Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức

MỤC LỤC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM- ĐỀ TÀI: RÈN KỸ NĂNG SỐNG CHO
HỌC SINH LỚP 5 THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC
MỤC LỤC……………………………………………………………………...1
I. TÊN ĐỀ TÀI:................................................................................................. 2
II. PHẦN MỞ ĐẦU…………………………………………………................2
1. Lý do chọn đề tài..............................................................................................2
2. Mục đích nghiên cứu........................................................................................2
3. Đối tượng nghiên cứu.......................................................................................3
4. Đối tượng khảo sát thực nghiệm......................................................................3
5. Phương pháp nghiên cứu..................................................................................3
6. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu......................................................................3
III. PHẦN NỘI DUNG.......................................................................................3
1. Cơ sở lý luận …...............................................................................................3
2. Cơ sở thực tiễn ................................................................................................3
3. Thực trạng .......................................................................................................4
3.1. Thuận lợi........................................................................................................4
3.2. Khó khăn........................................................................................................5
4. Các biện pháp ..................................................................................................7
4.1. Biện pháp thứ nhất........................................................................................ 7
4.2. Biện pháp thứ hai...........................................................................................9
4.3. Biện pháp thứ ba............................................................................................9
4.4. Biện pháp thứ tư.......................................................................................... 10
4.5. Biện pháp thứ năm.......................................................................................10
4.6. Biện pháp thứ sáu.........................................................................................11
5. Kết quả đạt được............................................................................. ..............11
IV. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ........................................................11
\


chính quyền địa phương, sự chỉ đạo sát sao và kịp thời của Chuyên môn nhà
trường, các tổ chức cộng đồng nên học sinh có cơ hội tiếp xúc và rèn luyện kĩ
năng cho bản thân nhiều hơn. Tuy nhiên, sự tiếp xúc, trải nghiệm của học sinh
còn quá ít so với thực tế cuộc sống.
Đặc biệt đối với học sinh dân tộc Vân Kiều lại càng cần thiết. Bởi lẽ, các
em sẽ là chủ nhân tương lai của đất nước, các em phải được trang bị đầy đủ cả
về kiến thức khoa học, phẩm chất đạo đức lẫn kỹ năng sống cho bản thân. Điều
đó mới làm nên con người hoàn thiện cho những chủ nhân tương lai.
2. Mục đích nghiên cứu
Nhận thức được yêu cầu của xã hội như vậy, tôi thấy rằng để góp phần
cùng nhà trường nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho HS. Ngoài việc
giảng dạy các bộ môn văn hoá, học tập các kiến thức về khoa học - xã hội học
sinh còn phải tu dưỡng rèn luyện về đạo đức, kĩ năng sống. Đạo đức là một
trong những môn học có thể nói là giúp nhiều nhất cho sự hình thành và phát
triển kỹ năng sống cho các em như: KN giao tiếp ứng xử (với ông bà, cha mẹ,
2
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
anh chị em, bạn bè,…); KN bày tỏ ý kiến của bản thân; KN ra quyết định giải
quyết vấn đề phù hợp với lứa tuổi; KN giữ gìn vệ sinh cá nhân;…..Vì vậy, tôi
đã trăn trở xem làm thế nào nâng cao hiệu quả giờ dạy và góp phần trang bị cho
các em những kỹ năng sống cần thiết. Chính điều đó đã giúp tôi đi đến làm
SKKN “ Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 qua môn Đạo đức”.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
4. Đối tượng khảo sát, thực nghiệm.
Học sinh lớp 5C trường Tiểu học Hướng Phùng.
5. Phương pháp nghiên cứu:

Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
- Tổng số lớp là 20 em, trong đó có 8 nữ.
- Tất cả các em là người Vân Kiều, môi trường tiếp xúc và sử dụng tiếng
Việt còn ít nên kĩ năng bản thân còn nhiều hạn chế.
- Hầu hết học sinh trong lớp chưa mạnh dạn trong học tập cũng như giao
tiếp nên việc tiếp xúc, tìm hiểu cũng còn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt kỹ năng
sống còn rất hạn chế.
3. Thực trạng.
3.1. Thuận lợi.
- Thứ nhất: Trong những năm gần đây, phòng GD & ĐT Hướng Hóa đã
chỉ đạo các nhà trường lồng ghép giáo dục KNS cho học sinh một cách sát sao
thông qua nhiều hoạt động cụ thể và thiết thực như: Tổ chức cuộc thi “Giữ vở
sạch, viết chữ đẹp”,Cuộc thi về “An toàn giao thông”, hay “Vẽ tranh bảo vệ
môi trường”,......Riêng trường tôi, trong nhiều năm học gần đây cũng đã tổ chức
nhiều cuộc thi góp phần nâng cao kỹ năng sống cho HS mà nổi bật là cuộc thi
“Giữ vở sạch, viết chữ đẹp”, “Vẽ tranh bảo vệ môi trường” - đây là tiền đề cho
HS lớp 5 phát triển tố hơn về một số kỹ năng như: KN giao tiếp, KN ứng xử,
KN hợp tác với bạn bè, KN hùng biện,...
- Thứ hai: Theo chương trình SGK Đạo đức hiện nay, bản thân môn đạo
đức chứa đựng nhiều nội dung liên quan đến KNS như: kỹ năng giao tiếp, ứng
xử (với ông bà, cha mẹ, anh chị em, bạn bè, thầy cô giáo và mọi người xung
quanh); kỹ năng bày tỏ ý kiến của bản thân, kỹ năng ra quyết định và giải quyết
vấn đề phù hợp với lứa tuổi,….
Khả năng giáo dục KNS của môn Đạo đức không những thể hiện ở nội
dung môn học mà còn thể hiện ở phương pháp dạy học đặc trưng của môn học.
Để các chuẩn mực đạo đức, pháp luật XH trở thành tình cảm, niềm tin và hành
vi, thói quen thì phương pháp dạy học môn Đạo đức đã được đổi mới theo

- Thứ tư: Hiện nay HS Tiểu học mạnh dạn hơn, gần gũi hơn với GV. Nhờ
vậy mà GV dễ nắm bắt được tâm tư nguyện vọng, những ưu điểm và khuyết
điểm của các em để từ đó có kế hoạch bồi dưỡng thêm kỹ năng sống cho các
em.
- Thứ năm: Bản thân GV được trang bị đầy đủ nội dung, kiến thức về cơ
bản đặc biệt là kiến thức về KNS nhằm đáp ứng nhu cầu GD hiện đại.
3.2. Khó khăn:
Như chúng ta đều biết, đặc điểm của học sinh tiểu học vốn từ Tiếng Việt
ít mà đặc biệt là đối với học sinh dân tộc thiểu số lại càng hạn chế, kiến thức còn
nghèo, những hiểu biết về thế giới xung quanh còn hạn hẹp, điều này phần nào
làm hạn chế đến kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ứng xử, kỹ năng phòng tránh bị xâm
hại, hay kỹ năng Nói không với những việc xấu khi người khác rủ rê của các
em,...
Tại lớp tôi dạy, 100% HS là con em dân tọc Vân Kiều nên cơ hội giao
tiếp, khám phá thế giới xung quanh còn hạn chế. Điều này góp phần hạn chế
việc hình thành và phát triển kỹ năng sống cho các em.
Cụ thể, đầu năm tôi đã sử dụng phương pháp trò chuyện với các em tìm
hiểu xem k hả năng giao tiếp của các em như thế nào thì tôi nhận thấy: các em
còn rất rụt rè trong giao tiếp với thầy cô giáo đặc biệt là người lạ đến trường,
thậm chí còn hay nói trống thiếu chủ ngữ trả lời câu hỏi như:
GV hỏi:- Em năm nay bao nhiêu tuổi? ( HS trả lời: 11 tuổi.)
- Em thích học môn nào nhất?(HS trả lời: Toán). Vì sao em thích
học môn toán nhất? (HS im lặng.)
Mặt khác, qua điều tra, trò chuyện với các em tôi còn thấy KNS để bảo vệ
bản thân hay bạn bè của các em cũng còn rất hạn chế như: KN đi xe đạp an
toàn, KN tránh sấm sét khi trời mưa bão, KN phòng tránh bị xâm hại, KN nói
lời từ chối khi bị bạn rủ rê làm những việc xấu, KN phòng tránh điện giật, kỹ
năng tham gia giao thông đường bộ
5
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng

mang tư tưởng giao phó việc dạy dỗ con em cho GV, nhà trường, chưa nhiệt tình
trong hợp tác giáo dục trẻ, chưa nêu gương tốt cho các em trong giao tiếp, ứng
xử. Rất nhiều phụ huynh chỉ nghĩ rằng đến trường là để học chữ mà quên đi điều
quan trọng là dạy cho học sinh “học làm người” quên đi việc giáo dục kĩ năng
sống, kĩ năng hoà nhập cộng đồng. Nên dẫn đến các hành vi đạo đức của các em
bị sai lệch gây những hậu quả đáng tiếc.
Cụ thể kết qủa điều tra một số KNS của học sinh vào đầu năm học 20142015, tôi thu được kết quả như sau:
Tổng số
HS

Hiệu quả thực hiện giáo dục KNS cho HS lớp 5C
Đạt

20 em

Không đạt

SL

TL

SL

4

20%

16

TL

việc gi? Các em đã hợp tác như thế nào? Kết quả ra sao?
- HS suy nghĩ và trả lời.
Như vậy qua cách đặt câu hỏi như vậy, GV thấy được sự trải nghiệm của
HS như thế nào để từ đó vừa kích thích các em học tập, vừa nắm bắt được mức
độ hiểu biết cũng như KNS của các em ở mức độ nào để từ đó giúp các em hình
thành và phát triển KNS cần thiết, phù hợp. Ngoài ra trong quá trình các em
trình bày, GV giúp các em rèn luyện KN giao tiếp (cụ thể là KN trình bày một
vấn đề trước tập thể).
4.1.3. Về dạy học phần “ Kết nối”.
GV đóng vai trò là người hướng dẫn, HS là người phản hồi, trình bày
quan điểm nhằm giới thiệu thông tin, kiến thức và kỹ năng mới. Đây là cầu nối
sẽ kết nối kinh nghiệm hiện có của HS với bài học mới. Trong giai đoạn này,
chúng ta có thể sử dụng một số kỹ thuật dạy học như: chia nhóm thảo luận, đóng
vai, sử dụng băng- đài- máy chiếu, hay hỏi đáp.
7
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
Ví dụ: Khi dạy bài “Em yêu Tổ quốc Việt Nam” – phần kết nối (Tiết 1),
(Đạo đức lớp 5), chúng ta có thể làm như sau:
Trước hết, với hoạt động này, GV cần xác định được mục tiêu về KNS mà
HS cần phải đạt là: kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng xử lý thông tin và trình
bày suy nghĩ, ý tưởng.
Sau đó, GV có thể tiến hành lên lớp như sau:
- GV yêu cầu HS đọc các thông tin SGK trang 34, hỏi: Qua các thông tin
trên, em cảm nhận như thế nào về đất nước và con người Việt Nam? Em còn
biết thêm gì về Tổ quốc của chúng ta? Chúng ta cần làm gì để thể hiện tình yêu
đối với Tổ quốc, để đưa đất nước ta trở nên giàu mạnh?
- HS quan sát tranh, trả lời câu hỏi.

Ví dụ: Khi dạy bài “Hợp tác với những người xung quanh” – phần Vận
dụng (Tiết 2), (Đạo đức lớp 5), chúng ta có thể làm như sau:
Cuối tiết học, GV yêu cầu mỗi nhóm HS đăng ký cùng hợp tác với nhau
để xây dựng và thực hiện một công việc chung của lớp, của trường,…
Chẳng hạn: trang trí lớp học, vệ sinh trường lớp, hay tổ chức buổi liên
hoan,…
Như vậy, qua hoạt động này, GV rèn cho HS về kỹ năng hợp tác trong
cuộc sống phù hợp với khả năng của các em, tạo cho các em tinh thần đoàn kết
trong những trường hợp cần thiết.
4.2. Biện pháp thứ hai: Giáo dục tích hợp KNS phải lựa chọn tích hợp
theo vùng miền.
Trước hết, ta hiểu như thế nào là “Giáo dục tích hợp KNS phải lựa chọn
tích hợp theo vùng miền?”
Thực vậy, “Giáo dục tích hợp KNS phải lựa chọn tích hợp theo vùng
miền” có nghĩa là: ngoài những yêu cầu về kỹ năng cần đạt chung trong từng tiết
dạy, GV cần xác định rõ cần bổ sung những kỹ năng nào sẽ phù hợp với vùng
miền, địa phương mà các em đang ở (như miền núi, miền xuôi hay miền biển;
vùng nông thôn hay thành thị,…) mà tiết dạy đó nên đưa vào để giáo dục. Chẳng
hạn như:
Ở miền núi: GV có thể giáo dục thêm cho các em kỹ năng phòng chống
sạt lở đất, phòng chống cháy rừng,…nhằm bảo vệ bản thân, mọi người xung
quanh cũng như môi trường tự nhiên (thông qua bài Bảo vệ tài nguyên thiên
nhiên) hoặc hoạt động ngoại khóa về phòng ngừa thảm họa.
Ở miền xuôi: GV có thể giáo dục thêm cho các em kỹ năng bơi lội, tránh
chết đuối nước,…
Vậy ở địa phận Hướng Phùng, chúng ta có thể rèn KNS thêm cho HS như
thế nào?. Theo tôi, Hướng Hóa là một vùng miền núi có nhiều suối chảy qua và
nhiều rừng núi. Tôi có thể giáo dục cho các em thêm một số KNS như: kỹ năng
bơi lội, kỹ năng tránh chết đuối nước, kỹ năng chống sạt lở đât, phòng chống
cháy rừng Đặc biệt, đây cũng là nơi thường xảy ra mưa dông và trong cơn mưa

lên bục giảng, còn xúc phạm đến nhân phẩm HS, ... Trong khi đó, vói HS nói
chung cũng như HS Tiểu học, thầy cô giáo là người cha, người mẹ thứ hai của
các em. Thầy cô luôn là tấm gương phản chiếu rõ nhất cho các em soi vào và
điều chỉnh mọi hành vi, hoạt động của mình. Chính vì thế, biện pháp đầu tiên
nhằm hình thành và phát triển KNS cho HS (như KN giao tiếp: chào hỏi, cảm
ơn, xin lỗi, đề nghị; bày tỏ sự cảm thông, chia sẻ; bày tỏ ý kiến, tiếp khách
đến nhà,…) là người GV phải mẫu mực trong từng lời nói, hành động đối với
mọi người xung quanh như đồng nghiệp, HS, làng xóm hay phụ huynh. Hay nói
cách khác, người GV hành động, nói năng kể cả cách ăn mặc phải mang tính sư
phạm, đúng tác phong của nhà giáo để học sinh họa tập và làm theo.
4.5. Biện pháp thứ năm: Gần gũi, tạo mối thân thiện với học sinh.
Đầu tiên, sau khi nhận lớp để tạo sự gần gũi và gắn kết giữa HS và GV,
tôi
sắp xếp thời gian trong từng tiết học cũng như những lúc rảnh rỗi cho HS
được giới thiệu về bản thân, động viên khuyến khích các em chia sẻ với nhau về
sở thích, ước mơ tương lai cũng như những mong muốn của tôi với các em. Đây
là hoạt động giúp cô trò chúng tôi hiểu nhau hơn. Đồng thời, tôi muốn tạo một
môi trường học tập thân thiện. Nơi “ Trường học thật sự trở thành ngôi nhà thứ
hai của các em, thầy cô giáo là những người thân trong gia đình”. Đây là một
điều kiện rất quan trọng để phát triển kĩ năng giao tiếp của học sinh. Bởi HS
không thể mạnh dạn, tự tin trong một môi trường mà giáo viên luôn gò bó, áp
đặt.
Tiếp theo, tôi quan sát HS để nắm được tính cách của các em : mạnh dạn
hay nhút nhát, thụ động hay thích thể hiện, hiếu động .....Tôi chú trọng biểu hiện
10
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
về thái độ học tập, cử chỉ hành vi, những tâm tư tình cảm ...Từ đó nắm được sự

lịch sự,…
+Về KN hợp tác với bạn bè, KN đảm nhận trách nhiệm
+ Về KN tìm kiếm và xử lý thông tin linh hoạt hơn, chính xác hơn.
+ KN giữ gìn bản thân như: phòng tránh sấm sét, phòng tránh bị xâm hại,
…cũng được các em hiểu rõ và có ý thức thực hiện tốt.
+ KN giữ gìn vệ sinh cá nhân cũng như trường lớp được các em thực hiện
thường xuyên, sạch sẽ.
11
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
Cụ thể, bằng cách quan sát, điều tra và tổ chức cho HS làm một số bài trắc
nghiệm về một số KNS của học sinh, vào cuối HKI tôi thu được kết quả như
sau:
Tổng số
HS

Hiệu quả thực hiện giáo dục KNS cho HS lớp 5C
Đạt

20 em

Không đạt

SL

TL

SL

GD kĩ năng sống phù hợp với vùng miền
2. Kiến nghị
Kính mong nhà trường cũng như Chương trình Dự án Tầm nhìn Thế giới
tạo mọi điều kiện để bản thân cũng như các em học sinh được học tập trải
nghiệm thêm nhiều kĩ năng hơn nữa.
Trên đây là một số biện pháp mà tôi nghiên cứu tìm tòi xây dựng nên
trong quá trình rèn KNS cho các em. Kính mong Hội đồng Khoa học trường
đóng góp cho SKKN của tôi hoàn thiện hơn.
12
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA

Hướng Phùng, ngày 8 tháng 4 năm 2015

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Tôi xin cam đoan đây là SKKN
của mình viết, không sao chép
nội dung của người khác.
Người viết

Nguyễn Thị Trúc

13
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng