BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

===o0o===

NGUYỄN THỊ HẰNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHƯƠNG “QUANG
HỌC” VẬT LÝ 9 VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA PHIẾU HỌC TẬP

CHUYÊN NGÀNH:LÝ LUẬN VÀ PPDH BỘ MÔN VẬT LÝ
MÃ SỐ: 60 14 01 11
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:
PGS. TS. TRẦN HUY HOÀNG


2

NGHỆ AN, 2015


LỜI CẢM ƠN

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và lời cảm ơn chân thành đối với
thầy giáo PGS.TS Trần Huy Hoàng, người đã tận tình hướng dẫn, động viên và
giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo tổ bộ môn Phương pháp
giảng dạy Vật lý và các thầy ,cô giáo khoa Vật lý trường Đại HọcVinh đã giúp đỡ
tôi trong suố thời gian học tập, rèn luyện và hoàn thành luận văn.

6.SGK

Sách giáo khoa

7.TKHT

Thấu kính hội tụ

8.TN

Thí nghiệm

9.TNSP

Thực nghiệm sư phạm

10.VL

Vật lý


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU....................................................................................................................1
1.Lí do chọn đề tài......................................................................................................1
2.Mục đích nghiên cứu...............................................................................................1


MỞ ĐẦU
1.Lí do chọn đề tài
Giáo dục đào tạo đang là vấn đề thách thức của toàn cầu. Hiện nay, các quốc

cao, sử dụng được trong nhiều khâu của quá trình dạy học vừa phát huy được hoạt
động độc lập của HS,vừa phát huy được hoạt động tập thể. Phiếu học tập không chỉ
là phương tiện truyền tải kiến thức mà còn hướng dẫn cách tự học cho học sinh,
đồng thời thông qua đó rèn luyện năng lực tư duy, sáng tạo, xử lí linh hoạt cho
người học. Phiếu học tập không chỉ tổ chức hoạt động theo cá nhân mà có thể tổ
chức theo nhóm một cách có hiệu quả.
Thực tế hiện nay, việc sử dụng PHT trong DH VL nói chung chưa có hiệu
quả cao và chưa có sự quan tâm đúng mức. Thực trạng này cần được thay đổi trong
xu thế đổi mới PPDH hiện nay là tăng cường hoạt động của người học, đặc biệt là
hoạt động nhóm và hoạt động cá nhân. Nguyên nhân ở đây là do giáo viên chưa có
quan niệm cụ thể về PHT, về cách xây dựng và sử dụng PHT trong DH VL, hoặc
do việc xây dựng PHT đòi hỏi phải dành nhiều thời gian, …
Với những lí do trên tôi chọn đề tài"Tổ chức hoạt động dạy học chương
"Quang học" vật lý 9 với sự hỗ trợ của phiếu học tâp" làm đề tài luận văn thạc sỹ.
2.Mục đích nghiên cứu
Đề xuất tiến trình dạy học chương “Quang học” VL9với sự hỗ trợ của phiếu
học tập.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1.Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động dạy học chương“Quang học”Vật lý 9 với sự hỗ trợ của phiếu học tập.
3.2.Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu tổ chức hoạt động dạy học chương "Quang học"
Vật lý 9 với sự hỗ trợ của phiếu học tập.


3.Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất được tiến trình dạy học chương “Quang học” VL9với sự hỗ trợ của
phiếu học tập và áp dụng tiến trình này vào DH sẽ phát huy tính tích cực, tự lực,
chủ động của học sinh,góp phần nâng cao chất lượng dạy học vật lí ở trường trung
học cơ sở.

6.4. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng PP thống kê toán học để xử lý kết quả TNSP và kiểm định giả thuyết
thống kê về sự khác nhau trong kết quả học tập của hai nhóm TN và ĐC.
7. Đóng góp của đề tài
7.1 Về lý luận
-Hệ thống hóa những cơ sở lý luận về phiếu học tập trong dạy học góp phần đổi
mới phương pháp dạy học môn vật lý THCS.
7.2 Về ứng dụng
-Xây dựng tiến trình dạy học 5 bài học chương"Quang học" VL9 với sự hỗ trợ của
phiếu học tập.
8.Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung luận văn có 3
chương:
Chương 1:Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng phiếu học
tập trong dạy học vật lý.
Chương 2:Thiết kế tiến trình dạy học một số bài học chương” quang học” vật
lý 9 với sự hỗ trợ của phiếu học tập.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

NỘI DUNG


Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ
SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ
1.1.Quan niệm về PHT
1.1.1. Định nghĩa PHT
Theo cuốn Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học do tác giả Hoàng Phê
chủ biên đã nêu từ “phiếu” gồm có 3 nghĩa sau:[11]
- Tờ giấy rời có cỡ nhất định, ghi chép những nội dung nhất định nhằm để
phân loại, sắp xếp theo một hệ thống nào đó, ví dụ như: phiếu điều tra, phiếu tra

tạo ra sự thay đổi trong nhận thức, thái độ và kỹ năng.
1.1.2. Các chức năng cơ bản của PHT trong DH
Có rất nhiều kiểu loại và hình thức PHT khác nhau, nhưng nhìn chung chúng
đều có những chức năng giáo dục tương đối chung và có thể nhận biết được. Theo
nhiều tài liệu, các nhà nghiên cứu đều có sự thống nhất về 2 chức năng cơ bản của
PHT như sau:
1.1.2.1.

Chức năng cung cấp thông tin và sự kiện

PHT thực hiện chức năng cung cấp thông tin và sự kiện cho HS.Những thông
tin, sự kiện này là những thông tin, sự kiện không có trong SGK nhưng có liên
quan đến bài học. GV có thể cung cấp những thông tin này hoặc có thể giới thiệu
cho HS cách tự tìm thông tin, từ đó, yêu cầu HS phân tích để rút ra những tri thức
cho bài học, hoặc để minh họa, làm sáng tỏ thêm kiến thức cho bài học.
Theo tác giả Đặng Thành Hưng thì “trong PHT có thể là văn bản, biểu số
liệu, hình ảnh, sơ đồ..., tóm tắt hoặc trình bày bằng những cấu trúc nhất định một
lượng thông tin, dữ liệu hoặc sự kiện xuất phát cần thiết cho người học”.[9]


Như vậy những thông tin, sự kiện trong PHT có thể là văn bản, biểu số liệu,
hình ảnh ... không có trong SGK nhưng cần thiết cho người học. Nguồn của các
thông tin này có thể là các sách, báo, tạp chí, mạng internet ...
1.1.2.2.Chức năng công cụ hoạt động và giao tiếp
Đây là chức năng quan trọng và được lưu ý hơn chức năng cung cấp thông tin
và sự kiện.Bởi trong thời đại này, nguồn tư liệu học tập rất phong phú nên việc tìm
kiếm thông tin, sự kiện không khó đối với HS.
Theo tác giả Đặng Thành Hưng, “PHT còn nêu lên những nhiệm vụ học tập,
những yêu cầu hoạt động, những hướng dẫn học tập, những công việc và vấn đề để
người học thực hiện hoặc giải quyết. Thông qua nội dung và tính chất này nó thực

học.
Loại phiếu này được sử dụng trong rất nhiều trường hợp khác nhau như kiểm
tra bài cũ, dạy bài mới, củng cố, ôn tập.[18]
Khi sử dụng loại phiếu này trong DH, GV chỉ phải làm ít, nói ít, còn HS phải
làm việc nhiều, điều này phù hợp với quan điểm DH lấy HS làm trung tâm.Tuy
nhiên, sự hạn chế giao tiếp bằng lời giữa GV và HS cũng chính là nhược điểm của
loại phiếu này. Vì vậy, những câu hỏi, yêu cầu được đưa ra phải đảm bảo cho tất cả
HS đều hiểu được, điều đó đòi hỏi cách trình bày phiếu phải hết sức khoa học, rõ
ràng và chính xác.
1.1.3.2. Căn cứ vào mục đích sử dụng PHT
- Phiếu dùng trong kiểm tra bài cũ
Phiếu này có nội dung là một đề kiểm tra ngắn được in hoặc ghi sẵn vào phiếu
có chừa chỗ trống để HS làm ngay vào đó.


Dùng phiếu để kiểm tra bài cũ giúp GV có thể kiểm tra được cùng lúc nhiều
HS, khắc phục được tình trạng GV chỉ gọi một hoặc một vài HS kiểm tra còn các
HS khác chỉ ngồi nghe hoặc làm việc riêng. . Những câu hỏi trong phiếu thường là
những câu hỏi lí thuyết và bài tập vận dụng nhỏ nhằm kiểm tra mức độ nắm vững
kiến thức của học sinh.Loại phiếu này có thể được thể hiện thông qua một loạt câu
hỏi trắc nghiệm. Do thời gian kiểm tra bài cũ rất ít nên các câu hỏi, bài tập thường
ngắn gọn, đơn giản. Tuy nhiên, loại phiếu này cũng có nhược điểm là không phát
huy được năng lực trình bày và diễn đạt bằng lời nói trực tiếp của HS. Do đó, trong
dạy học, GV cần phải phối hợp với phương pháp dạy học truyền thống là kiểm tra
miệng.
Ví dụ: PHT dùng để kiểm tra bài cũ trước khi học bài 42 Thấu kính hội tụ,
SGK VL 9.
PHIẾU HỌC TẬP
1. Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là gì?
......................................................................................................................................

kèm theo phương pháp đàm thoại vấn đáp.
Ví dụ: PHT dùng trong bài 43:Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ, SGK
VL 9
PHIẾU HỌC TẬP
(Dùng cho phần I ,bài 43:Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ, SGK VL 9)
Quan sát kết quả thí nghiệm và điền vào bảng sau:

Kết quả quan Khoảng cách từ
sát vật tới thấu kính Thật
hay
ảo?

Đặc điểm của ảnh
Cùng chiều hay Lớn hơn
ngược chiều so nhỏ
với vật?
hơn vật?

hay


1
2

Vật ở rất xa thấu
kính
d>2f

3


3.Tia ló đi qua tiêu điểm của TKHT

chính của nó.
c.Vật liệu trong suốt như thủy

3-

khi
4.Tia tới đi qua quang tâm
5.Đường thẳng vuông góc với mặt

tinh hoặc nhựa
d.Phần giữa dày hơn phần rìa
e.Giao điểm của thấu kính và

45-

thấu kính và đi qua quang tâm O là

trục chính


6.Thấu kính thường được làm bằng

f.Tia ló truyền thẳng theo

6-

phương của tia tới
- Phiếu dùng để giao bài về nhà

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
1.1.3.3. Căn cứ vào nội dung của PHT
Căn cứ vào nội dung của PHT có các dạng phiếu sau:
- Phiếu bài tập
Phiếu bài tập là dạng phiếu yêu cầu HS làm bài tập, trên phiếu có nội dung là
những bài tập mà HS cần giải quyết.Những bài tập này có thể được cho đáp số
hoặc trình bày dưới dạng câu hỏi trắc nghiệm.Để giải được những bài tập này yêu
cầu HS phải vận dụng linh hoạt các kiến thức đã học, qua đó rèn luyện kỹ năng giải
bài tập cho HS.
Loại phiếu này thường được dùng trong tiết bài tập hoặc để củng cố, giao bài
về nhà. Ví dụ:PHT sử dụng trong tiết bài tập về thấu kính hội tụ.
PHIẾU HỌC TẬP
Một vật sáng AB có độ cao h đặt vuông góc với trục chính của thấu kính hội tụ có
tiêu cự f.Điểm A nằm trên trục chính.Vật AB cách thấu kính một khoảng d=2f
a)Dựng ảnh của AB qua thấu kính hội tụ.
b)Tính chiều cao h’ của ảnh theo h và tính khoảng cách từ d’ từ ảnh đến thấu kính
theo d?
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................



PHIẾU THỰC HÀNH
Bài 48: ĐO TIÊU CỰ CỦA THẤU KÍNH HỘI TỤ
I. Mục đích thí nghiệm:
Thí nghiệm được tiến hành nhằm mục đích gì?
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
II. Cơ sở lý thuyết:
+Dựng ảnh của một vật đặt cách thấu kính hội tụ một khoảng bằng 2f.
............................………………………………………………………..................
…………………………………………………………………………..................
..............………………............................................................................................
+Dựa vào hình vẽ để chứng minh rằng trong trường hợp này thì khoảng cách từ
vật và từ ảnh đến thấu kính là bằng nhau.
............................………………………………………………………..................
…………………………………………………………………………..................
..............………………............................................................................................
............................………………………………………………………..................
…………………………………………………………………………..................
..............………………............................................................................................
+Ảnh này có kính thước như thế nào so với vật?
.................……………….........................................................................................
+Lập công thức tính tiêu cự của thấu kính trong trường hợp này?
…………………………………………………………………………..................
..............………………............................................................................................
............................………………………………………………………..................
…………………………………………………………………………..................
..............………………............................................................................................
III. Tiến trình thí nghiệm:
+ Dụng cụ thí nghiệm: Thí nghiệm bao gồm những dụng cụ gì, được lắp rắp như

Giá trị trung bình của tiêu cự thấu kính đo được là:…………………..(mm)
1.1.3.4. Căn cứ vào tiêu chí phát triển kỹ năng
Mục tiêu của bài học ở trường phổ thông đều nhằm tới đích là phải hình thành
cho HS cả về ba mặt: kiến thức, kĩ năng và thái độ. Do đó, GV cần hướng dẫn HS
thu thập, xử lí thông tin để rút ra kiến thức mới.
Căn cứ vào tiêu chí này có thể phân loại PHT thành các dạng sau:
- Phiếu phát triển kỹ năng quan sát
Đối với loại phiếu này, nội dung của phiếu là những câu hỏi, nhiệm vụ học tập
mà HS phải sử dụng thị giác, phối hợp với các giác quan khác để xem xét các sự


vật, hiện tượng một cách có ý thức, có mục đích nhằm thu thập thông tin về sự vật,
hiện tượng.[7]
Đối tượng quan sát ở đây có thể là hình vẽ, đồ thị, một thí nghiệm, một đoạn
video... Những hình vẽ, đồ thị có thể in sẵn vào phiếu hoặc có thể dùng hình vẽ
trong SGK. Ví dụ:
PHIẾU HỌC TẬP
(Dùng trong phần II, bài 52: Ánh sáng trắng và ánh sáng màu, SGK 9).
1.Quan sát ánh sáng phía sau một tấm lọc màu và nêu nhận xét rút ra từ những
thí nghiệm sau:
a) Chiếu một chùm ánh sáng trắng qua một tấm lọc màu đỏ ?
.............................................................................................................................
...............................................................................................................................
b) Chiếu một chùm ánh sáng trắng qua một tấm lọc màu xanh?
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
c)Chiếu một chùm sáng đỏ qua một tấm lọc màu đỏ?
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
d)Chiếu một chùm sáng đỏ qua một tấm lọc màu xanh?

hiện tượng để rút ra được những điểm giống và khác nhau của nội dung cần so
sánh. Ví dụ:
PHIẾU HỌC TẬP
(Dùng cho bài 49:Mắt cận và mắt lão,SGK 9)
Thu thập thông tin sách giáo khoa trang 131,132, hãy so sánh mắt cận và
mắt lão:
Tật của mắt
Nội dung
so sánh
Đặc điểm nhận

Mắt cận

Mắt lão


biết

Cách khắc phục
- Phiếu phát triển kỹ năng quy nạp, khái quát hóa
Loại phiếu này đòi hỏi HS phải nắm bắt được những sự kiện riêng biệt từ đó
rút ra kết luận, khái quát hóa kiến thức... hay nói cách khác logic hình thành nội
dung nghiên cứu là đi từ cái riêng đến cái chung, tổng thể.
Ví dụ: PHT dùng trong bài Kính lúp.
PHIẾU HỌC TẬP
(Dùng cho phần I.2:Nghiên cứu ý nghĩa của số bội giác)
G1=……………………=> f1=……………………cm
G1=……………………=> f1=……………………cm
G1=……………………=> f1=……………………cm
Kính lúp có số bội giác càng……………. Thì tiêu cự của nó càng…………….

kèm theo gợi ý, hướng dẫn. Khi thực hiện loại phiếu này, các kỹ năng giải thích
hiện tượng sẽ được hình thành trong HS như kỹ năng phân tích hiện tượng, nêu
được nguyên nhân của hiện tượng, kỹ năng xây dựng lập luận, kỹ năng biện luận,
chỉ ra được sự phù hợp quy luật diễn biến của hiện tượng với những quy tắc, định
luật, mô hình, thuyết VL... Ví dụ:
PHIẾU HỌC TẬP
(Dùng cho phần IV bài 56.Các tác dụng của ánh sáng, SGK VL9)
Tại sao về mùa đông nên mặc quần áo màu tối,còn về mùa hè nên mặc quần áo
màu sáng?
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
- Phiếu phát triển kỹ năng làm thí nghiệm, thực hành VL