SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NAM TRƯỜNG THPT LỂ QUÍ ĐÔN

SÁNG KIÉN - KINH NGHIỆM

Đề tài:

ĐỐI THOẠI TRONG HỌC SINH- MỘT PHƯƠNG THỨC
KIỂM TRA BÀI CŨ, BÀI MỚI- GÓP PHẦN ĐỔI MỚI PPDH
TÁC PHẨM VĂN XUÔI LỚP 12

Tác giả: Lê Thị Hồng Nhung
Tổ: Ngữ văn

Tam Kỳ, tháng 5 năm 2012

1


L ĐẶT VẤN ĐÈ
Việc đổi mới kiểm tra đánh giá trong dạy học hiện nay bao gồm cả đổi mới hình
thức đánh giá, phương thức đánh giá, phương tiện đánh giá, tiêu chí đánh giá, thiết kế
đề kiểm tra để đánh giá học sinh. Trong đó, đổi mới hình thức đánh giá là sử dụng phối
hợp các hình thức, phương pháp kiểm tra đánh giá khác nhau, kết hợp giữa trắc nghiệm
tự luận và trắc nghiệm khách quan. Đổi mới phương thức đánh giá là tăng cường đánh
giá trong giờ, ngoài giờ, chính thức và không chính thức. Đánh giá qua quan sát, trao
đổi - thảo luận, qua tự học, chuẩn bị, tìm thêm tư liệu, sáng tạo, đồ dùng học tập. Tạo sự
kết hợp linh hoạt giữa kiểm tra, lượng giá, đánh giá định tính và định lượng. Chú trọng
hướng dẫn học sinh phát triển khả năng và thói quen tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau. Kết
hợp giữa đánh giá của thầy với đánh giá của trò. Có được như vậy thì mới tự điều chỉnh
được cách dạy và cách học.
Trong dạy- học nói chung và dạy - học môn Ngữ văn nói riêng, những năm gần

“quyền uy” đã một thời thủ tiêu đối thoại, độc tôn độc thoại. Song đổi mới dạy học tác
phẩm không phải hoàn toàn độc tôn đối thoại, vì tiếp cận, chiếm lĩnh tác phẩm ừong giờ

2


đọc hiểu là đa cách thức, đa phương án...
"Quan niệm dạy - học là quá trình thầy giáo rót kiển thức vào đầu người học như
người ừi rót nước vào bình, là áp đặt kiến thức đổi với người học, là buộc người học
chấp nhận kiến thức thầy frao cho một cách thụ động,... “độc thoại” một chiều, đã ừở
nên không còn thích hợp. cần thiết phải đổi mới dạy học văn học theo hướng “đổi
thoại" (Đổi mới phương pháp dạy học Văn ở ĐH theo hướng đối thoại, TS. Nguyễn
Hoa Bằng, ĐH cần Thơ).
"Tăng cường đổi thoại là hướng đi tích cực trong công cuộc đổi mới phương
pháp dạy- học Văn " (Cách thức tổ chức cho HS đề xuất và giải quyết bài tập tình
huống ừong dạy học ngữ Văn ở bậc Trung học, TS. Trương Thị Bích, Tạp chí Giáo dục
số 267- tháng 12- năm 2011)
Đối thoại là phương pháp sử dụng nói chuyện, phỏng vấn như là phương tiện để
đo lường những hiểu biết đã thâu nhận và khai phá, khám phá, sáng tạo ra những hiểu
biết mới.
Trong mục tiêu thứ nhất, là đo lường những hiểu biết đã thâu nhận, sự đối thoại
có thể được gọi là đối thoại kiểm ừa.
2. Cơ SỞ THựC TIỄN

Tiêu chí hàng đầu trong việc lựa chọn cách dạy chính là cách học. Tuy nhiên,
cách học không chỉ do những đặc điểm cá nhân của người học quy định, mà còn do tính
chất và đặc điểm của nội dung học tập, mục đích học tập, cũng như điều kiện học tập
quy định. Đồng thời, việc lựa chọn cách dạy còn phụ thuộc vào quan điểm và mục đích
dạy học, cũng như trình độ và kỹ năng sử dụng các phương pháp dạy của người thầy.
Qua nghiên cứu thực trạng dạy- học Văn ở trường, tôi có mấy nhận xét sau:

ở năm học này.
- Kết quả khảo sát: Hình thức kiểm tra bài cũ, bài mới được sử dụng ừong hầu hết các
tiết học, bài học là đối thoại thầy- trò: thầy hỏi, ừò trả lời; số lượng học sinh được kiểm
tra ừung bình khoảng 2-3 học sinh/ tiết học. số lượng câu hỏi đối với mỗi học sinh là 12 câu/ học sinh. Đây cũng là phương thức kiểm tra truyền thống trong dạy- học lâu nay.
3.2 Vị trí của những tác phẩm văn xuôi trong chương trình Ngữ văn 12
Trong chương trình Ngữ văn 12, những tác phẩm văn xuôi chiếm số lượng lớn
-14 tác phẩm (11 tác phẩm học chính thức, 3 tác phẩm đọc thêm), tập trung hầu
hếtởHKn.
Do đặc trưng của thể loại (chủ yếu là thể loại truyện ngắn), khi tìm hiểu tác phẩm
văn xuôi, cần tìm hiểu cốt truyện với các chi tiết, sự kiện và nhân vật. Nếu HS không tự
đọc và tìm hiểu tác phẩm thì sẽ rất khó khăn cho cả thầy và trò trong tiết học.
Vả lại, với khối lượng kiến thức lớn như vậy, nếu học sinh tích cực, chủ động
ừong học tập hoặc GV không linh hoạt sáng tạo thêm phương thức dạy-học phù hợp thì
hiệu quả dạy- học sẽ không cao.
3.3 Biện pháp đã áp dụng nhằm góp phần đổi mới kiểm tra đánh giá, đổi mới
phương pháp dạy- học
Như trên đã khảo sát, trong dạy học, quá trình truyền thụ kiến thức 1 chiều là
thầy thuyết giảng trò nghe - ghi; trong kiểm tra là thầy hỏi- trò đáp. Phương pháp này
đã thống ngự rất lâu dài ừong lịch sử dạy học và có hiệu quả lớn ừong việc truyền thụ
kiến thức một chiều cho người học. Nó đã trở thành một phương pháp cổ điển, mẫu
mực.
Không phải ngẫu nhiên mà phương pháp này thống ngự mạnh mẽ và lâu dài đến
thế. Xét về tương quan tỉ lệ giữa thời gian cần cho sự truyền thụ và khối lượng kiến thức
cần truyền thụ, có thể nói đây là phương pháp truyền thụ kiến thức hiệu
suất nhất. Trên một đơn vị thời gian tối thiểu, phương pháp này cho phép truyền thụ một
khối lượng kiến thức tối đa.
Tuy nhiên, ừong lí luận đổi mới phương pháp dạy- học thì phương pháp này chưa
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Chính vì thế, ừong giờ học, ừên
cở sở kế thừa phương thức kiểm tra truyền thống, tôi đã vận dụng đổi mới phương thức
kiểm tra bài cũ, bài mới như sau:

để tự rút ra bài học nhận thức về cuộc sống
II.
PHỮƠNG TIỆN, PHƯƠNG PHÁP
- SGK, SGV, STK.
- Đối thoại trong học sinh; nêu vấn đề- thảo luận- thuyết giảng.
III.
TIÉN TRÌNH TỎ CHỨC:
1. Ổn định
2. KTBC: 2 học sinh (1 cặp đối thoại)
(ND đối thoại ghi lại như sau:
- Bạn hãy cho biểt những nhân vật nào xuất hiện trong truyện ngắn này? -ỳ người
đàn bà, người chồng, thằng bẻ Phác, chánh án Đầu, nhiếp ảnh Phùng.
- Nhân vật chính là ai? -ỳ người đàn bà hàng chài
- Nêu những chi tiết chính trong tác phẩm liên quan đến nhân vật này?
-ỳ cực khổ, đông con, bị đánh đập, thương con, thương chồng, không muốn bỏ
chồng
- Vì sao bà không muốn bỏ chồng? -ỳ vì bà không nuôi nỗi một đàn con
- Ở toà, bà đã nói gì? -ỳ van xin toà "đừng bắt con bỏ nó"
- Nêu những phát hiện của nghệ sĩ Phùng? -ỳ phát hiện cảnh đẹp và phát hiện
cảnh người đàn ông đánh vợ
- Theo bạn, qua tác phẩm, nhà văn muốn nói gì? -ỳ lên án nạn bạo lực trong gia
đình)
3. Bài mới:
*Giới thiệu:
- GV nêu câu hỏi: Đặc điểm nổi bật của văn học sau năm 1975 là gì?
-ỳ Gv chốt lại: Sau năm1975, cuộc sống với muôn mặt đời thường được trở lại. Nhiều
vấn đề của đời sống mà trươc đây, do hoàn cảnh chiến tranh, chưa được chú ý, nay đặt

5


cho?
Nêu chi tiết -sgk
- GV nêu đặc điểm tác
2.
Tác
phẩm
khám phá, sáng tạo
Mô tả cảnh đắt trời cho
phẩm
- Sáng tác : 1987
Nêu
cảm
nhận
của
ây?
- Tác phẩm mang đậm phong cách tự
Anh đã có cảm nhận nhưngười nghệ sĩ nhiếp
ảnh về vẻ đẹp đó. sự triết luận dung dị đời thường
thế nào?
II. Đọc hỉêu văn bản:
HD đọc-hỉêu
HS đọc.
Nội dung
- Cho HS đọc văn bản.
Theo dõi, tìm ý
- Yêu cầu HS xem chính của truyện
phiếu tóm tắt để sắp xếp- Sắp xếp
lại theo trình tự họp lí; 1
- Khi chiếc thuyền đãHọc sinh trả lời cáa2. Chiếc thuyền vào bờ - bức ừ"anh
HS đọc VBTT hoàn

xuất hiện như thế nào?
uất ức, đau khổ.
- NS Phùng đã có thái độ
+ Đứa con thương mẹ đánh lại cha
như thế nào?
- Nhận xét về 2 phát
- Thái độ: người nghệ sĩ kinh ngạc,
hiện của người nghệ sĩ?
bất bình, “không thể chịu được, không
- Đặt 2 cảnh tượng ấy
thể chịu được ” (anh vứt máy ảnh
cùng xuất hiện trong một
xuống đất chạy nhào tới).
không gian, liền kề nhau.
=> Nghịch lý, mâu thuẫn, đối lập *
Điều này có ý nghĩa gì?
Ý nghĩa: Cuộc đời vốn chứa đựng
nhiều điều phức tạp, đầy mâu thuẫn
giữa cái đẹp của khung cảnh bên
ngoài và cuộc sống bên ừong.
- Khuyên li hân
b. Câu chuyện ở tòa án huyện:
Cho HS đôi thoại
(ND đối thoại ghi lại:
- Chủ định của Phùng,
bl. Câu chuyện của người đàn bà làng
Đâu khi mời người đàn - vái lia lịa
chài:
bà đến là gì?
- Cuộc đời bất hạnh, chứa đầy mâu

- Nguyên nhân của tìnhcâu hỏi
trạng bạo lực.
- Suy nghĩ về nghệ sĩNêu nhận xét, suyb2. về người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng
nhiếp
ảnh
Phùng?nghĩ, đánh giá củavà chánh án Đầu:
(Phùng trước và sau khicá nhân ra giấy* Nhiếp ảnh Phùng:
gặp người đàn bà) Suynháp. Đối chiếu với- Vốn là nghệ sĩ, chiến sĩ, nhạy cảm
nghĩ về nhân vật chánhnhững bạn ừongvới cái đẹp và ghét áp bức bất công.
án Đẩu?
nhóm để thống nhất- Chưa hiểu hết những phức tạp của
(Yêu cầu HS ghi nhữngý kiến.
cuộc đời, của con người: “không thể
từ then chốt vào giấy.
nào hiểu được, không thể nào hiểu
Đối chiếu để chọn ra
được”, vố lẽ nhiều điều, hiểu hơn về
những ý kiến thống nhất
con người, cuộc đời.
và chưa thống nhất)
=> Thời đại mới đòi hỏi người nghệ sĩ
cần có cái nhìn mới đa chiều về cuộc
sống, con người.
* Chánh án Đầu:
- Máy móc, định kiến.
- Thay đổi cái nhìn, hiểu hơn về con
người, cuộc đời “Phải, phải, bây giờ
tôi đã hiểu”.
- Cách xây dựng cốt- Trao đổi, trình2. Nghệ thuật:
truyện của NMC trongbày.

người nghệ sĩ cần
nhìn cuộc sống
toàn diện, sâu sắc
Báo động về tình

trạng bạo lực gia đình và hậu quả
khôn lường của nó.
III. Hướng dẫn tự học -Tìm
đọc trọn vẹn tác phẩm
- Phân tích nhân vật người đàn bà
hàng chài.

4.
Củng cố bài học, dặn dò
* Củng cố: phân vùng kiến thức, cho HS chuẩn bị 5ph, đối thoại theo cặp, lưu ý HS
kết hợp câu hỏi tái hiện với câu hỏi suy luận. Khi các cặp trình bày xong, ghép lại sẽ
được bức tranh toàn cảnh về tác phẩm.
* Dặn dò:
- Nắm vững cốt truyện, nội dung, nghệ thuật của tác phẩm.
-Tìm hiểu những nhân vật còn lại của tác phẩm.
- Đọc phần ghi nhớ SGK.
- Chuẩn bị bài: Thực hành hàm ý
Điểm mới của bài soạn trên không phải ở kiến thức được định hướng theo
chuẩn mà là ở phương pháp, thao tác để học sinh tự thân vận động, chiếm lĩnh tác
phẩm, tạo không khí học tập tích cực cho học sinh. Học sinh không chỉ đối thoại với
giáo viên như thường thấy mà còn đối thoại với chính học sinh. Thêm nữa, HS còn
tự đối thoại với chính mình- đối thoại bên trong học sinh.
4.KÉT QUẢ NGHIÊN cứu

Đề tài đã được tiến hành trong 2 năm: năm học 2010-2011,2011-2012. Năm

dụng dụng kết hợp với các phương pháp khác trong quá trình giảng dạy.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.
Cách thức tổ chức cho học sinh đề xuất và giải quyết bài tập tình
huống trong dạy- học Ngữ văn bậc trung học (TS. Trương Thị Bích, Tạp
chí giáo dục số 276, tháng 12- 2011).
2.

Đổi mới phương pháp dạy- học văn ở Đại học theo hướng

đối thoại (TS. Nguyễn Hoa Bằng, website Đại học cần Thơ).
3.

Dạy và học tích cực, một số phương pháp và kĩ thuật dạy- học.

(Bộ GD&ĐT, dự án Việt Bỉ, NXB ĐHSP năm 2010)
MỤC LỤC
Trang
ĐỐI THOẠI TRONG HỌC SINH- MỘT PHƯƠNG THỨC KIỂM TRA BÀI
CŨ, BÀI MỚI- GÓP PHẦN ĐỔI MỚI PPDH TÁC PHẨM VĂN XUÔI
LỚP 12................................................1
Dặn dò:.............................................8

9