ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------
PHAN TH Ị AN NG ỌC
CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG PHỤ NỮ CỦA ĐẢNG
Ở VÙNG TỰ DO TRONG KHÁNG CHIẾN
CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC (1946 - 1954)
LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Hµ néi - 2011
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT
MỤC LỤC
1
MỞ ĐẦU
3
NỘI DUNG
9
37
* Tiểu kết
44
Chương 2: ĐẢNG LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC VẬN
ĐỘNG PHỤ NỮ Ở VÙNG TỰ DO GIAI ĐOẠN 1950 -
46
1954
2.1 Tình hình mới và chủ trương vận động phụ nữ của Đảng giai đoạn
1950 -1954
46
2.1.1 Tình hình mới
46
2.1.2 Chủ trương vận động phụ nữ của Đảng giai đoạn 1950 - 1954
49
2.2 Quá trình Đảng chỉ đạo công tác vận động phụ nữ ở vùng tự do
giai đoạn 1950 - 1954
56
3.1.2 Về hạn chế và nguyên nhân
88
3.2 Một số đặc điểm và kinh nghiệm chủ yếu
91
3.2.1 Một số đặc điểm
91
3.2.2 Các kinh nghiệm chủ yếu
100
* Tiểu kết
107
KẾT LUẬN
108
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
112
PHỤ LỤC
ghi “nam nữ bình quyền”. Điều đó cho thấy sự quan tâm của Đảng đối với phụ
nữ trong vấn đề bình đẳng giới. Xác định phụ nữ là lực lượng to lớn của cách
mạng, Đảng đã đề ra nhiệm vụ: Đảng phải giải phóng phụ nữ, gắn liền giải
phóng dân tộc, giải phóng giai cấp với giải phóng phụ nữ; phụ nữ phải tham gia
các đoàn thể cách mạng (công hội, nông hội) và thành lập tổ chức riêng cho phụ
nữ để lôi cuốn các tầng lớp phụ nữ tham gia cách mạng. Ngày 20/10/1930, Phân
hội Đông Dương phụ nữ Liên hiệp hội (sau này là Hội LHPN Việt Nam) chính
thức được thành lập thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng đối với phụ nữ và
sự nghiệp giải phóng phụ nữ.
Từ năm 1930 - 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, phụ nữ đã trực tiếp tham
gia diệt giặc và tham gia các phong trào cách mạng khác do Đảng lãnh đạo.
Kháng chiến toàn quốc bùng nổ (19 - 12 - 1946), hình thái chiến trường dần dần
được phân thành hai vùng khá rõ đó là vùng bị thực dân Pháp chiếm đóng và
VTD. VTD là vùng dân cư không bị đối phương chiếm đóng trong chiến tranh,
là một bộ phận của hậu phương quốc gia đồng thời là hậu phương trực tiếp cho
chiến trường kế cận. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1954),
trên địa bàn cả nước có nhiều VTD rộng lớn hàng vạn kilômét vuông và hàng
triệu dân như: Việt Bắc, Liên khu IV (Thanh Hoá - Nghệ An - Hà Tĩnh), Liên
khu V (Quảng Nam - Quảng Ngãi - Bình Định - Phú Yên)... Đại hội II ĐCSĐD
họp, quyết định đổi tên thành Đảng Lao động Việt Nam, công khai trực tiếp
lãnh đạo và tổ chức công cuộc kháng chiến. Từ đây hậu phương kháng chiến
được mở rộng, đặc biệt là các VTD ở Việt Bắc, Khu IV và Khu V được củng cố
vững chắc thành hậu phương chiến lược của kháng chiến.
3
Ở các tỉnh trong VTD, một lực lượng lớn thanh niên khoẻ mạnh được huy
động ra tuyến trước. Một số đi làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào, Campuchia. Lực
lượng ở lại sản xuất, chăn nuôi, chăm lo gia đình, nuôi dạy con cái, phục vụ tiền
phụ nữ nhân dịp xuân Bính Tuất 1946 (Tập 4), Phụ nữ kiểu mẫu (Tập 6), Thư
gửi phụ nữ (tập 6)… Hay quan điểm vận động phụ nữ của cố tổng bí thư Lê
Duẩn (1967) trong cuốn Phải đứng lên trên quan điểm giai cấp mà nhận xét
vấn đề phụ nữ (In lần 3), Nxb Phụ nữ.
Những công trình tìm hiểu và giới thiệu về các phong trào đấu tranh của
phụ nữ cả nước cũng như của phụ nữ từng vùng, từng địa phương như: Những
nét sơ lược về phong trào phụ nữ từ ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt
Nam, Nxb phụ nữ, 1961; Nguyễn Thị Thập (Cb) (1980), Lịch sử phong trào
phụ nữ Việt Nam (tập1), Nxb Phụ nữ; Lê Hải Triều (Cb), Nguyễn Tiến Hải, Lê
Thị Xuân (2007), Phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và
công cuộc giải phóng đất nước, Nxb Văn hoá Thông tin; Hội LHPN Việt
Nam, Thành hội LHPN Liên khu 3 (2002), Lịch sử phụ nữ đồng bằng Bắc Bộ
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1946 - 1954), Nxb
Lao động xã hội; Lịch sử phong trào phụ nữ Hà Nội (từ 1927 đến 1945), Nxb
Hà Nội, 1983; Lịch sử phong trào phụ nữ Hà Tĩnh (Sơ thảo), tập 1; Trần
Mạnh Tường, Trần Thị Hà Nhi (2004), Truyền thồng cách mạng của phụ nữ
tỉnh Bình Thuận (1913 - 2000),… Những công trình này chủ yếu giới thiệu về
hoạt động của Hội LHPN các tỉnh và các phong trào do Hội phát động cũng
như thành tích đã đạt được.
Bên cạnh đó còn có nhiều công trình đi sâu tìm hiểu về các VTD của cả
nước trong kháng chiến chống Pháp như: Bộ Quốc phòng - Viện lịch sử quân
sự Việt Nam (1997), Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam, Nxb Quân
đội nhân dân; Ngô Đăng Tri (2001), Vùng tự do Thanh - Nghệ - Tĩnh trong
kháng chiến chống Pháp (1946 - 1954), Nxb Chính trị Quốc gia; Lê Văn Đạt
(2002), Vùng tự do Liên khu V trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 1954), Luận án tiến sĩ Lịch sử, Hà Nội…
Những công trình, bài viết của các nhà nghiên cứu về vấn đề vận động
phụ nữ cũng như về quan điểm của Hồ Chí Minh về vận động phụ nữ như:
Đặng Thị Vân Chi (2007), Vấn đề phụ nữ trên báo chí tiếng Việt trước Cách
5
chiến chống thực dân Pháp của Đảng.
- Trình bày quá trình Đảng lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tác vận động
phụ nữ ở VTD từ năm 1946 đến năm 1954.
- Khẳng định những thành tựu và hạn chế trong quá trình lãnh đạo chỉ
đạo thực hiện công tác vận động phụ nữ của Đảng ở VTD từ năm 1946 đến
năm 1954.
- Rút ra những đặc điểm và những kinh nghiệm phục vụ công tác vận
động phụ nữ của Đảng trong giai đoạn hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
6
Quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác vận động phụ nữ và quá
trình chỉ đạo thực hiện công tác vận động phụ nữ của Đảng ở VTD từ năm 1946
đến năm 1954.
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: vấn đề vận động phụ nữ của Đảng ở VTD trong kháng
chiến chống thực dân Pháp.
Về thời gian: từ khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ đến khi kháng
chiến thắng lợi (1946 - 1954).
Về không gian: ở các VTD lớn của cả nước như: Liên khu Việt Bắc, Liên
khu IV (Thanh - Nghệ - Tĩnh), Liên khu V (Nam - Ngãi - Bình - Phú)…
5. Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu
Cơ sở lý luận của luận văn là Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh về công tác vận động quần chúng.
Phương pháp nghiên cứu là: phương pháp lịch sử, phương pháp logic, và
các phương pháp khác như phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp
thống kê, so sánh…
8
NỘI DUNG
Chương 1: CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG PHỤ NỮ CỦA ĐẢNG
Ở VÙNG TỰ DO GIAI ĐOẠN 1946 - 1950
1.1 Chủ trương vận động phụ nữ của Đảng giai đoạn 1946 - 1950
1.1.1 Vài nét về công tác vận động phụ nữ của Đảng trước năm 1946
Từ cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, nhiều phong trào yêu nước của nhân
dân ta trong đó có phụ nữ tham gia đã nổi lên mạnh mẽ nhằm chống lại ách
thống trị của thực dân phong kiến. Tiêu biểu như bà Tư So trong phong trào
Cần Vương, bà Ba Cẩn trong cuộc khởi nghĩa Hoàng Hoa Thám, bà Ấu Triệu,
bà Đinh Phu nhân trong phong trào Đông kinh nghĩa thục, phong trào Đông
Du... Tuy nhiên tất cả các phong trào yêu nước đều thất bại, cách mạng Việt
Nam lâm vào tình trạng khủng hoảng đường lối sâu sắc, đòi hỏi phải có một
đường lối chính trị đúng đắn và một người chèo lái vững vàng cho con thuyền
cách mạng Việt Nam.
Là người cộng sản đầu tiên, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã tiếp thu chủ
nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng tiên tiến nhất của thời đại, vận dụng sáng tạo vào
cách mạng Việt Nam, khẳng định con đường duy nhất đúng đắn để đánh đổ
thực dân phong kiến là con đường cách mạng vô sản. Người đã chỉ rõ: “Phụ nữ
Việt Nam chiếm số đông trong nhân dân lao động không những bị áp bức về
dân tộc, về giai cấp mà họ còn bị giáo lý phong kiến kìm hãm trói buộc nên họ
có tinh thần đấu tranh cách mạng mạnh mẽ. Có phụ nữ tham gia thì cách mạng
mới thành công, mặt khác, chỉ khi nào cách mạng thành công, dân tộc được độc
lập, giai cấp được giải phóng, thì phụ nữ mới được giải phóng” [85, tr. 31].
Trong các bài giảng cũng như trong các hoạt động thực tiễn, đồng chí còn chỉ ra
mối quan hệ khăng khít giữa sự nghiệp giải phóng phụ nữ với giải phóng dân
tộc và giải phóng giai cấp: “giải phóng phụ nữ phải gắn liền với giải phóng dân
tộc và giải phóng giai cấp” và “giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp cũng là
cho phụ nữ, làm cho phụ nữ được triệt để giải phóng, để thâu phục cho hết
đám phụ nữ lao khổ như vợ công nhân, người buôn gánh, bán bưng và tất
cả những đám phụ nữ mà không thể tổ chức vào công nông hội được” [98,
tr. 188-191].
10
Về việc thành lập Ban vận động phụ nữ, NQ chỉ rõ: Trong các Đảng bộ
thượng cấp (từ thành và tỉnh uỷ trở lên) phải tổ chức các ban chuyên môn về
các giới vận động: công nhơn vận động, nông dân vận động, quân sự vận động,
phụ nữ vận động… Phải chú ý lấy thợ thuyền vào Đảng và đem phụ nữ vào các
ban cán sự. Phải chú ý huấn luyện các đồng chí phụ nữ ở trong các cơ quan và
không nên ép họ ở lâu trong cơ quan [98, tr. 113-114].
Ngày 9 tháng 12 năm 1930, Thư của TW gửi cho các cấp bộ Đảng có nói
về Phụ nữ vận động như sau: “công việc về phụ nữ vận động thì từ Đảng cho
đến công, nông hội phải lưu ý hơn trước, phải tổ chức ra bộ phận phụ nữ vận
động và kiếm cách mà tổ chức những cuộc hội nghị phụ nữ để mà bàn định kế
hoạch phát triển phụ nữ vận động” [98, tr. 241].
Tháng 3 - 1931, trong Án Nghị quyết của Hội nghị TW lần thứ hai có
nêu ra công việc trong chi bộ: “Nếu trong nhà máy có công nhân là đàn bà thì
chi bộ phái một hay hai đảng viên để công tác trong đám họ, theo kế hoạch của
hội phụ nữ khu ủy hay thành ủy. Dầu trong nhà máy không có phụ nữ công
nhân cũng cần cử người vận động trong đám vợ con công nhân. Mấy người phụ
trách đó lại hết sức liên lạc với phụ nữ ở công hội” [99, tr. 111].
Ngày 28 - 3 - 1935, trong NQ về Phụ nữ vận động, TW Đảng ghi: Mỗi
cấp đảng bộ phải lập một ban ủy viên phụ nữ, người phụ trách ban ấy được
quyền tham dự các hội nghị của đảng ủy trong Đảng, được biểu quyết về các
vấn đề phụ nữ. Nếu người ấy không có chân trong đảng ủy thì đối với các vấn
đề khác chỉ có quyền thảo luận và đề nghị. Tốt nhất là lấy đàn bà làm người phụ
gọi khác nhau thì lập ra “Phụ nữ liên hiệp hội” để thống nhất lại [101, tr. 244].
Tháng 11 - 1939, trước tình hình chính trị thế giới và trong nước có sự
thay đổi, Hội nghị BCH TW Đảng lần thứ 6 đã quyết định thành lập MTDT
thống nhất phản đế nhằm đánh đổ thực dân Pháp và bọn tay sai. Đảng chủ
trương: “Vận động phụ nữ tổ chức hội phụ nữ phản chiến, phản đế, các hội cứu
tế để giúp đỡ nhau, nhất là giúp đỡ những nạn nhân do chiến tranh gây ra; đòi
trợ cấp đầy đủ cho vợ con binh lính, đòi trả chồng con, chống đế quốc chiến
tranh, đòi hòa bình” [45, tr. 45].
12
Cuối năm 1939, trong Những chính sách mới của Đảng, TW Đảng đã
thông cáo cho các đồng chí các cấp bộ về chỉnh đốn phụ nữ: Những nơi nào có
đồng chí và HPN phải có tổ chức ngay ủy ban phụ nữ để lôi kéo tất cả các giai
cấp phụ nữ vào hội, điều cần hơn hết là phải liên lạc cho được những người vợ
lính và những người chồng họ sắp vào lính lấy danh nghĩa giúp đỡ nhau trong khi
chồng hay con vắng mặt, địa phương nào chưa có phụ nữ, các đồng chí phải đem
hết năng lực ra hoạt động tổ chức cho được các ủy ban phụ nữ [101, tr. 758].
Từ ngày 25 đến 27 - 9 - 1941, trong NQ của cuộc Hội nghị cán bộ toàn
xứ Bắc Kỳ đề ra nhiệm vụ của Đảng trong thời gian này là động viên phụ nữ
gia nhập mặt trận Việt Minh, gia nhập các đoàn thể cứu quốc, đánh Pháp đuổi
Nhật. Cụ thể là vận động phụ nữ tham gia luyện tập quân sự; nuôi dấu, bảo vệ
cán bộ; tham gia khởi nghĩa giành chính quyền; góp phần xây dựng chính
quyền dân chủ nhân dân và đóng góp sức người sức của cho kháng chiến.
Trước năm 1946, đặc biệt là trong giai đoạn 1930 - 1941, về cơ bản,
quan điểm, đường lối của Đảng về vận động phụ nữ là nằm trong đượng lối
chung của Đảng về vận động đông đảo quần chúng nhân dân tham gia đấu
tranh đánh đuổi thực dân Pháp. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, tổ chức Hội
PNVN đã căn bản thành lập có hệ thống từ cấp TW đến các xứ, tỉnh, thành,
giai cấp, mọi đảng phái đoàn kết, tham gia giải quyết những vấn đề bức xúc của
đất nước, tạo thêm thế và lực đối phó với những diễn biến phức tạp của tình
hình “ngàn cân treo sợi tóc” lúc đó.
Về công tác phụ vận Đảng chủ trương: Công tác chính của phụ nữ là tăng
gia sản xuất, vì nam giới phải ra trận nhiều, thiếu nhân công. Các công tác phụ
thuộc của phụ nữ là cứu tế nạn dân, úy lạo bộ đội, phá hoại, chống nạn mù chữ,
vận động đời sống mới, tuyên truyền kháng chiến, đánh du kích. Chú ý cải thiện
sinh hoạt cho phụ nữ công nhân và nông dân [104, tr. 41-42]. Tuy nhiên, tuỳ
vào tình hình chính trị của từng vùng, từng giai đoạn cụ thể mà chúng ta đề ra
những chủ trương công tác phụ vận cho phù hợp.
Đối với Đoàn PNCQ, Đảng chủ trương củng cố hệ thống tổ chức từ TW
đến địa phương, phát triển hội viên và tiến tới thành lập một tổ chức rộng rãi
hơn cho phụ nữ Việt Nam với mục đích tập hợp, thống nhất lực lượng phụ nữ
trong toàn quốc, thực hiện những nhiệm vụ trọng yếu của cách mạng.
14
Nhận Chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Phạm Văn Đồng đã
gặp đồng chí Lê Thu Trà, Chủ tịch Hội PNCQ thành Hoàng Diệu (Hà Nội)
kiêm Trưởng ban Liên lạc Phụ nữ Bắc Bộ đề nghị xúc tiến việc thành lập Hội
LHPN Việt Nam. Đồng chí Lê Thu Trà đã viết đơn gia nhập Liên đoàn Phụ nữ
Dân chủ thế giới và báo cáo với TW Đảng xin thành lập Hội LHPN Việt Nam.
Ngay sau đó, vào ngày 17 - 10 - 1946, xuất hiện Hiệu triệu của Hội LHPN Việt
Nam. Hiệu triệu có đoạn: “Hội phụ nữ Việt Nam thành lập, nhận lấy sứ mệnh
đoàn kết toàn thể phụ nữ Việt Nam để cùng nhau giải quyết bao nỗi lo sợ, băn
khoăn, đau xót ấy. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam quyết tâm tạo điều kiện cho
chị em bạn gái tiến mạnh về đức dục và trí dục để chóng thực hiện triệt để
nguyên tắc nam nữ bình quyền. Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam tự nguyện làm
người bạn của những người cùng khổ và người mẹ của các trẻ em nghèo. Hội
Ban phụ vận Bắc Bộ tại Việt Bắc.
Chấp hành NQ TW, ngày 12 - 7 - 1947, Hội nghị khu ủy II và các bí thư
tỉnh ủy họp cũng đề ra NQ về công tác phụ vận nêu chủ trương: Phải trả cán bộ
phụ nữ trở về phụ vận. Thành lập ban phụ vận khu, các tỉnh. Định rõ sự liên lạc,
nhiệm vụ giữa Ban phụ vận khu và các tỉnh. Mở những lớp huấn luyện để đạo
tạo cán bộ phụ nữ theo chương trình đã có sẵn. Hội nghị còn nhấn mạnh đến
vấn đề: giải quyết vấn đề cán bộ phụ nữ có con, và cất nhắc cán bộ phụ nữ vào
các cấp chỉ đạo [103, tr. 234-238].
Ngày 31 - 8 - 1947, TW Đảng lại ra NQ về nguyên tắc tổ chức, nhiệm vụ,
quyền hạn và phương pháp làm việc của tổ chức Hội đoàn cũng như các cơ quan
chuyên môn của Hội, các chi bộ đặc biệt của các cấp. Theo đó, nguyên tắc tổ
chức là từ trên xuống dưới, các cấp bộ Hội có những cơ quan chuyên môn như:
tổ chức, kiểm soát, tuyên truyền, huấn luyện, tài chính, dân vận. TW Đảng có các
tiểu ban vận động giới như Công vận, Thanh vận, Phụ vận... [103, tr. 264].
Ngày 1 - 9 - 1947, TW đưa ra Chỉ thị cho các cấp khu, tỉnh, phủ, huyện
về công tác dân vận như sau: Mỗi giới cần phải tổ chức ra tiểu ban chuyên môn
phụ trách như ban thanh vận, ban phụ vận… Các tiểu ban chuyên môn này ở
các cấp đều phải có người nằm trong BCH của các tổ chức quần chúng để làm
lãnh đạo. Phụ vận nằm trong Hội LHPN. Hàng tháng tiểu ban phụ vận tỉnh báo
16
cáo lên tiểu ban phụ vận khu. Các tiểu ban phụ vận có quyền và phải năng đề
nghị cấp bộ hội triệu tập các cuộc hội nghị cán bộ phụ vận để trao đổi kinh
nghiệm và phát triển công tác [103, tr. 285].
Ngày 15 - 10 - 1947, TW tiếp tục ra Chỉ thị về công tác dân vận, trong
đó nhấn mạnh đến việc động viên các tầng lớp nhân dân, nhất là công nhân,
thanh niên, phụ nữ, nhi đồng ở các VTD tham gia vào việc tác chiến, tăng gia
sản xuất, giúp đỡ đồng bào tản cư, điều tra tin tức cho bộ đôi, tuyên truyền
mong anh chị em thanh niên sốt sắng giúp sức” [63, tr. 36-37].
Từ năm 1948, thực dân Pháp buộc phải chuyển hướng sang “đánh lâu
dài” với âm mưu “lấy chiến tranh nuôi chiến tranh, dùng người Việt trị người
Việt”. Chúng ráo riết bình định vùng tạm chiếm, đẩy mạnh xây dựng chính phủ
bù nhìn, mở rộng ngụy quân (năm 1948 có 8 vạn ngụy binh, chiếm gần 50%
tổng số quân địch). Trước tình hình này, BCH TW đã họp Hội nghị mở rộng (từ
ngày 15 đến 17 - 1 - 1948), có bàn về công tác phụ vận đã nhận định: PTPN
trong cuộc kháng chiến của nhân dân ta hiện nay đã có tiến bộ. Các tầng lớp
phụ nữ đã gây được ít nhiều thành tích trong các công tác như tăng gia sản xuất,
giúp đỡ đồng bào tản cư, tiếp tế, úy lạo bộ đội. Nhưng nói chung PTPN vẫn
hẹp, cán bộ thiếu, tuyên truyền cổ động kém và nhất là tổ chức phụ nữ trong các
vùng địch kiểm soát còn yếu. Vậy về tổ chức, phát triển Hội LHPN Việt Nam
rộng hơn nữa và đặt ra những hình thức thấp khiến chị em dễ tham gia, ví dụ:
“Hội mẹ chiến sỹ”, “Hội ủng hộ thương binh”, “Lớp bình dân học vụ”, “Ban
học hát”,… Chấn chỉnh BCH các cấp nhất là cấp xã. Giúp đỡ các cán bộ phụ
nữ về sinh hoạt cũng như về học tập…
Về tuyên truyền phải có kế hoạch rộng hơn trước. Phát hành những sách
nhỏ kể tiểu sử các nữ chiến sỹ oanh liệt hồi bí mật, trong khởi nghĩa tháng Tám
cũng như trong kháng chiến hiện nay. Báo của phụ nữ phải nêu thành tích của
phụ nữ, nhất là của những đội nữ du kích, như đội Minh Khai (Hải Kiến), đội
Trưng Trắc (Bắc Ninh) [104, tr. 41-42].
Nhận định đúng đắn tình hình sau chiến thắng Việt Bắc, Hội nghị đã đề
ra nhiệm vụ và các biện pháp về quân sự chính trị, kinh tế, văn hoá nhằm thực
đẩy kháng chiến tiến lên giai đoạn mới. Đảng chú trọng đẩy mạnh chiến tranh
18
du kích, coi du kích chiến là chính, vận động chiến là phụ trợ; củng cố khối
đoàn kết toàn dân, chống âm mưu "dùng người Việt trị người Việt”, phát triển
Liên Việt các cấp. TW chủ trương: từ nay coi Hội LHPN Việt Nam như
MTDT thống nhất của phụ nữ. Tổ chức đó có thể kết nạp cá nhân hay đoàn
thể thanh niên và phụ nữ.
Từ ngày 8 đến 16 - 8 - 1948, khi bàn về công tác dân vận và công tác
MTDT thống nhất, Đảng nhận định: phong trào thanh niên nam nữ đã hồi phục,
phụ nữ đã gây được hội tương tế, đã thành lập các nhà hộ sản để cấp cứu các sản
phụ. Ngoài ra, phụ nữ Trung Bộ đã tổ chức hội mẹ chiến sỹ, Hội mẹ và chị chiến
sỹ để giúp Vệ quốc đoàn, đã lập ra các đội nữ du kích. Ở Bắc Bộ cũng như Nam
Trung Bộ, có chị em đã tham gia trong các ban kháng chiến và hành chính.
Các hội viên phụ nữ được 121 vạn, con số to nhất so với tổ chức các giới
khác. PTPN có đặc sắc ấy là vì chị em không phải ra trận như các giới khác,
nhất là cán bộ phụ nữ không bị điều động sang các ngành công tác khác. Do đó
mà tổ chức của phụ nữ tương đối có cơ sở vững chắc hơn là thanh niên và nông
dân. Song, nhìn chung mà nói thì PTPN đang ở trong một hoàn cảnh bế tắc nên
chúng tôi thấy cần phải xét mấy điểm này:
1. Về phụ vận:
a) Thống nhất các tổ chức phụ nữ trong mặt trận LHPN Việt Nam. Đào
tạo cán bộ tăng gia sản xuất (chăn nuôi, chăn tằm, dệt vải...) và cán bộ công tác
xã hội để lãnh đạo hai công tác chính ấy. Đào tạo lãnh tụ cho PTPN.
b) Đề cao thành tích Kháng chiến của phụ nữ trong cuộc kháng chiến.
c) Đem lại những quyền lợi thiết thực cho những phụ nữ có khả năng
chuyên môn vào làm công tác công sở, hay vào các uỷ ban kháng chiến hành
chính xã để thực hiện đàn ông đàn bà ngang quyền.
d) Giáo dục phụ nữ nhằm vào mấy điểm sau đây (làm cho phụ nữ hiểu
quyền lợi và nhiệm vụ của người công dân)
- Nhiệm vụ của người phụ nữ đối với gia đình (như đối với chồng, con)
và nhiệm vụ với xã hội.
- Nâng cao sự hiểu biết về văn hoá và nghề nghiệp, kiến thức phổ thông về vệ
sinh thai nghén, nuôi con, sếp đặt đời sống gia đình... (Bộ giáo dục chú ý giúp đỡ).
trọng khác nữa. Đó là tuyên ngôn điều lệ, xây dựng phương hướng, chương
trình hoạt động cho PTPN trong nhiệm kì mới, nhiệm kì 1950 - 1956.
21
Ngày 3 - 7 - 1950, BTV TW Đảng ra thông tri thông báo về việc hợp
nhất Đoàn PNCQ vào Hội LHPN Việt Nam như sau: TW quyết định hợp nhất
Đoàn PNCQ vào Hội LHPN Việt Nam. Đại hội PNCQ và Đại hội LHPN Việt
Nam toàn quốc đã tán thành chủ trương này.
Thông tri chỉ rõ lý do hợp nhất: Xét về mặt chính trị, hai tổ chức phụ nữ
cùng chung mục đích là giải phóng dân tộc, giải phóng phụ nữ. Công tác nói
chung không có gì khác nhau. Nếu cứ để riêng rẽ ra hai tổ chức thì Đoàn PNCQ
không tránh khỏi tình trạng cô độc hẹp hòi và Hội LHPN Việt Nam cũng chỉ
chơi vơi, hình thức. PTPN không thể lớn mạnh vững chắc được.
Hơn nữa, việc giải phóng phụ nữ, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và nhi
đồng, thực hiện nam nữ bình quyền phải gắn liền với việc giải phóng dân tộc,
giải phóng giai cấp.
Do đó, phải hướng phụ nữ về các tổ chức theo sinh hoạt và quyền lợi của
họ. Tùy theo thành phần xã hội, lứa tuổi và sinh hoạt hàng ngày mà đưa họ vào
các tổ chức nông dân, công nhân, thanh niên, học sinh, sinh viên…
Tổ chức phụ nữ vì vậy có thể giản đơn và chỉ cần tập hợp các khối phụ
nữ, các tổ chức và cá nhân phụ nữ lẻ tẻ, chậm tiến trong Hội LHPN Việt Nam
[106, tr. 375-377].
Nội dung của Thông tri cũng khẳng định tổ chức phụ nữ Hội LHPN Việt
Nam hiện nay vừa là một hội, vừa là một mặt trận. Lực lượng cốt cán của hội là
khối nữ lao động và nữ nông dân. Ngoài việc huy động phụ nữ cùng với toàn
dân tham gia kháng chiến, nhiệm vụ chính của Hội là giáo dục, nâng cao trình
độ văn hóa, chính trị, tư tưởng cho phụ nữ, bảo vệ quyền lợi phụ nữ, nhi đồng,
thực hiện nam nữ bình quyền, giải phóng hoàn toàn cho phụ nữ. Hội sẽ phối
các vùng tạm bị chiếm đến sơ tán, các cơ quan, đơn vị của TW, của UBHC và
xứ uỷ Trung Bộ đến đứng chân, công tác, củng cố tổ chức, xây dựng lực lượng.
Riêng công cuộc xây dựng và bảo vệ, theo sự chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ
Chí Minh và dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Liên khu uỷ và Uỷ ban kháng chiến
hành chính liên khu IV, các tỉnh Thanh - Nghệ - Tĩnh đã tiến hành xây dựng và
bảo vệ hậu phương đồng thời tất cả các mặt chính trị, kinh tế, quân sự, văn hoá
xã hội, với mục tiêu là làm cho địa phương mình ngày càng “mô phạm”, “kiểu
23
Copyright: Tài liệu đại học ©