đặc san về luật đất đai năm 2003

ThS. Hoàng Văn Sao *



t nc ta ang trong tin trỡnh i
mi v phỏt trin cựng vi s a dng
húa ca nn kinh t th trng. bt kỡ
õu, dự thnh ph hay tnh l, s phỏt trin
ca nụng, cụng, lõm nghip cng u an
xen nhau. Theo ú, tc ụ th hoỏ khp
ni ngy mt tng nhanh. Do ú, vn
qun lớ, s dng t ai ó v ang l vn
núng bng v rt phc tp, ũi hi Nh
nc, xó hi v mi cụng dõn u phi ý
thc y v trỏch nhim ca mỡnh i
vi vic xõy dng v chp hnh nhng quy
nh ca phỏp lut v t ai, khng
nh nguyờn tc ca Hin phỏp ó nờu l
t ai thuc s hu ton dõn.
Mt trong nhng gii phỏp Nh
nc, xó hi v mi cụng dõn ý thc c
trỏch nhim núi trờn nhm thc hin Ngh
quyt Hi ngh ln th 7 Ban chp hnh
trung ng ng khoỏ IX v tip tc i
mi chớnh sỏch, phỏp lut v t ai trong
thi kỡ y mnh cụng nghip hoỏ - hin
i hoỏ t nc l s ra i ca Lut t
ai nm 2003 (c Quc hi khoỏ IX, kỡ
hp th 4 thụng qua ngy 26/11/2003 v

nhng nhm thu li bt chớnh. Nhng
hnh vi ú ó v ang lm súi mũn o c
xó hi v xõm hi k cng phộp nc.

* Ging viờn chớnh Khoa hnh chớnh - nh nc
Trng i hc lut H Ni

Tạp chí luật học


®Æc san vÒ luËt ®Êt ®ai n¨m 2003

Để góp phần củng cố và duy trì kỉ
cương pháp luật trong quản lí và sử dụng
đất đai thì việc phát hiện kịp thời và xử lí
nghiêm minh mọi vi phạm hành chính phải
luôn được coi trọng. Nhiệm vụ này phải
được coi là một trong những nhiệm vụ
quan trọng hàng đầu của Nhà nước, của xã
hội trong tình hình hiện nay.
Xử lí vi phạm hành chính trong quản lí,
sử dụng đất đai là vấn đề bức xúc nhưng
lâu dài, không chỉ ở những đô thị lớn mà ở
hầu hết mọi nơi trên lãnh thổ nước ta. Từ
khi Chính phủ ban hành Nghị định số 04/CP
ngày 10/01/1997, các nhà chức trách có
thẩm quyền đã có trong tay phương tiện
pháp lí tương đối cụ thể để xử lí nhiều
trường hợp vi phạm quản lí và sử dụng đất
đai. Nhưng trước tình hình phát triển của

hành chính.(1) Nói cách khác, xử lí vi phạm
hành chính trong lĩnh vực đất đai là hoạt
động của những chủ thể có thẩm quyền
nhằm thực hiện nguyên tắc xử lí “đúng
người, đúng hành vi, đúng pháp luật”. Đây
cũng được coi là hoạt động áp dụng pháp
luật nhằm bảo vệ và duy trì trật tự của Nhà
nước trong lĩnh vực quản lí và sử dụng đất
đai. Cố nhiên, trong từng trường hợp cụ
thể, đối với từng đối tượng vi phạm cụ thể,
việc xác định trách nhiệm pháp lí có khác
nhau.
Theo quy định của Luật đất đai năm
2003, hành vi vi phạm hành chính trong
quản lí, sử dụng đất đai, tập trung ở 3
nhóm sau đây:
- Hành vi lấn, chiếm đất đai, không sử
dụng đất hoặc sử dụng không đúng mục
đích, chuyển mục đích sử dụng đất trái phép,
huỷ hoại đất, không thực hiện hoặc thực hiện
không đầy đủ các nghĩa vụ tài chính, các thủ
tục hành chính, các quyết định của Nhà nước
trong quản lí đất đai; chuyển quyền sử dụng
đất trái phép hoặc các hành vi khác vi phạm
pháp luật về đất đai;
- Hành vi của tổ chức được Nhà nước
53


đặc san về luật đất đai năm 2003

dng t; t chc kinh t nhn chuyn
quyn s dng t;
- H gia ỡnh, cỏ nhõn trong nc c
Nh nc giao t, cho thuờ t hoc cụng
nhn quyn s dng t, nhn chuyn
54

quyn s dng t;
- Cng ng dõn c gm cng ng
ngi Vit Nam sinh sng trờn cựng a
bn thụn, lng, p, bn, buụn, phum, súc v
cỏc im dõn c tng t cú cựng phong
tc, tp quỏn hoc cú chung dũng h c
Nh nc giao t hoc cụng nhn quyn
s dng t;
- C s tụn giỏo gm chựa, nh th,
thỏnh tht, thỏnh ng, tu vin, trng
o to riờng ca tụn giỏo, tr s ca t
chc tụn giỏo v cỏc c s khỏc ca tụn
giỏo c Nh nc cụng nhn quyn s
dng t hoc giao t;
- T chc nc ngoi cú chc nng
ngoi giao c Chớnh ph Vit Nam tha
nhn; c quan i din ca t chc thuc
Liờn hp quc, c quan hoc t chc liờn
chớnh ph, c quan i din ca t chc
liờn chớnh ph c Nh nc Vit Nam
cho thuờ t;
- Ngi Vit Nam nh c nc
ngoi v u t, hot ng vn hoỏ, khoa

là rất cần thiết trong nội dung của nghị
định xử lí vi phạm hành chính mới.
Nguyên tắc xử lí cũng là một trong
những nội dung và yêu cầu cần thiết của
nghị định mới. Việc xử lí vi phạm hành
chính trong quản lí và sử dụng đất đai
trước hết phải tuân thủ những nguyên tắc
mà Pháp lệnh xử lí vi phạm hành chính đã
đề ra như nguyên tắc xác định thẩm quyền
xử lí giữa uỷ ban nhân dân và cơ quan
thanh tra chuyên ngành (Điều 42); nguyên
tắc áp dụng biện pháp cưỡng chế (Điều 66,
67); nguyên tắc xử lí vi phạm hành chính
(Điều 3), ở đó nhấn mạnh mọi vi phạm
hành chính phải được phát hiện kịp thời và
phải bị đình chỉ ngay cũng như việc xử lí
vi phạm hành chính phải được tiến hành
nhanh chóng, công khai, triệt để với
phương châm lấy phòng ngừa, giáo dục
làm chính, mở rộng dân chủ để “dân biết,
dân bàn, dân kiểm tra”; nguyên tắc thời
hiệu (Điều 10). Trên cơ sở những nguyên
tắc chung ấy, cần chú trọng những nguyên
tắc đặc thù khi xây dựng nghị định mới về
T¹p chÝ luËt häc

xử lí vi phạm hành chính trong quản lí, sử
dụng đất đai như nguyên tắc áp dụng các
biện pháp bồi thường (cơ chế bồi thường
theo Điều 140, 142 của Luật đất đai sẽ như

vi phạm. Vấn đề này cần được tiếp tục
nghiên cứu, nhanh chóng sửa đổi, bổ sung
55


®Æc san vÒ luËt ®Êt ®ai n¨m 2003

hoặc phải ban hành nghị định mới thay thế
Nghị định số 04/CP của Chính phủ nay đã
lạc hậu.
Về thẩm quyền xử lí vi phạm hành
chính trong quản lí và sử dụng đất đai, cần
phân biệt rạch ròi phạm vi thẩm quyền
giữa uỷ ban nhân dân các cấp với cơ quan
thanh tra chuyên ngành, nhất là thanh tra
chuyên ngành địa chính để khắc phục sự
chồng chéo và cá thể hoá trách nhiệm của
những chủ thể có thẩm quyền đồng thời
phải tăng cường công tác kiểm tra, thanh
tra để sớm phát hiện những vi phạm và
những tranh chấp trong lĩnh vực đất đai.
Thực tế cho thấy có trường hợp người vi
phạm phải chứng kiến hai cách giải quyết
mâu thuẫn nhau của hai chủ thể khác nhau
về một trường hợp cụ thể. Hai cách giải
quyết khác nhau đó xuất phát từ hai lí do
sau: Thứ nhất, khái niệm “thụ lí đầu tiên”
là khái niệm trừu tượng, không dễ hiểu đối
với những nhà chức trách ở xã, phường, thị
trấn; thứ hai, việc sử dụng tiền được trích

của Điều 42 mà phải diễn đạt cụ thể, chi
tiết và rõ ràng hơn để bảo đảm pháp chế,
củng cố đạo đức công vụ của công chức,
viên chức để họ thực sự là “công bộc của
nhân dân” và tất nhiên không thể thiếu
những biện pháp xử lí nghiêm minh đối
với những hành vi đã được quy định ở
Điều 141, 142 Luật đất đai.
Hiện nay, đối với những người quản lí
đất đai, trong nhiều trường hợp họ đồng
thời là người sử dụng đất hoặc là người
thân (vợ, chồng, bố, mẹ, con…) của người
sử dụng đất nên không tránh khỏi việc giải
quyết thiếu khách quan, mất dân chủ, họ
tìm cách lách luật, thậm chí vi phạm pháp
luật để đạt mục đích. Vì thế, khi xây dựng
nghị định mới cần nhấn mạnh cơ chế giải
quyết khách quan (trường hợp nào người
có thẩm quyền xử lí vi phạm hành chính
T¹p chÝ luËt häc


®Æc san vÒ luËt ®Êt ®ai n¨m 2003

hoặc người quản lí đất bị thay đổi hoặc
phải từ chối tiến hành nhiệm vụ), những
chế tài nghiêm khắc cùng với thủ tục kiểm
tra gọn nhẹ và việc giải quyết khiếu, tố của
dân kịp thời và dứt điểm.
Vì lí do trên, những nội dung của Điều 42


nhiệm của chủ tịch uỷ ban nhân dân các cấp
trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lí vi
phạm pháp luật về quản lí và sử dụng đất đai.
Như thế, phải chăng ngoài hội đồng nhân dân
(khoản 3 Điều 7), pháp luật nên quy định rõ
hơn quyền của Mặt trận tổ quốc Việt Nam và
các thành viên của nó cũng như trách nhiệm
của mỗi công dân không chỉ có quyền giám
sát việc quản lí, sử dụng đất đai mà còn có
quyền giám sát, kiểm tra việc xử lí vi phạm
pháp luật nói chung và vi phạm hành chính
nói riêng của các chủ thể có thẩm quyền xử
lí, trong đó có uỷ ban nhân dân.
Việc giám sát, kiểm tra phải được tiến
hành thường xuyên, liên tục. Hàng tháng,
hàng quý nên có sự đánh giá, phê và tự phê
đối với nhà chức trách để tăng cường dân
chủ và cũng là điều kiện để nâng cao ý
thức làm chủ của dân. Việc giám sát, kiểm
tra phải được thực hiện bởi nhiều phương
tiện khác nhau, kể cả bằng dư luận xã hội.
Việc xử lí vi phạm hành chính trong
quản lí, sử dụng đất đai không chỉ là quyền
và trách nhiệm của uỷ ban nhân dân các
cấp và cơ quan thanh tra địa chính mà còn
là nhiệm vụ của thủ trưởng, công chức,
viên chức cơ quan đó cũng như hành vi
tham gia quản lí của xã hội và mỗi công
dân chúng ta./.