tài hoa, hài hòa giữa thể kí và thể thơ của tác phẩm
văn học độc đáo và đặc sắc này.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Nhật ký trong tù từ góc nhìn thể loại
3.2. Phạm vi và giới hạn đề tài
- Luận văn tập trung khảo sát tập thơ Nhật ký trong tù
- Tài liệu: Các tài liệu viết về Nhật ký trong tù
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu Nhật ký trong tù từ góc nhìn thể loại, luận văn muốn khám
phá vẻ đẹp độc đáo của tác phẩm trên cả hai phương diện nhật ký và thơ ca.
Từ hai phương diện ấy khẳng định những giá trị độc đáo của tác phẩm: Giá trị
lịch sử, giá trị tư tưởng, giá trị nhân đạo, giá trị thẩm mĩ.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để làm rõ mục đích nghiên cứu luận văn vận dụng nhiều phương pháp
nghiên cứu khác nhau trong đó có các phương pháp chính: Phương pháp phân
9
tích - tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh loại hình,
phương pháp cấu trúc - hệ thống.
6. Đóng góp của luận văn
- Có thể nói lần đầu tiên Nhật ký trong tù nhìn từ góc nhìn thể loại được
tập trung khảo sát, phân tích có hệ thống.
- Kết quả của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy
Nhật ký trong tù ở trường phổ thông và chuyên nghiệp, đồng thời có thể dụng
vào việc học tập tư tưởng và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được triển
khai trong 3 chương:
bắt ở phố Túc Vinh và nhà lao đầu tiên ở Tỉnh Tây cho đến cảm hứng thi ca
cuối cùng khép lại tập thơ sau mười bốn tháng phải chịu cảnh tù đày.
Qua mỗi trang Nhật ký trong tù ta càng hiểu rõ thêm những khổ cực,
những khó khăn vất vả mà Người đã trải qua... Bài thơ số 101 Tứ cá nguyệt
liễu (Bốn tháng rồi) đã nói lên điều đó:
Một ngày tù, nghìn thu ở ngoài,
Lời nói người xưa đâu có sai;
Sống khác loài người vừa bốn tháng,
11
Tiều tụy còn hơn mười năm trời.
Bởi vì:
Bốn tháng cơm không no,
Bốn tháng đêm thiếu ngủ,
Bốn tháng áo không thay,
Bốn tháng không giặt giũ.
Cho nên:
Răng rụng mất một chiếc,
Tóc bạc đi mấy phần,
Gầy đen như quỷ đói,
Ghẻ lở mọc đầy thân.
May mà:
Kiên trì và nhẫn nại,
Không chịu lùi một phân.
Vật chất tuy đau khổ,
Không nao núng tinh thần.
Đây là bài thơ quan trọng trong tập nhật ký, sơ kết bốn tháng sống
trong cõi tù. Bài thơ được chia làm bốn phần. Phần thứ nhất nói về tâm trạng
Trong lời tựa Nhật ký trong tù dịch ra tiếng Nga Anto Konxki khẳng
định: “Nhật ký trong tù của Người viết những năm 1942- 1943. Hồi đó là tù
nhân của Quốc dân đảng, Người đã ghi lại những khổ thơ tứ tuyệt thanh thoát
những suy nghĩ và tình cảm buồn bực nhưng không giảm chí khí lạc quan của
mình” [83, 556-560].
Ở lời mở đầu Tuyển tập các bài báo và luận văn chính trị của Hồ Chí
Minh do Rơnê Peesstac viết: “Trong thời gian ở tù, Bác Hồ chỉ còn da bọc
xương, nhưng trong tâm trí người vẫn còn đủ sức mạnh để sáng tác những vần
thơ đẹp nhất. Và sau này những vần thơ đó đã xuất hiện trong một tập sách
với nhan đề Nhật ký trong tù. Đó là những vần thơ được viết bằng chữ Hán
13
với những hình tượng rõ nét được khắc họa bởi nhạc điệu trữ tình của không
khí lạc quan lộng thổi trên những tán lá cô đơn nơi tâm hồn Người. Đó là
tiếng nói trong sáng không thể quên được đã hòa quyện với cuộc sống hằng
ngày trong nhà tù. Những vần thơ đã kết hợp một cách thiên tài giữa truyền
thống thơ cổ điển và hiện thực xã hội chủ nghĩa. Đó là những bài ca chân chất
và giàu lòng thương mến,… Tiếng thơ của Người là tiếng hát của một con
người bị chấn song sắt nhà tù với ngăn cách với Tổ quốc ngay trong lúc nó
đòi hỏi kinh nghiệm cách mạng, cái hơi thơ hấp dẫn, cái sức mạnh tư tưởng
của mình cùng tình cảm nhân văn ấy, cái tình cảm về sự tốt lành bất khả xâm
phạm trong cuộc sống,…” [82, 330 - 333].
Tóm lại, Nhật ký trong tù là những trang ký bằng thơ được viết ra trong
ngục tù và xiềng xích, trong vòng kiểm soát chặt chẽ của kẻ thù. Qua tập thơ
Nhật ký trong tù chúng ta càng hiểu rõ hơn về những khó khăn gian khổ mà
Bác phải chịu đựng trong nhà tù Tưởng Giới Thạch và qua đây chúng ta lại
càng hiểu rõ và sâu sắc hơn về ý chí cách mạng, tinh thần cách mạng, bản lĩnh
cách mạng của người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh. Đó là tinh thần và ý
chí vượt khổ, vượt khó; cho dù phải sống trong hoàn cảnh khó khăn, thiếu
tháng Bảy) ở Quảng Tây là ngày lễ lớn, ăn tết với chúng tôi đã rồi lại đi. Hồ
Chủ tịch đành ưng thuận. Như thế là Hồ Chủ tịch ở trong nhà tôi ba ngày, nói
chuyện rất thân mật với chúng tôi. Hồ Chủ tịch nói: “Trước kia các bạn Trung
Quốc giúp đỡ chúng tôi rất nhiều, chúng tôi đều ghi nhớ trong lòng. Từ nay
về sau chúng tôi luôn luôn cần đến sự giúp đỡ của anh em người Trung Quốc
nữa”. Tôi nói anh em Trung - Việt vốn là người cùng một nhà cả mà. Khi ấy
Hồ Chủ tịch còn lấy cuốc theo tôi ra đồng thăm nước, lúc rảnh lại cùng tôi
chơi cờ ngũ giác. Tối hôm tết Trung nguyên ngoài tôi ra còn có Dương Đào,
Vương Tích Cơ, Hoàng Đạt Hán, Hoàng Đức Quyền…cùng Hồ Chủ tịch ăn
tết ở nhà tôi. Mọi người vừa ăn, vừa bàn xem ai đưa Hồ Chủ tịch đi. Dương
Đào nói: “Để tôi đi cho, vả dù không ra khỏi cửa thì Quốc dân đảng bắt lính
cũng không bỏ sót tôi đâu!”. Thế là quyết định Dương Đào đưa Hồ Chủ tịch
lên đường. Lúc âý Dương Đào con chưa tròn hai mươi tuổi.
15
Sáng sớm ngày 27 tháng Tám, Hồ Chí Minh lên đường. Lê Quảng Ba ở
lại Ba Mông. Khi hai người tới thôn Túc Vinh, huyện Đức Bảo thì bị lính
canh trụ sở thôn của Quốc dân đảng bắt giữ” [12, 601-603].
Theo báo cáo của Trương Phát Khuê, Tư lệnh Bộ tư lệnh đệ tứ chiến
khu thì: “Nguyên nhân Hồ Chí Minh bị bắt giữ là do lính gác nghi ngờ về
thân thế của ông. Khi kiểm tra giấy tờ tùy thân của ông, họ thấy ngoài chứng
minh thư ghi “phân hội Việt Nam Hội chống xâm lược quốc tế”, ông còn
mang theo giấy chứng nhận hội viên “Học hội tân văn ký giả thanh niên
Trung Quốc”, giấy chứng nhận thông tấn viên đặc phái của tân văn quốc tế,
giấy thông hành tư lệnh của bộ Tứ chiến khu…tất cả các giấy tờ này đều ký
từ năm 1940, đã không còn hiệu lực vì quá hạn. Lính gác cho rằng thân thế
Hồ Chí Minh rất phức tạp, rõ ràng gây ghi ngờ là gián điệp nên họ bắt giữ
ông” [6, 603].
lập tức về nhà đưa thư cho Lê Quảng Ba. Ngày hôm sau Lê Quảng Ba đi
thẳng về Việt Nam báo tin. Hồ Chí Minh bị giam ở văn phòng chuyên viên
mấy ngày thì bị đưa đến nhà giam huyện Tĩnh Tây. Vào đấy thì khó rồi, cả
chân cũng bị cùm. Bị giam trong nhà tù huyện một thời gian thì ông bị giải đi
nơi khác” ( ngày 24 tháng 6 năm 1981, người viết sách phỏng vấn Vương
Tích Cơ ghi lại) [119, 221-222].
“Nhà đương cục huyện Tĩnh Tây cho rằng Hồ Chí Minh là người Việt
Nam mà mang nhiều giấy tờ liên quan đến phía Trung Quốc thì rõ ràng là một
hiềm ghi phạm quan trọng, vì thế quyết định giao ông cho cơ quan quân sự
cao nhất của Quảng Tây lúc bấy giờ - Văn phòng Quế Lâm thuộc ủy ban quân
sự chính quyền Quốc dân đảng để thẩm tra. Thế là Hồ Chí Minh bị giải đi từ
Tĩnh Tây qua Điền Đông, Long An, Thiên Đẳng, Ung Ninh, Nam Ninh, Vũ
Minh, Tân Dương, Lai Tân rồi lại Liễu Châu…Thế là ngày 10/12/1942 đến
Quế Lâm, ít lâu sau bị giải về Liễu Châu giao cho ban chính trị Bộ tư lệnh đệ
tứ chiến khu thẩm tra” [6, 605].
Trong Nhật ký trong tù bài thơ Thế lộ nan (Đường khó đi) nói rõ về
cảnh ngộ bị bắt giam của Bác:
17
Bài số 4:
Đi khắp non cao cùng núi hiểm,
Nào ngờ đường phẳng cũng gian nan.
Non cao gặp hổ mà yên ổn,
Đường phẳng gặp người lại bị giam.
Bài số 5:
Ta nguyên đại biểu dân Việt Nam,
Nghĩ đến Trung Hoa để hội đàm,
Sóng gió đất bằng đâu bỗng nổi,
Châu:
Liễu Châu, Quế Lâm lại Liễu Châu,
Đá qua đá lại, bóng chuyền nhau;
Quảng Tây đi khắp, lòng oan ức,
Giải đến bao giờ, giải tới đâu?.
Đến đây không thể bình tĩnh được nữa, người tù đã tỏ thái độ bực mình
và đã phải thốt lên Quảng Tây đi khắp, lòng oan ức, Giải đến bao giờ, giải tới
đâu?. Câu thơ là lời tự bạch cũng là lời khẳng định về lòng oan ức của mình
đang phải phải chịu.
Sau hơn một năm bắt bớ giam cầm oan trái, vì không thể buộc tội Hồ
Chí Minh và trước sức ép của Đảng Cộng sản Đông Dương, Đảng Cộng sản
Trung Quốc cũng như dư luận của quốc tế đến ngày 10/9/1943 chính quyền
Tưởng Giới Thạch đã phải trả tự do cho Hồ Chí Minh, từ đây chấm dứt cảnh
tù đày và kết thúc cuốn Ngục trung nhật ký.
19
1.2. Tác giả đặc biệt
1.2.1. Lãnh tụ cách mạng Việt Nam
Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh sinh ngày 19 tháng 05 năm 1890, mất
ngày 02 tháng 09 năm 1969, là lãnh tụ kiệt xuất của dân tộc Việt Nam. “Cuộc
đời đấu tranh cách mạng Hồ Chủ tịch là tấm gương chói lọi nhiệt tình cách
mạng, ý chí cách mạng, thắng không kiêu, bại không nản, một lòng kiên trì
cuộc đấu tranh cách mạng gian khổ, lâu dài đến thắng lợi cuối cùng” [20,
533].
Cả cuộc đời Người hy sinh và phấn đấu cho dân tộc Việt Nam, nhân
dân Việt Nam, đất nước Việt Nam với một mong muốn đồng bào ta ai cũng
có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành. Với một khẩu hiệu mà người đã
kiên định theo đuổi suốt cuộc đời “Không có gì quý hơn độc lập tự do”, với
dân của mình.
Mặc dù là đại biểu, là đồng chí trong chiến tuyến chống phát xít nhưng
Hồ Chí Minh lại được “đón tiếp” theo cách riêng của chính quyền Quốc dân
đảng đó là giam trong tù. Điều này đã được Bác nói rõ trong bài thơ số 35
Các báo:hoan nghênh Uy-Ky đại hội ( Các báo đăng tin hội họp lớn hoan
nghênh Uy-Ky):
Cùng là đi Trùng Khánh,
Cùng là bạn Trung Hoa;
Anh làm khách trên sảnh,
Tôi thân tù dưới nhà;
Cũng là đại biểu cả,
Khinh trọng sao khác xa?
Thói thường chia ấm lạnh,
Về đông nước chảy mà!
Bài thơ tả quang cảnh các nhà đương cục Quảng Tây phân biệt, đối xử
trong việc đón tiếp đoàn đại biểu Mỹ và Việt Nam cùng đến thăm nước Trung
Hoa dân quốc. Nhà thơ đặt câu hỏi vì sao Uy-Ky là đại biểu nước Mỹ trong
21
liên minh quốc tế chống phát xít tháng 10 năm 1942 đến thăm Trùng Khánh,
đi qua Liễu Châu được Bộ tư lệnh đệ Tứ chiến khu và nhà đương cục Quốc
dân đảng tổ chức mít tinh hoan nghênh và mở tiệc thiết đãi; còn mình cũng là
đại biểu của nước Việt Nam thì bị bắt ở tù. Vì sao đều là đại biểu cả mà lại
phân biệt đối xử khác nhau như vậy? Bài thơ còn tố cáo chế độ chính trị hai
mặt của nhà đương cục Trung Quốc: yêu chuộng nước lớn, xem thường nước
bé.
Qua bài thơ chúng ta thấy sự quan tâm của Bác đến tin tức chính trị
hằng ngày, qua đó thể hiện một nhãn quan nhạy bén về mối quan hệ toàn cầu:
những quan hệ phức tạp, tế nhị trên trường chính trị thế giới, các lực lượng
trước cảnh đoàn đại biểu nước Anh sang Trung Quốc thì được đón tiếp nhiệt
tình còn mình thì được đón tiếp rất đặc biệt bằng cách tống vào nhà tù:
Đoàn Mỹ đi rồi, đoàn Anh đến
Khắp chốn mừng reo tỏ nhiệt tình.
Ta cũng một đoàn thăm quý quốc,
Lại dành riêng một chốn hoan nghênh.
Cũng giống như đương cục Quảng Tây đón đoàn đại biểu nước Mỹ ở
bài thơ số 36, chính quyền Quốc dân đảng ở Quảng Tây cũng phân biệt đối xử
trong việc đón tiếp đoàn đại biểu Anh và Việt Nam cùng là đại biểu đến thăm
nước Trung Hoa dân quốc; ấy vậy là đoàn đại biểu nước Anh thì được đón
tiếp nhiệt tình niềm nở còn đoàn đại biểu Việt Nam (đại diện là Hồ Chí Minh)
lại được dành riêng một cách đón tiếp đó là tống giam vào tù. Bài thơ thể hiện
thái độ tố cáo chế độ chính trị hai mặt, đường lối đối ngoại phản động của
chính quyền Quốc dân đảng.
Hồ Chí Minh không chỉ là một lãnh tụ thiên tài của cách mạng Việt
Nam, của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc của các nước bị nô lệ trên
thế giới, của nhân dân tiến bộ mà còn là người luôn luôn thông cảm và thán
phục những người cùng đấu tranh cho nền độc lập của dân tộc mình như Nê-
23
ru (Ấn độ). Bài thơ số 87, 88: Ký Ni-Lễ (Gửi Nê-ru) đã nói về tình bạn thâm
giao giữa Bác và Nê-ru.
Bài số 87
Khi tôi phấn đấu anh hoạt động,
Anh phải vào lao tôi ở tù;
Muôn dặm xa vời chưa gặp mặt,
Không lời mà vẫn cảm thông nhau.
Bài số 88
móng cho tình hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ bằng hoạt động phong phú và hữu
hiệu của ông cho phong trào giải phóng dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới,
mà là thi sĩ Việt Nam đầu tiên ghi nhận bằng hình tượng nghệ thuật “cảnh ngộ
vốn giống nhau” của hai nhà yêu nước và cũng là hai dân tộc Việt - Ấn đã
khẳng định sâu sắc chân lý của thời đại về mối "giao cảm sâu xa đã sẵn có từ
trong im lặng” giữa những người bạn chiến đấu, dù ở muôn dặm xa xôi, chưa
từng gặp mặt” [117, 499].
Bài thơ Gửi Nê-ru không chỉ làm cảm động bạn đọc về tình bạn thâm
giao của hai người mà còn khẳng định một chân lý: trên đời này, trên thế giới
này thấu hiểu nhau như Bác Hồ với Nê-ru là một trong những điển hình của
các đại nhân, nó mãi mãi làm đẹp cho nền văn hóa chung của con người, cho
toàn thể nhân loại.
Như vậy, chuyến sang Trung Quốc của Hồ Chí Minh (với tư cách là đại
biểu Việt Nam độc lập Đồng Minh và Phân bộ phản xâm lược Quốc tế của
Việt Nam) tuy diễn ra không như mong muốn: mới sang đến nước bạn đã bị
bắt, bị giam giữ, bị giải đi hết nhà lao này đến nhà lao khác và mười ba huyện
thuộc tỉnh Quảng Tây đã làm cho thân thể hao mòn, gầy gò ốm yếu tưởng
chừng như không thể vượt qua được, không thể tiếp tục sống nổi. Nhưng với
ý chí và nghị lực phi thường, mặc dù bị chế độ nhà tù hành hạ đủ đường Bác
Hồ kính yêu của chúng ta vẫn toàn tâm, toàn ý dõi theo diễn biến của cách
mạng trong nước cũng như cách mạng của thế giới và nhiệm vụ quốc tế của
25
Copyright: Tài liệu đại học ©