BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHAN THỊ THANH HUYỀN

BIÊN SOẠN VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG
BÀI TẬP TÍCH HỢP CÁC MÔN HỌC
KHOA HỌC TỰ NHIÊN
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC LỚP 12
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHAN THỊ THANH HUYỀN

BIÊN SOẠN VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG
BÀI TẬP TÍCH HỢP CÁC MÔN HỌC
KHOA HỌC TỰ NHIÊN
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC LỚP 12
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
Chuyên ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
Mã số: 60.14.01.11
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu................................................................................2
5. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................................2
6. Giả thuyết khoa học.........................................................................................................3
7. Đóng góp mới của đề tài...................................................................................................3

Chương 1..................................................................................................................4
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI...............................................4
1.1. Quan điểm về tích hợp.....................................................................................4
1.1.1. Khái niệm tích hợp.....................................................................................................4
1.1.1.1. Thế nào là tích hợp, dạy học tích hợp?......................................................................4
1.1.1.2. Tầm quan trọng của tích hợp trong dạy học..............................................................5
1.1.1.3. Xu hướng sử dụng tích hợp kiến thức tổng hợp để tiếp cận tri thức trong dạy học..6
1.1.2. Các hoạt động tích hợp cơ bản trong dạy học.........................................................7
1.1.2.1. Tích hợp đa môn........................................................................................................7
1.1.2.2. Tích hợp liên môn.....................................................................................................7
1.1.2.3. Tích hợp xuyên môn..................................................................................................7
1.2. Mối quan hệ giữa các bộ môn khoa học tự nhiên.......................................................7
1.2.1. Hóa học........................................................................................................................9
1.2.2. Sinh học.....................................................................................................................10
1.2.3. Vật lí...........................................................................................................................11
1.2.4. Địa lí...........................................................................................................................11
1.3. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực..........................................................11
1.3.1. Khái niệm năng lực....................................................................................................11
1.3.2. Các năng lực chung....................................................................................................14
1.3.2.1. Nhóm năng lực làm chủ và phát triển bản thân.......................................................14
1.3.2.2. Nhóm năng lực quan hệ xã hội................................................................................14
1.3.2.2. Nhóm năng lực công cụ...........................................................................................14
1.3.3. Các năng lực chuyên biệt...........................................................................................14
1.3.3.1. Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học.......................................................................14
1.3.3.2. Năng lực thực hành hóa học....................................................................................14

2.1.1. Cơ sở..........................................................................................................................34
2.1.2. Nguyên tắc..................................................................................................................34
2.1.2.1. Theo ngữ cảnh và khai thác triệt để mối liên hệ giữa các môn khoa học tự nhiên. 34
2.1.2.2. Theo định hướng phát triển năng lực HS................................................................34
2.2. Quy trình thiết kế hệ thống bài tập tích hợp các môn khoa học tự nhiên theo định
hướng phát triển năng lực HS...........................................................................................35
2.2.1. Lựa chọn đơn vị kiến thức..........................................................................................35
2.2.2. Xác định mục tiêu giáo dục của đơn vị kiến thức để đánh giá năng lực học tập của
HS qua bài tập tích hợp........................................................................................................36
2.3. Xây dựng hệ thống bài tập tích hợp..........................................................................37


2.3.1. Xác định địa chỉ tích hợp các kiến thức liên môn trong SGK hóa học lớp 12....37
2.3.2. Xây dựng bài tập có nội dung tích hợp các môn khoa học tự nhiên trong dạy
học hóa học lớp 12 THPT theo định hướng phát triển năng lực HS.............................58
2.4. Sử dụng bài tập có liên quan đến nội dung tích hợp trong giảng dạy..................101
2.4.1. Sử dụng bài tập khi khởi động bài dạy.....................................................................101
2.4.2. Sử dụng bài tập khi nghiên cứu tài liệu mới.............................................................102
2.4.3. Sử dụng bài tập khi luyện tập và ôn tập...................................................................104
2.4.4. Sử dụng bài tập trong tiết thực hành........................................................................107
2.3.5. Kiểm tra đánh giá.....................................................................................................108

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2......................................................................................110
Chương 3..............................................................................................................111
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM..............................................................................111
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm...............................................................................111
3.2. Đối tượng thực nghiệm.............................................................................................111
3.3. Nhiệm vụ thực nghiệm..............................................................................................111
3.4. Nội dung thực nghiệm...............................................................................................112
3.4.1. Lựa chọn lớp đối chứng và lớp thực nghiệm...........................................................112

3.6.1.2. Ý kiến của GV về việc sử dụng bài tập tích hợp trong giảng dạy.........................122
3.6.2. Kết quả về mặt định lượng.......................................................................................123
3.6.2.1. Nhận xét về tỉ lệ HS yếu, trung bình, khá và giỏi.................................................123
3.6.2.3. Đường lũy tích.......................................................................................................123

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3......................................................................................125
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ..................................................................................126
1. Những công việc đã làm..................................................................................126
2. Các kết luận .....................................................................................................126
3. Hướng phát triển của đề tài............................................................................127
4. Một số đề xuất..................................................................................................127
TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................................129
PHỤ LỤC................................................................................................................. 2
………………………………………………………………………….


DANH MỤC BẢNG BIỂU
MỞ ĐẦU..................................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài...............................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu........................................................................................................2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu.......................................................................................................2
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu................................................................................2
5. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................................2
6. Giả thuyết khoa học.........................................................................................................3
7. Đóng góp mới của đề tài...................................................................................................3

Chương 1..................................................................................................................4
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI...............................................4
1.1. Quan điểm về tích hợp.....................................................................................4
1.1.1. Khái niệm tích hợp.....................................................................................................4

1.5. Vận dụng quan điểm dạy học tích hợp các môn khoa học tự nhiên trong dạy học
hóa học theo định hướng tiếp cận năng lực HS...............................................................21
1.5.1. Nguyên tắc..................................................................................................................21
1.5.2. Tổ chức thực hiện.......................................................................................................22
1.5.2.1. Điều kiện cần và đủ để dạy học tích hợp đạt hiệu quả............................................22
1.5.2.2. Quy trình thực hiện..................................................................................................25
1.6. Thực trạng dạy học tích hợp các môn khoa học tự nhiên ở trường phổ thông Việt
Nam......................................................................................................................................26
1.6.2. Ở trung học cơ sở.......................................................................................................27
1.6.2.1. Điều tra cơ bản........................................................................................................27
1.6.1.2. Nhận xét và kết luận................................................................................................29
1.6.2. Ở trung học phổ thông................................................................................................30
1.6.2.1. Điều tra cơ bản........................................................................................................30
1.6.2.2. Nhận xét và kết luận................................................................................................31

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1........................................................................................33
Chương 2................................................................................................................34
BIÊN SOẠN VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP TÍCH HỢP......................34
CÁC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 12
THEO ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH...........................34
2.1. Cơ sở và nguyên tắc biên soạn hệ thống bài tập tích hợp .......................................34
2.1.1. Cơ sở..........................................................................................................................34
2.1.2. Nguyên tắc..................................................................................................................34
2.1.2.1. Theo ngữ cảnh và khai thác triệt để mối liên hệ giữa các môn khoa học tự nhiên. 34
2.1.2.2. Theo định hướng phát triển năng lực HS................................................................34
2.2. Quy trình thiết kế hệ thống bài tập tích hợp các môn khoa học tự nhiên theo định
hướng phát triển năng lực HS...........................................................................................35
2.2.1. Lựa chọn đơn vị kiến thức..........................................................................................35
2.2.2. Xác định mục tiêu giáo dục của đơn vị kiến thức để đánh giá năng lực học tập của
HS qua bài tập tích hợp........................................................................................................36

3.4.5. Tiến hành thực nghiệm.............................................................................................114
3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm.................................................................................114
3.5.1. Lựa chọn tiêu chí đánh giá.......................................................................................114
3.5.2. Phương pháp xử lí kết quả........................................................................................115

Bảng 3.4. Phần trăm (%) số HS đạt điểm Xi trở xuống của các bài kiểm tra.116
Bảng 3.5. Tổng hợp phân loại kết quả học tập..................................................116
Bảng 3.6. Tổng hợp phân loại kết quả học tập..................................................118
Hình 3.1. Đồ thị đường lũy tích kết quả TN – bài kiểm tra 1...........................119
Hình 3.2. Đồ thị đường lũy tích kết quả TN – bài kiểm tra 2...........................119
Hình 3.3. Đồ thị đường lũy tích kết quả TN – bài kiểm tra 3...........................120
Hình 3.4. Đồ thị đường lũy tích kết quả tổng hợp các bài kiểm tra.................120


Hình 3.5. Biểu đồ phân loại HS – bài kiểm tra 1...............................................120
Hình 3.6. Biểu đồ phân loại HS – bài kiểm tra 2...............................................121
Hình 3.7. Biểu đồ phân loại HS – bài kiểm tra 3...............................................121
Hình 3.8. Biểu đồ phân loại HS – tổng hợp các bài kiểm tra............................122
3.6. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm.................................................................122
3.6.1. Kết quả về mặt định tính..........................................................................................122
3.6.1.1. Về chất lượng học tập của HS...............................................................................122
3.6.1.2. Ý kiến của GV về việc sử dụng bài tập tích hợp trong giảng dạy.........................122
3.6.2. Kết quả về mặt định lượng.......................................................................................123
3.6.2.1. Nhận xét về tỉ lệ HS yếu, trung bình, khá và giỏi.................................................123
3.6.2.3. Đường lũy tích.......................................................................................................123

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3......................................................................................125
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ..................................................................................126
1. Những công việc đã làm..................................................................................126
2. Các kết luận .....................................................................................................126

CTPT
DHTH
ĐC
đktc
GV
HS
ND
PP
PPDH
PTHH
SGK
STK
TCN
THPT
THCS
TN
TNKQ
TNSP

Bài tập
Bài tập hóa học
Công thức
Công thức cấu tạo
Công thức phân tử
Dạy học tích hợp
Đối chứng
Điều kiện tiêu chuẩn
Giáo viên
Học sinh
Nội dung

nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên
thế giới. Quan điểm tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực
về quá trình học tập và quá trình dạy học.
Trong số các môn học ở trường phổ thông, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Địa lí
là những môn học có nhiều nội dung liên môn, xuyên môn. Việc tích hợp các môn
khoa học tự nhiên nói trên thành các chủ đề dạy học tự chọn là dễ dàng thực hiện
được, thành hệ thống câu hỏi tích hợp các bộ môn khoa học tự nhiên trong dạy học
Hóa học. Những nội dung của môn học này đều có thể tích hợp được thành các
chuyên đề tự chọn cho mỗi lĩnh vực trong dạy học.
Thực trạng giáo dục phổ thông Việt Nam hiện nay cho thấy đặc điểm cơ bản
của giáo dục là định hướng nội dung, chú trọng việc truyền thụ hệ thống tri thức
khoa học theo các môn học đã được qui định trong chương trình dạy học. Những
nội dung của các môn học này dựa trên các khoa học chuyên ngành tương ứng.
Người dạy chỉ chú trọng việc trang bị cho HS hệ thống tri thức khoa học khách

1


quan về nhiều lĩnh vực khác nhau, chưa chú trọng đầy đủ đến chủ thể người học
cũng như đến khả năng ứng dụng tri thức đã học trong những tình huống thực tiễn.
Đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục phổ thông sau năm 2015 và
thực trạng giáo dục phổ thông hiện nay, vấn đề đặt ra cho bản thân GV là làm thế
nào để phát huy năng lực dạy học theo hướng tích hợp? Xuất phát từ lí do trên
chúng tôi đã chọn đề tài: “Biên soạn và sử dụng hệ thống bài tập tích hợp các
môn học khoa học tự nhiên trong dạy học hóa học lớp 12 trung học phổ thông
theo định hướng phát triển năng lực học sinh”
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu và đề xuất hệ thống câu hỏi tích hợp các bộ môn khoa học tự
nhiên trong dạy học hóa học lớp 12 THPT, góp phần đáp ứng nhu cầu giảng dạy
của GV và nhu cầu học tập của HS.

6. Giả thuyết khoa học
Xu hướng sử dụng kiến thức tích hợp liên môn khoa học tự nhiên trong dạy
học hóa học hiên nay là một yêu cầu tất yếu. Do đó sử dụng câu hỏi tích hợp trong
dạy học hóa học sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học hóa học ở trường phổ
thông trong giai đoạn hiện nay.
7. Đóng góp mới của đề tài
- Về cơ sở lí luận:
Làm cơ sở hoàn thiện các dạng bài tập có kiến thức liên môn giữa hóa học
và các môn khoa học tự nhiên khác.
Nghiên cứu về dạy học tiếp cận định hướng phát triển năng lực cho HS.
Đề xuất hệ thống câu hỏi tích hợp các bộ môn khoa học tự nhiên trong dạy
học hóa học lớp 12 THPT.
- Về thực tiễn:
+ Đề xuất được các nguyên tắc, qui trình vận dụng các bài tập tích hợp.
+ Vận dụng hệ thống câu hỏi tích hợp trong các tình huống dạy học cụ
thể.
+ Cách sử dụng các dạng bài tập hóa học khi dạy có nội dung tích hợp.

3


Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Quan điểm về tích hợp
1.1.1. Khái niệm tích hợp
1.1.1.1. Thế nào là tích hợp, dạy học tích hợp?
Trong những năm gần đây xuất hiện thuật ngữ “tích hợp” – tương đương với
các từ “intégration” (tiếng Pháp) hay “integration” (tiếng Anh). Thuật ngữ “tích
hợp” mang những nội dung khác nhau trong các lĩnh vực khoa học (sinh học, toán
học, vật lí, triết học, giáo dục học,…). Từ điển bách khoa toàn thư Xô Viết định

trách nhiệm, một người lao động có năng lực. DHTH đòi hỏi việc học tập trong nhà
trường phải được gắn với các tình huống của cuộc sống mà sau này HS có thể đối
mặt vì thế nó trở nên có ý nghĩa đối với HS. Với cách hiểu như vậy, DHTH phải
được thể hiện ở cả nội dung chương trình, phương pháp dạy học, phương pháp kiểm
tra đánh giá, hình thức tổ chức dạy học
Như vậy, thực hiện DHTH sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển cá
nhân mỗi HS, giúp các em thành công trong vai trò của người chủ gia đình, người
công dân, người lao động tương lai.
Dạy học tích hợp là định hướng về nội dung và phương pháp dạy học, trong
đó GV tổ chức, hướng dẫn để HS biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc
nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó hình
thành những kiến thức, kĩ năng mới, phát triển được những năng lực cần thiết, nhất
là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống.
1.1.1.2. Tầm quan trọng của tích hợp trong dạy học
Tư tưởng tích hợp giáo dục, thể hiện ở việc xây dựng chương trình dạy học
của nhiều nước từ những năm 60 của thế kỉ XX và ngày càng được áp dụng rộng
rãi. Ở mức độ cao có thể tích hợp các môn vật lí, hóa học, sinh học thành một môn
chung – môn khoa học tự nhiên, hoặc tích hợp các môn lịch sử, ngữ văn, địa lí,…
thành môn khoa học xã hội. Những môn tích hợp này là môn mới chứ không phải là
ghép các môn riêng rẽ với nhau, vẫn giữ vị trí độc lập trong một môn chung.
Ở mức độ vừa, các môn gần nhau, được ghép trong một môn chung nhưng
vẫn giữ vị trí độc lập và chỉ tích hợp ở các phần trùng nhau. Ví dụ, trong chương
trình đào tạo của chúng ta cũng được xây dựng theo kiểu tích hợp một cách cân đối
hài hòa giữa các lĩnh vực có liên quan thông qua một sợi dây khâu nối nào đó. Sợi
dây khâu nối các lĩnh vực của hóa học lại với nhau có thể liên quan đến vật lí và
sinh học.
Khi dạy kiến thức hóa học bất kể từ lĩnh vực nào: cấu tạo nguyên tử, phản ứng
hóa học, dung dịch đều liên quan đến kiến thức vật lí hay nhiều hiện tượng thiên
nhiên hoặc kiến thức hóa học hữu cơ (cacbohiđrat, lipit, protein,…) đều liên quan
đến kiến thức sinh học.

nhau trong cùng lớp học. Đầu ra của sản phẩm đào tạo đạt chuẩn quốc tế có thể
thích ứng với mọi thị trường lao động toàn cầu. Các nước này tiến hành đào tạo
theo tín chỉ từ trường trung học phổ thông. Sau khi học xong chương trình giáo dục
cơ bản (khoảng 9 năm), HS có thể học các tín chỉ theo sở thích, năng khiếu của
riêng mình ngay từ cấp THPT để tạo cơ sở cho việc học tập tiếp theo ở bậc đại học.
Một số nước khác vẫn cho HS học chung chương trình ở các lớp đầu cấp THPT, chỉ
tiến hành phân ban ở lớp cuối cấp. Chẳng hạn, ở Pháp tiến hành phân ban từ lớp 11
còn Trung Quốc và Nga phân ban ở lớp cuối cấp sau khi đã hoàn tất chương trình
chung ở lớp dưới.
Khu vực Bắc Âu, nơi mà người dân được hưởng phúc lợi xã hội ưu việt vào
hàng bậc nhất thế giới, có mức sống cao và ổn định nhiều thập niên qua, đã duy trì
một nền giáo dục thoáng đãng, cởi mở và linh hoạt. Thụy Điển đã cho phép HS học

6


các tín chỉ theo khả năng, trình độ mỗi người, không bị ràng buộc về thời gian. Vì lẽ
đó, có HS hoàn thành chương trình THPT trong 2 năm, có HS hoàn thành trong 4
năm, thậm chí HS còn có thể lựa chọn thời điểm thi thích hợp với mình. Với cách
đào tạo như vậy, việc thi cử không tạo ra áp lực nặng nề về tâm lí đối với HS.
1.1.2. Các hoạt động tích hợp cơ bản trong dạy học
1.1.2.1. Tích hợp đa môn
Tiếp cận tích hợp đa môn tập trung trước hết vào các môn học. Các môn liên
quan với nhau có chung một định hướng về nội dung và phương pháp dạy học
nhưng mỗi môn lại có một chương trình riêng. Tích hợp đa môn được thực hiện
theo cách tổ chức các “chuẩn” từ các môn học xoay quanh một chủ đề, đề tài, dự án,
tạo điều kiện cho người học vận dụng tổng hợp kiến thức của các môn học có liên
quan.
1.1.2.2. Tích hợp liên môn
Theo cách tiếp cận tích hợp liên môn, GV tổ chức chương trình học tập xoay

như: Lí - Hóa - Sinh, Văn - Sử - Địa. Hoặc có thể tích hợp được cả các môn tự
nhiên với các môn xã hội như: Văn, toán, hóa, sinh, giáo dục công dân,…Ở mức độ
cao, sự tích hợp này sẽ hình thành những môn học mới, chứ không phải là sự lắp
ghép thông thường các môn riêng rẽ với nhau. Tuy nhiên, các môn vẫn giữ vị trí
độc lập với nhau.
Trong vài chục năm gần đây, lí luận dạy học đã phát hiện ra hiện tượng thiếu mối
liên hệ giữa các môn học ở trường THPT. Những hiểu biết về cùng một loại hiện
tượng của tự nhiên, nhưng do nhiều môn học truyền thụ, đã không có liên hệ chặt
chẽ với nhau trong quá trình dạy học. Vì thế những hiểu biết về tự nhiên của HS tản
mạn, rời rạc, không toàn diện. Lí luận dạy học đã đề ra yêu cầu phải đảm bảo cho
được mối liên hệ giữa các bộ môn hay còn gọi là mối liên hệ liên môn, coi đó là
điều kiện sư phạm để nâng cao chất lượng dạy học ở trường phổ thông.
Mối liên hệ liên môn của hoá học với các môn học khác là sự phản ánh mối liên
hệ tác động qua lại của hoá học với các khoa học tự nhiên vào trong nội dung và
phương pháp dạy học của hoá học nhằm đảm bảo hình thành những hiểu biết nhất
quán và toàn diện về tự nhiên, đồng thời cũng hình thành cả thế giới quan duy vật
biện chứng nhất quán cho HS. Con đường thực hiện mối liên hệ giữa các môn trong
quá trình dạy học nói chung, trong dạy học hoá học, vật lí, sinh học và địa lí nói
riêng, có hiệu quả sư phạm thiết thực, to lớn. Nó không chỉ giúp tiết kiệm thời gian,
sức lực của GV và HS mà còn có tác dụng kích thích hứng thú học tập, tăng cường
khả năng tư duy, hoạt động độc lập sáng tạo của HS, giúp cho việc giáo dục chủ
nghĩa duy vật biện chứng, kết quả là nâng cao chất lượng học tập, nâng cao hiệu
quả của quá trình dạy học.
Những mối liên hệ liên môn giữa hoá học, vật lí và sinh học có vai trò đặc biệt
quan trọng trong các mối liên hệ liên môn của hoá học với các môn học khác.
Chẳng hạn, trong chương trình vật lí và hoá học đều đề cập tới kiến thức về hiện
tượng vật lí, khái niệm về phân tử, định luật bảo toàn khối lượng và năng lượng, các
thuyết cấu tạo chất,…trong đó kiến thức về cấu tạo chất được coi là một trong

8

Tiến bộ trong các chuyên ngành khác nhau của hóa học thường là các điều kiện
tiên quyết không thể thiếu cho những nhận thức mới trong các bộ môn khoa học
khác, đặc biệt là trong các lĩnh vực của sinh học và y học, cũng như trong lĩnh vực
của vật lí (ví dụ như việc chế tạo các chất siêu dẫn mới). Hóa sinh, một chuyên

9


ngành rộng lớn, đã được thành lập tại nơi giao tiếp giữa hóa học và sinh vật học và
là một chuyên ngành không thể thiếu được khi muốn hiểu về các quá trình trong sự
sống, các quá trình mà có liên hệ trực tiếp và không thể tách rời được với sự biến
đổi chất.
Đối với y học thì hóa học không thể thiếu được trong cuộc tìm kiếm những thuốc
trị bệnh mới và trong việc sản xuất các dược phẩm. Các kĩ sư thường tìm kiếm vật
liệu chuyên dùng tùy theo ứng dụng (vật liệu nhẹ trong chế tạo máy bay, vật liệu
xây dựng chịu lực và bền vững, các chất bán dẫn đặc biệt tinh khiết...). Ở đây bộ
môn khoa học vật liệu đã phát triển như là nơi giao tiếp giữa hóa học và kĩ thuật.
Chúng ta đang sống trong môi trường tự nhiên, chịu tác động vô vàn các hiện
tượng tự nhiên và cũng đã vận dụng các hiện tượng đó phục vụ cho đời sống hằng
ngày. Xung quanh chúng ta là các vật chất. Các vật chất đó không tự sinh ra và
cũng không tự mất đi mà chúng được chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác nhờ
các phản ứng hóa học.
1.2.2. Sinh học
Sinh học hay là sinh vật học là một môn khoa học về sự sống (từ tiếng
Anh: biology
bắt nguồn từ Hy Lạp với bios là sự sống, và logos là môn học). Nó là một nhánh
của khoa học tự nhiên, tập trung nghiên cứu các cá thể sống, mối quan hệ giữa
chúng với nhau và với môi trường. Nó miêu tả những đặc điểm và tập tính của sinh
vật (ví dụ: cấu trúc, chức năng, sự phát triển, môi trường sống), cách thức các cá
thể và loài tồn tại (ví dụ: nguồn gốc, sự tiến hóa và phân bổ của chúng). Nghiên cứu

Một lĩnh vực khoa học nghiên cứu về các vùng đất, địa hình, dân cư và các hiện
tượng trên trái đất. Dịch sát nghĩa sẽ là "nhằm mô tả hoặc viết về Trái đất ". Người
đầu tiên đề cập đến thuật ngữ này là Eratosthenes (276 – 194 TCN). Bốn lĩnh vực
truyền thống nghiên cứu về địa lí là phân tích không gian của tự nhiên và các hiện
tượng con người (như các nghiên cứu về phân bố), nghiên cứu khu vực, nghiên cứu
về mối quan hệ con người và nghiên cứu về Trái đất. Tuy nhiên, Địa lí hiện đại
mang tính liên ngành bao gồm tất cả những hiểu biết trước đây về Trái đất và tất cả
những mối quan hệ phức tạp giữa con con người và tự nhiên. không chỉ đơn thuần
là nơi có các đối tượng đó, mà còn về cách chúng thay đổi và đến được như thế nào.
Địa lí đã được gọi là "ngành học về thế giới" và "cầu nối giữa con người và khoa
học tự nhiên như: vật lí, sinh học, hóa học.
1.3. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực
1.3.1. Khái niệm năng lực
Khái niệm “Năng lực” là một vấn đề rộng, với nhiều cách định nghĩa khác
nhau:

11


Năng lực (Capacite – Pháp, Capacity – Anh): còn gọi là khả năng thực hiện như
khả năng giải nhanh các bài tập,…là sự kết hợp linh hoạt và độc đáo của nhiều đặc
điểm tâm lí của một người, tạo thành điều kiện chủ quan thuận lợi giúp cho người
đó tiếp thu dễ dàng, tập dượt nhanh chóng và hoạt động đạt hiệu quả cao trong một
lĩnh vực nào đó.[43]
Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng: “Năng lực là khả năng làm tốt công
việc”. [30]
Trong tâm lí học người ta coi năng lực là những thuộc tính tâm lí riêng của
cá nhân, nhờ những thuộc tính này mà con người hoàn thành tốt đẹp một loạt hoạt
động nào đó, mặc dù phải bỏ ra ít sức lao động. Người có năng lực về một mặt nào
đó thì không phải nỗ lực nhiều trong quá trình công tác mà vẫn khắc phục được