BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HOÀNG THÚY LIỄU

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NÂNG
CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG QUẬN 3, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


2

NGHỆ AN - 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HOÀNG THÚY LIỄU

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NÂNG
CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG QUẬN 3, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
MINH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

lời chỉ dẫn, góp ý của các thầy giáo, cô giáo, ý kiến trao đổi của các đồng
nghiệp để luận văn có chất lượng và hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Nghệ An, ngày 20 tháng 05 năm 2013
Người thực hiện

Hoàng Thúy Liễu


4


MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN.......................................................................................................................3
MỤC LỤC.............................................................................................................................5
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT...............................................................7
MỞ ĐẦU...............................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài..................................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu...........................................................................................................2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu......................................................................................2
4. Giả thuyết khoa học.........................................................................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu.........................................................................................................3
6. Phạm vi nghiên cứu............................................................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu.....................................................................................................3
8. Những đóng góp mới của luận văn....................................................................................4
9. Luận văn bao gồm...........................................................................................................4
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG THPT.............5
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu..............................................................................................5
1.1.1. Ở nước ngoài................................................................................................................5

2.3.3. Công tác đánh giá, phân loại giáo viên...............................................................................52
2.3.4. Công tác quy hoạch, phát triển cơ cấu đội ngũ giáo viên.............................................54
2.3.5. Quản lý cơ sở vật chất và các phương tiện đảm b ảo đi ều kiện làm vi ệc cho giáo viên
..............................................................................................................................................56
2.3.6. Thực hiện chế độ, chính sách và công tác thi đua, khen thưởng, k ỷ lu ật...................57
2.4. Đánh giá chung về thực trạng........................................................................................57
2.4.1. Những thành tựu trong công tác nâng cao chất lượng đ ội ng ũ giáo viên trong nhà
trường THPT quận 3..........................................................................................................58
2.4.2. Những hạn chế.........................................................................................................59
2.4.3. Nguyên nhân.................................................................................................................63
Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NG Ũ GIÁO
VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG THPT QUẬN 3 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.............................67
3.1. Các nguyên tắc đề xuất giải pháp....................................................................................67
3.1.1. Đảm bảo tính khoa học............................................................................................67
3.1.2. Đảm bảo tính khả thi...............................................................................................67
3.1.3. Đảm bảo tính cần thiết............................................................................................68
3.2. Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên ở các tr ường THPT
quận 3 thành phố Hồ Chí Minh...........................................................................................68


7
3.2.1. Nâng cao nhận thức và tinh thần trách nhiệm cho đội ngũ giáo viên............................68
3.2.2. Xây dựng quy hoạch và tuyển chọn đội ngũ giáo viên.................................................72
3.2.3. Tổ chức công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội
ngũ giáo viên..........................................................................................................................76
3.2.4. Tăng cường công tác kiểm tra đánh giá chuyên môn nghiệp vụ..................................79
3.2.5. Đổi mới công tác thi đua - khen thưởng, nhân điển hình tiên tiến. ..............................84
3.2.6. Đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và quản lý việc sử dụng trang thiết bị dạy học.. 87
3.2.7. Nâng cao hiệu lực công tác quản lý hoạt động của các tổ chuyên môn.......................90
3.3. Thăm dò sự cần thiết và khả thi của các giải pháp........................................................94

Giáo viên chủ nhiệm

GV - CNV

Giáo viên - công nhân viên

HĐND

Hội đồng nhân dân

HS

Học sinh

HSG

Học sinh giỏi

NGLL

Ngoài giờ lên lớp

PCGDTH - CMC

Phổ cập giáo dục tiểu học - chống mù chữ

PHHS

Phụ huynh học sinh


1. Lý do chọn đề tài
Trong những năm qua nhằm thực hiện mục tiêu “Nâng cao dân trí, đào
tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước
trong giai đoạn mới, sự nghiệp giáo dục và đào tạo nước ta đã có sự phát triển
mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng, đạt được nhiều thành tựu quan trọng,
đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam XHCN. Trong
đó có sự đóng góp to lớn của đội ngũ nhà giáo qua các thời kì. “Ngành giáo
dục- đào tạo đã có bước phát triển khá. Quy mô giáo dục tiếp tục mở rộng và
trình độ dân trí được nâng lên rõ rệt. Đổi mới giáo dục đang được triển khai từ
giáo dục mầm non, phổ thông, dạy nghề, đến cao đẳng, đại học. Cở sở vật
chất của ngành được tăng cường” (NQ Đại hội X của Đảng).
Trong những năm qua ngành giáo dục đã có những thành tựu đáng kể,
“Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục không ngừng phát triển cả về
số lượng và chất lượng, đã có những đóng góp quan trọng cho sự nghiệp
giáo dục”. Về cơ bản đội ngũ nhà giáo có ý thức chính trị, phẩm chất đạo đức
nghề nghiệp tốt, hầu hết đều tận tụy với nghề, cần cù chịu khó, có tinh thần
trách nhiệm cao, sáng tạo và quyết tâm tự bồi dưỡng nâng cao năng lực để
đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Tuy nhiên, “Chất lượng giáo dục còn nhiều yếu
kém, khả năng chủ động, sáng tạo của học sinh, sinh viên ít được bồi dưỡng.
Chương trình, phương pháp giảng dạy và học tập còn lạc hậu, nặng nề chưa
thật phù hợp. Công tác quản lý giaó dục, đào tạo chậm đổi mới và nhiều bất
cập. Hiện tượng tiêu cực như bệnh thành tích, thiếu trung thực trong đánh giá,
trong học tập, tuyển sinh, thi cử, cấp bằng, học thêm, dạy thêm chậm được
khắc phục..” (NQ Đại hội X của Đảng). Đặc biệt một bộ phận giáo viên còn
yếu kém về kiến thức chuyên môn, phương pháp nghề nghiệp là nguyên nhân
cơ bản của những thiếu sót trên. Luật giáo dục năm 2005 quy định “Nhà giáo
giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục”.


2

3
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất và thực thi được các giải pháp quản lý có tính khoa học, có
tính khả thi thì sẽ góp phần nâng cao được chất lượng đội ngũ giáo viên ở các
trường THPT quận 3, thành phố Hồ Chí Minh.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận về công tác quản lý đội ngũ giáo viên ở các
trường THPT.
Đánh giá thực trạng việc quản lý đội ngũ giáo viên ở các trường THPT
quận 3, thành phố Hồ Chí Minh.
Đề xuất một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng ngũ giáo
viên ở các trường THPT quận 3, thành phố Hồ Chí Minh.
6. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và khảo sát tính cần thiết, khả thi
của các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên ở các
trường THPT quận 3, thành phố Hồ Chí Minh.
7. Phương pháp nghiên cứu
Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích, tổng hợp các tài liệu, các nghiên cứu có liên quan đến quản
lý hoạt động giáo dục.
Khái quát hoá các nhận định có liên quan đến hoạt động quản lý đội
ngũ giáo viên.
Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Bao gồm các phương pháp: quan sát, điều tra, khảo sát, thăm dò ý kiến,
tổng kết kinh nghiệm giáo dục.
Các phương pháp hỗ trợ khác
Thu thập thông tin.
Lấy ý kiến chuyên gia.
Tổng hợp xử lý thông tin.


lợi để mọi người có cơ hội học tập, học tập thường xuyên để kịp thời bổ sung
kiến thức và đổi mới phương pháp hoạt động để phù hợp với sự phát triển
kinh tế xã hội là phương châm hành động của các cấp quản lý giáo dục.
Năm 1988, Ấn Độ quyết định thành lập hàng loạt các trung tâm hoạt
động trong cả nước nhằm tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi người. Việc bồi
dưỡng giáo viên được tiến hành ở các trung tâm này và mang lại hiệu quả rất
thiết thực.
Năm 1998, tại hội nghị UNESCO tổ chức tại Nêpan về tổ chức quản lý
nhà trường đã khẳng định: “Xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên là vấn đề
cơ bản trong phát triển giáo dục”.
Các trường sư phạm ở Australia, New Zealand, Canada… đã thành lập
các cơ sở chuyên bồi dưỡng giáo viên để tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên
tham gia học tập.
Tại Pakistan, có chương trình bồi dưỡng về sư phạm do Nhà nước quy
định trong thời gian 3 tháng gồm các nội dung như giáo dục nghiệp vụ dạy
học, cơ sở tâm lý giáo dục, phương pháp nghiên cứu, đánh giá và nhận xét
học sinh… đối với đội ngũ giáo viên mới vào nghề chưa quá 3 năm.
Ở Philippin công tác nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên không tổ
chức trong năm mà tổ chức bồi dưỡng vào các khoá học trong thời gian học
sinh nghỉ hè. Hè thứ nhất bao gồm các nội dung môn học, nguyên tắc dạy
học, tâm lý học và đánh giá giáo dục; Hè thứ hai gồm các môn về quan hệ con


6
người, triết học giáo dục, nội dung và phương pháp giáo dục; Hè thứ ba gồm
nghiên cứu giáo dục, viết tài liệu trong giáo dục và Hè thứ tư gồm kiến thức
nâng cao, kĩ năng nhận xét, vấn đề lập kế hoạch giảng dạy, viết tài liệu giảng
dạy, sách giáo khoa, sách tham khảo.
Tại Nhật Bản việc bồi dưỡng và đào tại lại cho đội ngũ giáo viên
CBQL - GD là nhiệm vụ bắt buộc đối với người lao động sư phạm. Tuỳ theo

dụng sáng tạo phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, Người đã để lại
cho chúng ta nền tảng lý luận về: Vai trò của giáo dục, định hướng phát triển
giáo dục, vai trò của đội ngũ giáo viên, phương pháp lãnh đạo và quản lý…
Vào cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, xuất hiện những nhà nghiên cứu
kết hợp thực tiễn về giáo dục ở Việt Nam với những yếu tố hiện đại như Đặng
Quốc Bảo với “Về phạm trù nhà trường và nhiệm vụ phát triển nhà trường
trong bối cảnh hiện nay”, “Quản lý giáo dục - Nhiệm vụ và phương hướng” Nhà xuất bản Đại Học Hà Nội năm 1996, “Một số khái niệm về quản lý giáo
dục”, Hà Nội 1997; Nguyễn Văn Lê với “Khoa học quản lý”, 1994; Trần
Kiểm với “Khoa học quản lý giáo dục, một số vấn đề lý luận và thực tiễn”,
Nhà xuất bản Giáo dục, 2004; “Tiếp cận hiện đại trong quản lý giáo dục”,
Đại học Sư Phạm Hà Nội, 2006; “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý
giáo dục”, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2007; Phạm Khắc Chương “Lý luận
quản lý giáo dục - Đại cương”, Đại học Sư phạm Hà Nội, 1994; Bùi Minh
Hiền (chủ biên), Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo với “Quản lý giáo dục”, Đại
học Sư phạm Hà Nội, 2006....
Tại các trường đại học và các viện nghiên cứu đã có nhiều tài liệu viết
về đề tài quản lý chất lượng đội ngũ giáo viên. Trường Đại học Vinh, đã có
các công trình nghiên cứu của các tác giả như Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn
Ngọc Hợi, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Phạm Minh Hùng, Phó Giáo sư - Tiến sĩ
Thái Văn Thành…. Tại Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, năm 2006 tác giả
Nguyễn Lộc đã thực hiện đề tài “Những vấn đề lý luận cơ bản về phát triển
nguồn nhân lực ở Việt Nam”, năm 2004 tác giả Nguyễn Ngọc Hợi đã nghiên


8
cứu đề tài cấp Bộ “Các giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng đội ngũ nhà
giáo”; Tiến sĩ Nguyễn Xuân Mai với “Đào tạo giáo viên dạy nghề đáp ứng
yêu cầu xã hội” và “Đổi mới quản lý giáo dục đại học một số vấn đề cần
được quan tâm”, Tạp chí Giáo dục số 238, 240 tháng 5/2010...
Ngoài ra còn có một số luận văn khoa học quản lý giáo dục nghiên cứu

2. Tuyển dụng, quản lý nhà giáo, cán bộ, nhân viên; tham gia vào quá
trình điều động của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với nhà
giáo, cán bộ, nhân viên;
3. Tuyển sinh và quản lý người học;
4. Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực theo quy định của pháp luật;
5. Xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa;
6. Phối hợp với gia đình người học, tổ chức, cá nhân trong hoạt động
giáo dục;
7. Tổ chức cho nhà giáo, cán bộ, nhân viên và người học tham gia các
hoạt động xã hội;
8. Tự đánh giá chất lượng giáo dục và chịu sự kiểm định chất lượng giáo
dục của cơ quan có thẩm quyền kiểm định chất lượng giáo dục;” [33, tr. 41]
1.2.1.2. Trường THPT
Trường THPT nằm trong hệ thống giáo dục phổ thông, là một tổ chức sư
phạm - xã hội. Giáo dục trung học phổ thông được thực hiện trong ba năm học,
từ lớp mười đến lớp mười hai. [33, tr. 17]
Trường THPT được coi là trung tâm giáo dục, văn hóa, góp phần tích
cực vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của cộng đồng. Là một cấp học
chịu áp lực về nhu cầu học tiếp của THCS đang phổ cập cho trên 80% học
sinh ở độ tuổi 11 - 15, hoàn thành phổ cập THCS vào năm 2010 của cả nước,
chuẩn bị tham gia hoàn thành phổ cập THPT vào năm 2020.
Mục tiêu của giáo dục THPT là: “Giáo dục trung học phổ thông nhằm
giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ
sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ


10
thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân, để lựa chọn
hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi
vào cuộc sống lao động”. [33, tr. 18]

Thuật ngữ “Giáo viên” là một khái niệm được dùng rất phổ biến. Theo
cách gọi thông thường, giáo viên được hiểu là người làm nghề dạy học.
Theo Từ điển Giáo dục học: “Giáo viên là chức danh nghề nghiệp của
người dạy học trong các trường phổ thông, trường nghề và trường mầm non, đã tốt
nghiệp các trường sư phạm sơ cấp, trung cấp, cao đẳng, đại học hoặc sư phạm
mẫu giáo. Giáo viên là người truyền thụ toàn bộ các kiến thức và kỹ năng quy định
trong chương trình bộ môn của bậc học, cấp học” [52, tr. 70].
Tuy nhiên, ở nước ta bên cạnh danh từ “Giáo viên” đang tồn tại nhiều
thuật ngữ và danh hiệu khác được dùng để chỉ người làm công tác dạy học ở
các cấp bậc giáo dục, đào tạo khác nhau như cô nuôi dạy trẻ, giáo viên mẫu
giáo, giảng viên, cán bộ giảng dạy, nhà giáo...
Tại điều 70, Luật Giáo dục của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt
Nam năm 2005 đã đưa ra định nghĩa pháp lý đầy đủ về Nhà giáo và những
tiêu chuẩn của một Nhà giáo:
“1. Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà
trường hoặc các cơ sở giáo dục khác;
2. Nhà giáo phải có những tiêu chuẩn sau đây:
a. Phẩm chất, đạo đức tư cách tốt;
b. Đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ;
c. Đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp;
d. Lý lịch bản thân rõ ràng” [33, tr. 48].
Luật giáo dục cũng đã quy định rất cụ thể và tên gọi đối với từng đối
tượng Nhà giáo theo cấp, bậc giảng dạy và công tác. Nhà giáo dạy ở cơ sở
giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên.
Nhà giáo giảng dạy và công tác ở các cơ sở giáo dục đại học và sau đại học
gọi là giảng viên.


12
1.2.2.2. Giáo viên THPT

thần phấn đấu liên tục với động cơ trong sáng và tư duy sáng tạo; thực hành
cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
- Có lối sống hoà nhập với cộng đồng, phù hợp với bản sắc dân tộc và
thích ứng với sự tiến bộ của xã hội;
- Trang phục, trang sức khi thực hiện nhiệm vụ phải giản dị, gọn gàng,
lịch sự, phù hợp với nghề dạy học, không gây phản cảm và phân tán sự chú ý
của người học.
- Đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp cùng hoàn thành tốt nhiệm vụ [33, tr. 1-3].
• Nhiệm vụ của giáo viên
Trong Điều lệ trường trung học cơ sở, trung học phổ thông và
trường phổ thông có nhiều cấp học quy định nhiệm vụ của giáo viên
trường trung học.
Dạy học và giáo dục theo chương trình, kế hoạch giáo dục; soạn bài;
dạy thực hành thí nghiệm, kiểm tra, đánh giá theo quy định; vào sổ điểm, ghi
học bạ đầy đủ, lên lớp đúng giờ, quản lý học sinh trong các hoạt động giáo
dục do nhà trường tổ chức, tham gia các hoạt động của tổ chuyên môn;
Tham gia công tác phổ cập giáo dục ở địa phương;
Rèn luyện đạo đức, học tập văn hoá, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ
để nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và giáo dục;
Thực hiện Điều lệ nhà trường; thực hiện quyết định của Hiệu trưởng,
chịu sự kiểm tra của Hiệu trưởng và các cấp quản lý giáo dục;
Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật [33, tr. 15].
Nhiệm vụ của giáo viên thể hiện rõ nhất trong giờ dạy trên lớp của giáo
viên. Giờ dạy của giáo viên là tổng hòa của nhiều nhiệm vụ, trong đó nhiệm
vụ chuyển tải nội dung bài học là nhiệm vụ quan trọng nhất, chiếm nhiều thời
gian và tâm trí của giáo viên. “Để chuẩn bị một bài học, truớc hết người thầy
phải tự giải đáp cho mình câu hỏi “dạy cái gì cho học sinh ?”. Để làm được


14

15
Tác giả Trần Quốc Thành cho rằng: “quản lý là sự tác động có ý thức
của quản lý để chỉ huy, điều khiển hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và
hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý
phù hợp với quy luật khách quan” [23, tr. 1].
Xét nội hàm của khái niệm quản lý của tác giả vừa nêu trên, chúng ta
thấy rằng quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích có mục tiêu xác
định; quản lý có sự tác động của chủ thể quản lý, có sự chịu tác động và thực
hiện của khách thể quản lý; là sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải
phù hợp với quy luật khách quan. quản lý bao giờ cũng là quản lý con người.
Nói cách khác, đối tượng của khoa học quản lý là các quan hệ quản lý, tức là
quan hệ giữa người với người trong quản lý.
1.2.3.2. Quản lý giáo dục
Trên nền tảng của khoa học quản lý , xuất hiện nhiều hoạt động quản lý
chuyên ngành trong đó có QLGD. Các nhà nghiên cứu về lĩnh vực QLGD đưa
ra nhiều định nghĩa về QLGD Có thể nêu ra một số định nghĩa như sau:
Tác giả Nguyễn Gia Quý viết: “QLGD là sự tác động ý thức của chủ thể
quản lý đến khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục tới mục tiêu đã định,
trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật khách quan của hệ thống”.
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “QLGD là hệ thống những tác động
có mục đích, có kế hoạch, hợp quy hoạch của chủ thể quản lý (hệ giáo dục)
nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng,
thực hiện được các tính chất của nhà trường chủ nghĩa xã hội Việt Nam, mà
tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới
mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [38, tr. 35]
Từ nội hàm những định nghĩa trên, chúng tôi cho rằng QLGD là sự tác
động có ý thức, có mục đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm
đưa hoạt động của hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu quản lý một cách có
hiệu quả.