Nghiên cứu ứng dụng công cụ PTHTMT SWOT- SA trong công tác quản lý môi trường KCN Tân Bình

Chương 1
ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1 Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu
Cùng với sự phát triển ngày càng vượt bậc trên toàn thế giới, khi Việt Nam
trở thành thành viên thứ 150 của WTO, nước ta đã bước vào giai đoạn Công
nghiệp hóa – Hiện đại hóa thứ hai theo kế hoạch 10 năm với nhòp độ nhanh
chóng và quy mô mạnh mẽ nhằm thực hiện thành công mục tiêu chiến lược của
Nghò Quyết Đại Hội Đảng lần VIII là “đưa nước ta trở thành một nước công
nghiệp vào năm 2020”, hàng loạt các Khu công nghiệp, Khu chế xuất, Khu công
nghệ cao tập trung đã được thành lập, xây dựng và đi vào hoạt động theo chiến
lược nền kinh tế công nghiệp quy mô lớn.Tuy nhiên, như một hệ quả tất yếu khi
nền kinh tế càng phát triển thì vấn nạn về đô thò hóa, ô nhiễm, suy thoái môi
trường và tình trạng cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên càng diễn ra trầm trọng hơn.
Nhìn nhận được vấn đề bảo vệ môi trường là cần thiết và quan trọng cho
sức khỏe của cộng đồng cũng như hướng tới sự bền vững của toàn cầu, các nhà
môi trường đã nghiên cứu thiết lập đưa ra các biện pháp về quản lý(các chương
trình giáo dục môi trường cho cộng đồng, hệ thống quản lý môi trường ISO
14000, …) hay các biện pháp kỹ thuật(như LCA, xử lý cuối đường ống, sản xuất
sạch hơn) cũng nhằm một mục đích chung là cải thiện môi trường ngày càng tốt
hơn song tất cả các biện pháp trên dường như vẫn chưa đáp ứng cho tình hình môi
trường hiện nay.
Trong tất cả các lónh vực nghiên cứu, công cụ phân tích hệ thống được xem
là giải pháp tối ưu để xem xét, đánh giá bản chất của vấn đề cũng như tìm hiểu
được các mối quan hệ xung quanh vấn đề, qua đó vạch ra được kế hoạch thực
hiện. Các công cụ phân tích này có thể áp dụng khi cần đến các chiến lược đònh
hướng nhằm vạch ra kế hoạch thực hiện mục tiêu phát triển, hay khi xác đònh lợi
SVTH: TRẦN THỊ MINH KIỀU
1
Nghiên cứu ứng dụng công cụ PTHTMT SWOT- SA trong công tác quản lý môi trường KCN Tân Bình


1.2 Mục tiêu của đề tài
Vận dụng công cụ SWOT và SA vào việc xây dựng bộ tiêu chí môi trường
KCN để góp phần quản lí môi trường KCN Tâân Bình hiệu quả.
1.3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu chỉ thực hiện hai trong các công cụ PTHTMT là
SWOT và SA
Đối tượng nghiên cứu: áp dụng cho hệ thống quản lý môi trường KCN Tân
Bình.
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp điều tra khảo sát
Xem xét và đánh giá chung về hiện trạng môi trường tại cơ sở sản xuất,
phương thức hoạt động, công nghệ sản xuất…
Phương pháp phân tích hệ thống
Xem xét tất cả các doanh nghiệp trong khu công nghiệp.
Tiến hành phân tích doanh nghiệp trong KCN, tìm hiểu cấu trúc và quy luật
hoạt động nhằm bảo đảm cho khu công nghiệp phát triển đúng mục tiêu đã đònh
trong điều kiện thay đổi của môi trường bên ngoài.
Phương pháp chuyên gia
Tham khảo ý kiến của các chuyên gia môi trường về công tác quản lí KCN,
cũng như khả năng áp dụng của các công cụ phân tích hệ thống môi trường trong
việc lựa chọn các vấn đề chính, xây dựng khung chiến lược, lựa chọn chiến lược
và cuối cùng là vạch ra chiến lược chi tiết.
Phương pháp tổng hợp tài liệu
Tổng hợp tài liệu, thu thập và kế thừa có chọn lọc các thông tin, dữ liệu có
liên quan đến đề tài từ các nguồn dữ liệu (từ các đề tài nghiên cứu, tài liệu hội
SVTH: TRẦN THỊ MINH KIỀU
3
Nghiên cứu ứng dụng công cụ PTHTMT SWOT- SA trong công tác quản lý môi trường KCN Tân Bình


lý thuyết để áp dụng cho chương sau.
2.1 Giới thiệu cơ bản về công cụ phân tích hệ thống môi trường
(PTHTMT)
2.1.1 Công cụ SWOT (Strength – Weakness- Oppprtunities- Threats)
2.1.1.1 Định nghĩa:
Phân tích SWOT là công cụ tìm kiếm tri thức về một đối tượng dựa trên
nguyên lý hệ thống, trong đó:
Phân tích điểm mạnh (S- strength), điểm yếu ( W- weakness) là sự đánh giá
từ bên trong, tự đánh giá về khả năng của hệ thống (đối tượng) trong việc thực hiện
mục tiêu, lấy mục tiêu làm chuẩn để xếp một đặc trưng nào đó của môi trường bên
trong là điểm mạnh (hỗ trợ mục tiêu) hay điểm yếu (cản trở mục tiêu)
Phâân tích cơ hội (O- opportunities), thách thức (T- threats) là sự đánh giá
các yếu tố bên ngoài chi phối đến mục tiêu phát triển của hệ thống (đối tượng), lấy
mục tiêu làm chuẩn để xếp một đặc trưng nào đó của môi trường bên ngoài là cơ
hội (hỗ trợ mục tiêu) hay thách thức (cản trợ mục tiêu).
Hình 2.1: Mô hình SWOT
MẠNH,TÍCH CỰC YẾU,TIÊU CỰC
BÊN TRONG HỆ THỐNG Các điểm mạnh Các điểm yếu
MT BÊN NGOÀI Các cơ hội Các thách thức
Mục tiêu của hệ thống
SVTH: TRẦN THỊ MINH KIỀU
5
Điểm mạnh
HỆ THỐNG
Điểm yếu
Nghiên cứu ứng dụng công cụ PTHTMT SWOT- SA trong công tác quản lý môi trường KCN Tân Bình

Cơ hội
Thách thức
2.1.1.2 Phương pháp ứng dụng cơng cụ PTHTMT SWOT được thực

triển.
 Cơ cấu cấp bậc của hệ thống có liên quan đến mục tiêu phát triển
 Tính trội của hệ thống có liên quan đến mục tiêu phát triển.
• Phân tích:
 Điểm mạnh – Ưu thế (Strengths) từ bên trong hệ thống
Các tiến trình phân tích như sau:
Hình 2.2: Tiến trình phân tích điểm mạnh
SVTH: TRẦN THỊ MINH KIỀU
7
Xem xét đặc trưng hỗ trợ mục tiêu của hệ thống
Đánh giá ưu điểm của hệ thống có được so với mục tiên đề ra
Tìm kiếm nguồn lực thích hợp để thực hiện mục tiêu
Ghi nhận ý kiến khách quan từ bên ngoài về ưu thế của hệ thống
So sánh ưu thế có được với hệ thống cạnh tranh
Nghiên cứu ứng dụng công cụ PTHTMT SWOT- SA trong công tác quản lý môi trường KCN Tân Bình

Kết quả của các bước phân tích là bảng liệt kê các điểm mạnh của hệ
thống cần thiết cho mục tiêu đề tài.
 Điểm yếu (Weaknesses) từ bên trong hệ thống
Hình 2.3: Tiến trình phân tích điểm yếu
 Phân tích các cơ hội (Opporttunities) từ bên ngoài
Hình 2.4:Tiến trình phân tích cơ hội
SVTH: TRẦN THỊ MINH KIỀU
8
Xem xét các điểm yếu (kể cả điểm yếu tiềm tàng) của hệ thống
Liệt kê nguyên nhân dẫn đến những điểm yếu đó
Đánh giá các biện pháp có thể áp dụng cải tiến hệ thống và so
sánh với hệ thống cạnh tranh
Lấy ý kiến khách quan từ bên ngoài để biết được những yếu tố cần
bổ sung vào hệ thống

xếp thứ tự ưu tiên các chiến lược và giải quyết xung đột giữa các mục tiêu trong
trường hợp đa mục tiêu theo các quy tắc thứ tự ưu tiên:
 Các chiến lược có sự lặp đi lặp lại nhiều lần nhất là chiến lược ưu
tiên nhất.
 Chiến lược không chứa đựng sự mâu thuẫn mục tiêu có ưu tiên tiếp
theo.
 Chiến lược chứa chỉ một xung đột, mâu thuẫn nhưng khi thực hiện, sự
tổn hại mục tiêu thứ hai là không nghiêm trọng và có thể khắc phục
được.
 Các chiến lược còn lại thì cân nhắc sự tổn hại các mục tiêu để giữ lại
hay bỏ đi.
Kết quả xếp thứ tự ưu tiên các chiến lược sẽ là căn cứ để xây dựng kế hoạch
chiến lược dài hạn cho một hệ thống.
2.1.2 Công cụ SA (Stakeholder analysis)
2.1.2.1 Đònh nghóa:
SA- Stakeholder analysis – Phân tích các bên có liên quan là một phương
pháp luận có tính hệ thống sử dụng các dữ liệu định lượng nhằm xác định lợi ích và
ảnh hưởng của các nhóm khác nhau trong sự liên hệ đến một sự thay đổi trong dự
án, chương trình và chính sách.
SA dùng trong những việc sau đây:
 Trong các dự án mang lại sự thay đổi kinh tế xã hội
 Trong các chương trình kinh tế, xã hội, môi trường
 Trong các chính sách liên quan kinh tế, xã hội, môi trường
2.1.2.2 Trình tự phân tích các bên có liên quan gồm 4 bước:
• Bước 1: Xác đònh mục tiêu và phạm vi dự án
SVTH: TRẦN THỊ MINH KIỀU
10
Nghiên cứu ứng dụng công cụ PTHTMT SWOT- SA trong công tác quản lý môi trường KCN Tân Bình

Nhằm nhận dạng đầy đủ các thành phần trong dự án (trong hệ thống và

của nhóm
Vai trò tiềm tàng trong dự án
Thứ yếu Quan trọng
• Bước 3: Đánh giá ảnh hưởng và tầm quan trọng của từng bên có liên
quan cũng như tác động tiềm tàng của dự án đến mỗi bên có liên quan
Hình 2.8: Tiến trình đánh giá ảnh hưởng và tầm quan trọng của từng
bên có liên quan
SVTH: TRẦN THỊ MINH KIỀU
12
Liệt kê những người có cơ hội (hay mang lại thách thức) từ mục tiêu dự án
Phân tích mức độ ảnh hưởng của dự án đến những người đang hưởng lợi từ
nguồn tài nguyên nằm trong phạm vi dự án
Liệt kê các bên nắm giữ quyền lực (và những người đang phụ thuộc) vào
nguồn tài nguyên trong dự án.
Đánh giá theo thang điểm để lựa chọn ra những bên quan trọng nhất
Phân tích vai trò và ảnh hưởng của từng bên theo mục tiêu dự án
Phân loại các ảnh hưởng của từng bên theo mức độ từ cao đến thấp
Xem xét tất cả các bên đã và nên tham gia vào mục tiêu đề ra
Nghiên cứu ứng dụng công cụ PTHTMT SWOT- SA trong công tác quản lý môi trường KCN Tân Bình

Kết quả của bước 3 là lập ra và sử dụng sơ đồ đánh giá ảnh hưởng, tầm
quan trọng và mức độ tác động lên từng bên có liên quan theo cách sau đây:
 Xác đònh các bên có liên quan và viết lên các thẻ (mỗi bên một thẻ)
 Sắp xếp và thay thế các thẻ trên bảng ma trận
 Xem xét quan hệ (trách nhiệm, quyền, mức độ mâu thuẫn) trong và
giữa các bên có liên quan trong mỗi vùng của bảng ma trận
 Xem xét chiến lược có thể (cách tiếp cận, phương pháp) để phối hợp
các bên có liên quan khác nhau trong mỗi vùng của bảng ma trận
 Đặt ra các câu hỏi để xem xét nơi đặt các bên có liên quan trên hình
vuông phân tích ảnh hưởng/ tác động

Cùng làm việc và cùng đồng hành
với họ
2.2 Tầm quan trọng và ý nghóa của các công cụ phân tích hệ thống môi
trường
2.2.1 Công cụ SWOT
Phâân tích SWOT là một cách rất hiệu quả để biểu thị ưu thế, và khảo sát cơ
hội và thách thức mà Cá Nhân hay Tổ Chức gặp trong quá trình sinh sống hay
công tác. Khi thực hiện phân tích sử dụng SWOT sẽ giúp Cá nhân hay Cơ quan,
Tổ chức tập trung các hoạt động vào các lĩnh vực có ưu thế và ở đó có cơ hội
nhiều nhất.
Phân tích SWOT rất thường được áp dụng:
SVTH: TRẦN THỊ MINH KIỀU
14
Nghiên cứu ứng dụng công cụ PTHTMT SWOT- SA trong công tác quản lý môi trường KCN Tân Bình

 Trong báo cáo định kỳ, trong xây dựng mới một tổ chức, trong việc
gặp một thử thách cần phải quyết định, trong việc xây dựng chiến lược
phát triển cho một tổ chức …
2.2.2 Công cụ SA
Một phân tích các bên có liên quan có thể giúp một dự án hay chương trình
xác định:
 Lợi ích của tất cả các bên có liên quan có thể ảnh hưởng hoặc bị ảnh
hưởng bởi dự án/ chương trình.
 Các xung đột tiềm tàng hay rủi ro có thể phá hỏng dự án/ chương
trình.
 Các nhóm cần được khuyến khích tham dự trong các giai đoạn khác