L IC M
Tr

N

c tiên, tôi xin bày t lòng bi t n đ n Ban giám hi u tr

Th y L i, Khoa Môi tr

ng

ih c

ng đã giúp đ , t o m i đi u ki n cho tôi h c t p, nghiên

c u và hoàn thành lu n v n này.
c bi t, tôi xin bày t s bi t n sâu s c đ n PGS.TS Nguy n V n Th ng,
ng

i th y đã tr c ti p t n tình h

ng d n và giúp đ tôi hoàn thành lu n v n này.

Xin chân thành c m n các đ ng nghi p t i Vi n N
tr

ng, S Tài nguyên và Môi tr

c, T

i tiêu và Môi


ng

Mã s :

Khóa h c: 2013 - 2015
Tôi xin cam đoan quy n lu n v n đ

c chính tôi th c hi n d

is h

ng

d n c a PGS.TS Nguy n V n Th ng v i đ tài nghiên c u trong lu n v n “ ánh
giá ô nhi m n

c sông B n V Xá – T nh H ng Yên và đ xu t các bi n pháp

gi m thi u”.
ây là đ tài nghiên c u m i, không trùng l p v i các đ tài lu n v n nào
tr

c đây, do đó không có s sao chép c a b t kì lu n v n nào. N i dung c a lu n

v nđ

c th hi n theo đúng quy đ nh, các ngu n tài li u, t li u nghiên c u và s

d ng trong lu n v n đ u đ

1.2.1. Dân s và lao đ ng ............................................................................................9
1.2.2. Kinh t .............................................................................................................10
1.3. Tình hình ô nhi m n

c và yêu c u qu n lý, b o v ch t l

ng n

c c a sông

B n V Xá .................................................................................................................10
1.3.1. Tình hình ô nhi m n

c ..................................................................................10

1.3.2. Yêu c u qu n lý, b o v ch t l

ng n

c .......................................................12

1.4. N i dung nghiên c u trong lu n v n ..................................................................12
CH
L

NG 2. ÁNH GIÁ CH T L
NG N

NG N


V Xá ........................................................................................................................24
2.3. ánh giá ch t l

ng n

c ..................................................................................26

2.3.1 S li u quan tr c ch t l

ng n

2.3.2. ánh giá ch t l

c ...............................................................................30

ng n

c....................................................................26


2.3.4. ánh giá chung v ô nhi m n

c....................................................................42

2.4. Phân tích đánh giá nguyên nhân gây ô nhi m n

c...........................................42

2.4.1. Nh ng đ ng l c và áp l c làm suy gi m ch t l
2.4.2.Nguyên nhân suy gi m ch t l

2.5.5. Ph

ng pháp mô phòng c a mô hình QUAL2K ...............48

ng pháp xác đ nh thông s mô hình ........................................................59

2.5.6. S li u đ u vào và k t qu đ u ra c a mô hình ...............................................59
2.5.7. Các b
2.5.8.
CH

c ng d ng mô hình ..........................................................................59

ng d ng mô hình mô ph ng bi n đ i ch t l
NG 3. NGHIÊN C U

ng n

c sông B n V Xá ...60

XU T CÁC GI I PHÁP QU N LÝ, B O V .....72

3.1. Gi i thi u chung .................................................................................................72
3.2.
l

ng d ng mô hình toán xem xét các k ch b n/ph

ng n



3.2.5. Bi n pháp 5: T ng c

ng giáo d c, nâng cao nh n th c cho t t c các thành

ph n liên quan v ý th c và trách nhi m b o v môi tr

ng n

c ...........................84

K T LU N ...............................................................................................................87
TÀI LI U THAM KH O .........................................................................................88


DANH M C B NG BI U
B ng 1.1:

c tr ng khí h u n m trung bình nhi u n m c a tr m H ng Yên ...........7

B ng 2.1: Kh i l

ng n

c th i sinh ho t vào sông. ................................................14

B ng 2.2: Kh i l

ng n



B ng 2.8: N ng đ các ch t ô nhi m trong n

c th i công nghi p theo nhóm ngành

ngh s n xu t .............................................................................................................25
B ng 2.9: N ng đ các thành ph n trong n

c th i ch n nuôi .................................25

B ng 2.10: T ng h p kh i l

ng BOD5 x vào h th ng sông B n V Xá .............26

B ng 2.11: V trí l y m u n

c th i ..........................................................................27

B ng 2.12: V trí quan tr c ch t l

ng n

c sông B n V Xá .................................28

B ng 2.13: K t qu phân tích và đánh giá ch t l

ng n

c sông B n V Xá tháng


B ng 2.24. Giá tr đ c tr ng cho s m c a khúc quanh
và đ sâu t l u l

c tính đ xác đ nh v n t c

ng ...............................................................................................52

B ng 2.25. H s thô (h s g gh ) cho các m t kênh thông thoáng ......................54
B ng 2.26. Nh ng bi n tr ng thái/y u t

đ

c mô ph ng trong mô hình ..............56

B ng 2.27: Ngu n th i c a t ng đo n sông phân chia..............................................61
B ng 2.28: K t qu hi u ch nh mô hình cho thông s DO và BOD5 ........................66
B ng 2.29: Giá tr sai s c a hi u ch nh mô hình .....................................................68
B ng 2.30: B thông s c a mô hình xác đ nh cho sông B n V Xá xác đ nh thông
qua quá trình hi u ch nh ............................................................................................68
B ng 2.31: K t qu ki m đ nh mô hình cho thông s DO và BOD5 ........................69
B ng 2.32: Giá tr sai s c a ki m đ nh mô hình ......................................................71
B ng 3.1: Các k ch b n phát tri n kinh t xã h i đ n n m 2020 ..............................72
B ng 3.2: D báo dân s và l u l

ng n

c th i sinh ho t đ n n m 2020 ..............73

B ng 3.3: Ngu n th i c a t ng đo n sông theo k ch b n 1 ......................................74
B ng 3.4: K t qu mô ph ng xu th bi n đ i BOD5 c a đo n sông theo k ch b n 1 ....... 75

ng c a khúc sông I ...........................................................50

Hình 2.7. Cách th c dòng ch y t ngu n di n phân b đ n m t nhánh sông ................51
Hình 2.8. Kênh hình thang .................................................................................................53
Hình 2.9. Cân b ng kh i l

ng .........................................................................................56

Hình 2.10. Mô hình đ ng l

ng và quá trình lan truy n ch t. ........................................58

Hình 2.11: S đ phân chia đo n sông tính toán và v trí l y m u ch t l

ng n

c .....65

Hình 2.12: K t qu hi u ch nh mô hình cho thông s DO và BOD5 ..............................67
Hình 2.13: K t qu ki m đ nh mô hình cho thông s DO và BOD5 ...............................71
Hình 3.1: Xu th bi n đ i BOD5 theo KB1 ......................................................................75
Hình 3.2: Xu th bi n đ i BOD5 theo KB2 ......................................................................77
Hình 3.3: Xu th bi n đ i BOD5 theo KB3 ......................................................................78


1

M

U

dòng sông t nh H ng Yên b ô nhi m ngày càng nghiêm tr ng, trong đó có các con
sông nh vì đây là n i tr c ti p ti p nh n các ngu n th i. Ô nhi m n
đang nh h

c sông đã và

ng t i s n xu t và s c kh e c ng đ ng t i m t s khu v c.

Sông B n V Xá là m t trong nh ng con sông b ô nhi m nh t c a t nh H ng
Yên. Sông b t ngu n t ngã ba sông C u Treo th tr n B n t i đ a ph n xã Hòa Phong
và đ ra B c H ng H i t i đ i ph n xã Tr

ng K t nh H i D

ng, ch y qua các xã

Minh H i huy n V n Lâm, xã Phan ình Phùng, Nhân Hòa, C m Xá, D

ng Quang,

Hòa Phong và th tr n B n huy n M Hào. Sông có chi u dài 17km trong đó có
15,2km thu c đ a ph n huy n V n Lâm và M Hào t nh H ng Yên và 2,8km thu c
đ a ph n xã Tr
t

ng K , t nh H i D

ng. Sông có vai trò quan tr ng trong c p n

c

c sông dùng cho các ao nuôi cá c a xã Phan ình Phùng làm gi m ch t l

cá, cá màu đen, th t có mùi hôi nên ph i bán v i giá th p. N

ng

c sông ô nhi m c ng là

nguyên nhân gây ra các b nh cho dân c s ng d c hai bên sông nh b nh các b nh
ngoài da, b nh ph khoa

ph n ,...

Do đó, lu n v n “ ánh giá ô nhi m n

c sông B n V Xá – T nh H ng

Yên và đ xu t các bi n pháp gi m thi u” mong mu n có th đánh giá đ

c th c

tr ng ô nhi m n

ng lai

c sông B n V Xá, d báo ch t l

ng n

c sông trong t

Sông B n V Xá đo n ch y qua đ a ph n t nh H ng Yên
4. Ph

ng pháp nghiên c u
1. Ph

ng pháp th ng kê và t ng h p s li u: Th ng kê và t ng h p s li u

t các d án, các báo cáo, s li u t các ngu n khác đ ph c v cho lu n v n.
2. Ph

ng pháp đi u tra, kh o sát th c đ a: Ph

th p b sung các thông tin, s li u t i hi n tr
ch t l

ng n
3. Ph

c và ô nhi m ngu n n

ng pháp này s d ng đ thu

ng ph c v cho đánh giá hi n tr ng

c c a sông.

ng pháp mô hình toán: lu n v n s d ng mô hình toán QUAL2K đ

tính toán và d báo ch t l


ng n

c và ô nhi m ngu n n

c sông B n V Xá đo n

ch y qua t nh H ng Yên.
ng d ng mô hình toán ch t l

ch t l

ng n

ng n

c đ tính toán và d báo bi n đ i

c sông.

- Nghiên c u, đ xu t m t s bi n pháp qu n lý, ki m soát các ngu n gây ô
nhi m, b o v ch t l

ng n

c sông.

Ngoài ph n m đ u và k t lu n, n i dung lu n v n đ
ch


Nhân Hòa, Phan ình Phùng, C m Xá, D

ng Quan và Hòa Phong huy n M Hào.


5

Hình 1.1: S đ khu v c nghiên c u - sông B n V Xá đo n ch y qua t nh H ng Yên
Ghi chú:


6

1.1.2.
1)

a hình, đ a ch t

a hình
a hình c a t nh t

h

ng đ i đ ng nh t và có h

ng d c ch y u theo

ng t B c xu ng Nam và t Tây sang ông. i m cao nh t có c t + 9 m đ n 10

m t i khu đ t bãi thu c xã Xuân Quan huy n V n Giang; đi m th p nh t có c t +

d i c c b ven sông H ng, chi u

dày 3 đ n 5m, thành ph n là sét pha cát.
1.1.3. Khí h u
H ng Yên thu c vùng đ ng b ng B c B , tuy không giáp v i bi n nh ng v n
ch u nh h

ng c a khí h u mi n duyên h i, hàng n m chia hai mùa rõ r t: mùa nóng t

tháng 4 đ n tháng 10, th i ti t nóng m m a nhi u. Mùa đông l nh, ít m a t tháng 11
đ n tháng 3.


7

Vùng nghiên c u n m

huy n M Hào và V n Lâm, có tr m khí t

ng

H ng Yên là g n nh t, đ c tr ng cho ch đ khí h u c a vùng nghiên c u. D a theo
s li u niên giám th ng kê trong th i kì nhi u n m c a tr m (giai đo n 2003-2013)
xác đ nh đ

c các đ c tr ng khí h u ch y u n m trung bình nhi u n m c a tr m

nh B ng 1.1
B ng 1.1:


82

II

17,7

11

83

86

III

19,7

35

45

87

IV

23,9

82

46


73

VIII

28,7

219

129

86

IX

27,6

219

140

86

X

25,4

108

121


84

Tháng

(Ngu n: Niên giám th ng kê t nh H ng Yên)
T b ng trên rút ra đ c nh ng nh n xét v đ c đi m khí h u vùng nghiên c u nh sau:
1) Nhi t đ không khí
N m trong vùng nhi t đ i, H ng Yên quanh n m đ

c ti p nh n m t l

ng b c

x r t d i dào trên n n nhi t đ cao. Nhi t đ khá đ ng nh t trên đ a bàn t nh, phù h p
v i yêu c u phát tri n nông nghi p quanh n m, tuy nhiên do s chi ph i m nh m c a
hoàn l u c c đ i nên hàng n m nhi t đ t i H ng Yên phân hoá thành hai mùa có tính


8

ch t khác nhau: Mùa hè nóng, nhi t đ trung bình n đ nh trên 250C, mùa đông rét
l nh, nhi t đ trung bình d

i 200C. Nhi t đ không khí n m trung bình nhi u n m là

23,70C. Tháng 1 có nhi t đ trung bình th p nh t 14,80C, tháng 7 có nhi t đ trung bình
l n nh t 29,60C.
2) S gi n ng trong n m
Theo s li u n m trung bình nhi u n m nh trong b ng 1.1, t ng s gi n ng
trung bình n m 1.276 gi , tháng 7 có nhi u gi n ng nh t trong n m 215 gi , tháng

Tháng có l

ng t

ng m a n m trung bình nhi u n m là 1.369mm.

ng m a trung bình trong nhi u n m cao nh t là tháng 7, tháng 8, tháng

9 (219mm). Tháng có l

ng m a trung bình trong nhi u n m th p nh t là tháng 2

(11mm)
1.1.4. Th y v n
1) M c n

c

o n sông nghiên c u ch y qua huy n M Hào và V n Lâm, m c n
sông B n V Xá ch u nh h
H i, ngu n n

cđ

cc a

ng ch y u c a ch đ th y v n c a h th ng B c H ng

c c p t B c H ng H i qua sông Kim S n và sông C u Treo.


ct

ng

ng tr trong lòng sông vào cu i mùa l cung

c p. M t khác, do sông n m trong khu v c t
H i, mùa ki t đ

c ng m và l

c sông xu ng

1.2. i u ki n kinh t , xã h i
1.2.1. Dân s và lao đ ng
Theo k t qu đi u tra c a C c th ng kê t nh H ng Yên, dân s l u v c sông
B n V Xá thu c 2 huy n V n Lâm và M Hào n m 2012 là 67.785 ng

i.

Theo s li u niên giám th ng kê, t l lao đ ng là 59%. M c dù trong nh ng
n m g n đây, c c u kinh t đang d n chuy n sang l nh v c công nghi p, t ng s n
ph m c a các ngành công nghi p chi m t l cao nh t trong c c u t ng s n ph m
c a đ a ph

ng nh ng v i đ c thù là vùng thu n nông, s lao đ ng làm trong các

l nh v c nông, lâm nghi p, th y s n v n đang chi m t l cao nh t 55,44% t ng s
lao đ ng, trong công nghi p và xây d ng chi m 25,07% t ng s lao đ ng, còn l i s
lao đ ng trong l nh v c d ch v là 19,49%.

32,64

N
C

47,28

D

Hình 1.3: C c u t ng s n ph m c a vùng nghiên c u n m 2012 (%)
N m 2012, t ng s n ph m c a các ngành công nghi p và xây d ng chi m t
l cao nh t là 47,28%, ti p theo là t ng s n ph m c a các ngành nông, lâm nghi p,
th y s n 32,64%, các ngành d ch v có t l t ng s n ph m th p nh t 20,08%.
1.3. Tình hình ô nhi m n

c và yêu c u qu n lý, b o v ch t l

ng n

cc a

sông B n V Xá
1.3.1. Tình hình ô nhi m n
1) N

c

c th i
Vùng nghiên c u nhi u n m tr


c sông. Chính vì v y mà ch t

c sông đã b t đ u suy gi m và ô nhi m c c b t i m t s khu v c, đ c bi t là

khu v c ch y qua thì tr n B n. i u này đã nh h

ng nghiêm tr ng t i s phát tri n

kinh t xã h i c a khu v c.
Bên c nh vi c ti p nh n tr c ti p n c th i sinh ho t và rác th i t các h dân xã
Minh H i, Phan ình Phùng, C m Xá, Nhân Hòa, D ng Quang, Hòa Phong và th tr n
B n th i tr c ti p xu ng sông thì sông B n V Xá còn là ngu n ti p nh n n c th i chính
c a m t s công ty c a khu công nghi p Ph N i A và m t s c s s n xu t kinh doanh
phân tán d c hai bên sông. ây chính là nh ng nguyên nhân gây nên tình tr ng ô nhi m
n c sông.
K t qu đi u tra th c t cho th y n

c sông B n V Xá đ c, có màu vàng

nâu s m, mùi hôi tanh. Trên sông không có th c v t n i nh bèo, rau mu ng nh ng
có nhi u rác và có váng d u. Theo ph n ánh c a cán b xí nghi p khai thác các công
trình th y l i huy n M Hào thì vào mùa hè, nhi u cá rô phi n i lên m t n
ôxi, có đ t cá ch t tr ng n i trên m t n

cl y

c.

Qua đi u tra t i th c đ a quan sát b ng m t th
ch y qua xã Phan ình Phùng và th tr n B n n

c qu n lý, x lý, th i b tr c ti p ra môi tr

ng nghiêm tr ng.

c bi t là ch t l

ng n

dòng ch y trên sông. Bên c nh đó nó còn gây m t m quan, nh h

ng đã

c sông, ng n c n
ng t i s c kh e

c a c ng đ ng dân c và các ho t đ ng s n xu t nông nghi p trên toàn khu v c.


12

1.3.2. Yêu c u qu n lý, b o v ch t l

ng n

c

C ng nh nhi u huy n l khác thu c vùng đ ng b ng sông H ng, tình hình
phát tri n kinh t xã h i c a hai huy n thu c l u v c sông c ng gia t ng nhanh trong
th p k t i. Ngu n th i s n sinh c a dân c , ho t đ ng công nghi p, nông nghi p
c ng gia t ng v i t c đ nhanh làm suy gi m ch t l

2.1. Các ngu n gây ô nhi m n

C VÀ D

BÁO BI N

I

C SÔNG B N V XÁ

c

Trong ph m vi 15,2 km ch y qua đ a ph n hai huy n V n Lâm và M Hào
c a t nh H ng Yên, sông B n V Xá ti p nh n n

c th i t nhi u ngu n khác nhau

nh là: ngu n th i sinh ho t, công nghi p, nông nghi p và ngu n th i t làng ngh .
2.1.1. Sinh ho t
L u v c sông B n V Xá thu c các xã Minh H i (huy n V n Lâm), xã Phan
ình Phùng, C m Xá, D

ng Quang, Hòa Phong, Nhân Hòa, và Th tr n B n (huy n

M Hào) nên sông là n i ti p nh n n

c th i sinh ho t c a các xã này. Theo s li u

c a C c th ng kê H ng Yên, n m 2012 dân s l u v c sông là 67.785 ng
v c t p trung dân c đông là Th tr n B n do ngoài dân c t i đ a ph

ng ng và công trình tiêu chu n thi t k ) khu v c thành th (Th tr n B n) 120
i/ngày, khu v c các xã (các xã còn l i) là 80 lít/ng

b ng 80% l

ng n

c c p.

c tính t ng l

ng n

i/ngày và t l n

c th i sinh ho t t khu dân c là

3.960m3/ngày đêm. Tuy nhiên, ch nh ng khu dân c n m g n sông m i x n
vào sông.

c tính kh i l

ng n

c th i
c th i

c th i t các khu dân c hai bên b sông x vào

sông là 3.319m3/ngđ, chi m 84% kh i l

(ng

ng

l
i)

l u sông)

n

L

ng

n

ng
c th i

c th i

vào sông

(m3/ngđ )

(m3/ngđ)

T
l


7.516

481

385

80

9.219

590

484

82

6.781

434

326

75

Huy n M

II

Hào


Km5

ng

Quang

5

SH6

Xã Hòa Phong

Km3

8.281

530

440

83

6

SH7

Xã Nhân Hòa

Km1

c th i sinh ho t phát sinh trong quá trình r a, t m gi t ph c v đ i s ng. Do đó

c th i sinh ho t ch a nhi u ch t h u c và sinh v t gây b nh. Bên c nh đó, n

th i còn ch a nhi u lo i hóa ch t khác nhau, đ c bi t là ch t t y r a. N

c th i th

c
ng

đ ng trong các h th ng c ng lâu ngày nên càng đ c h i và có mùi hôi th i.
Hi n nay, n

c th i sinh ho t m t ph n đ

các h gia đình, c quan, ch y u là n

c x lý s b b ng các b t ho i t i

c th i t khu dân c t i th tr n, t l n

đ c x lý t dân c nông thôn còn r t ít. Kh i l

ng l n n c th i không đ

c th i
c x lý

ch y t do theo hình th c kênh tiêu t làng xóm ra vùng nông nghi p r i ch ra sông


ng cao. i u này th hi n

ng phát tri n nhanh v i t c đ t ng

vi c các khu công nghi p, c m công nghi p, và m t

s c s kinh doanh s n xu t thu c nhi u lo i hình d ch v khác nhau có s l
ngày càng t ng. Bên c nh l i ích đem l i thu nh p cho đ a ph

ng

ng thì các khu công

nghi p, c m công nghi p và các c s s n xu t kinh doanh này còn là ngu n gây ô
nhi m môi tr

ng nghiêm tr ng đ c bi t là môi tr

ng n

c.

Hi n nay, huy n V n Lâm có 6 c s s n xu t thu c khu công nghi p Ph
N i A th i ra sông B n V Xá kh i l
60% t ng l

ng n

ng n

c th i c a khu công

c th i t p trung mà x tr c ti p ra sông, góp ph n

c.

Ngoài 6 c s công nghi p trên, theo s li u th ng kê c a s Tài nguyên và
Môi tr

ng H ng Yên, huy n M Hào có t t c 32 c s s n xu t kinh doanh có x

th i ra sông B n V Xá v i l

ng n

c x th i là 1.802 m3/gi . M t ngày, các c s

này ho t đ ng s n xu t và x th i ra môi tr
n

ng trong 8 ti ng, do đó t ng l

ng

c th i trong 1 ngày c a 32 c s s n xu t kinh doanh phân tán là 14.416 m3/ngđ.
Nh v y, l

ng n

c mà sông B n V Xá nh n t các c s s n xu t kinh

c ngoài v i t ng v n đ u t đ ng ký là

509 tri u USD.
Tuy nhiên ch có 6 c s s n xu t thu c Khu công nghi p Ph N i A n m
d c sông B n V Xá x th i ra sông v i l

ng x th i là 3.176,8 m3/ngđ.


17

B ng 2.2: Kh i l

ng n

c th i công nghi p t Khu công nghi p Ph N i A x tr c
ti p vào sông B n V Xá.

Tên c s s n xu t

TT

T ng l

ng n

th i (m /ngđ)
3

c

73

Corelex Viêt Nam - Cty
TNHH PULPPY
CORELEX Vi t Nam
2

NM SX cáp đi n l c và ng
nh a - Cty CP Vi n thông
Th ng Long

3

Cty TNHH TM & SX S n
Vi t

4

Cty TNHH VIKOM

15,5

11,63

75

5

Cty TNHH đi n t CaNon


(Ngu n: S Tài nguyên và Môi tr

ng H ng Yên)

Hình 2.2: Sông B n V Xá (c u B n, TT B n) b ô nhi m do nh n n c th i t KCN Ph N i A