Về vấn đề phát triển ngoại ngữ chuyên ngành trong quá trình hội nhập quốc tế

Về vấn đề phát triển ngoại
ngữ chuyên ngành trong quá
trình hội nhập quốc tế
Bởi:
TS Đào Hồng Thu

Nội dung
Ngoại ngữ - ngôn ngữ nước ngoài - chuyên ngành ngày càng được nhắc tới như một yếu
tố không thể thiếu trong quá trình tạo tiền đề cho hội nhập quốc tế là Công nghiệp hóa
và Hiện đại hóa đất nước. Trong quá trình này, vấn đề đặt ra là ngành giáo dục và đào
tạo cần có những đổi mới cơ bản và mạnh mẽ nhằm cung cấp cho đất nước những con
người lao động có chuyên môn và hiệu quả cao trong hoàn cảnh mới. Việc dạy và học
ngoại ngữ chuyên ngành ở bậc đại học và sau đại học cũng không nằm mgoài mục tiêu
trên. Ngoại ngữ chuyên ngành như "chiếc cầu nối" kinh tế và văn hóa Việt Nam với thế
giới bên ngoài.
Thế giới đang bước vào thời kì kinh tế tri thức. Xã hội mới phồn vinh ở thế kỉ XXI phải
là một xã hội của tri thức và dựa vào tri thức, vào tư duy sáng tạo của con người. Để
có thể vươn lên hội nhập vào cộng đồng thế giới, chúng ta phải học hỏi kinh nghiệm
của các nước tiên tiến, đồng thời cần biết áp dụng những kinh nghiệm đó một cách sáng
tạo, tìm ra được phương thức phát triển phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của
Việt Nam. Khi tri thức xã hội thay đổi nhanh chóng theo nền kinh tế tri thức thì người
lao động cũng phải biết tự đổi mới kiến thức và năng lực của mình cho phù hợp với sự
phát triển của khoa học kĩ thuật và công nghệ. Người lao động phải có khả năng tự định
hướng và tự vươn lên để thích ứng với đòi hỏi mới của xã hội. Trong khuôn khổ bài báo,
chúng tôi đề cập đến các vấn đề cơ bản hiện nay của ngoại ngữ chuyên ngành nói chung,
ngoại ngữ chuyên ngành khoa học kĩ thuật và công nghệ nói riêng trong việc phát triển
và nâng cao hiệu quả dạy - học để đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập ở Việt Nam
hiện nay.
Giảng viên ngoại ngữ chuyên ngành - loại hình người lao động trong lĩnh vực đặc thù

trên, chúng ta thấy rằng việc dạy và học ngoại ngữ chuyên ngành có thể được tiến hành
theo tiến trình sau.

Dạy và học ngoại ngữ chuyên ngành thông qua hoạt động của người học và
trên cơ sở thực tế xã hội.
Dạy và học ngoại ngữ chuyên ngành là một loại hoạt động đặc thù của con người, nghĩa
là cũng bao gồm các thành tố có quan hệ và tác động đến nhau: động cơ, mục đích, điều
kiện và hoạt động, hành động, thao tác. Như vậy, muốn thỏa mãn động cơ đề ra, phải
thực hiện lần lượt các hành động cụ thể để đạt được mục đích cụ thể. Trong quá trình
dạy và học, kết quả của việc học tập phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động học của người
học. Vì vậy, nhiệm vụ chính của giáo viên là tổ chức, hướng dẫn hoạt động học của
người học để thông qua hoạt động học của mình, người học có thể lĩnh hội được các kĩ
thuật cần thiết để phục vụ cho công việc của họ sau khi nhận việc. Ngôn ngữ kĩ thuật có
những đặc thù theo từng chuyên ngành rộng và hẹp. Vì vậy, muốn tổ chức, hướng dẫn
tốt hoạt động học tập ngoại ngữ chuyên ngành khoa học kĩ thuật và công nghệ của người
học mà thực chất là hoạt động nhận thức ngoại ngữ và các phương pháp thể hiện sáng
tạo ngôn ngữ được học, giảng viên cần nắm được qui luật chung của quá trình nhận thức
2/6


Về vấn đề phát triển ngoại ngữ chuyên ngành trong quá trình hội nhập quốc tế

một khoa học, cơ chế sinh lí của hoạt động ngôn ngữ, động cơ và mục đích của việc học
ngoại ngữ, các kĩ xảo và kĩ năng giao tiếp. Đối với việc dạy và học ngoại ngữ chuyên
ngành khoa học kĩ thuật và công nghệ ở bậc đại học và sau đại học, trí nhớ thuật ngữ
khoa học và sử dụng sáng tạo chúng trong các văn bản khoa học kĩ thuật và công nghệ
đóng vai trò hết sức quan trọng. Quá trình duy trì và phát triển trí nhớ, tư duy ngôn ngữ
góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ chuyên ngành.
Môi trường của người học ngoại ngữ chuyên ngành hiện nay là môi trường sống động
của nền kinh tế tri thức với động lực là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật và

3/6


Về vấn đề phát triển ngoại ngữ chuyên ngành trong quá trình hội nhập quốc tế

hóa, trừu tượng hóa để rút ra các tính chất chủ yếu của đối tượng nhận thức và xây dựng
thành khái niệm. Mỗi khái niệm được diễn đạt bằng một từ ngữ. Ngoài ra, sự nhận thức
còn thực hiện các phép suy luận để rút ra những kết luận mới, dự đoán những hiện tượng
mới trong thực tiễn. Do vậy, tư duy luôn có tính sáng tạo, nếu được rèn luyện và phát
triển sẽ giúp con người cải tạo thế giới khách quan, phục vụ lợi ích của con người. Trên
cơ sở qui luật chung của nhận thức, đối với mỗi ngành khoa học, quá trình nhận thức
đều có các nét đặc thù, phụ thuộc vào đối tượng nhận thức cụ thể. Mỗi khoa học chỉ trở
thành một khoa học thực sự khi nó có một hệ thống khái niệm rõ ràng và một phương
pháp nghiên cứu có hiệu quả. Từ đây, chúng ta thấy rằng việc nhận thức bản chất của
ngôn ngữ dạy và học ngoại ngữ chuyên ngành như một khoa học đặt cơ sở vững chắc
cho lí luận, làm nền tảng cho phương hướng giải quyết toàn bộ các vấn đề về dạy và học
ngoại ngữ chuyên ngành khoa học kĩ thuật và công nghệ trong các trường kĩ thuật hiện
nay.
Hoạt động nhận thức trong dạy và học ngoại ngữ chuyên ngành.
Chúng ta biết rằng hoạt động nhận thức của con người chỉ thực sự bắt đầu khi gặp phải
mâu thuẫn giữa trình độ đang có và nhiệm vụ cần giải quyết mà các kiến thức, kĩ năng
đang có là chưa đủ để giải quyết vấn đề. Để khắc phục mâu thuẫn, con người phải xây
dựng kiến thức mới, phương pháp mới, kĩ năng mới. Trên thực tế, dạy và học nói chung,
dạy và học ngoại ngữ chuyên ngành nói riêng là hoạt động giải quyết vấn đề nhận thức
của người dạy và người học. Quá trình dạy và học ngoại ngữ chuyên ngành là quá trình
liên tục giải quyết các vấn đề về dạy và học các môn học về ngoại ngữ chuyên ngành
của chương trình đào tạo ngoại ngữ chuyên ngành ở các trình độ cao đẳng, đại học và
sau đại học.
Để việc đào tạo sinh viên và học viên các trường đại học kĩ thuật có kiến thức ngoại ngữ
chuyên ngành khoa học kĩ thuật và công nghệ phù hợp với xu thế phát triển của xã hội

được thể hiện ở các điểm sau:
• Về động cơ, nhu cầu: Điểm giống nhau là vấn đề cần giải quyết đã tự xác định
mục đích, nhu cầu. Tuy nhiên, sự khác nhau là ở chỗ, nhà khoa học tự nguyện
đem hết sức mình để giải quyết bằng được vấn đề đặt ra, còn sinh viên chưa ở
mức độ có ý thức tập trung cao độ và đem hết sức mình để giải quyết vấn đề
học tập của bản thân;
• Về năng lực giải quyết vấn đề: Khi chấp nhận giải quyết vấn đề, người giải
quyết vấn đề đã có một trình độ kiến thức, kĩ năng kĩ xảo nhất định. Với cùng
lượng thời gian, vấn đề được giải quyết ở mức độ và cấp độ khác nhau;
• Về điều kiện làm việc: Nhà khoa học có trong tay hoặc phải tạo ra các điều
kiện và cơ sở vật chất phù hợp để giải quyết vấn đề. Sinh viên học ngoại ngữ
chuyên ngành khoa học kĩ thuật và công nghệ chưa đủ điều kiện hoặc chỉ có thể
đạt được các điều kiện ở mức độ thấp như sách giáo khoa, đài, băng ….
Trong môi trường khoa học kĩ thuật và công nghệ, người học có rất nhiều điều kiện
thuận lợi để lĩnh hội kiến thức về ngoại ngữ chuyên ngành khoa học kĩ thuật và công
nghệ có hiệu quả nhất. Nhiệm vụ của người truyền đạt kiến thức - giảng viên ngoại ngữ
chuyên ngành khoa học kĩ thuật và công nghệ - là đưa ra được các phương pháp phù hợp
để người học có thể vận dụng sáng tạo vào quá trình học tập của mình.
Các phương thức giải quyết vấn đề cơ bản.
Phương thức giải quyết vấn đề theo kiến thức đã biết (bằng phương pháp diễn dịch, quy
nạp, so sánh). Nếu áp dụng giải quyết vấn đề theo phương thức này thì việc tiếp nhận
ngoại ngữ chuyên ngành khoa học kĩ thuật và công nghệ của người học sẽ đạt kết quả
khi:

5/6


Về vấn đề phát triển ngoại ngữ chuyên ngành trong quá trình hội nhập quốc tế

• Sử dụng ngôn ngữ kĩ thuật (tiếng Việt kĩ thuật và ngoại ngữ chuyên ngành) để

3. S.Sacovski. Xã hội hóa giao tiếp ngôn ngữ và các vấn đề về giảng dạy tiếng
nước ngoài. Moscow, 1987.
4. Đào Hồng Thu. Phân bố chương trình tiếng Anh chuyên ngành công nghệ Hóa
- Sinh - Môi trường trong quá trình đào tạo trình độ cử nhân tiếng Anh công
nghệ - kĩ thuật. Báo cáo khoa học tại Hội nghị khoa học lần thứ 19, Đại học
Bách Khoa Hà Nội, tháng 10 - 2001.
5. Đào Hồng Thu. Dạy và học ngoại ngữ ở môi trường không chuyên ngữ. Tạp
chí khoa học và công nghệ 4 trường đại học, số 12 tháng 9/1996.

6/6