Hệ thống pháp luật Anh tiêu biểu cho dòng họ Common Law, hệ thống pháp luật Việt
Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc các chế định pháp luật của dòng họ Civil Law. Vậy đào tạo luật
ở Anh và đào tạo luật ở Việt Nam có gì giống và khác nhau? Bài viết của em xin nghiên cứu
vấn đề này để từ đó rút ra một số bài học trong công tác đào tạo luật ở Việt Nam.
A/ Đào tạo luật ở Anh và đào tạo luật ở Việt Nam dưới góc độ so sánh:
So với công tác đào tạo luật ở Anh, công tác đào tạo luật ở Việt Nam còn khá non trẻ.
I/ Mục tiêu đào tạo.
Đào tạo luật ở Anh cũng như ở Việt Nam là hoạt động hướng tới hai cấp độ mục tiêu: (1)
Nhằm trang bị kiến thức khoa học pháp lí cho người học. Với mục tiêu này, người học sẽ
được cấp bằng cử nhân sau khi kết thúc khóa học. (2) Dạy nghề, người học sẽ được cấp
chứng chỉ hành nghề luật.
Hiện nay, ở Anh có 4 trường dòng nghề luật Inner Temple, Middle Temple, Lincoln,
Gray’s Inns chuyên đào tạo ở bậc đại học, còn dạy nghề thuộc về chức năng của các cơ sở
đào tạo được cấp phép bởi Đoàn luật sư ( Inns of Court) quản lí các luật sư tranh tụng, bởi
Hội luât gia ( Law Society) quản lí luật sư tư vấn. Ở Việt Nam, đào tạo cử nhân luật có 12 cơ
sở dào tạo luật ở trình độ đại học và trên đại học trong đó tiêu biểu là ĐH Luật Hà Nội,ĐH
Luật TP.HCM, Khoa Luật - ĐH Quốc gia Hà Nội, Khoa Luật - ĐH Cần Thơ; đào tạo nghề
luật có 3 cơ sở trong đó có Học viện tư pháp.
II/ Quá trình đào tạo:
1.Đào tạo cử nhân luật.
1.1. Về điều kiện:
Ở Anh, các thí sinh muốn vào khoa luật của một trường đại học nào đó thường là
những học sinh cực kì xuất sắc, có điểm thi đầu vào đạt mức A. Ở nước ta, nếu xét về điểm
đầu vào, ta nhận thấy rằng vào trường luật thì thí sinh cần đạt từ điểm 7 trở lên, ở mức khá.
1.2. Về nội dung đào tạo:
“Đội ngũ cán bô giảng dạy ngày càng trưởng thành, với số lượng ngày càng đông và với
trình độ ngày càng cao hơn, đội ngũ này không chỉ được đào tạo trong nước mà họ còn được đào
tạo ở các nước có nền pháp luật tiên tiến. Chương trình đào tạo ngày càng hiện đại, phù hợp với
điều kiện kinh tế xã hội của đất nước và hệ thống pháp luật quốc tế; hệ thống giáo trình khá
đầy đủ và đa dạng, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu học tập và nghiên cứu khoa học.
Với thực trạng cơ sở vật chất như hiện nay là chưa đạt yêu cầu. Ở một số cơ sở đào tạo,

Trong khi đó, hầu hết các trường chưa có chiến lược tổng thể và lâu dài để quy hoạch,
xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ giảng dạy luật cho cơ sở đào tạo của mình,
nhiều cơ sở thường bị động trông chờ vào số sinh viên luật ra trường có nguyện vọng xin ở lại
trường công tác; việc nâng cao trình độ phần lớn phụ thuộc vào chính sự nỗ lực của bản thân
giáo viên. Nhiều cơ sở đào tạo chưa có chính sách cụ thể và hấp dẫn để thu hút những người có
khả năng và trình độ cao ở lại trường. Vì vậy, trong một thời gian dài nhiều cơ sở đào tạo luật
không tuyển được hoặc có tuyển được nhưng số lượng và trình độ không cao.

1.3. Về phương pháp giảng dạy:

Theo đánh giá chung của các thành viên đoàn khảo sát thì ngoại trừ một số cơ sở đào tạo luật
đã có những nỗ lực trong việc đổi mới phương pháp đào tạo, phần lớn các cơ sở đào tạo khác
phương pháp đào tạo chậm được đổi mới, phương pháp truyền thống vẫn là phương pháp chủ
đạo, giáo viên lên lớp truyền đạt nặng về kiến thức lý luận, ít kiến thức thực tiễn, việc sử dụng
tình huống trong công tác đào tạo cử nhân luật chưa nhiều và chưa được quan tâm; các phương
tiện kĩ thuật hỗ trợ cho viêc đổi mới phương pháp giảng dạy còn rất hạn

Hiện nay, ở Anh các môn học được tiến hành giảng dạy dưới dạng thuyết trình, thảo
luận, phù đạo. Trong các buổi phù đạo, sinh viên được phép đưa ra câu hỏi và giải quyết
những khó khăn vướng mắc của mình. Mỗi lớp học của Anh thường có từ 50 đến 200 sinh
viên; nhưng trong giờ thảo luận thì số lượng sinh viên sẽ nhỏ hơn rất nhiều. Ở Việt Nam, đào
tạo cử nhân luật kết hợp giữa các giờ lí thuyết cùng thảo luận theo nhóm. Các giờ lí thuyết
mỗi lớp thường có 60 đến 64 sinh viên, lớp thảo luận có tới 33 sinh viên.
Ở Anh và Việt Nam, mỗi sinh viên sẽ học từ bốn đến năm môn học trong một năm và
kết thúc mỗi môn, sinh viên đều phải viết bài luận để đánh giá kết quả học tập. Ở Anh, sinh
viên sẽ thi hết môn dưới hình thức viết: có thể giải quyết tình huống hoặc tranh luận về một
nhận định nào đó. Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, hình thức thi viết, thi vấn đáp đã
dần bị thay thế bằng thi trắc nghiệm khách quan.
Ngoài ra ở Anh trong suốt thời gian học tại trường đại học, sinh viên đều được khuyến
khích tham gia vào các buổi thảo luận và diễn án để rèn luyện kĩ năng lập luận rõ ràng và

Tuy nhiên, do Mỹ và Việt Nam thuộc hai hệ thống pháp luật khác nhau nên khi vận
dụng cần phải tôn trong những nguyên tắc của việc đào tạo luật ở nước ta.
Như chúng ta đã biết Hệ thống Luật Pháp ở Việt nam còn chưa phát triển nếu ko muốn nói là quá
kém. Vậy đâu là điểm nhấn qua trọng để vượt qua khó khăn này:Đó chính là chỉnh đốn lại phương
pháp dạy và học ở các trường ĐH Luật nói riêng và các cơ sở Đào tạo Luật nói chung. Chỉ có thể cho
ra đời 1 thế hệ cử nhân Luật và luật sư xuất sắc thì Luật Pháp Việt nam trong tương lai mới có thể
khởi sắc được. Tuy nhiên vấn đề này thường nói dễ hơn làm. Ko cần nói nhiều chỉ cần so sánh cách
đào tạo Luật của Mỹ(nước có hệ thống PL có thể nói là bậc nhất TG) thì thấy ở VN cách dạy Luật
còn nặng về lý thuyết_kinh viện. Giáo trình thì tràng giang đại hải làm cho sinh viên thấy phát chán
khi học. Vậy phải đưa sinh viên hướng vòa thực tế_rèn luyện kĩ năng tư duy. Theo tôi ít nhất phải
làm được 4 điều sau: 1 là: Giảng viên trong các trường ĐH phải qua hành nghề Luật sư mới được đi
dạy. Mục đính trong quá trình giảng dạy đưa ra cho sinh viên nhiều cách tiếp cận vấn đề,tránh sự
nhàm chán lại có thể trao dồi cho sinh viên khả năng tư duy vấn đề phản xạ tình huống 2 là: Biên
soạn nhiều hơn nữa các sách Luật tình huống 3 là: Các trường ĐH ko ngừng liên kết với các cơ quan
3


pháp lý như tòa án,viện kiểm soát...cho sv đóng vai để làm các nghiệm vụ chuyên môn,vừa có thể
giúp sv củng cố lại kiến thức vừa giúp cho họ có thể ko bở ngỡ sau khi ra trường,liên kết chặt chẽ với
các doanh nghiệp giúp sinh viên có thể hướng vào thực tế 4 là: Ko được đổ lỗi là do chúng ta đang
còn quá nghèo hay do chiến tranh..... Thay bằng việc gửi các sv sang Nga học tập có thể sang Mỹ...
Dạy luật như thế nào? Trên dưới mười cơ sở dạy luật toàn quốc đang huấn luyện hàng chục nghìn cử nhân
theo ba hệ chính qui, tại chức và đào tạo từ xa. Nếu đo lường bằng tín chỉ, chương trình giảng huấn bậc đại
học kéo dài ít nhất bốn năm với 170 tín chỉ, trong đó những môn đại cương chiếm 40%, các môn học ngành
luật chiếm 60%, hầu hết là môn bắt buộc, sinh viên chỉ có quyền tự chọn khoảng 8% môn chuyên ngành.
Việc thực tập rất hình thức và không được qui ra tín chỉ. Hệ thạc sĩ kéo dài hai năm rưỡi với trên dưới 30 môn
học, trong số đó 20% nhắc lại môn đại cương, 50% cho các môn chung ngành luật, 30% còn lại được dành
cho môn chuyên ngành và bài luận tốt nghiệp. Hệ đào tạo tiến sĩ kéo dài khoảng ba năm, về cơ bản chỉ bao
gồm việc tham gia khóa huấn luyện ngoại ngữ chuyên ngành, thông qua ba chuyên đề và bản luận án. Tỉ lệ
bình quân một thầy hằng năm phải giảng huấn 70-100 trò hệ chính qui. Tỉ lệ đó còn thấp hơn rất nhiều nếu so

chuyển thành những sinh hoạt xã hội mang tính tự giác ngộ, tự cảm nhận. Hình ảnh những tỉ phú thời nay
chơi những chiếc xe Maybach, Mercedes giá cả triệu USD, nếu được đặt bên cạnh những cô thợ may mòn
mỏi với đồng lương chưa tới 2 USD mỗi ngày, sẽ cho người học nhiều cảm nhận hơn những bài giảng suông
về công bằng xã hội.

4


Học phải hành: Luật học không chỉ là lý thuyết, dạy luật trước hết là dạy nghề. Bởi vậy nếu tập trung vào dạy
luật chỉ ở bậc sau đại học dành cho những người đã có một bằng cử nhân, chương trình không nên kéo dài
quá ba năm với chương trình dao động từ 70-80 tín chỉ.
Trong số đó các tín chỉ bắt buộc không nên vượt quá 30%, phần 70% còn lại nên cho học viên tự chọn theo
sở thích hành nghề sau này, ví dụ luật sư kinh doanh, luật sư tư vấn, luật sư bào chữa, công lại tòa án, thi
hành án, điều tra viên, công chứng hay các nghề luật khác. Trong số các tín chỉ tự chọn đó, ít nhất 10% phải
được tích lũy trong các trung tâm thực hành nghề luật (law clinic) dưới sự hướng dẫn của giảng viên hoặc
thực tập trong các cơ quan tư pháp hay các văn phòng luật sư với những đề án cụ thể được giảng viên chấp
nhận.
Theo đánh giá chung của các thành viên đoàn khảo sát thì ngoại trừ một số cơ sở đào tạo luật
đã có những nỗ lực trong việc đổi mới phương pháp đào tạo, phần lớn các cơ sở đào tạo khác
phương pháp đào tạo chậm được đổi mới, phương pháp truyền thống vẫn là phương pháp chủ
đạo, giáo viên lên lớp truyền đạt nặng về kiến thức lý luận, ít kiến thức thực tiễn, việc sử dụng
tình huống trong công tác đào tạo cử nhân luật chưa nhiều và chưa được quan tâm; các phương
tiện kĩ thuật hỗ trợ cho viêc đổi mới phương pháp giảng dạy còn rất hạn chế…

2.Đào tạo nghề luật.
Khác với các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law, trong đó có Việt Nam, ở Anh,
đào tạo nghề luật tiếp nhận cả người có bằng cử nhân luật và người không có bằng cử nhân
luật nhưng phải có một bằng đại học khác. Những người không có bằng cử nhân luật nhưng
đã có một bằng đại học chỉ có thể học nghề sau khi đã tham dự khóa học kéo dài một năm để
vượt qua kì thi sát hạch nghề nghiệp phổ thông hoăc học lấy bằng diplom về luật

chất lượng giảng dạy. Sau khi có bằng cử nhân luật, các cử nhân có thể tham dự khóa học
thực hành kéo dài một năm ở các cơ sở đào tạo được cấp phép. Ở đây chủ yếu dạy về kĩ năng
hành nghề luật sư. Hội đã ban hành Bộ luật ứng xử (Code of Conduct) bao gồm các quy tắc
điều chỉnh hoạt động nghề nghiệp của các luật sư tư vấn. Để trở thành luật sư tư vấn chỉ cần
học 9 tháng tại Trường luật của Hội Luật sư (với các môn học gắn với thực tế như lập hợp
đồng bất động sản, luật thuế, luật thừa kế, luật thương mại, luật công ty…), thi đỗ kỳ thi
chuyên môn do Hội Luật sư tổ chức và trải qua hai năm tập sự ở một trong những văn phòng
luật sư tư vấn với tư cách nhân viên (article clek)
Về đào tạo luật sư tranh tụng: đoàn luât sư (Inns of Court) là cơ quan có thẩm quyền
cấp phép cho các tổ chức có nhu cầu mở lớp dạy nghề luật sư tranh tụng. Hồ sơ phải trải qua
quá trình đánh giá khắt khe sau khi tiếp nhận. Các cơ sở dạy nghề trong quá trình hoạt động
cũng chịu sự giám sát của Hội đồng chuyên gia do Đoàn luật sư tuyển chọn. Việc đào tạo luật
sư tranh tụng gồm hai giai đoạn: (1) Các cử nhân luật phải tham dự khóa đào tạo nghề luật
một năm, (2) tốt nghiệp sinh sau đó sẽ phải thực tập một năm dưới sự giám sát của một luật
sư tranh tụng. Thời Trung cổ, các sinh viên luật đến London để học và thực tập bên cạnh các
thẩm phán tại Toà án cấp cao đã ăn, ngủ tại Inns of Court – thực ra là khu ăn ở của các luật
gia trong Toà án. Mỗi Inn of Court có một nhà thờ, một thư viện và một đại sảnh – nơi mọi
người ăn uống khi đến bữa, đồng thời cũng là nơi hội họp và giảng dạy về thực tiễn
Người muốn trở thành luật sư biện hộ phải là một khoá sinh của Inn of Court để được
đào tạo và phải thi đỗ trong kỳ thi công nhận luật sư biện hộ. Thời gian đào tạo ở các Inn of
Court được đo bằng các “kỳ ăn trưa” thường kéo dài khoảng 3 tuần tuỳ Inn of Court quy
định. Thông thường mỗi năm có khoảng 4 “kỳ ăn trưa” để đào tạo các khoá sinh. Trong mỗi
“kỳ ăn trưa”, khoá sinh phải ăn trưa ít nhất ba lần trong đại sảnh của Inn of Court. Để trở
thành luật sư biện hộ, khoá sinh phải trả qua ít nhất tám “kỳ ăn trưa”. Thời xưa, các bữa ăn
trưa được coi là để giảm bớt khoảng cách giữa các luật sư biện hộ chính thức và các khóa
sinh, ngày nay ở Anh việc ăn trưa cùng để đào tạo phần nhiều mang tính chất nghi lễ.

6



-

Mô hình đào tạo luật ở Anh cho thấy: Cần chú trọng đào tạo nghề luật ngay ở trường
đại học, đặc biệt về phương pháp đào tạo để ngay từ trên ghế nhà trường, sinh viên
luật đã được rèn luyện tư duy nhanh nhạy, khả năng thuyết trình trước đám đông, cùng
các kĩ năng thực tế cần thiết khác, tạo tiền đề cho việc hành nghề sau này.

-

Kinh nghiệm đào tạo luật ở Anh cho thấy: Việc đánh giá kết quả học tập qua các kỳ thi
với trách nhiệm giám sát, quản lý, đánh giá kỳ thi, thậm chí cả việc ra câu hỏi thi là
đặc biệt quan trọng. Ở Việt Nam, việc áp dụng phương pháp trắc nghiệm, thi vấn đáp
cần đa dạng hóa ngân hàng đề, tránh trùng lặp giưa các năm với nhau, đảm bảo kết quả
thi chat lượng.

-

Nhà nước cần đầu tư hơn nữa cho đào tạo luật trong những năm tới, cùng với đó là
việc tăng cường liên kết đào tạo với các trường đại học luật, các hội luật gia ở Anh và
trên toàn thế giới.

7


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Trường ĐH luật Hà Nội, Giáo trình luật so sánh, Nxb Công an nhân dân, 2008.
2. Micheal Bogdan, Luật so sánh ( Bản dịch tiếng việt), 2002.
3. Nguyễn Văn Tuân, “ Nghề luật sư ở một số nước trên thế giới”, Nxb Đại học quốc gia,
2001