-11.Tên đề tài :
VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 8
2. Đặt vấn đề
2.1 Lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết, theo mục tiêu của Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội
nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là “Giáo
dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng
sáng tạo của mỗi cá nhân”. Công cuộc đổi mới hiện nay đòi hỏi giáo dục phổ thông phải
đào tạo những con người toàn diện, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nước. Mỗi môn học trong Nhà trường phổ thông với đặc trưng của mình đều phải
góp phần đào tạo thế hệ trẻ. Mặt khác, Địa lí có mối quan hệ chặt chẽ với các khoa học
khác, môn học khác. Qua thực tế giảng dạy , tôi nhận thấy việc vận dụng kiến thức liên
môn giữa Địa lí với kiến thức các môn học khác làm cho hiệu quả của bài học Địa lí nói
riêng, môn học Địa lí nói chung được nâng cao. Dạy học liên môn là phương pháp quan
trọng góp phần bổ sung làm phong phú thêm nội dung bài học, giúp cho học sinh học
bài với niềm say mê, hứng thú, giúp các em yêu môn học hơn, không cảm thấy Địa lí là
một môn học khô khan, khó học. Đồng thời làm cho các em thấy rõ mối quan hệ giữa
các khoa học, hình dung được một cách chân thực, sinh động về môi trường, xã hội, các
quy luật tự nhiên.
Qua đây, đặt ra một vấn đề quan trọng trong phương pháp dạy học của giáo viên là phải
có kiến thức liên môn sâu rộng, tổ chức cho học sinh có khả năng sử dụng kiến thức của
các môn học có liên quan vào học tập Địa lí để tránh sự trùng lặp, mất thời gian, giúp
học sinh lĩnh hội kiến thức nhẹ nhàng, sinh động mà vững chắc. Việc sử dụng rộng rãi
các môn học như vậy để bồi dưỡng cho học sinh các thủ thuật và phương pháp tư duy
lôgic sẽ góp phần thực hiện một trong những yêu cầu quan trọng nhất của lí luận dạy
học là xác lập các mối liên hệ chặt chẽ giữa các bộ môn trong dạy học. Hiện nay, trong
các tài liệu tham khảo, cũng có nhiều tác giả đã đề cập đến việc dạy học tích hợp, nhưng
chưa có nhiều tài liệu hướng dẫn giáo viên thực hiện vận dụng kiến thức liên môn vào
dạy học Địa lí.Với việc dạy học theo chủ đề tích hợp trên có giá trị thực tiễn to lớn trong
đời sống xã hội. Phương pháp dạy học này chú trọng tập dượt cho học sinh vận dụng
các kiến thức kĩ năng học được cho quá trình học tập tiếp theo, vận dụng được kiến thức

xuất và các thành phần của chúng, chúng có mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau. Hệ
thống khoa học Địa lí bao gồm nhóm khoa học Địa lí tự nhiên và nhóm khoa học Địa
lí kinh tế, xã hội. Giữa Địa lí và các khoa học khác có những mối quan hệ rất mật
thiết như: Địa lí tự nhiên có quan hệ chặt chẽ với toán học, vật lý học, hóa học và
sinh học; Địa lí kinh tế xã hội có quan hệ chặt chẽ với Sử học, kinh tế chính trị học,
Văn học và với nhiều môn kỹ thuật khác. Trong thời đại ngày nay, người ta thấy sự
kết hợp nhiều mặt giữa Địa lí học với hàng loạt các khoa học khác tạo thành nhiều
khoa học mới. Như vậy trong Địa lí có các khoa học khác cũng như trong khoa học
khác có Địa lí
-Các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống đều có mối quan hệ mật thiết với nhau, cùng
một sự vật nhưng có thể có nhiều cách nhìn và cách tiếp cận đánh giá khác nhau.Cùng
quan sát và phân tích các hiện tượng trong tự nhiên, nên các môn học vẫn có mối liên
quan mật thiết không thể tách rời.
Ví dụ như câu tục ngữ: “Lúa chiêm lấp ló đầu bờ.
Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên.”
Đầu tiên bạn hiểu đây là một câu tục ngữ nói về kinh nghiệm trong lao động sản xuất.
Một bạn khác có thể nghĩ ở góc độ môn Vật lí vì có sấm, chớp.
Một bạn khác có thể nghĩ ở góc độ môn Hóa học bởi vì có tiếng nổ xảy ra, tức là có
phản ứng hóa học xảy ra.


-3Tôi lại nghĩ khác, ở góc độ môn Địa lí, Sinh vật vì sau khi có sấm, sét thì lúa tốt tươi
hơn, mà lúa thì sống nhờ đất, ...
Rõ ràng ở đây, chúng ta thấy sự liên hệ không thể tách rời của những bộ môn
khoa học, nếu giải thích vấn đề bằng kiến thức riêng của một bộ môn là chưa thấu đáo,
chưa có một cái nhìn tổng quan để cùng giải quyết một vấn đề.
4/ Cơ sở thực tiễn:
Sự cần thiết phải vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn.Trong
những năm gần đây, Phòng Giáo dục – Đào tạo đã phát động cuộc thi dạy theo chủ đề
tích hợp và vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn.


Trình bày ý kiến sau thảo luận

Giáo viên giải thích và bổ sung kiến thức sau khi học sinh trình bày ý kiến
5/ Nội dung nghiên cứu.


-65.1 Cách sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Địa Lí nói chung và Địa Lí 8
nói riêng
Trong dạy học Địa lí tùy vào bài cụ thể, giáo viên có thể huy động nhiều kiến thức khác
nhau của các bộ môn khác nhau vào dạy học nhưng phải làm sao đáp ứng được yêu cầu,
mục đích đề ra. Các kiến thức của môn học khác có tác dụng: Sử dụng Toán học, Vật lí,
Hóa học, sinh học để chính xác các quy luật, đi sâu vào bản chất của vấn đề mà chúng ta
trình bày. Ngoài ra một số kiến thức về Hóa học, Sinh học giúp mô tả bài học một cách
sinh động hơn. Kiến thức văn học để tạo hứng thú học tập cũng như tạo ra sự tìm tòi
khám phá tri thức Địa lí cho học sinh qua thơ, văn, cao dao, tục ngữ... Sử dụng kiến thức
Lịch sử để tạo sự liên hoàn, tái hiện các hoàn cảnh Lịch sử của một giai đoạn, một đất
nước để học dễ dàng giải thích một sự vật hiên tượng nào đó… Sử dụng kiến thức
GDCD kết hợp với trao đổi đàm thoại giúp học sinh hiểu rõ chủ trương chính sách của
Đảng, đồng thời làm rõ các kiến thức Địa lí qua nội dung kinh tế chính trị học, triết học.
Việc sử dụng kiến thức liên môn kết hợp với các phương tiện kĩ thuật để gây hứng thú
học tập Địa lí cho học sinh, đồng thời để củng cố, kiểm tra, đánh giá kiến thức của học
sinh và khả năng vận dụng của học sinh vào các tình huống cụ thể. Như vậy, kiến thức
liên môn vừa có chức năng minh họa vừa có chức năng nguồn tri thức, nên trong dạy
học Địa lí giáo viên cần phát huy tốt các chức năng này. Vấn đề đặt ra là khi nào sử
dụng kiến thức liên môn, sử dụng vào những mục đích gì ? Theo tôi, giáo viên có thể sử
dụng theo 3 cách sau: Thứ nhất, sử dụng kiến thức liên môn để vào bài, gây hứng thú
cho học sinh có thể qua các câu thơ, câu chuyện lịch sử: Thứ hai, sử dụng kiến thức liên
môn để minh họa hoặc giảng giải nội dung bài học: Khi giáo viên dạy bài mới, đến phần
nội dung kiến thức cơ bản ngoài phần nội dung của sách giáo khoa Địa lí trình bày, giáo

thông nói chung và môn Địa lí nói riêng. Sử dụng kiến thức liên môn được coi là một
nguồn kiến thức quan trọng không thể thiếu trong dạy học Địa lí và được sử dụng như
tài liệu tham khảo. Mặt khác, sử dụng kiến thức liên môn còn là biện pháp đổi mới
phương pháp dạy học nói chung và dạy học Địa lí nói riêng. Nếu sử dụng tốt kiến thức
liên môn và gây hứng thú học tập cho học sinh sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học
Địa lí. Sử dụng kiến thức liên môn đảm bảo được tính toàn vẹn của kiến thức trên cơ sở
sử dụng kiến thức các môn học khác và ngược lại. Kiến thức liên môn còn giúp học sinh


-8tránh được những lỗ hổng kiến thức khi học tách rời các môn học. Nhờ đó, các em hiểu
được sâu sắc kiến thức Địa lí và gây được hứng thú học tập cho học sinh, thúc đẩy quá
trình nhận thức của học sinh đạt kết quả cao. Nếu hiểu được kiến thức thì các em sẽ hình
thành các kĩ năng như: phân tích, so sánh, nhận định, đánh giá và biết liên hệ kiến thức
đã học vào cuộc sống. Như vậy, kiến thức liên môn là một nội dung rất quan trọng trong
dạy học Địa lí cũng như các môn học khác. Chương trình sách giáo khoa phổ thông hiện
nay đổi mới về nội dung, phương pháp biên soạn để giúp học sinh học tập dễ dàng, sinh
động và hấp dẫn hơn. Song bản thân sách giáo khoa còn nhiều nội dung trùng lặp giữa
các môn học. Do vậy trong quá trình dạy học, giáo viên phải nắm chắc nội dung kiến
thức liên môn và vận dụng những biện pháp sử dụng chúng để gây hứng thú học tập cho
học sinh thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn. Sử dụng kiến thức liên
môn có hiệu quả không chỉ giúp học sinh nắm kiến thức sâu sắc, mà còn phát triển kĩ
năng học tập. Để đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học giáo viên cần
nắm vững nội dung của khoa học Địa lí và hệ thống chương trình môn học. Nắm chắc
và sử dụng thành thạo các kiến thức liên môn thì việc giảng dạy sẽ đạt hiệu quả cao.
5.4 Một số ví dụ cụ thể vận dụng kiến thức liên môn vào trong giảng dạy Địa Lí 8
*Vận dụng kiến thức văn học vào trong giảng dạy Địa lí 8
Ví dụ 1:
-Khi dạy bài 23 :Vị trí ,giới hạn ,hình dạng lãnh thổ Việt Nam .Tôi vận dụng kiến
thức môn văn học để dẫn dắt vào bài và gây sự hứng thú cho học sinh.
Đầu trời ngất đỉnh Hà Giang

Nên cứ muốn chia nắng đều cho ngoài ấy
Có tình thương tha thiết của trong này
(Trích Gửi nắng cho em –Bùi Lê Dung )
Giáo viên có thể đặt các câu hỏi sau để khai thác kiến thức qua đoạn thơ .Theo em tác
giả đề cập đến mùa đông phương Nam .Phương Nam là giới hạn đến đâu ở lãnh thổ
nước ta ,khí hậu có đặc điểm gì ?. Nguyên nhân ,sự khác nhau về khí hậu phần lãnh thổ
ở phía Bắc và Nam của nước ta .
Hoặc để nói sự đối lập hai mùa mưa, khô của hai sườn Đông, Tây Trường Sơn (Thiên
nhiên phân hóa theo Đông Tây, ), giáo viên có thể vận dụng các câu thơ (được phổ
nhạc) sau: “Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây Bên nắng đốt, bên mưa quay” Hoặc lời
bài hát Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây: “Trường Sơn Tây anh đi, thương em bên ấy
mưa nhiều, con đường gánh gạo, muỗi bay rừng già cho dài tay áo, hết rau rồi, em có
lấy măng không. Còn Em thương bên Tây anh mùa đông, nước khe cạn bướm bay lèn
đá, biết lòng anh say miền đất lạ, chắc em lo đường chắn bom thù. Anh lên xe, trời đổ
cơn mưa, cái gạt nước xua đi nỗi nhớ, em xuống núi nắng về rực rỡ, cái nhành cây gạt
nỗi riêng tư.”


- 10 Như vậy việc sử dụng văn học trong dạy học Địa Lí được sử dụng trong thiết kế bài
giảng , trong từng khâu của quá trình lên lớp .Giáo viên có thể sử dụng ,chọn lọc linh
hoạt kiến thức văn học đê giảng dạy cho phù hợp .Tuy nhiên chỉ sử dụng văn học như
một phương tiện để khai thác kiến thức Địa lí mà thôi .
*Vận dụng kiến thức hóa học vào trong giảng dạy Địa lí 8
Ví dụ 1 : Khi dạy bài 28 Đặc điểm địa hình Việt Nam
Trong phần 3 Địa hình nước ta mang tính chất nhiệt đới gió mùa và chịu sự tác động
mạnh mẽ của con người .Giáo viên khi trình bày đến dạng địa hình cacxto nhiệt
đới ,giáo viên có thể dựa vào kiến thức hóa học mô tả thêm quá trình hình thành các
hang động ở núi đá vôi để học sinh hiểu rõ hơn. Cụ thể như sau: Nhũ đá được tạo thành
từ CaCO3 và các khoáng chất khác kết tụ từ dung dịch nước khoáng. Đá vôi là đá chứa
cacbonat canxi bị hoà tan trong nước có chứa khí cacbonic tạo thành dung dịch



- 11 so với dân số Châu Á và thế giới ? Giáo viên có thể hướng dẫn cho học sinh tính ra tỉ lệ
của dân số Đông Nam Á so với Châu Á và thế giới
Công thức : Dân số Đông Nam Á X 100
Dân số Châu Á
Sau đó học sinh sẽ tính ra được dân số Đông Nam Á chiếm tỉ lệ 14,2% so với Châu Á
và 8,6% so với thế giới .
*Vận dụng kiến thức sinh học vào trong giảng dạy Địa lí 8
Sự kết hợp liên môn giữa Địa Lí và sinh học giúp học sinh giải quyết được những nội
dung bài học nhanh chóng hơn .Từ đó giúp bài học bao quát hơn ,đầy đủ hơn ,hình
thành và phát triển năng lực của học sinh .Tạo điều kiện cho học sinh chủ động tích
cực ,sáng tạo ,giáo dục lòng yêu quê hương ,yêu tài nguyên sinh vật Việt Nam
Ví dụ 1: Khi dạy bài 37 :Đặc điểm sinh vật Việt Nam
Trong phần 3 : Sự đa dạng về hệ sinh thái .Giáo viên cho biết Việt Nam có nhiều hệ
sinh thái khác nhau phân bố khắp mọi miền như :Hệ sinh thái ngập mặn ,hệ sinh thái
rừng nhiệt đới nhiệt đới gió mùa ,các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia ,các hệ
sinh thái nông nghiệp .
Trong phần này ta vận dụng kiến thức sinh học để giải thích cho học sinh về hệ sinh thái
và đặc điểm từng hệ sinh thái như thực vật ,động vật ,sự phân bố của từng hệ sinh
thái,cho học sinh thấy được sự khác nhau giữa rừng trồng và rừng tự nhiên .Giáo viên
sử dụng một số hình ảnh về các kiểu rừng , và động vật cho học sinh thấy được giá trị
của tài nguyên sinh vật để học sinh thêm yêu quê hương đất nước mình đang sống .


- 12 -

Ví dụ 2: Khi dạy bài 38: Bảo vệ tài nguyên sinh vật Việt Nam
Trong phần 1 Gía trị của tài nguyên sinh vật .Vận dụng kiến thức môn sinh học lớp 6 vè
vai trò của thực vật và động vật trong đời sống của con người , nó không chỉ có giá trị

cuộc cải cách, mở cửa (từ 1978) sẽ giúp giáo viên tổ chức hướng dẫn học sinh học tốt
hơn nội dung Trung Quốc tiến hành hiện đại hóa và đạt những thành tựu lớn lao .
Ví dụ 2 : Khi dạy bài 15 Đặc điểm dân cư –xã hội Đông Nam Á
Trong phần 2 đặc điểm xã hội Giáo viên liên hệ kiến thức lịch sử về khu vực Đông Nam
Á để cho học sinh thấy được trước chiến tranh thế giới thứ 2 Đông Nam Á bị các đế
quốc nào xâm chiếm ?các nước giành độc lập thời gian nào ? Vì sao khu vực Đông Nam
Á bị nhiều đế quốc thực dân xâm chiếm ?
Ví dụ 3 : Khi dạy bài 17 Hiệp hội các nước Đông Nam Á
Trong phần 1 Tìm hiểu về quá trình thành lập ,mục tiêu của hiệp hội các nước Đông
Nam Á .Giáo viên cho học sinh đọc mục 1 và kết hợp kiến thức lịch sử và hiểu biết cho
biết : Mục tiêu của hiệp hội các nước Đông Nam Á thay đổi qua các thời gian như thế
nào ?(1967,cuối 70 đầu 80 ,1990 ,tháng 12/1998 )
Ví dụ 3: Khi dạy bài 22 Việt Nam –đất nước- con người
Trong phần 2: Việt Nam trên con đường xây dựng và phát triển .Giáo viên giảng về hậu
quả của chiến tranh và nền kinh tế của Việt Nam trước và sau khi đổi mới. Trong nội
dung này, giáo viên khai thác kiến thức về tình hình trong nước từ sau 1975 đến trước
khi tiến hành đổi mới, nội dung của Đại hội Đảng lần VI (12-1986) và những thành tựu
của nước ta trong thực hiện các kế hoạch 5 năm: 1986-1990, 1991-1995, 1996-2000. Từ
những kiến thức đó, giúp giáo viên có cái nhìn cụ thể hơn về công cuộc đổi mới và hội
nhập của nước ta.
6. Kết quả nghiên cứu
Trong học năm học 2013-2014 vừa qua tôi đã ứng dựng đề tài này vào giảng dạy 3 lớp,
qua các tiết giáo viên quan tâm đến sử dụng kiến thức liên môn và các tiết giáo viên
chưa chú ý đến sử dụng kiến thức liên môn hoặc không sử dụng tôi đã thăm dò ý kiến
và qua kết quả học bài cũ, kết quả học tập thu được kết quả như sau: - Hứng thú của học
sinh khi giáo viên sử dụng kiến thức liên môn:
LỚP

Thích


13,5
Kết quả chứng tỏ rằng, khi sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú cho học sinh
trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông sẽ đem lại hiệu quả cao trong việc giúp học
sinh lĩnh hội kiến thức.Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Địa lí lớp 8 ở trường
THCS đã đem lại kết quả:


- 15 -Về kiến thức : Liên thông và bổ trợ giữa các môn học -> Làm sáng tỏ, giúp HS hiểu sâu
kiến thức.
-Về kĩ năng : Tập dượt cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng học được cho quá
trình học tập tiếp theo, vận dụng được kiến thức đã học để giải quyết các tình huống
thách thức, bất ngờ, chưa từng gặp.
- Giúp khắc phục được tình trạng khô cứng, nặng nề, tản mạn, rời rạc trong dạy học; gắn
kết việc dạy học với thực tiễn cuộc sống , làm cho HS hứng thú và say mê hơn với môn
học Địa lí
7.Kết luận
Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học nói chung và trong dạy học Địa lí nói riêng
có ý nghĩa to lớn trong dạy học. Việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Địa lí ở
trường phổ thông là điều cần thiết. Nó không những mang lại cảm hứng cho học sinh,
kích thích học sinh làm việc mà còn góp phần quan trọng vào việc đổi mới phương pháp
dạy học của giáo viên, làm cho học sinh yêu thích môn Địa lí hơn. Ngoài ra, học sinh có
thể rèn luyện khả năng tự học, học sinh sẽ khắc sâu kiến thức hơn, giúp cho học sinh có
kiến thức và kỹ năng. Trong dạy học Địa lí, giáo viên cần biết vận dụng kiến thức liên
môn có ở nhiều nguồn khác nhau và cũng cần biết tăng cường phối hợp các phương
pháp và phương tiện dạy học để tăng cao hiệu quả dạy học Địa lí. Bên cạnh đó, giáo
viên cũng phải tự học, tự nghiên cứu nhiều các môn học khác, cần phải nghiên cứu
chương trình sách giáo khoa các môn học có liên quan đến Địa lí để có kế hoạch sử
dụng kiến thức liên môn phù hợp với học sinh. Tăng cường thăm lớp dự giờ một mặt
giúp giáo viên đúc rút được, trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp, mặt khác còn tích
lũy cho ta những kiến thức bổ ích để phục vụ cho bộ môn mình dạy. Giáo viên phải tâm

Một số hình ảnh về giáo viên hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức liên môn
Hình ảnh về thực vật động vật khi vận dụng liên môn sinh học trong giảng dạy Điạ lí 8
Một số bài dạy trong chương trình sách giáo khoa Địa lí 8

10.Tài liệu tham khảo
-Sách giáo khoa Địa Lí 8
-Sách giáo viên Địa lí 8
- Bộ Ngoại giao – Vụ ASEAN. Hiệp hội Các nước Đông Nam Á (ASEAN). NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1999.
- Mai Ngọc Chừ. Văn hóa Đông Nam Á. NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội, 1999.
Vũ Dương Ninh. Một số vấn đề về sự phát triển của các nước ASEAN. NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993.
-Sách giáo khoa lịch sử 8
-Sách giáo khoa sinh học 6
-Sách giáo khoa sinh học 9
-Sách giáo khoa hóa học 8
-Sách giáo khoa văn học 8
- Bách khoa tri thức học sinh
+ Ban biên tập

: ( chủ biên tập) Lê Huy Hòa

+ Nhà xuất bản

: Văn Hóa Thông Tin

+ Năm xuất bản

: Quý II năm 2001