ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG ứ c CHẾ MỘT SÓ DÒNG TẾ BÀO UNG THƯ CỦA
CÁC PHÂN ĐOẠN TỪ củ CỦA LỎÀISTEPHANIA DIELSIANA Y.C.WU
' Nguyễn Thi Minh Trang

HDKH: ^ TS. Nguyễn Quốc Huy, ^ TS. Hoàng Thị Mỹ Nhung
‘ Lớp N1K65 - Trường Đại học Dược Hà Nội
^ Bộ môn Thực vật - Trường Đại học Dược Hà Nội
^ Khoa Sinh học - Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐH Quốc gia Hà Nội
Từ khóa: Stephania dieỉsiana Y. c. Wu, ức chế dòng tế bào ung thư.
Tóm tắt
Nghiên cứu đã đánh giá tác dụng ức chế sáu dòng tế bào ung thư của ba
phân đoạn SMỈ, SM2, SM3 phân lập từ dịch chiết củ Stephania dieỉsiana
Y.C.Wu, bao gồm tế bào ung thư cổ tử cung (Hela), tế bào ung thư biểu mô
cuống phổi và phế nang ở người (H358), tế bào ung thư buồng trứng (OVCAR8), tế bào ung thư dạ dày (N87), tế bào ung thư vú (MDA-MB-231), tế bào ung
thư gan (HepG2) và một dòng tể bào lành là tế bào thận ở phôi người (HEK293)
bằng phương pháp MTS. Kết quả thu được cho thấy phân đoạn SM2 có tác dụng
ức chế tốt trên cả sáu dòng tế bào ung thư và ức chế yếu hơn trên dòng tê bào
lành (HEK293), với IC 50 lần lư 0 là 22,84; 30,09; 12,21; 10,27; 18,24; 26,18;
48,12 ụ.g/ml, phân đoạn SMl có tác dụng yếu và phân đoạn SM3 không có tác
dụng trên các dòng tế bào ung thư.
Đặt vấn đề
Những năm gần đây, sổ lượng bệnh nhân mắc ung thư trên thế giới và Việt
Nam ngày càng gia tăng. Thực tế đó đòi hỏi cần phải tàng cưÒTTig nghiên cửu các
phương pháp cũng như các thuốc và hóa chất điều trị ung thư. Trong quá trình
nghiên cứu tác dụng của một sổ họp chất từ chi Stephania Lour, trên một số dòng
tế bào ung thư, Nguyễn Quốc Huy, Phạm Thanh Kỳ và Lê Mai Hương đã phát
hiện được tác dụng ức chế sự tăng trưởng tế bào ung thư của họp chất
oxostephanin được phân lập từ củ loài Stephania dielsiana Y.C.Wu trên các dòng
tế bào ung thư gan (HepG2), ung thư phổi (LU), ung thư màng tim (RD) [3].
Nhằm tiếp tục nghiên cứu tác dụng ức chế các dòng tế bào ung thư của củ loài
Stephania dielsiana Y.C.Wu và lựa chọn phân đoạn dịch chiết từ củ có tác dụng

Phương pháp nghiên cứu
Chiết xuất và phân đoạn dịch chiết từ loài Stephania dielsiana Y.C.Wu
Cân 500 g bột dược liệu, thấm ẩm bằng hỗn hợp dung môi methanol:acid
acetic 5% (3:2) tại pH 4-5, chiết với dung môi methano:acid acetic 5% (3:2) pH
4-5 bằng phương pháp ngấm kiệt. Dịch chiết được cất thu hồi dung môi rồi chiết
lần lượt với n-hexan, diclomethan, ethylacetat. Phần dịch chiết nước còn lại được
kiếm hóa bằng dung dịch amoniac đến pH 9-10 và được chiết lần lượt với
diclomethan, ethylacetat. cất thu hồi dung môi các phân đoạn n-hexan,
diclomethan, ethylacetat tại pH 4-5 và pH 9-10 ở 60°c [1,4].


Hình 1. Sắc ký đồ các phân đoạn thu được và chất chuẩn oxostephanin
(Thứ tự các vết từ trái sang phải lần lượt là là phân đoạn n-hexan, diclomethan,
ethylacetat ở pH 4-5 và 9-10, phân đoạn nước còn lại, oxostephanin)
Lựa chọn 3 phân đoạn để thử tác dụng ức chế các dòng tế bào ung thư:
phân đoạn SMl, SM2 và SM3.
Bảng 1. Khối lượng cắn thu được ở mỗi phân đoạn SMl, SM2, SM3
Khôi lượng căn (g)
Phân đoạn
0,28
n-hexan
SMl
Diclomethan (pH 4-5; pH 9-10)
SM2
1,64
Ehthyl acetat (pH 4-5; pH 9-10)
6,46
SM3
Nước
Stephania dielsiana Y.C.Wu

500

250

Taxol

30

3

0.3

10 0

50

25

3x10'

3x10’

2

3

10

5



t o g (S M Ỉ. us/iT d

MOA

Hep62

1

2
L o g {SM], u g /m l

A%

3

H

358

2

3

L o g [SNQ, u g /m l

•

SM2


2
3
4

N87

OVCAR

35.730
10.270
ND
0.450

174.100

MDAMB-231
ND
18.240
ND
0.500

-8
12.210
ND
0.040

HeLa

HepG2


lành cao hơn trên các dòng tế bào ung thư.
Quan sát đường cong tỷ lệ tế bào sống sót theo nồng độ của phân đoạn
SM2 và chất đối chứng dương Taxol ừ-ên bảy dòng tế bào thử nghiệm thấy khá
tưcmg đồng về hình dạng, chứng tỏ rằng phân đoạn SM2 có tác động điển hình
của một chất ức chế tăng trưởng tế bào ung thư.
A%

SM2

100-

A

»

V
o
*

50

1

T axol

A%

•
■


H358

•

N 78

0

Log (TaxoỊ], ug/ml

Hình 3. Đường cong tỷ lệ tê bào sông sót theo nông độ của ba phân đoạn và đôi
chứng dương Taxol ừên các dòng tế bào thử


Bàn iuận
Trong số ba phân đoạn, phân đoạn SM2 có tác dụng ức chế tế bào ung thư
mạnh nhất trên cả 6 dòng tế bào ung thư, trên tế bào lành SM2 cũng có tác dụng
ức chế nhưng ở mức độ thấp hon so với trên các dòng tế bào ung thư.
Theo tiêu chuẩn đánh giá của NCI (Viện Nghiên cứu Quốc gia về Ung
thư, Mỹ), các chất chiết tự nhiên dạng thô có IC50 dưới 100 Ịag/ml được coi là có
hoạt tính ức chế tế bào ung thư; dưới 20 Ịig/ml là có hoạt tính mạnh [5, 6 ], Các
giá trị IC50 của SM2 đều nằm trong giới hạn có độc tính với 6 dòng tế bào ung
thư, trong đó SM2 có hoạt tính mạnh với OVCAR-8 , MDA-MB-231 và N87.
SM1 có tác dụng trên ba dòng tế bào ung thư là HeLa, HepG2 và N87.
Kết luận
Phân đoạn SM2 có tác dụng ức chế tốt sự tăng trưởng của 6 dòng tế bào
ung thư N87, OVCAR-8 , MDA-MB-231, HeLa, HepG2, H358 với IC50 lần lượt
là 10.270; 12.210; 18.240; 22.840; 26.180; 30.090 ịig/ml
Phân đoạn SMl chỉ có tác dụng ức chế trên ba dòng tế bào ung thư N87,
HepG2, HeLa với IC50 tương ứng là 35.73; 87.2; 94.6 |xg/ml.