ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN MINH TUẤN
Tên đề tài:
KHẢO SÁT KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG CỦA CÁC BÊ
SINH RA TỪ ĐÀN BÒ H’MÔNG HẠT NHÂN NUÔI TẠI
HUYỆN PẮC NẶM, TỈNH BẮC KẠN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy
Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
Khoa: Chăn nuôi - Thú y
Khóa học: 2011 - 2015

Thái nguyên, năm 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN MINH TUẤN
Tên đề tài:
KHẢO SÁT KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG CỦA CÁC BÊ
SINH RA TỪ ĐÀN BÒ H’MÔNG HẠT NHÂN NUÔI TẠI
HUYỆN PẮC NẶM, TỈNH BẮC KẠN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy

ii

LỜI NÓI ĐẦU
Thực tập tốt nghiệp là nội dung cuối cùng trong chương trình đào tạo của
các trường đại học nói chung và Đại học Nông Lâm Thái Nguyên nói riêng.
Đây là khoảng thời gian quan trọng với mỗi sinh viên, là cơ hội để áp dụng
kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống. Đồng thời đây cũng là khoảng thời
gian quý báu để mỗi sinh viên học hỏi, thu thập mọi kiến thức, là hành trang
bước vào cuộc sống mới với công việc của mình.
Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, yêu cầu của cơ sở, được sự đồng ý
của Ban chủ nhiệm Khoa Chăn nuôi - Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái
Nguyên, được sự giúp đỡ của giảng viên hướng dẫn T.S Nguyễn Hưng Quang
em tiến hành nghiên cứu đề tài "Khảo sát khả năng sinh trưởng của các bê
sinh ra từ đàn bò H'Mông hạt nhân nuôi tại huyện Pắc Nặm, tỉnh Bắc Kạn "
Do thời gian và trình độ còn hạn chế, bước đầu còn bỡ ngỡ với công tác
nghiên cứu khoa học nên bản khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót, rất
mong được sự góp ý của Quý thầy cô và các bạn để bản khóa luận được hoàn
thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày

tháng

Sinh Viên

Nguyễn Minh Tuấn

năm 2015



Cộng tác viên

KL:

Khối lượng

VN:

Vòng ngực

DTC:

Dài thân chéo

CV:

Cao vây

CSDT:

Chỉ số dài thân

CSKL:

Chỉ số khối lượng

CSTM:

Chỉ số tròn mình

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn ...................................................................................... 3
PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU............................................................... 4
2.1. Cơ sở khoa học của đề tài .......................................................................... 4
2.1.1. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu sự di truyền các tính trạng ở bò .. 4
2.1.2. Đặc điểm sinh trưởng của bò .................................................................. 6
2.1.3. Đặc điểm sinh sản của bò ...................................................................... 14
2.2. Đặc điểm chung của giống bò H'Mông.................................................... 19
2.2.1. Nguồn gốc và phân loại......................................................................... 19
2.2.2. Ngoại hình ............................................................................................. 20
2.2.3. Một số đặc điểm về chăn nuôi bò H'Mông hiện nay ............................ 23
2.3. Điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội của huyện Pắc Nặm.......................... 24
2.3.1. Điều kiện tự nhiên ................................................................................. 24
2.3.2 Điều kiện kinh tế - xã hội ....................................................................... 28


vi

2.4. Tình hình phát triển chăn nuôi bò ở trong và ngoài nước........................ 35
2.4.1. Tình hình phát triển chăn nuôi bò ở nước ngoài ................................... 35
2.4.2. Tình hình phát triển chăn nuôi bò ở Việt Nam ..................................... 35
PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU ................................................................................................................ 37
3.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................... 37
3.2. Địa điểm nghiên cứu ................................................................................ 37
3.3. Nội dung nghiên cứu ................................................................................ 37
3.3.1. Đánh giá một số chỉ tiêu sinh trưởng của đàn bò H'Mông hạt nhân..... 37
3.3.2. Đánh giá khả năng sinh trưởng của các bê sinh ra từ đàn bò hạt nhân ......... 37
3.4. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................... 37
3.4.1. Quản lý đàn bò hạt nhân ....................................................................... 37
3.4.2. Theo dõi khả năng sinh trưởng phát triển của đàn bê sinh ra ............... 37

ban lãnh đạo cùng toàn bộ cán bộ công tác tại phòng Nông Nghiệp – huyện
Pắc Nặm – tỉnh Bắc Kạn đã tạo điều kiện giúp đỡ em hoàn thành khóa luận
tốt nghiệp này.

Thái Nguyên, ngày

tháng

năm 2015

Sinh Viên

Nguyễn Minh Tuấn


1

PHẦN 1
MỞ ĐẦU
1.1. Đặt vấn đề
Bò H’Mông (hay còn gọi là bò Mèo) là một giống bò quý, có năng suất
và chất lượng thịt cao được nuôi nhiều ở vùng núi cao các tỉnh Hà Giang, Bắc
Kạn, Cao Bằng
Giống bò H'Mông là vật nuôi phổ biến của đồng bào Mông và có nhiều
đặc điểm ưu việt, được người Mông chọn lọc, thuần dưỡng từ lâu đời. Bò đã
thích ứng với điều kiện sống trên vùng cao núi đá, khí hậu lạnh và khan hiếm
thức ăn, nước uống. Bò vàng vùng cao là vốn gen giống địa phương được đặt
tên theo người nuôi phổ biến là người H'Mông. Điều này hoàn toàn phù hợp
với quan điểm của FAO trong phân loại các giống vật nuôi hiện nay, đó là:
Một nhóm động vật ở một vùng địa lý nào đó có một số đặc điểm sinh học

Từ thực tế của chăn nuôi bò H’Mông hiện nay đang bị giảm về số
lượng và năng suất do việc chọn lọc, quản lý đàn bò chưa được chú trọng.
Vấn đề cần đặt ra trong thời điểm hiện nay là nhân giống thuần và khai thác
nguồn gen bò H’Mông để phát triển đàn bò cả về số lượng và chất lượng.
Từ những lý do trên, em tiến hành đề tài "Khảo sát khả năng sinh
trưởng của các bê sinh ra từ đàn bò H'Mông hạt nhân nuôi tại huyện Pắc
Nặm – tỉnh Bắc Kạn " nhằm góp phần vào việc chọn lọc, khai thác, phát
triển tốt nguồn gen vật nuôi quý của địa phương và Việt Nam.
1.2. Mục tiêu và yêu cầu đề tài
1.2.1 Mục tiêu đề tài
- Đánh giá được hiện trạng đàn bò H’Mông hạt nhân nuôi tại địa phương.
- Đánh giá được khả năng sinh trưởng thế hệ đời con của đàn bò hạt nhân.
1.2.2. Yêu cầu đề tài
- Đánh giá được khả năng sinh trưởng của đàn bê sinh ra từ đàn bò hạt nhân.


3

1.3. Ý nghĩa đề tài
1.3.1 Ý nghĩa khoa học
Đề tài xác định một số thông tin có giá trị khoa học bổ sung thêm
những hiểu biết về khả năng sinh trưởng thế hệ đời con của đàn bò hạt nhân
nhằm chọn lọc khai thác tốt nguồn gen bò hạt nhân.
1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn
Nắm bắt được khả năng sinh trưởng thế hệ đời con của đàn bò hạt nhân
từ đó giúp người chăn nuôi biết ảnh hưởng của đàn bò hạt nhân tới thế hệ đàn
con để có các biện pháp nâng cao chất lượng đàn con của đàn bò địa phương.


4


5

Tức là các định luật cơ bản về di truyền của Meldel (trích theo Trần
Đình Miên và Cs, 1994) [5]. Bộ phận di truyền liên quan tới các tính trạng số
lượng được gọi là di truyền học số lượng hoặc di truyền sinh trắc hay di
truyền thống kê.
Do đặc trưng của tính trạng số lượng nên phương pháp nghiên cứu di
truyền số lượng khác với phương pháp nghiên cứu di truyến chất lượng.
Đối tượng nghiên cứu không dừng lại ở mức độ cá thể mà phải mở
rộng ở mức độ quần thể bao gồm các nhóm cá thể.
Sự sai khác giữa các cá thể không thể chỉ là sự phân loại và phải có sự
đo lường từng cá thể.
Cơ sở di truyền tính trạng số lượng được thiết lập bởi các công trình
nghiên cứu của Fisher (1918); Wright 1926, Haldane 1932 (trích theo Nguyễn
Văn Thiện, 1995) [10], Đặng Vũ Bình (2002) [1]. Để giải thích sự di truyền
tính trạng số lượng Nilsson - Ehle (1908) (trích theo Nguyễn Văn Thiện,
1995) [10], Đặng Vũ Bình (2002) [1], đã đưa ra thuyết đa gen với nội dung
sau: tính trạng số lượng chịu tác động của nhiều cặp gen, phương thức di
truyền của các cặp gen này tuân theo các quy luật cơ bản của di truyền như:
Sự phân ly, tổ hợp và liên kết… Mỗi gen thường có tác dụng nhỏ đối với các
tính trạng kiểu hình, nhưng nhiều gen có giá trị cộng gộp lớn hơn. Tác dụng
của các gen khác nhau trên cùng một tính trạng có thể cộng gộp hoặc không
cộng gộp. Ngoài ra còn có thể có các kiểu tác động ức chế khác nhau giữa các
gen nằm ở các locus khác nhau.
Trong thực tế nếu biết được chính xác số lượng gen quyết định tính
trạng số lượng có thể đề ra các phương pháp trực tiếp nghiên cứu các tính
trạng số lượng đó.
Theo Morgan 1911, Wright 1933 (trích theo Phan Cự Nhân, 1977) [6],
quá trình hình thành tính trạng của gia súc không những chịu sự chi phối của

2.1.2.1. Khái niệm sinh trưởng
Theo Rouse (1982), Driesch (1990), thì sinh trưởng là sự tăng khối lượng
của cơ thể do các xoang và các tế bào trong cơ thể đều tăng (trích theo Trần
Đình Miên và Cs, 1992) [4].


7

Theo Lee (1988) sự sinh trưởng bao giờ cũng phải có các quá trình: tế bào
phân chia, tăng thể tích và các chất giữa tế bào, trong đó hai quá trình đầu là
quan trọng nhất. Gatner (1992) cho rằng quá trình sinh trưởng trước hết là kết
quả của phân chia tế bào, tăng thể tích của các tế bào tạo nên sự sống. Như vậy,
sự sinh trưởng của sinh vật phải thông qua ba quá trình: phân chia tế bào để tăng
số lượng tế bào; tăng thể tích tế bào; tăng thể tích giữa các tế bào (trích theo Trần
Đình Miên và Cs, 1992) [4].
Quá trình sinh trưởng gắn liền với quá trình phát triển của cơ thể đó là
sự hình thành các tổ chức, bộ phận mới, sự hoàn thiện tính chất và chức năng
của các bộ phận trong cơ thể, đó là sự phát triển toàn diện của cơ thể cả về
hình thái và chức năng trên cơ sở tính di truyền. Sinh trưởng là sự tăng thêm
về khối lượng, kích thước, thể tích của từng bộ phận hay của toàn bộ cơ thể
con vật (Đặng Vũ Bình, 2007) [2].
Như vậy, có thể định nghĩa: “Sinh trưởng là quá trình tích lũy các chất
hữu cơ do đồng hóa và dị hóa, là sự tăng chiều cao, chiều dài, bề ngang, khối
lượng của các bộ phận và toàn bộ cơ thể của con vật trên cơ sở tính di truyền có
từ đời trước” (Nguyễn Đức Hưng và Cs, 2008) [3].
2.1.2.2. Đặc điểm sinh trưởng, phát dục của bò
Cũng như các loài gia súc khác, sinh trưởng và phát dục của bò tuân
thủ theo các quy luật chung, đó là quy luật sinh trưởng và phát dục theo giai
đoạn, quy luật sinh trưởng và phát dục không đồng đều và quy luật sinh
trưởng và phát dục có tính chu kỳ.

kích thích bộ máy tiêu hoá phát triển và hoàn thiện dần.
+ Thời kỳ thành thục: được tính từ khi cai sữa đến khi con vật có
biểu hiện về tính dục. Thời kỳ này dài ngắn khác nhau tuỳ thuộc vào loài
và tính biệt. Đặc điểm của giai đoạn này là gia súc có tốc độ sinh trưởng
nhanh và dinh dưỡng tách khỏi mẹ.
+ Thời kỳ trưởng thành: ở thời kỳ này con vật đã phát triển hoàn
thiện, hoàn chỉnh về mọi mặt con vật có khả năng sinh sản và sản xuất cao
nhất, vì vậy người ta thường khai thác con vật ở thời kỳ này.


9

+ Thời kỳ già cỗi: được tính tiếp theo kỳ trưởng thành đến khi con
vật chết vì già, đặc điểm của giai đoạn này là khả năng sinh sản của gia súc
cái giảm dần rồi mất hẳn, con đực không bị mất nhưng cũng bị giảm sức
khoẻ và sức sản xuất. Thời kỳ này bắt đầu sớm hay muộn phụ thuộc vào
tuổi và điều kiện sống.
b. Quy luật sinh trưởng, phát dục không đồng đều
Sự phát triển của vật nuôi không phải là sự phóng to dần các cơ quan
bộ phận mà tuân theo quy luật sinh trưởng và phát dục không đồng đều.
Điều này được biểu hiện rõ rệt ở sự thay đổi về tốc độ phát triển của các bộ
phận theo độ tuổi: bộ phận này phát triển mạnh ở độ tuổi này thì độ tuổi
khác lại phát triển chậm. Chính sự phát triển không đồng đều của các bộ
phận theo tuổi như vậy đã tạo nên sự cân đối của cơ thể.
Biểu hiện rõ nhất của sự phát triển không đồng đều là sự tăng khối
lượng của cơ thể, tăng nhiều hay ít là sự cân bằng của các quá trình oxi hoá
trong trao đổi chất, có giữ được nhiều ở một nhịp độ nào đó hay không.
Đồng thời cũng do sự chăm sóc nuôi dưỡng tốt hay không. Sự phát triển
không đồng đều còn thể hiện ở thành phần hoá học của cơ thể gia súc. Ở bò
thời kỳ bào thai trong tháng thứ nhất tăng 600 lần, tháng thứ 9 tăng 1,5 lần,