I.Giới thiệu vấn đề:
Trong cuộc đời và sự nghiệp của chủ tịch Hồ Chí Minh, khát vọng cháy
bỏng lớn nhất của người là làm sao giành độc lập cho dân tộc, đem lại hạnh phúc,
tự do cho muôn dân : “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho
nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có
cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”. Khát vọng và lý tưởng ấy đã thôi thúc,
quán xuyến mọi suy nghĩ, hành động trong suốt cuộc đời cách mạng của người. Vì
thế, ngay cả trong vấn đề xây dựng nhà nước, người luôn muốn xây dựng một nhà
nước của dân, do dân, vì dân. Để hiều thêm về vấn đề này, em xin trình bày bài
luận: Phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì
dân.
II.Giải quyết vấn đề:
II.1.Cơ sở hình thành:
a, Cơ sở lý luận:
Trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã tích lũy
được biết bao kinh nghiệm quý báu về xây dựng nhà nước, được phản ánh trong
các bộ sử lớn của dân tộc như: “ Đại việt sử ký toàn thư”, “Lịch triều hiến chương
loạn chí”… Kinh nghiệm trị nước cũng được ghi lại trong các bộ luật nổi tiếng
như: “Hình thư, quốc triều hình luật, bộ luật hồng đức…”
Những yếu tố tích cực của nhà nước thân nhân thời kỳ phong kiến hưng
thịnh trong lịch sử dân tộc “nước lấy dân làm gốc”, tiếp thu nho giáo… là những
hành trang đầu tiên mà Hồ Chí Minh mang theo trên con đường cứu quốc và tìm
kiếm một mô hình nhà nước tiến bộ cho đất nước sau khi giành độc lập.
b, Cơ sở thực tiễn:
Năm 1919, Nguyễn Ái Quốc gửi đến hội nghị vecxay bản “yêu sách của
nhân dân an nam” đòi các quyền tự do tối thiểu cho dân tộc mình. Đây là văn kiện
pháp lý đầu tiên đặt vấn đề kết hợp khăng khít quyền tự quyết của dân tộc với các
quyền tự do, dân chủ của nhân dân, kết hợp chặt chẽ quyền dân tộc và quyền con
người.





nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, trai gái, giàu nghèo, giai cấp, tôn
giáo”.
- Quyền lực trong nước là của toàn thể nhân dân, theo Hồ Chí Minh, phải
được thể hiện ở chỗ:
+ “Dân làm chủ và dân là chủ”. Dân có quyền làm bất cứ việc gì mà pháp
luật không cấm, đông thời có nghĩa vụ tuân theo pháp luật.
+ “Những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra nhân dân phúc
quyết” (Điều 32- Hiến pháp 1946)
+ Sauk hi giành được chính quyền, dân ủy quyền cho các đại diện do minh
bầu ra. Đồng thời, dân có quyền bãi miễn đại biểu quốc hội, đai biểu hội đồng
nhân dân nếu những đại biểu ấy tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân
dân.
-Yêu cầu đối với nhà nước của dân là :
+ Phải bằng mọi nỗ lực hình thành được các thiết chế dân chủ để thực thi
quyền làm chủ của nhân dân.
+ Các vị đại diện của dân, do dân cử ra phải xác định rõ mình chỉ là thừa ủy
quyền của dân, là “công bộc” của dân.
b, Nhà nước do dân:
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà nước do dân là:
-Do dân lựa chọn, bầu ra từ những đại biểu của mình vào các cơ quan quyền
lực của Nhà nước.
- Do dân ủng hộ, giúp đỡ, đóng thuế để Nhà nước chi tiêu hoạt động.
- Do dân phê bình, giám sát, xây dựng.
- Khi các cơ quan Nhà nước không đáp ứng được lợi ích và nguyện vọng của
nhân dân thì nhân dân sẽ bãi miễn nó. Hồ Chí Minh khẳng định: “Nếu chính phủ
làm hại dân thì dân có quyền đuổi chính phủ”.
c, Nhà nước vì dân:


bản là nguyên tắc tập trung dân chủ. “Nhà nước ta phát huy dân chủ đến cao độ…


mới động viên được tất cả lực lượng của nhân dân đưa cách mạng tiến lên. Đồng
thời phải tập trung cao độ để thống nhất lãnh đạo nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã
hội.”
Bên cạnh dân chủ, Bác cũng nhắc đến chuyên chính, “chế độ nào cũng có
chuyên chính. Vấn đề là ai chuyên chính với ai?”. “Dân chủ là của quý báu của
nhân dân, chuyên chính là cái khóa, cái cửa để đề phòng kẻ phá hoại… dân chủ
cũng cần chuyên chính để giữ gìn lấy dân chủ.”
b, Bản chất giai cấp của nhà nước ta không làm triệt tiêu tính nhân dân,
tính dân tộc mà thống nhất hài hòa trong nhà nước đại đoàn kết dân tộc.
Tính thống nhất thể hiện ở chỗ:
+ Nhà nước dân chủ mới ra đời là kết quả của cuộc đấu tranh lâu dài và gian
khổ với sự hy sinh xương máu của bao thế hệ cách mạng.
+ Nhà nước ta vừa mang bản chất giai cấp vừa có tính nhân dân và tính dân
tộc vì nó lấy lợi ích của dân tộc làm nền tảng và bảo vệ lợi ích cho nhân dân. Trong
thời gian Người lãnh đọa đất nước, nhờ sách lược mềm dẻo, cũng như Người dung
nạp nhiều nhân sĩ, trí thức, quan lại cao cấp của chế độ cũ vào bộ máy nhà nước đã
thể hiện tư tưởng nhà nước ta là nhà nước của khối đại đoàn kết dân tộc.
+ Nhà nước ta vừa ra đời đã đảm nhiệm vài trò lịch sử là tổ chức toàn dân
kháng chiến để bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc, xây dựng một nước Việt
Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần tích cực vào
sự phát triển tiến bộ của thể giới.
III.2.3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về một nhà nước pháp quyền có hiệu lực
pháp lý mạnh mẽ:
a, Xây dựng một nhà nước hợp hiến:
Nhà nước có hiệu lực pháp lý mạnh mẽ trước hết là một nhà nước hợp hiến.
Vì vậy sau khi giành chính quyền, Hồ Chí Minh đã thay mặt chính phủ lâm thời
đọc Tuyên ngôn độc lập, tuyên bố với quốc dân đồng bào và với thế tiowis khai

trong cuộc sống.
c, Tích cực xây dựng đội ngũ cán bộ công chức của nhà nước có đủ đức và
tài.
Để tiến tới một nhà nước pháp quyền có hiệu lực mạnh mẽ, Bác Hồ nói
rwangf, phải nhanh chóng đào tạo, bồi dưỡng nhằm hình thành một đội ngũ viên
chức nhà nước có trình độ văn hóa, am hiểu pháp luật, thành thạo nghiệp vụ hành
chính và nhất là phải có đạo đức cần kiệm liêm chính chí công vô tư, một tiêu


chuẩn cơ bản của người cầm cân công lý. Yêu cầu của đội ngũ cán bộ phải có đức
và tài trong đó đức là gốc, đội ngũ này phải được tổ chức hợp lý và có hiệu quả.
Để đảm bảo công bằng và dân chủ trong tuyển dụng cán bộ nhà nước, Người
ký sắc lệnh ban hành quy chế công chức. Công chức theo chế đọ chức nghiệp, vì
vậy phải qua thi tuyển công chức để bổ nhiệm vào ngạch, bậc hành chính. Nội
dung thi tuyển khá toàn diện, bao gồm 6 môn thi: chính trị, kinh tế, pháp luạt, địa
lý, lịch sử và ngoại ngữ. Điều này thể hiện tầm nhìn xa, tính chính quy hiện đại,
tinh thần công bằng dân chủ… của tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng nền
móng cho pháp quyền Việt Nam.
Nhưng trong vấn đề cán bộ quản lý nhà nước. Điều quan tâm của Người vẫn
là phẩm chất đạo đức và tinh thần phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc, bởi thiếu
điều cơ bản này thì dù có năng lực mấy cũng không dùng được.
II.2.4. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước trong sạch, vững mạnh,
hoạt động có hiệu quả:
a, Tăng cường pháp luật đi đôi với đẩy mạnh giáo dục đạo đức:
Do tập quán của kinh tế tiểu nông, muốn hình thành ngày một nhà nước
pháp quyền là chưa được, vì vậy một mặt phải nhấn mạnh vai tò của pháp luât,
đồng thời tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật trong nhân dân nhất là giáo
dục đạo đức. Đạo đức và pháp luật là hai hình thái ý thức xã hội có thể kết hợp cho
nhau. Khắc phục một số biểu hiện tiêu cực về: đặc quyền, đặc lợi, tham ô, lãng phí
quan liêu….

Trong việc xây dựng hệ thống chính trị hiện nay, xây dựng nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân vẫn là một vấn đề quan trọng nổi
lên hàng đầu. Những quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước kiểu mới
ở Việt Nam vẫn còn nguyên giá trị, vẫn là vấn đề đang có tính chất thời sự nóng
bỏng đối và cần được giải quyết gấp đối với đất nước ta hiện nay.