Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

PHÒNG GD – ĐT KRÔNG ANA
TRƯỜNG THCS LÊ ĐÌNH CHINH
----------  ---------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG GIAI
ĐOẠN HIỆN NAY
Họ và tên: Huỳnh Vũ Chương
Đơn vị công tác:THCS Lê Đình Chinh
Trình độ đào tạo: Đại học sư phạm
Môn đào tạo: Lịch Sử
Quảng Điền, ngày 01 tháng 02
năm 2015

Huỳnh Vũ Chương

1


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

MỤC LỤC
Phần I: MỞ ĐẦU
Mục
I.1

Kết quả

Trang
3
3-5
5 - 12
13

Phần III: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
Mục
I.1
I.2

Huỳnh Vũ Chương

Tên đề mục
Kết luận
Kiến nghị

Trang
14
14

2


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

I. MỞ ĐẦU
I.1. Lí do chọn đề tài:

Nghiên cứu và xác đình rõ đối tượng, mục đích, nội dung và phương
pháp dạy học trong quá trình giảng dạy.
Nhiệm vụ của đề tài này là giúp giáo viên định hình một cách rõ ràng các giải
pháp cần thiết để phát huy hiệu quả các phương pháp, phương tiện dạy học tích
cực lựa chọn và cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản cần thiết đảm
bảo tính khoa học, chặt chẽ và có hệ thống, đáp ứng yêu cầu phát triển về kiến
thức, kĩ năng và tư tưởng cho học sinh trong môn Lịch sử.
I.3. Đối tượng nghiên cứu:
Là các vấn đề về phương pháp nội dung chương trình Môn Lịch sử ở
trường THCS.
I.4. Phạm vi nghiên cứu:

Huỳnh Vũ Chương

3


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

Xung quanh những vấn đề phương pháp, kĩ thuật dạy hoc các đối
tượng học sinh, cách xây dựng môi trường học tập và nội dung kiểm tra đánh
giá phù hợp với đối tượng học sinh nhằm giúp học sinh học tốt bộ môn lịch sử
bậc trung học cơ sở.
I.5. Phương pháp nghiên cứu: Gồm các phương pháp sau:
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp điều tra

II. NỘI DUNG
II.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN:

b. Thành công và hạn chế:

Huỳnh Vũ Chương

4


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

Trong quá trình giảng dạy bồi dưỡng học sinh qua các năm, tôi nhận thấy
để học sinh thích thú môn lịch sử và đạt được chất lương cao. Giáo viên không
chỉ tìm tòi về mặt kiến thức, trau dồi phương pháp kĩ năng sư phạm mà còn phải
làm tốt công tác định hướng tư tưởng cho học sinh một cách chu đáo, nên trước
hết tôi luôn quan tâm đến tư tưởng tâm lí của học sinh và giúp các em có sự tự
tin về vai trò nhiệm vụ của mình nên luôn thu được những kết quả như mong
muốn. Đó cũng là thành công cả về mặt lí luận cũng như thực tiễn của mình
c. Mặt mạnh – mặt yếu:
Mặt mạnh của việc thực hiện đề tài này là luôn gắn được thực tiễn với lí
thuyết, lấy thực tiễn công việc để từ đó đúc kết lí luận và ngược lại lí luận sẽ
được kiểm nghiệm qua thực tế bồi dưỡng. Tuy nhiên cũng do vấn đề khá khó
khăn nên tôi luôn mò mẫm thử nghiệm nên cũng không tránh khỏi chủ quan,
lúng túng.
d. Nguyên nhân:
Có nhiều nguyên nhân từ thực trạng nói trên nhưng có thể chia
thành hai nhóm chính đó là nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ
quan:
- Nguyên nhân khách quan là do quan niệm sai lầm của một bộ phận trong
xã hội chưa nhìn nhận đúng vai trò vị trí của Khoa học Lịch sử đối với sự phát
triển của xã hội nói chung và đối với sự hình thành nhân cách của con người
mới nói riêng.

Về phía học sinh đã được làm quen với phương pháp học tập mới nhu cầu học
tập và tìm hiểu khám phá của cũng ngày càng tăng phương tiện tài liệu học tập
ngày càng phong phú
Một bộ phận không nhỏ nhân dân đời sống còn khó khăn nên đầu tư
cho học tập của con em còn hạn chế, một số cha mẹ không quan tâm nhắc nhở
việc học tập của con cái mà khoán trắng cho nhà trường và thầy cô giáo không
nhắc nhở con em học bài, chuẩn bị bài, tìm tòi học tập.
Nhiều học sinh chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học năm bắt tri thức
toàn diện
- Bộ môn Lịch sử vẫn còn nhiều em chưa thích học do cho rằng đây là
môn khó học, dài dòng, phải nhớ nhiều, mất nhiều thời gian, đây là môn phụ chỉ
cần đủ điểm là được.
- Chương trình bộ môn Lịch sử còn nhiều bất cập nặng nề trong khi đó do
đặc trưng của bộ môn là không thể nhìn thấy những gì đã diễn ra, thiếu các điều
kiện để tiếp xúc với các bảo tàng, di tích lịch sử nên khó có thể tạo được sự
hứng thú cao cho học sinh.
Xuất phát từ những vấn đề trên, theo tôi muốn nâng cao chất lượng dạy
học môn lịch sử chúng ta phải nổ lực hết sức và thực hiện đổi mới triệt để tất cả
các khâu trong quá trình dạy học.
II. 3 GIẢI PHÁP, BIỆN PHÁP:
a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
- Nâng cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử, thúc đẩy phong trào học
tập rộng rãi trong học sinh. Góp phần hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ của
trường, của ngành.
- Giáo viên có điều kiện để nghiên cứu, bồi dưỡng, nâng cao trình độ
chuyên môn nghiệp vụ.
- Tạo được niềm tin, sự ủng hộ của các cấp lãnh đạo, của nhân dân địa
phương, gia đình học sinh và các em học sinh đối với ngành giáo dục huyện nhà.
Nâng cao niềm tin và sự mến phục của học sinh đối với người thầy.
- Giáo dục cho học sinh truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc.

4/ Khó khăn của em trong môn Lịch sử là gì
A. Quá nhiều sự kiện khó ghi nhớ
B. Trừu tượng khó hiểu C. Ít tư liệu
5/ Quan niệm của em trong việc học Lịch sử
A. Học thuộc lòng
B. Nắm các nội dung, sự kiện chính và hướng đến hiểu
biết Lịch sử
C. Cả hai ý trên
6/ Hãy nêu những kiến nghị của em đối với Thầy (Cô) giảng dạy môn Lịch sử
hiện nay:..................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Bài kiểm tra trên sẽ giúp chúng ta dễ dàng nắm được các thông tin về tình hình
thái độ học tập cũng như đánh giá của học sinh đối với bộ môn và mức độ tín
nhiệm của học sinh với mình từ đó có thể định hướng cho việc đổi mới phương
pháp giảng dạy.
2. Thực hiện tốt đổi mới phương pháp dạy học:
Chúng ta cần tích cực đổi mới phương pháp dạy học trên cơ sở đối
tượng học sinh, mặt bằng học sinh ở địa phương theo hướng phát huy tính tích
cực tự giác chủ động, sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn
luyện kĩ năng vận dụng kiến thức về thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui, hứng thú học tập lịch sử cho các em.
- Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử cần được tiến hành qua những biện pháp
sư phạm chủ yếu sau:
Thứ nhất: Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ được con người khôi
phục, dựng lại tái hiện lại và xâu chuỗi kết nối lại với nhau nhờ các tư liệu như
truyền miệng, hiện vật, chữ viết vì thế học sinh không thể tiếp xúc trực tiếp vì
vậy khi dạy học lịch sử giáo viên khi dạy kiến thức mới cần gợi cho học sinh
nhớ lại kiến thức cơ bản đã học có liên quan khi học kiến thức mới. Điều này
hơi khó vì học sinh sẽ quên nhiều nhưng nếu chúng ta biết cách hướng dẫn gợi

Dạy học là dạy cho học sinh những cái chưa biết trên cơ sở những cái
đã biết. Vì vậy khi dạy chúng ta có thể đặt những câu hỏi giúp học sinh tìm ra
được các em đã biết và phát triển thêm cho các em những kiến thức mới nhằm
tạo ra mối liên hệ giữa kiến thức đã có và kiến thức cần phải có.
Ví dụ: Khi dạy bài “ Các quốc gia cổ đại phương Tây” lớp 6 có thể khai thác
vốn kiến thức của học sinh đã có để xác lập mối quan hệ với bài mới bằng câu
hỏi: “Hãy so sánh sự khác nhau về thành phần xã hội giữa các quốc gia cổ đại
phương Đông với các quốc gia cổ đại phương Tây”.
Thứ hai: Ở trên lớp, giáo viên không trình bày đầy đủ, chi tiết nội dung các mục
trong bài,mà chỉ nhấn mạnh, mở rộng nội dung sách giáo khoa để học sinh tự
học bởi vì sách giáo khoa là tài liệu cơ bản để học sinh học tập.
Để làm được điều này, giáo viên phải làm việc tích cực mới có thể giúp
học sinh tự học, những gì phải trình bày kĩ, bổ sung tài liệu tham khảo. Học sinh
tích cực tự học sách giáo khoa những điều mà giáo viên không giảng, theo dõi
những điều giáo viên trình bày thêm, không có trong sách giáo khoa để về nhà
tự tìm hiểu.
Thứ ba: Trong giờ dạy ở trên lớp, giáo viên xác định rõ mục tiêu bài học- những
điểm cần phải đạt được sau khi học tập về các mặt kiến thức, kĩ năng, thái độ…
Tiếp đó giới thiệu từng mục để học sinh hoạt động tiếp thu kiến thức.
Chú ý khi tìm hiểu mỗi hoạt động cần tiến hành như sau:
- Thông báo thông tin cho học sinh làm việc với sách giáo khoa, tư liệu lịch sử
tranh ảnh, bản đồ, xem băng… . Tuy nhiên phải có định hướng của giáo viên.
Huỳnh Vũ Chương

8


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

- Xử lí các thông tin nêu các câu hỏi, bài tập,vấn đề thảo luận thông qua các hoạt

đồ, lược đồ, sơ đồ, mô hình, hiện vật…không phải chỉ là phương tiện minh họa
mà nó chính là nguồn tri thức từ đồ dùng phương tiện dạy học trực quan học
sinh giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, kiến thức lịch sử mà các em
tiếp thu được.
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác hình ảnh, lược đồ có hiệu quả phát
huy tính tích cực của học sinh giúp tự tìm hiểu nội dung của tranh, ảnh…
- Phương pháp thích hợp hiệu quả nữa là đưa thơ văn vào trong giảng dạy lịch
sử.Vì văn thơ dễ nhớ mau thuộc làm dẫn chứng sinh động trong tiết dạy, đồng
thời tạo cảm giác nhẹ nhàng, thỏa mái cho các em.Từ đó chúng ta sẽ gây hưng
phấn, tích cực hơn cho các em khi học môn lịch sử.
Ví dụ: Khi dạy bài “Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược MôngNguyên”đưa vào đoạn trích thay cho lời nói của Hưng Đạo Vương Trần Quốc
Tuấn :” Ta thường tới bữa quên ăn, ruột đau như cắt……”
Huỳnh Vũ Chương

9


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

Hoặc khi dạy về Xô Viết Nghệ Tĩnh giáo viên đưa bài ca cách mạng vào để nói
rõ nguyên nhân, diễn biến, tinh thần đấu tranh cách mạng của quần chúng công nông
- Và nhiều phương pháp khác
- Chú ý trong đó vận dụng dung lượng của các phương pháp hợp lí để không
làm nặng nề trong giờ học, trình bày nhồi nhét, tiết kiệm thời gian đạt hiệu quả
cao.
Thứ năm: Giáo viên nên vận dụng tốt dạy học nêu vấn đề. Giáo viên tạo ra tình
huống có vấn đề, nêu vấn đề và tổ chức, thúc đẩy hoạt động tìm tòi sáng tạo của
học sinh giải quyết vấn đề. Để thực hiện tốt khi chuẩn bị giáo án, giáo viên nêu
rõ nhiệm vụ của học sinh trong giờ học dưới dạng các câu hỏi nêu vấn đề. Các
câu hỏi nêu vấn đề đưa vào đầu giờ học nhằm động viên sự chú ý, huy động các

10


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

Thứ tám: Giáo viên có thể tổ chức trò chơi hoặc các cuộc thi . Trong quá trình
dạy học lịch sử có thể áp dụng là một hình thức thay thế các tiết ngoại khóa
tham quan hoặc cho học sinh tham gia cuộc thi em yêu Lịch sử Việt Nam….Vì
điều kiện kinh phí cũng như di tích lịch sử để tham quan, dã ngoại địa bàn huyện
Krông Ana ít, Không có kinh phí. Hình thức tổ chức trò chơi như “Theo dòng
lịch sử”, sân khấu hóa…
Ví dụ: trong chương trình lịch sử 6 chúng ta có thể cho học sinh diễn kịch đóng
vai Đinh Bộ Lĩnh lúc nhỏ chăn trâu và bẻ cờ lau chia bên tập trận. Khi đất nước
có loạn 12 sứ quân, ông nhờ từ nhỏ quen tài đánh giặc dã, có óc thao lược dụng
binh cộng với tấm lòng yêu nước, ông dẹp loạn đem lại bình an cho dân chúng.
Đối với học sinh khối 8, 9 chúng ta có thể tổ chức cho học sinh tham quan Bảo
tàng ĐăkLăk và Nhà đày Buôn Mê Thuột.
3.Thực hiện tốt đổi mới kiểm tra đánh giá:
Việc kiểm tra đánh giá học sinh thực hiện theo đúng nguyên tắc sư phạm
sau:
- Việc kiểm tra đánh giá phải nhằm giải quyết những yêu cầu của bài học, các
nội dung kiểm tra luôn bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng phù hợp với tất cả đối
tượng học sinh.
- Tiến hành kiểm tra, đánh giá một cách phong phú, đa dạng trong phần học tập
trên lớp. Ngoài việc kiểm tra bài cũ còn kiểm tra khi trình bày bài mới như đặt
câu hỏi cho học sinh phát hiện, so sánh, đánh giá,nhận xét hoặc yêu cầu các em
dựa vào nội dung sách giáo khoa để hoàn thành bài tập do giáo viên đề ra, có thể
làm cá nhân hay cặp đôi,theo bàn,theo tổ…tùy nội dung và mức độ của bài tập
sau đó giáo viên nhận xét, đánh giá ghi điểm để khích lệ động viên học sinh.
- Với đặc điểm tình hình học sinh ở địa bàn trường THCS giáo viên đề ra theo 3

- Tổ chức bồi dưỡng và thi học sinh giỏi. Sau quá trình tổ chức thực hiện
phải có đánh giá, tổng kết rút kinh nghiệm và tiến hành trao thưởng cho học sinh
có thành tích cao, giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi. Công khai kết quả trước
toàn trường và thông báo đến gia đình học sinh.
* Đối với giáo viên
- Nắm chắc yêu cầu mục tiêu nhiệm vụ dạy học mục đích chương trình
cấu trúc nội dung chương trình và các chương, bài cụ thể, biết rõ sự đóng góp
của các bài cụ thể vào việc thực hiện mục tiêu của chương trình
- Nắm vững nội dung bài học. phân chia bài học thành những đơn vị kiến
thức khác nhau. Xác định vai trò ý nghĩa của các đơn vị kiến thức đối với sự
phát triển nhân cách của học sinh
- Phân chia thời gian hợp lý cho các tài liệu học tập.
- Lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp với các kiểu bài lên lớp và các
tài liệu học tập.
Ngoài các yêu cầu trên, việc giáo dục tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo
đức, giáo dục lao động, thẩm mỹ, năng lực tư duy và hoạt động thực tiễn là
những yêu cầu quan trọng trong dạy học lịch sử.
d. Mối quan hệ giữa các biện pháp giải pháp

Huỳnh Vũ Chương

12


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

Để thực hiện được mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử ở
trường THCS trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi phải có sự đổi mới đồng bộ
các khâu các bước của quá trình dạy học và phải có thời gian thực hiện qua
vài năm học để có sự đánh giá chính xác kết quả. Các biện pháp giải pháp có

YẾU (TL)
4.7%
2.3%

Từ đó có thể khẳng định rằng không phải học sinh không quan tâm đến bộ
môn lịch sử hay bài học của môn lịch sử mà vấn đề chính ở đây là chúng ta
chưa khơi được giá trị của lịch sử để giáo dục học sinh và để học sinh lấy giá
trị lịch sử để tự giáo dục tự điều chỉnh chính mình. Đó cũng là mục tiêu của
quá trình dạy học.

II.4 KẾT QUẢ
Như đã nói trên với một kế hoạch và sự định hướng về mục tiêu của
mình bản thân tôi đã không ngừng cố gắng phấn đấu để từng bước thực hiện các
mục tiêu đã đề ra dưới sự quan tâm của lãnh đạo đơn vị và đồng nghiệp bản thân
tôi đã giành được những thành tựu sau đây:
Về chất lượng đại trà trong những năm gần đây tỉ lệ khá giỏi luôn đạt từ 30 –
40%, tỉ lệ yếu khoảng 2- 3%, không có kém.

Huỳnh Vũ Chương

13


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

Về chất lượng mũi nhọn: liên tục từ năm 1999 đến nay tôi đều có học sinh giỏi
đặc biệt từ 2010 đến nay số học sinh đạt giải cao trong kì thi học sinh giỏi các
cấp.
Năm học
1998- 1999

Cấp tỉnh
HSG
HSG
HSG
HSG
HSG
Giải ba
Giải ba
Giải nhất
Giải nhất
Giải ba

Ghi chú

Giải ba
Giải khuyến
khích

HSG
HSG

III. KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ:
1/ Kết luận

Huỳnh Vũ Chương

14


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

Tên tài liệu

Tác giả
15


Một số giải pháp nâng cao chất lượng môn lịch sử ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay

1

Phương pháp dạy học lịch sử

Phan Ngọc Liên & Trần Văn
Trị ( chủ biên )

2

Thuật ngữ khái niệm lịch sử

Phan Ngọc Liên ( chủ biên )

3

Ôn tập môn lịch sử theo chủ đề

Nguyễn Tiến Hỷ

4

Đại cương lịch sử việt nam. Tập 1- 2- 3