Vấn đề phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em trong các lĩnh vực pháp luật

TS. Dơng Tuyết Miên *

B

o lc gia ỡnh l vn nhy cm v
nhc nhi i vi ngi dõn nhiu
nc trờn th gii. Theo iu tra ca d ỏn
UNFPA/SDC 48 nc trờn th gii thỡ cú
khong t 10% n 69% ph n c hi
cho bit h ó tng b chng hay bn tỡnh
hnh hung. Mt nghiờn cu khỏc ca T
chc y t th gii (WHO) c tin hnh
gn õy 10 nc cho thy 15-71% ph n
tng cú bn tỡnh ó b lm dng tỡnh dc v
thõn th.(1) Vit Nam hin nay, bo lc
gia ỡnh ang l vn núng ca xó hi.
Tuy nhiờn, khỏc vi cỏc vn núng khỏc
nh vn nn tham nhng, buụn lu, vn
bo lc gia ỡnh trong con mt ca nhiu
ngi dõn vn ch l chuyn ni b ca cỏc
gia ỡnh v cha thc s thu hỳt s quan
tõm mi ngnh, mi cp cng nh ụng o
ngi dõn. Thụng s v tỡnh hỡnh bo lc
gia ỡnh tuy cha cú s liu chớnh xỏc cp
quc gia nhng theo kt qu kho sỏt chn
mu 8 tnh thnh ca y ban cỏc vn
xó hi ca Quc hi, cú ti 23% gia ỡnh cú
hnh vi bo lc v th cht, 25% gia ỡnh
cú hnh vi bo lc v tinh thn, 30% cp v

phm danh d, nhõn phm;
c) Cụ lp, xua ui hoc gõy ỏp lc thng
xuyờn v tõm lớ gõy hu qu nghiờm trng;
d) Ngn cn vic thc hin quyn, ngha
v trong quan h gia ỡnh gia ụng, b v
* Ging viờn Khoa lut hỡnh s
Trng i hc Lut H Ni
53


Vấn đề phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em trong các lĩnh vực pháp luật

chỏu; gia cha, m v con; gia v v
chng; gia anh, ch, em vi nhau;
) Cng ộp quan h tỡnh dc;
e) Cng ộp to hụn; cng ộp kt hụn,
li hụn hoc cn tr hụn nhõn t nguyn,
tin b;
g) Chim ot, hu hoi, p phỏ hoc
cú hnh vi khỏc c ý lm h hng ti sn riờng
ca thnh viờn khỏc trong gia ỡnh hoc ti
sn chung ca cỏc thnh viờn gia ỡnh;
h) Cng ộp thnh viờn gia ỡnh lao
ng quỏ sc, úng gúp ti chớnh quỏ kh
nng ca h; kim soỏt thu nhp ca thnh
viờn gia ỡnh nhm to ra tỡnh trng ph
thuc v ti chớnh;
i) Cú hnh vi trỏi phỏp lut buc thnh
viờn gia ỡnh ra khi ch .
2. Hnh vi bo lc quy nh ti khon 1

12. Ti lon luõn (iu 150).
i vi cỏc ti núi trờn, nn nhõn cú th
l ngi bt kỡ nhng trong phm vi ca bi
vit, tỏc gi ch cp trng hp nn nhõn
ca hnh vi bo lc gia ỡnh l ph n v tr
em. Nh vy, di gúc lut hỡnh s, cỏc
hnh vi bo lc i vi ph n v tr em cú
th thuc 4 nhúm ti:
+ Hnh vi xõm phm tớnh mng, sc
khe i vi ph n v tr em phm cỏc ti:
Git ngi; bc t; c ý gõy thng tớch.
+ Hnh vi xõm phm danh d, nhõn
phm ca ph n v tr em phm cỏc ti:
Hip dõm; hip dõm tr em; cng dõm;
cng dõm tr em; dõm ụ vi tr em; lm
nhc ngi khỏc.
+ Hnh vi xõm phm quan h hụn nhõn,
gia ỡnh phm cỏc ti: Ngc ói nghiờm
trng cha, m, v chng, con chỏu, ngi cú
cụng nuụi dng mỡnh; cng ộp kt hụn,
cn tr hụn nhõn t nguyn, tin b; t chc
to hụn; lon luõn.
+ Hnh vi xõm phm ti sn ca ph n
v tr em phm cỏc ti hy hoi hoc c ý
lm h hng ti sn.
* i vi nhúm ti xõm phm tớnh
mng, sc khe
Trong nhúm ny, ti git ngi (iu 93
tạp chí luật học số 2/2009


Hin ti, c quan chc nng nc ta
cha thng kờ s nn nhõn b git thuc
trng hp bo lc gia ỡnh. Tuy nhiờn, thc
tin cho thy s v cú nn nhõn thuc trng
hp ny khụng phi l nh trờn thc t. Vớ
d, ngy 2/8/2008, Nguyn Vn Hng (sinh
nm 1964) trỳ ti khúm 3, th trn Vnh
Hng, huyn Vnh Hng, Long An, sau khi
ỏnh p v dó man ó dựng dao git cht
v l Nh Th Búng (sinh nm 1962) v 2
tạp chí luật học số 2/2009

con nh ca mỡnh (chỏu ln 7 tui v chỏu
bộ 4 tui). Trng hp ny, ngi phm ti
ó cú hnh vi ỏnh p, xõm hi tớnh mng
m nn nhõn l ph n v tr em.
Bờn cnh ti git ngi, hnh vi xõm
phm tớnh mng ph n v tr em cũn phm
ti bc t (iu 100 BLHS), vi ti danh
ny ngi phm ti cú hnh vi "i x tn
ỏc, thng xuyờn c hip, ngc ói, lm
nhc ngi l thuc mỡnh lm ngi ú t
sỏt". Trng hp ny, gia ngi phm ti
v nn nhõn cú mi quan h l thuc nh l
thuc v hụn nhõn gia ỡnh; l thuc v tớn
ngng, tụn giỏo; l thuc v cụng tỏc
trong ú nn nhõn l ngi b l thuc. Thc
t cho thy nn nhõn ca ti bc t a phn
l ph n v tr em cú quan h v hụn nhõn
hoc gia ỡnh i vi ngi phm ti. Hnh

sỏng ngy mựng 4 tt, ch Thanh ut c treo
c t vn. Cn c vo iu 100 BLHS, Hi
ng xột x tuyờn pht Nguyn ỡnh S 30
thỏng tự giam v ti bc t.(4)
Hnh vi phm ti cú tớnh nguy him thp
nht trong nhúm ti xõm phm tớnh mng,
sc khe i vi ph n v tr em l ti c ý
gõy thng tớch hoc gõy tn hi cho sc
kho ca ngi khỏc (iu 104). Vi ti
danh ny, ngi phm ti cú hnh vi c ý
gõy thng tớch hoc gõy tn hi cho sc
khe ca nn nhõn, hnh vi phm ti ó xõm
phm quyn c bo v v sc khe ca
con ngi (trong ú cú nn nhõn l ph n
v tr em). Li ca ngi phm ti cú th l
c ý trc tip hoc c ý giỏn tip. V ng
li x lớ, B lut hỡnh s hin hnh quy nh
4 khung hỡnh pht vi mc x lớ khỏc nhau.
Khung 1 (khung c bn) ỏp dng cho trng
hp ngi phm ti c ý gõy thng tớch cho
nn nhõn vi t l thng tt t 11% n
30% hoc tuy t l thng tt ca nn nhõn
di 11% nhng ngi phm ti li tho
món mt trong cỏc tỡnh tit t im a n
im k ca khon 1 nh: Dựng hung khớ
nguy him hoc dựng th on gõy nguy hi
cho nhiu ngi, gõy c tt nh cho nn
nhõn, phm ti nhiu ln i vi cựng mt
ngi hoc i vi nhiu ngi, phm ti
i vi tr em, ph n cú thai, ngi gi yu,

tớch trờn thc t chim t l cao hn. Tuy
nhiờn, s v m nn nhõn l v hoc con
dỏm t cỏo hnh vi gõy thng tớch ca
ngi chng (hoc cha, anh trai hoc h
hng nh chng) i vi mỡnh li chim t l
thp hay núi cỏch khỏc t l ti phm n i
vi trng hp ny khỏ cao do tõm lớ ngi
trong nh mun gi kớn mi chuyn hoc do
tõm lớ theo kiu xu chng h ai nờn nhiu
v vic khụng c a ra ỏnh sỏng hoc cú
tạp chí luật học số 2/2009


Vấn đề phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em trong các lĩnh vực pháp luật

trng hp do b e da nờn nn nhõn s
khụng dỏm t cỏo. Ch n khi s vic quỏ
trm trng thỡ hnh vi phm ti mi b ngn
chn. Vớ d, v tờn Nguyn Cụng Chớnh, trỳ
ti Cao H, Hoi c (H Tõy). Tờn Chớnh
thng xuyờn cú hnh vi c ý gõy thng
tớch v lm nhc nn nhõn l v - ch Trnh
Th t. Khi k li s vic hói hựng gn õy
nht, ch t vn cũn rựng mỡnh: "Anh ta tỳm
túc tụi, dỳi u tụi vo ng gch, sau ú v
ly gch nn ti tp lờn ngi tụi. Ri anh ta
lụi tụi vo sõn ly chy p chú phang vo
ựi, vo lng, dựng dõy thng buc vo tay
tụi bo git cho góy nt. Cha h, Chớnh
m ca chung nht chú cha tht, ri va

57


Vấn đề phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em trong các lĩnh vực pháp luật

hnh vi phm ti cao hn hn so vi trng
hp quy nh khung 2. Trng hp ny,
ngi phm ti tho món mt trong cỏc tỡnh
tit sau: a) Gõy tn hi cho sc kho ca nn
nhõn m t l thng tt t 61% tr lờn; b)
Bit mỡnh b nhim HIV m vn phm ti; c)
Lm nn nhõn cht hoc t sỏt. Khung 4 ỏp
dng cho trng hp ngi phm ti ó xõm
phm nn nhõn tui cha thnh niờn t
16 tui n di 18 tui. Theo khung 4,
ngi phm ti b pht tự t 5 nm n 10
nm. Ngoi ra, ngi phm ti cũn cú th b
ỏp dng hỡnh pht b sung cm m nhim
chc v, cm hnh ngh hoc lm cụng vic
nht nh t mt nm n 5 nm. i vi
ti hip dõm tr em, iu 112 BLHS quy
nh ng li x lớ nghiờm khc hn so
vi ti hip dõm. Khung c bn, ngi
phm ti b x pht t 7 nm n 15 nm.
c bit iu lut ny cú hai khung hỡnh
pht u quy nh mc ỏn rt nghiờm khc
l tự 20 nm, tự chung thõn hoc t hỡnh
(khung 3, 4 iu 112).
i vi ti cng dõm, ti cng dõm
tr em, theo quy nh ca B lut hỡnh s

nh t mt nm n 5 nm.
i vi ti dõm ụ vi tr em (iu 116
BLHS), ngi phm ti cú cỏc hnh vi liờn
quan n tỡnh dc nhng khụng cú hnh vi
giao cu vi tr em nh hnh vi s mú vo
b phn sinh dc ca tr em, bt tr em s
mú vo b phn sinh dc ca mỡnh, c ý phụ
din b phn sinh dc ca mỡnh cho tr em
nhỡn thy... Ngi phm ti phi l ngi ó
thnh niờn (ch th c bit). Hnh vi dõm ụ
vi tr em xõm phm n s phỏt trin lnh
mnh ca tr em v c vt cht v tinh thn,
li ca ngi phm ti l c ý. iu 116 quy
nh 4 khung hỡnh pht. Hỡnh pht ỏp dng
i vi ngi phm ti l pht tự vi cỏc
mc x lớ khỏc nhau theo quy nh ca tng
khung hỡnh pht. Khung c bn ỏp dng cho
trng hp phm ti khụng cú cỏc tỡnh tit
tng nng, ngi phm ti b pht tự t 6
thỏng n 3 nm. Khung tng nng th nht
tạp chí luật học số 2/2009


Vấn đề phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em trong các lĩnh vực pháp luật

(khung 2), ngi phm ti b pht tự t 3
nm n 7 nm ỏp dng cho trng hp
phm ti tho món mt trong cỏc tỡnh tit: a)
Phm ti nhiu ln; b) i vi tr em; c) i
vi tr em m ngi phm ti cú trỏch nhim

dng hỡnh pht b sung l cm m nhim
tạp chí luật học số 2/2009

chc v, cm hnh ngh hoc cụng vic nht
nh t 1 nm n 5 nm. Thc t cho thy
rt nhiu trng hp ngi chng cú hnh vi
lm nhc v mỡnh nhng do nhiu nguyờn
nhõn khỏc nhau, ngi v khụng dỏm t cỏo.
Ch n khi hnh vi lm nhc gõy hu qu
nng n cho ngi v thỡ khi ú s vic mi
b phỏt hin v ngn chn. Vớ d, tờn Phm
Vn Truyn B Ra, Vng Tu do ghen
tuụng vụ c thng xuyờn chi bi, xỳc
phm v. Khi gi in v nh khụng gp v,
y ó t ni lm vic v nh lm nhc v
bng vic lt qun ỏo v, dựng dao lam,
khúa ca h lờn bp ga cho núng, ri gớ vo
mỏ trỏi, vai v c vựng kớn, gõy bng nng
cho ch Nguyn Th Lan l v ca mỡnh.(8)
Trong v ỏn ny, tờn Truyn khụng ch
phm ti c ý gõy thng tớch m cũn phm
ti lm nhc ngi khỏc.
* Nhúm ti xõm phm quan h hụn nhõn,
gia ỡnh
Ti phm in hỡnh cho nhúm ti ny l
ti ngc ói hoc hnh h ụng b, cha m,
v chng, con chỏu, ngi cú cụng nuụi
dng mỡnh (iu 151 BLHS). Theo iu
151 thỡ nn nhõn ca ti phm khỏ rng, tuy
nhiờn, theo phm vi ca bi vit thỡ nn nhõn

nh. Vic n ung ca b c 82 tui rt tht
thng do con trai khụng quan tõm. S vic
kộo di gn mt nm gõy bt bỡnh trong d
lun. Hng ngy, nhng ngi hng xúm
nghe b Nhc kờu la, than úi ó mua thc
n, chỏo, bỏnh mỡ, nc ung ri ct vo
cnh cõy nh cn cõu, chuyn vo tn tay
b. Ging ng ca b nm gia hai vỏch
ngn b ngang khụng y 1 một, cỏch nh v
sinh v nh tm mt vỏch nh, rt cht chi
v núng nc.(9)
i vi ti cng ộp kt hụn, cn tr hụn
nhõn t nguyn, tin b (iu 146 BLHS),
ngi phm ti cú hnh vi: cng ộp ngi
khỏc kt hụn trỏi vi s t nguyn ca h,
cn tr ngi khỏc kt hụn hoc duy trỡ
quan h hụn nhõn t nguyn, tin b bng
cỏch hnh h, ngc ói, uy hip tinh thn,
yờu sỏch ca ci hoc bng th on khỏc.
Nh vy, hnh vi phm ti ó xõm phm
nguyờn tc c bn ca lut hụn nhõn - gia
ỡnh, ú l nguyờn tc hụn nhõn t nguyn,
60

tin b, lm phỏ v hnh phỳc ca gia ỡnh,
con cỏi. Ngi phm ti thụng thng l
ngi cú quyn uy trong gia ỡnh ca nn
nhõn nh b m, ngi nuụi dng. Tuy
nhiờn, trong phm vi bi vit, ngi phm
ti õy chỳng ta hiu l ngi chng,

nng khụi phc li c.
tạp chí luật học số 2/2009


Vấn đề phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em trong các lĩnh vực pháp luật

Hnh vi hu hoi hoc c ý lm h hng
ti sn b coi l ti phm v phi chu trỏch
nhim hỡnh s nu gõy thit hi t nm trm
nghỡn ng tr lờn hoc tuy di nm trm
nghỡn ng nhng gõy hu qu nghiờm trng
hoc ó b x pht hnh chớnh v hnh vi
ny hoc ó b kt ỏn v ti ny, cha c
xoỏ ỏn tớch m cũn vi phm.
iu lut quy nh 5 khung hỡnh pht.
Khung th nht - khung c bn, ngi phm
ti b pht ci to khụng giam gi n 3 nm
hoc pht tự t 6 thỏng n 3 nm. Khung 2,
3, 4 l cỏc khung tng nng. Hỡnh pht
nghiờm khc nht m ngi phm ti cú th
phi chp hnh l tự chung thõn. Ngoi ra,
ngi phm ti cũn cú th b ỏp dng hỡnh
pht b sung l pht tin t 10 triu ng
n 100 triu ng, cm m nhim chc v,
cm hnh ngh hoc lm cụng vic nht nh
t 1 nm n 5 nm.
Thc tin cho thy hnh vi bo lc gia
ỡnh liờn quan n ti ny thng xy ra khi
ngi chng (hoc con trai) khụng chu lao
ng tham gia gỏnh vỏc trỏch nhim gia ỡnh

(1).Xem: http://www.gdtd.com.vn/gdtdroot/2008-077/
bai05.htm
(2).Xem: http://www.sggp.org.vn/xahoi/2007/12/135259/
(3).Xem: http://www.giadinh.net.vn-baolucgiadinh
(4).Xem: www.nghean.gov.vn/cana/ ngy 15/9/2008
(5).Xem bi m nh kinh hong ca ngi v b
nht trong ci chú, websile http://www.vtc.vn ngy
15/9/2008.
(6) Cỏc ti liu cng nh vn bn ca Vit Nam u
khụng gii thớch v lớ do ti sao lut khụng coi ngi
chng l ch th ca ti hip dõm. Tuy nhiờn, cỏc ti
liu nc ngoi m tỏc gi cú iu kin nghiờn cu
u gii thớch: do õy l quan h hụn nhõn hp phỏp,
t nguyn ca hai bờn nam n, do vy lut phỏp
khụng coi ngi chng phm ti hip dõm nu ngi
v khụng thun tỡnh giao cu. Xem bi: Cỏc ti
phm tỡnh dc trong lut hỡnh s Vit Nam ca tỏc
gi ng trờn Tp chớ lut hc s 6/1998.
(7). Nu nn nhõn di 13 tui, ngi phm ti s
phm ti hip dõm tr em.
(8).Xem: Lm nhc v vỡ ghen, websile
http://www.vnexpress.net
(9).Xem: http://www.Vietbao.vn ch nht ngy
14/12/2003.
(10).Xem: http://www.Bao ngay.com ngy 3/8/2008.
61