TÍCH HỢP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG VÀO DẠY HỌC PHẦN THỨ
HAI: CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC-TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC
CÔNG DÂN LỚP 10.
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nằm trong chương trình các môn học ở bậc trung học phổ thông, bộ môn Giáo
Dục Công Dân (GDCD) trong những năm vừa qua đã được sự quan tâm, chỉ đạo
sát sao, đánh giá đúng tầm quan trọng của bộ môn trong hệ thống giáo dục, nhất là
giáo dục tư cách, đạo đức, lối sống cho học sinh. Chính vì vậy, đội ngũ giáo viên
đã và đang nỗ lực không ngừng trong quá trình công tác nhằm nâng cao chất lượng
bộ môn, nâng cao tỷ lệ học sinh khá, giỏi. Tuy nhiên nếu như nhìn vào điểm số thì
có thể thấy kết quả của bộ môn GDCD tương đối cao, nhưng nếu đánh giá dựa vào
hành vi, thái độ của học sinh, kỹ năng vận dụng của học sinh trong thực tiễn cuộc
sống thì chưa được như mong muốn. Thời gian gần đây, dư luận xã hội đang lên án
mạnh mẽ tình trạng bạo lực học đường, ăn chơi sa đọa… của một bộ phận học
sinh. Mọi người chưa hết bàng hoàng khi chứng kiến cảnh một số học sinh ở các
cấp học trung học cơ sở, trung học phổ thông đánh nhau, trong khi có rất nhiều học
sinh khác chỉ đứng nhìn và dùng điện thoại quay rồi tung lên mạng mà không hề
can ngăn, hay trình báo với người có chức trách… Câu chuyện về giáo dục đạo
đức, lối sống cho học sinh không phải là mới, nhưng đang là yêu cầu cấp thiết đặt
ra hiện nay. Bên cạnh những học sinh biết vượt lên số phận, thì vẫn còn một bộ
phận không nhỏ học sinh ham chơi, vi phạm pháp luật , thiếu kỹ năng sống, không
tự tin làm chủ bản thân. Bên cạnh những thành tựu mà giáo dục đã đạt được thì cần
nhìn thẳng vào hạn chế của giáo dục hiện nay đó là chủ yếu quan tâm đến việc dạy
“chữ” mà chưa quan tâm tới việc dạy “người” một cách toàn diện. Đa số các bậc
phụ huynh coi điểm một số môn học là thước đo sự tiến bộ của con cái, tạo thành
sức ép buộc học sinh chỉ nghĩ đến chuyện phải học để có điểm cao mà chưa chú ý
nhiều đến việc rèn luyện kỹ năng sống, hành vi ứng xử của học sinh trong cuộc
sống thường ngày. Vì sao lại còn tồn tại những vấn đề đó?. Có nhiều nguyên nhân
dẫn đến các hành vi sai trái về đạo đức, lối sống, vi phạm pháp luật của học sinh,
bên cạnh trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội, một trong những nguyên
nhân sâu xa là do bản thân học sinh thiếu kỹ năng sống, thiếu những kiến thức, suy

kỹ năng quyết định, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng nhận thức được hậu quả…;
Học để làm (Learning to do) gồm các kỹ năng thực hiện công việc vả các nhiệm vụ
như: kỹ năng đặt mục tiêu , kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng quản lý thời
gian, kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin…; Học để khẳng định (Learning to be)
gồm các kỹ năng cá nhân như: kỹ năng ứng phó căng thẳng, kỹ năng kiểm soát
cảm xúc, kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng thể hiện sự tự tin …; Học để cùng chung
sống (Learning to live together) gồm các kỹ năng xã hội như: kỹ năng giao tiếp, kỹ
năng thương lượng, kỹ năng tự khẳng định, kỹ năng hợp tác, kỹ năng làm việc theo
nhóm, kỹ năng thể hiện sự cảm thông …
Từ những quan niệm trên đây, có thể thấy kỹ năng sống bao gồm một loạt các
kỹ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người. Bản chất của kỹ
năng sống là kỹ năng tự quản lý bản thân và kỹ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự
lực trong cuộc sống , học tập và làm việc hiệu quả. Nói cách khác, kỹ năng sống là
kỹ năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử với người khác và với
xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống.
Như vậy, các kỹ năng sống nhằm giúp chúng ta chuyển dịch kiến thức – “ cái
chúng ta biết” và thái độ, giá trị - “cái chúng ta nghĩ, cảm thấy, tin tưởng?”
“thành hành động thực tế nào?” “làm gì và làm bằng cách nào?” là tích cực nhất
và mang tính chất xây dựng.
Kỹ năng sống thường được thiết lập với một nền tảng riêng biệt, do đó mọi
người có thể hiểu và thực hành. Kỹ năng sống liên hệ mật thiết với những nội dung
giáo dục thực hành giúp chúng ta trả lời những cây hỏi như là: Chúng ta cần làm
gì để có thái độ quyết đoán ? Quyết định của chúng ta liên quan đến những điều
gì?...
Khái niệm kỹ năng sống được hiểu rất khác nhau. Ở một số nước như: Trung
Quốc, Singapore, Thái Lan … đào tạo kỹ năng sống chính là để giáo dục cách vệ
sinh, dinh dưỡng, giáo dục phòng chống bệnh tật hoặc giáo dục hòa bình… Ở một
số nước khác như: Mỹ, Anh, Pháp, Nhật… kỹ năng sống đào tạo tập trung vào
Trang 2


- Kỹ năng hợp tác.
- Kỹ năng tư duy phê phán.
- Kỹ năng tư duy sáng tạo.
- Kỹ năng ra quyết định.
- Kỹ năng giải quyết vấn đề.
- Kỹ năng kiên định.
- Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm.
- Kỹ năng đặt mục tiêu.
- Kỹ năng quản lý thời gian.
- Kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin…
2.2. Cơ sở thực tiễn:
Giáo dục kỹ năng sống là một vấn đề không mới trong dạy học và cũng không
xa lạ trong thực tiễn cuộc sống vì nó là lĩnh vực giáo dục liên ngành. Tuy nhiên,
đặc trưng của môn GDCD là không chỉ cung cấp cho học sinh kiến thức của môn
Trang 3


học phù hợp với đặc điểm lứa tuổi mà điều quan trọng hơn là hình thành và phát
triển cảm xúc, thái độ đúng đắn trước các vấn đề liên quan đến nội dung bài học
cho các em. Vì vậy, môn học này có khả năng tích hợp ở nhiều mức độ khác nhau
với các nội dung giáo dục kỹ năng sống cả về kiến thức, kỹ năng, thái độ. Tuy
nhiên, khi tích hợp giáo dục kỹ năng sống cần đảm bảo nguyên tắc: không gượng
ép, không làm nặng nội dung, không làm biến dạng môn học. Cụ thể tôi nghiên
cứu và ứng dụng trong 3 năm, so sánh giữa các năm học và đưa ra kết quả khả
quan.
Cụ thể:
Năm 2010-2011 (Chưa tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học
sinh vào các bài dạy).
Khảo sát trên 3 lớp 10a1,10a2,10a10 tổng số học sinh: 140 học sinh.
Xếp loại hạnh kiểm: Tốt: 88 học sinh (62.8%); khá: 35 (25%); trung bình: 09



mạnh phong trào thi đua học tập sôi nổi, hiệu quả, động viên kịp thời học sinh có
những tiến bộ. Trên cơ sở đó tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục, thực hiện được
mục tiêu giáo dục THPT. Vì vậy, nhận thấy trong rất nhiều biện pháp nhằm phát
huy vai trò giáo dục bộ môn, tôi mạnh dạn sử dụng biện pháp tích hợp giáo dục kỹ
năng sống trong giảng dạy.
Thông qua chương trình GDCD lớp 10, giáo viên có thể tích hợp giáo dục kỹ
năng sống trong một số nội dung trong phần thứ hai:“Công dân với đạo đức”.
Tùy vào nội dung kiến thức của từng bài, từng mục… giáo viên có thể lựa chọn nội
dung thích hợptích hợp. Qua việc giáo dục kỹ năng sống sẽ làm thay đổi nhận thức
của học sinh về môn học và đặc biệt sẽ hình thành một số kỹ năng sống cơ bản cho
học sinh.
- Ví dụ về một số bài có thể vận dụng tích hợp giáo dục kỹ năng sống:
+ Trong bài 10: Quan niệm về đạo đức. Giáo viên có thể tích hợp kỹ năng so
sánh, kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng thể hiện sự tự tin, kỹ năng thể hiện sự thông
cảm…
Khi dạy mục 1.a: Đạo đức là gì? Giáo viên có thể yêu cầu học sinh lấy một số
ví dụ về hành vi của cá nhân tuy không vi phạm pháp luật nhưng lại trái với chuẩn
mực đạo đức xã hội. Qua ví dụ đó, em rút ra cho mình được điều gì?
Ví dụ 1: Một số bạn đi xe buýt gặp người tàn tật, thương bệnh binh, người già,
trẻ em, phụ nữ mang thai… nhưng không nhường ghế ngồi.
Câu hỏi:
1. Em có suy nghĩ gì khi các bạn hành động như vậy?
2. Nếu gặp các trường hợp nêu trên em sẽ hành động như thế nào? Vì sao?
Ví dụ 2: Trong lớp bố bạn Hoa đau nặng, phải nằm viện, nhưng một số bạn
không hề hỏi thăm, động viên hay giúp đỡ Hoa.
Câu hỏi:
1. Em có suy nghĩ gì khi các bạn hành động như vậy?Vì sao?
2. Nếu chúng ta biết hỏi thăm, động viên hay giúp đỡ thì sẽ giúp ích gì được

quan tâm; tôn trọng của mọi người; được bạn thân tặng cho một bản nhạc … Với
mỗi biểu hiện học sinh dùng bút màu để vẽ ra. Nhóm nào vẽ càng nhiều nhánh cây
thể hiện những điều làm các em hạnh phúc, biểu thị một vòng tròn khép kín, đẹp sẽ
là nhóm thắng cuộc. Sau phần hoạt động của học sinh, giáo viên có thể kết luận
hạnh phúc là gì? Định hướng trong nhận thức và cách xác định giá trị, làm tăng
thêm kỹ năng hợp tác, lắng nghe, chia sẻ giữa các bạn trong nhóm và lớp học. Học
sinh sẽ tiếp cận với phạm trù hạnh phúc một cách sâu sắc, toàn diện.
+ Trong bài 12: Công dân với tình yêu, hôn nhân, gia đình. Giáo viên dùng
phương pháp thảo luận nhóm, với những câu chuyện phù hợp, hấp dẫn, lôi cuốn sự
tập trung của học sinh. Thông qua những câu chuyện, tác động trực tiếp tới suy
nghĩ, cảm xúc của người học. Qua đó giúp học sinh hình thành kỹ năng xác định
giá trị, cảm thông, chia sẻ với những người xung quanh mình. Giúp học sinh tích
cực suy nghĩ để có thể lập luận chặt chẽ, đưa ra những ví dụ dẫn chứng, rèn luyện
tính kiên định, tư duy phê phán và khả năng giao tiếp có hiệu quả. Với những mối
quan hệ trong cuộc sống như quan hệ với bạn bè, bố, mẹ, hàng xóm… học sinh sẽ
lựa chọn cách ứng xử phù hợp với từng đối tượng và trong từng hoàn cảnh cụ thể.
Kỹ năng giao tiếp được coi là một trong những kỹ năng quan trọng, kỹ năng này có
thể thể hiện bằng lời nói, sự trao đổi thông tin giữa các học sinh hoặc cũng có thể
sử dụng kỹ năng giao tiếp không lời (kỹ năng lắng nghe). Sự lắng nghe, chia sẻ
biết tôn trọng các ý kiến giữa các thành viên trong lớp sẽ làm cho học sinh tự tin,
cởi mở, làm cho mối quan hệ giữa học sinh vào giáo viên trở nên gần gũi. Qua đó
quá trình học tập sẽ tích cực hơn.
Ví dụ: Khi dạy mục 1.b: Thế nào là một tình yêu chân chính? Giáo viên có thể
đưa ra mẫu chuyện sau đây:
Mẫu chuyện 1: Trong buổi giao lưu Hồng đã gặp Sơn và đã thầm yêu Sơn –
một chiến sỹ biên phòng. Gia đình và bạn bè chê bai Hồng vì sao không yêu những
chàng trai có địa vị xã hội, có học vấn, có tiền của… lại yêu một người lính.
Mẫu chuyện 2: Hùng và Hòa học với nhau một lớp từ phổ thông. Hai người
thường xuyên giúp đỡ nhau trong cuộc sống và học tập. Cả hai đều đậu vào Đại
học và đến năm cuối Đại học họ đã công bố cho gia đình và bạn bè về tình yêu của

này thích hợp với việc lồng ghép các kỹ năng như: kỹ năng đảm nhận trách nhiệm,
kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng giải quyết các vấn đề, kỹ năng kiên định…
Khi dạy mục 2: Trách nhiệm xây dựng Tổ quốc, giáo viên có thể tích hợp giáo
dục kỹ năng sống bằng việc đưa ra tình huống sau:
Anh Nguyễn Văn Hùng sinh ra và lớn lên ở mảnh đất xã Hương Điền, huyện
Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh. Sau khi học xong cấp 3, anh đậu vào trường Đại học
Nông nghiệp I – Hà Nội, ra trường với tấm bằng loại giỏi. Anh được rất cơ quan,
xí nghiệp ở thủ đô Hà Nội mời về làm việc với mức lương rất cao, nhưng anh đã từ
chối. Vì anh muốn trở về mảnh đất nơi mình sinh ra để góp một phần sức lực của
bản thân mình xây dựng quê hương, đất nước.
Câu hỏi: Em suy nghĩ gì về hành động của anh Hùng? Nếu sau này học xong
Đại học em có hành động như anh Hùng không? Vì sao?
Sự kiện Trung Quốc đưa dàn khoan HD 981 vào vùng đặc quyền kinh tế của
Việt Nam. Một số người đã thể hiện lòng yêu nước bằng việc đập phá các nhà
máy, xí nghiệp của các doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam.
Câu hỏi: Với vị trí là một học sinh Trung học phổ thông, em có suy nghĩ và
hành động gì cho phù hợp?
Trang 7


Khi dạy mục 3: Trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc, giáo viên có thể tích hợp giáo
dục kỹ năng sống bằng việc đưa ra tình huống sau:
Anh trai Nam có giấy gọi nhập ngũ. Bố mẹ Nam không muốn con đi bộ đội
nên tìm cách xin cho anh ở lại.
Câu hỏi: Theo em, Nam nên làm gì khi biết ý định của bố mẹ? Vì sao?
+ Trong bài 15: Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại. Giáo
viên có thể sử dụng phương pháp động não, xử lý tình huống, phân tích thông tin,
trình bày 1 phút… để rèn luyện kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin, kỹ năng thể
hiện sự tự tin, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng phản hồi tích cực…
Khi dạy đến nội dung cấp thiết của nhân loại hiện nay, giáo viên cho trình

Việc giáo viên đưa ra tình huống, các mẫu chuyện, các trò chơi… giúp giảm
lối học thụ động, sách vở, tăng cường khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế,
khuyến khích học sinh tích cực xem xét, thảo luận về một tình huống, một câu
chuyện, nhân vật có thật trong thực tế. Với những tình huống giáo viên đưa ra, học
sinh tiếp nhận lý thuyết bằng cách giải quyết những vấn đề thực tế. Từ đó tăng
cường khả năng suy nghĩ độc lập, kiên định khi tiếp cận tình huống dưới nhiều góc
độ, tăng cường tính sáng tạo để tìm giải pháp cho vấn đề, kỹ năng đánh giá các giải
pháp đã lựa chọn. Kỹ năng phát triển giao tiếp, ứng xử, tinh thần tập thể, tính trách
nhiệm và tự khẳng định mình của học sinh. Nâng cao lòng tin vào khả năng giải
quyết vấn đề trong tương lai.
Việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống là hướng đến người học, một mặt đáp
ứng nhu cầu của người học tạo ra những năng lực để đáp ứng trước những thử
thách của cuộc sống và nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân. Mặt khác
việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào bộ môn thông qua những phương pháp
hướng đến học sinh, phương pháp dạy học tương tác, cùng tham gia, đề cao vai trò
chủ động, tự giác của học sinh sẽ có những tác động tích cực đến mối quan hệ giữa
thầy, cô giáo và học sinh, giữa học sinh với học sinh. Đồng thời học sinh sẽ cảm
thấy mình được tham gia giải quyết các vấn đề có liên quan đến cuộc sống của bản
thân, học sinh sẽ thích thú và tích cực học tập hơn. Trên cơ sở đó chất lượng giáo
dục cũng được nâng lên.
Trang 9


Để việc tham gia rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh được hiệu quả, cần hội
tụ 4 yếu tố cơ bản: Bản thân các em, gia đình, nhà trường và xã hội. Học sinh cần
có sự cố gắng và hợp tác với thầy, cô giáo trong quá trình học tập. Gia đình phải
thương yêu, định hướng, hỗ trợ tạo điều kiện nhưng không bắt ép các em, cha mẹ
cần dành nhiều thời gian lắng nghe con mình hơn. Gia đình động viên giúp các em
trách xa tệ nạn xã hội, bố trí thời gian học tập, vui chơi phù hợp. Gia đình phải là
nơi xây dựng cho các em thái độ yêu thích môn học, không coi nhẹ môn học.

Qua khảo sát tại 3 lớp có chất lượng tương đương như 3 lớp tôi đã khảo sát
trước, thu được kết quả sau:
Năm học 2010 – 2011: (Chưa tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống cho
học sinh vào các bài dạy)
Khảo sát trên 3 lớp 10a1,10a2,10a10 tổng số học sinh: 140 học sinh.
Trang 10


Xếp loại hạnh kiểm: Tốt: 88 học sinh (62.8%); khá: 35 (25%); trung bình: 09
(6.4%); yếu: 08 (7.7%).

Năm học 2011 – 2012: ( Đã tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống cho
học sinh vào các bài dạy)
Tổng
Kết quả xếp loại học lực
Kết quả xếp loại hạnh kiểm
Lớp
số
Giỏi Khá
TB
Yếu Kém Tốt
Khá
TB
Yếu
10A1 50
0
12
37
1
0

sinh vào các bài dạy)
Tổng
Kết quả xếp loại học lực
Kết quả xếp loại hạnh
Lớp
số
kiểm
HS
Giỏi Khá
TB
Yếu Kém Tốt
Khá
TB Yếu
10A1 50
0
20
30
0
0
35
15
0
0
(0%) (40%) (60%) (0%) (0%) (70%) (30%) (0%) (0%)
10A2 48
0
22
26
0
0

Trang 11


Chính vì vậy, trong đề tài: “Tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào giảng dạy
phần thứ hai: Công dân với đạo đức – trong chương trình GDCD lớp 10”. Với
những phương pháp tích hợp như trên, bước đầu đã thu được những kết quả khả
quan về chất lượng dạy và học của bộ môn, đặc biệt là góp phần to lớn trong việc
giáo dục tư cách, đạo đức, lối sống cho học sinh.
Để nâng cao được chất lượng giáo dục toàn diện cần phải tích hợp giáo dục kỹ
năng sống vào một số nội dung của chương trình GDCD. Cần phải hiểu việc tích
hợp kỹ năng sống không làm nặng nề, quá tải nội dung kiến thức, mà làm cho học
sinh sẽ hứng thú hơn với môn học, không còn cảm thấy kiến thức khô khan, xa vời
mà thiết thực, gần gũi. Giúp cho học sinh cảm thấy bài học nhẹ nhàng, bổ ích. Giáo
dục kỹ năng sống là hình thành cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xây
dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cực. Trên
cơ sở đó giúp người học có cả kiến thức, giá trị, thái độ và kỹ năng thích hợp.
Đánh giá chất lượng giáo dục phải bao hàm đánh giá mức độ đạt được các kỹ năng
sống và tác động của kỹ năng sống đối với xã hội, học sinh.
Muốn nâng cao được chất lượng giáo dục bộ môn, giáo viên cần nhận thấy rõ
được thực trạng của quá trình giáo dục, đưa ra những cách thức khác nhau phù hợp
với đặc điểm của môn học, đặc điểm của từng học sinh, điều kiện của từng lớp.
Trong đó việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là một trong những
việc làm cần thiết. Kỹ năng sống được coi là một khía cạnh của chất lượng giáo
dục, đánh giá chất lượng giáo dục cần tính đến những tiêu chí đánh giá kỹ năng
sống của học sinh.
Cách tích hợp như trên có thể áp cho bất kỳ một bài học nào với sự thiết kế và
kinh nghiệm sư phạm của từng giáo viên, song đòi hỏi mỗi giáo viên phải có đầu
tư khá nhiều thời gian và công sức để thu thập tài liệu, thông tin, để lựa chọn nội
dung tích hợp cho phù hợp với bài học.
5. ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG.

sống cho học sinh.
Trên đây là một chút kinh nghiệm nhỏ bé của bản thân tôi. Chắc chắn những
trăn trở của bản thân tôi vẫn không tránh khỏi thiếu sót, sai sót, vụng về. Kính
mong sự góp ý, bổ sung, giúp đỡ của đồng nghiệp.

Trang 13


6. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.
- Đặng Thúy Anh, Lê Minh Châu, Nguyễn Thị Thanh Mai, Trần Thị Tố
Oanh… “ Giáo dục kỹ năng sống trong môn giáo dục công dân ở trường THPT” –
NXB giáo dục, 2010.
- Mai Văn Bính “Giáo dục công dân 10” - NXB giáo dục, 2007
- Mai Văn Bính “Giáo dục công dân 10” sách giáo viên - NXB giáo dục,
2006.
- Lê Văn Chiến “Tài liệu tập huấn về kỹ năng sống cho trẻ em” – NXB trẻ,
2006.
- Lê Văn Chiến “Kỹ năng sống dành cho bạn trẻ” – NXB trẻ, 2006.
- Hồ Thanh Diện “Câu hỏi luyện tập giáo dục công dân 10”-NXB giáo dục,
2006.
- Đinh Văn Đức “Dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng môn giáo dục công
dân” – NXB Đại học sư phạm, 2010.
- Vũ Hồng Tiến “Tình huống giáo dục công dân 10” – NXB giáo dục, 2008.
- Diane TillMan “Những giá trị sống cho Tuổi trẻ” – NXB TP.HCM, 2000.
- Larry King “Những bí quyết giao tiếp tốt” – NXB TP.HCM, 2008
- Fileserve “Tài liệu tập huấn về kỹ năng sống của Unicef” – NXB TP.HCM,
2004.
- Website: www.tailieu.vn, www.ketnoisunghiep.vn, www.kynang.edu.vn,
www.hieuhic.com, www.kynangmem.com, http://ngoquyen-edu.info.