I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
1. Lý do chọn đề tài:
Nhưng chúng ta đã biết, tình trạng xuống cấp về đạo đức trong học sinh
hiện nay đang là vấn đề gây nhức nhối cho toàn xã hội. Xã hội không khỏi lo
lắng, có gần hoang mang trước ý thức, nhân cách, lối sống và lý tưởng của thế
hệ trẻ. Thời gian gần đây dư luận xã hội đang lên án mạnh mẽ tình trạng bạo lực
học đường, ăn chơi sa đoạ của một bộ phận học sinh. Mọi người không khỏi
bàng hoàng khi chứng kiến cảnh từng đôi nam nữ học sinh bỏ học, lêu lổng,
thậm chí là đưa nahu vào nhà nghỉ mà mậu quả là, có những em đang là học sinh
THPT thậm chí là học sinh THCS phải bỏ dở con đường học hành vì mang bầu
quá lớn, phải làm mẹ khi còn ở tuổi vị thành niên. Rồi có những cảnh nữ học
sinh đánh nhau, trong khi có rất nhiều học sinh khác chỉ đứng nhìn mà không hề
can ngăn hay trình báo với người có chức trách, nhiệm vụ. Thậm chí có những
học sinh vỗ tay tán thưởng và cổ vũ, có học sinh lại thản nhiên đứng nhìn và
dùng máy quay rồi tung lên mạng. Lại có nhiều trường hợp học sinh cầm dao
đoạt mạng sống của bạn chỉ vì những xích mích, mâu thuẫn nhỏ trên thực tế
bên cạnh những học sinh có lý tưởng sống đúng đắn, có thành tích cao trong học
tập và rèn luyện, nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn biết vượt lên số phận là
những học sinh có lối sống ích kỷ, hẹp hòi, hưởng thụ, vô trách nhiệm, vô tình,
thờ ơ trước mọi người xung quanh, trước nỗi đau, nỗi bất hạnh của người khác.
Nhiều học sinh lười học, ham chơi, vi phạm pháp luật, không làm chủ bản thân,
mắc các tệ nạn xã hội Vì sao lại như vậy? Trong số các nguyên nhân dẫn đến
các hành vi sai trái về đạo đức, lối sống, vi phạm pháp luật của học sinh. Ngoài
các nguyên nhân khách quan như: Gia đình mới chỉ quan tâm đến việc học kiến
thức của con cái mà chưa thực sự quan tâm đến việc giáo dục đạo đức cho con,
chưa quan tâm đến tâm tư, nguyện vọng của con cái.
Nhà trường còn nặng về dạy "chữ" mà chưa quan tâm đến việc dạy
"người" một cách thoả đáng. Xã hội, bên cạnh sự phát triển nhanh chóng và
mạnh mẽ về mọi mặt thì những mặt trái của nó cũng tác động không nhỏ đến sự
phát triển về nhân cách của thế hệ trẻ. Nhưng nguyên nhân, cơ bản nhất, sâu xa
nhất là do bản thân các em thiếu kỹ năng sống, suy nghĩ nông cạn, thiếu hiểu

Trên thế giới hiện nay đã và đang tồn tại nhiều định nghĩa và quan niệm
khác nhau về kỹ năng sống. Mỗi định nghĩa được thể hiện dưới những cách thức
khác nhau. Thông thường kỹ năng sống được hiểu là những ký năng thực hành
mà con người cần để có được sự an toàn, cuộc sống khoẻ mạnh với chất lượng
giao.
Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý
xã hội và giao tiếp mà mỗi cá nhân có thể có để tương tác với người khác một
cách có hiệu quả với giải pháp tích cực hoặc ứng phó với những vấn đề hay
những thách thức của cuộc sống hàng ngày.
Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) kỹ năng sống là tập hợp rất
nhiều kỹ năng tâm lý xã hội và giao tiếp cá nhân giúp cho con người đưa ra
những quyết định có cơ sở, giao tiếp một cách có hiệu quả, phát triển các kỹ
năng tự xử lý và quản lý bản thân nhằm giúp họ có một cuộc sống lành mạnh và
có hiệu quả. Từ kỹ năng sống có thể thể hiện thành những hành động cá nhân và
những hành động đó sẽ tác động đến hành động của những người khác cũng như
dẫn đến hành động nhằm thay đổi môi trường xung quanh, giúp nó trở lên lành
mạnh.
Theo tổ chức giáo dục, khoa học và văn hoá Liên Hợp Quốc (UNESCO),
kỹ năng sống gắn với trụ cột của giáo dục, đó là" Học để biết" gồm các kỹ năng
tư duy như: Kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng ra quyết
định, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng nhận thức được hậu quả ; "Học để
làm" gồm các kỹ năng thực hiện công việc và các nhiệm vụ như: Kỹ năng đặt
mục tiêu, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng quản lí thời gian, kỹ năng tìm
kiếm và xử lý thông tin " Học để tự khảng định" gồm các kỹ năng cá nhân
như: kĩ năng ứng phó căng thẳng, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, kỹ năng tự nhận
thức, kỹ năng thể hiện sự tự tin ; " Học để cùng chung sống" gồm các kỹ
năng xã hội như: Kỹ năng giao tiếp, kỹ năng thương lượng, kỹ năng tự khẳng
định, kỹ năng hợp tác, kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng thể hiện sự cảm
thông
Từ những quan niêm trên đây, có thể thấy kỹ năng sống bao gồm một loạt

- Kỹ năng thể hiện sự tự tin
- Kỹ năng lắng nghe tích cực
- Kỹ năng thể hiện sự thông cảm
- Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn
- Kỹ năng hợp tác
- Kỹ năng giải quyết vấn đề
- Kỹ năng tư duy phê phán
- Kỹ năng quản lý thời gian
- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin.
2. Thực trạng của vấn đề:
Giáo dục kỹ năng sống là một vấn đề không mới trong dạy học và cũng
không xa lạ trong thực tiễn cuộc sống và nó là lĩnh vực giáo dục liên ngành. Tuy
nhiên, đặc trưng của môn giáo dục công dân là không chỉ cung cấp cho học sinh
kiến thức của môn học phù hợp với đặc điểm của lứa tuổi mà điều quan trọng
hơn là hình thành và phát triển những kỹ năng vận dụng, những kiến thức đã học
vào cuộc sống của học sinh, đồng thời hình thành và phát triển cảm xúc, thái độ
đúng đắn trước vấn đề liên quan đến nội dung bài học cho các em. Vì vậy môn
học này có khả năng tích hợp ở nhiều mức độ khác nhau với các nội dung giáo
dục kỹ năng sống cần đảm bảo nguyên tắc: Không gượng ép, không làm nặng
nội dung, không làm biến dạng môn học.
Tuy nhiên, trên thực tế có nhiều giáo viên quan niệm rằng: Tích hợp kỹ
năng sống làm nặng thêm nội dung kiến thức bài học. Bên cạnh đó có một bộ
phận giáo viên dạy chéo môn cho nên ngại tích hợp vì cho rằng chỉ cần tập trung
vào kiến thức bài học là đủ, không cần tích hợp nội dung khác.
3. Các biện pháp để giải quyết vấn đề.
Để phát huy vai trò giáo dục của bộ môn giáo dục công dân, giúp học sinh
rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình cộng đồng và tổ
quốc; giúp học sinh có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc
sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích
cực, chủ động, an toàn, hài hoà và lành mạnh. Giáo viên phải là những người có

Câu hỏi: Qua câu chuyện trên em rút ra được bài học gì cho bản thân?
Trong bài" Lịch sự, tế nhị" - GDCD 6. Giáo viên có thể tích hợp kỹ năng
giao tiếp ứng xử, kỹ năng nhận xét đánh giá hành vi của mọi người xung quanh,
kỹ năng tự đánh giá và điều chỉnh hành vi của mình. Để rèn những kỹ năng, giáo
viên có thể đưa ra các tình huống để học sinh phân tích, đánh giá và rút ra bài
học.
Tình huống 1: Khi vào bệnh viện, một bạn gái trẻ đã lê guốc rất mạnhh và
cường nói rất to khi đi qua hàng lang bệnh viện. Một bác bệnh nhân đã nhẹ
nhàng nhắc nhở " Cháu ơi, ở đây có râấtnhiều người bệnh cháu đi nhẹ và nói
khẽ thôi". Cô gái thấy vậy đã quay lại quát " Đây là bệnh viện chứ có phải
nhà bác đâu mà bác nhắc" thấy vậy bác bệnh nhân chỉ lắc đầu.
Câu hỏi:
1. Em nhận xét như thế nào về hành vi của cô gái?
2. Nếu có mặt ở đó, em sẽ xử sự như thế nào?
Tình huống 2: Đại và Công rủ nhau vào rạp chiếu bóng. Công thì ngồi im,
chăm chú xem, còn Đại thì thỉnh thoảng lại nói to lên, cố làm ra vẻ hiểu biết.
thấy thế, Công khuyên Đại không nên nói thế trong rạp nhưng Đại vẫn không
nghe và chi rằng đó là quyền của mình.
Câu hỏi:
1. Em nhận xét như thế nào về hành vi của Đại
2. Em có thể khuyên Đại như thế nào?
Khi nhận xét đánh giá về hành vi của người khác, học sinh sẽ biết tự đánh
giá và điều chỉnh hành vi của bản thân/
Trong bài : " Đạo đức và kỷ luật" - GDCD 7. Giáo viên có thể tích hợp kỹ
năng thể hiện sự cảm thông, chia sẻ, kỹ năng so sánh, kỹ năng thể hiện sự tự
tin
Để đi đến khái niệm: " Đạo đức là gì?" Giáo viên có thể yêu cầu học sinh
lâấymột số ví dụ về những hành vi tuy không vi phạm pháp luật nhưng lại trái
với các chuẩn mực đạo đức xã hội.
Ví dụ 1: Trong lớp có bạn bị bệnh nặng, phải nằm viện nhưng một số bạn

mình về niềm vui, niềm hạnh phúc trong cuộc sống.
Câu hỏi:
1. Hãy nêu những việc làm của em hoặc của người khác thể hiện sự quan
tâm giúp đỡ người khác họ gặp khó khăn.
2. Em hãy nêu những điều làm cho em cảm thấy vui, thấy hạnh phúc.
(VD: Đạt điểm cao, được bố mẹ mua cho quần áo mới, được bạn tàng quà,
giúp được bố mẹ một công việc, làm được việc tốt cho bạn khi bạn gặp khó
khăn)
Vậy trong những điều làm cho em cảm thấy vui, thấy hạnh phúc, có cả
những điều tốt đẹp em được hưởng do người khác mang lại, có cả những điều
tốt em mang lại cho người khác. Qua đó em quan niệm như thế nào về hạnh
phúc?
Vậy hạnh phúc là phải biết sẻ chia, hạnh phúc không chỉ là được hơnửg
những điều tốt đẹp do người khác mang lại mà còn là việc làm được những điều
tốt đẹp cho người khác. Vì vậy muốn có niềm vui, niềm haạnh phúc trong cuộc
sống thì mỗi chúng ta phải biết quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ làm những điều tốt
đẹp cho người khác.
Trong bài " Tự tin" - GDCD 7. Giáo viên có thể rèn cho học sinh kỹ năng
thể hiện sự tự tin trong cuộc sống.
Để rèn luyện kỹ năng này học sinh cần phân biệt được tự tin với tự kiêu.
Giáo viên có thể đưa ra các tình huống để học sinh nhận xét đánh giá.
Tình huống 1: Sau khi làm bài kiểm tra học kỳ. Minh thấy một số bạn ngồi
cạnh mình có kết quả khác. Minh cứ suy nghĩ mãi về cách giải của mình, càng
suy nghĩ Minh càng khẳng định cách giải của mình là đúng và ba ngày sau cô trả
bài kiểm tra. Minh được điểm 10.
Tình huống 2: Sắp đến ngày nhà trường tổ chức Hội diễn văn nghệ chào
mừng ngày thành lập Đoàn 26/3. Lớp 7A chuẩn bị tập một số tiết mục văn nghệ
để tham gia hội diễn. Thắng nói với lớp trưởng " nếu tớ không tham gia thì lớp
sẽ thất bại".
Tình huống 3: Đầu năm cô giáo chủ nhiệm giao cho Toàn làm lớp phó phụ

học sinh kỹ năng biết thể hiện thái độ và có cách ứng xử thể hiện sự tôn trọng
người khác để xây dựng mối quan hệ thân thiện, lành mạnh.
Giáo vieê có thể đưa ra những câu chuyện để học sinh phân tích và rút ra
kết luận vì sao cần phải tôn trọng người khác.
Câu chuyện: Mận là cháu họ của cô em tôi ở Bắc Ninh, là chị cả của 6 đưa
em. Nhà nghèo, cô bé đồng ý lên nhà tôi giúp việc. Cái nết chăm làm, ngoan
ngoãn của Mận khiến mọi người đều quý mến. Nhưng bực nhất là thói quen ăn
một mình dưới bếp của Mận. Một hôm, thấy khó chịu tôi gắt:
- Cháu phải ăn cùng cô chú để tiết kiệm thời gian chứ!
- Nhưng ở quê, u con cháu vẫn thường phải ăn dưới bếp, chỉ có một mình
thầy cháu được ăn mâm trên nhà, ăn cùng cô chú, cháu thấy không quen!
- Bố cháu phong kiến đến thế kia à!
- U cháu và những người phụ nữ khác ở quê khổ lắm không được như các
cô được ngồi ăn cùng mâm với chồng lại được góp ý kiến. Ở quê cháu phụ nữ
chỉ biết vâng lời và làm việc vất vả, hễ tham gia vào việc lớn thì bị thầy cháu
quát, thậm chí đánh đòn?
Đây là câu chuyện lieê quan đến tôn trọng phụ nữ có thể còn xảy ra nhiều
nơi ở nông thôn. Em cho đây là vấn đề lớn hay nhỏ? Ngoài việc không cho vợ,
con ăn cùng mâm ở nhà trên, người bố trong câu chuyện còn có điều gì khác về
sự thiếu tôn trọng phụ nữ không? Em phân tích và cho biết ý kiến của em. Theo
em, nên khắc phục như thế nào?
Trong bài " Xây dựng tình bạn trong sáng, lành mạnh"- GDCD 8. Giáo
viên có thể rèn cho học sinh kỹ năng xây dựng tình bạn trong sáng lành mạnh để
có được cuộc sống ý nghĩa và vui vẻ.
Giáo viên có thể đưa ra câu hỏi khơi gợi cảm xúc của học sinh.
1. Cảm xúc của em khi:
- Cùng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn với bạn bè
- Cùng bạn bè học tập, vui chơi giải trí
- Khi gia đình gặp khó khăn, em được bạn bè giúp đỡ.
- Do đua đòi với bạn xấu em đã vi phạm pháp luật. Nhưng em đã được bạn

cho học sinh kỹ năng để phòng tránh các tệ nạn xã hội, có cuộc sống cá nhân
lành mạnh, giúp ích cho gia đình và xã hội.
Để rèn kỹ năng này trước hết giáo viên phải cho học sinh phân tích để thấy
được những tác hại của TNXH. Qua đó học sinh chủ động phòng tránh cho bản
thân và giúp đỡ người thân và bạn bè tránh xa các tệ nạn xã hội.
Giáo viên có thể cho học sinh xem những băng hình về tệ nạn xã hội và tác
hại của tệ nạn xã hội.
Yêu cầu học sinh quan sát và miêu tả cuộc sống của gia đình người nghiện.
Học sinh quan sát và nhận xét
Câu hỏi: Qua các băng hình và qua phần miê tả của bạn. Em thấy tệ nạn xã
hội gây ra những tác hại như thế nào?
- Học sinh trả lời: Giáo viên kết luận cho học sinh những tác hại mà tệ nạn
xã hội đặc biệt là tệ nạn ma tuý gây ra.
- Đối với bản thân: + Huỷ hoại sức khoẻ, dẫn đến cái chết.
+ Sa sút tinh thần
+ Huỷ hoại phẩm chất đạo đức
+ Vi phạm pháp luật
- Đối với gia đình: + Cạn kiệt kinh tế, ảnh hưởng đến đời sống vật chất và
tinh thần của các thành viên trong gia đình
+ Gia đình tan vỡ
- Đối với xã hội: + Làm mất trật tự an toàn xã hội (cướp của, giết người)
+ Suy giảm sức lao động xã hội
+ Ảnh hưởng kinh tế, xã hội
Để củng cố thêm kỹ năng phòng tránh tệ nạn xã hội. Giáo viên cho học sinh
làm một số bài tập.
Bài tập 1:
Hùng thường nói dối mẹ để chơi điện tử, bi - a. Từ chỗ chơi vui, Hùng
chuyển sang cá cược thắng thua. Không còn nói dối mẹ được nữa, Hùng bán xe
đạp. Cuối cùng thì Hùng cũng bị công an bắt vì tội cướp giật.
Theo em:

Bảo.
Câu hỏi: - Em nhận xét như thế nào về cách xử sự của bạn A?
- Nếu là bạn thân của Bảo thì em sẽ hành động như thế nào?
Tình huống 3: Bạn Cúc là một cán bộ lớp gương mẫu, học giỏi, nhiệt tình
trong các hoạt động phong trào. Bạn được thầy cô giáo, bạn bè tin yêu và đánh
giá cao về mọi mặt. Bạn hoàn toàn xứng đáng được đi dự Đại hội đại biểu học
sinh ưu tú của Quận. Nhưng một nhóm bạn trong lớp lại không đồng ý cử Cúc đi
dự đại hội vì bạn Cúc hay phê bình thẳng thắn khuyết điểm của một số bạn đó.
Nếu em là thành vieê của lớp đó, em sẽ làm gì?
Qua việc phân tích các tình huống học sinh có thể tự rút ra cho mình cách
ứng xử phù hợp, thể hiện là người "chí công vô tư"
Giáo viên nêu câu hỏi:
1. Em cần thể hiện thái độ như thế nào đối với người chí công vô tư?
2. Đối với những người vụ lợi cá nhân, thiên vị, thiếu công bằng trong giải
quyết công việc, em cần có thái độ như thế nào?
Trong bài: " Tự chủ" - GDCD 9. Giáo viên có thể tích hợp kỹ năng kiểm
soát cảm xúc kiểm chế bản thân, kỹ năng thể hiện sự cảm thông, kỹ năng giải
quyết mâu thuẫn.
Khi dạy mục : Đặt vấn đề: giáo viên cho học sinh phân tích truyện đọc và
rút ra ý nghĩa của sự tự chủ. ( Tự chủ giúp con người đứng vững trước khó khăn,
thử thách, cám dỗ để sống tốt hơn).
Giáo viên cũng có thể đưa ra các tình huống để học sinh phân tích và rút ra
bài học cho bản thân.
Tình huống 1: Nam và Sơn học chung một lớp lại ngồi chung bàn. Một
hôm Sơn bị mất chiếc bút máy rất đẹp mới mua. Tìm mãi không thấy, Sơn đổ tội
cho Nam lấy cắp. Nam và Sơn to tiếng, tức quá Nam đã cầm thước xông vào
đánh Sơn chảy máu đầu phải khâu 5 mũi. Nam đã bị nhà trường đình chỉ học tập
một tuần.
Câu hỏi: 1. Em nhận xét như thế nào về hành vi của Nam và Sơn?
2. Hành vi của hai bẹn đã gây ra hậu quả như thế nào?

- Ở các dễ cây các em viết những hoạt động bảo vệ hoà bình
- Trên các cành cây các em viết những điều tốt đẹp mà hoà bình đem lại
cho các con người.
Nhóm nào vẽ được cây có nhiều rễ, cành với nhiều nội dung, nhóm đó sẽ
thắng cuộc. Sau phần hoạt động của học sinh giáo viên có thể kết luận. Để có
được những điều tốt đẹp do hoà bình mang lại thì chúng ta phải có những hoạt
động thiết thực bảo vệ hoà bình. Trong mối quan hệ với bạn bè và mọi người
xung quanh cũng vậy. Muốn có mối quan hệ tốt đẹp thì chúng ta phải có thái độ
cởi mở, thân thiện với mọi người.
Trong bài: " Lý tưởng sống của thanh niên" - GDCD 9. Giáo viên có thể
rèn cho học sinh kỹ năng nhận thức về lý tưởng sống đúng đắn? Giáo viên có
thể nêu câu hỏi để học sinh liên hệ thực tế về lý tưởng sống của một bộ phận học
sinh hiện nay.
Câu hỏi: Em nhận xét như thế nào về lý tưởng sống của thanh niên học
sinh hiện nay?
- Yêu cầu: Trên thực tế hiện nay, bên cạnh những bạn học sinh biết vượt lên
số phận, đạt được những thành tích cao trong học tập và rèn luyện thì vẫn còn
một số bạn thiếu lý tưởng sống đúng đắn như: Có điều kiện học tập nhưng lại
không chịu học hành mà chơi bời, lêu lổng, đua đòi, đàn đúm, ăn chơi sa đoạ?
Câu hỏi: Theo em, tương lai những học sinh đó sẽ ra sao?
- Họ sẽ gây ra những hậu quả gì cho xã hội?
- Vậy theo em, lý tưởng sống đúng đắn là gì?
Sau khi học sinh trả lời, giáo viên có thể kết luận: Lý tưởng sống đúng đắn
là lý tưởng sống phù hợp với lý tưởng chung của dân tộc, phấn đấu trở thành
công dân có ích cho gia đình và xã hội.
Việc giáo viên đưa ra tình huống, các mâu thuẫn, các trò chơi giúp giảm
lối học thụ động, sách vở, tăng cường khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế,
khuyến khích học sinh tích cực xem xét, thảo luận về một tình huống, một câu
chuyện, nhân vật có thật trong thực tế. Với những tình huống giáo viên đưa ra,
học sinh tiếp nhận lý thuyết bằng cách giải quyết những vấn đề thực tế. Từ đó