A – ĐẶT VẤN ĐỀ:
Thưởng thức nghệ thuật, sáng tạo nghệ thuật và bồi dưỡng năng
khiếu vẽ là nhu cầu lớn của lứa tuổi học trò. Hàng năm, ngành giáo dục
đều tổ chức thi học sinh giỏi môn Mỹ thuật nhằm phát huy tinh thần
học tập hoàn thiện Đức - Trí - Thể - Mỹ và phát hiện năng khiếu thực
sự, từ đó có kế hoạch bồi dưỡng, hy vọng các em sau này sẽ trở thành
hoạ sĩ, nhà điêu khắc, nhà kiến trúc sư trong tương lai. Để đạt được
điều đó, ngoài năng khiếu bẩm sinh, sự say mê học tập của các em, lòng
nhiệt tình cũng như kinh nghiệm, kiến thức vững vàng của người thầy
giáo, chúng ta cần phải biết vận dụng linh hoạt các kỹ thuật và thủ thuật
trong dạy học.
Đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng các kỹ thuật trong
dạy học là nhiệm vụ cấp thiết đang đặt ra cho ngành giáo dục hiện nay.
Nghị quyết Đại hội đại biểu lần IX của Đảng đã chỉ rõ: “Đổi mới
phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào
tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm
chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay”. Đất nước ta đang
chuyển mình mang tầm vóc lịch sử, đang từng bước hội nhập với khu
vực và quốc tế. Hơn bao giờ hết cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật
đang diễn ra mạnh mẽ thì yêu cầu xây dựng một chiến lược con người
trong công cuộc đổi mới giáo dục và đào tạo đã và đang đ ược toàn
Đảng, toàn dân quan tâm. Công nghệ thông tin là ph ương tiện được
ứng dụng trong rất nhiều ngành nghề khác nhau. Công nghệ thông tin
hỗ trợ đắc lực cho việc áp dụng các kỹ thuật trong dạy học hiện nay.
Ngược lại, phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học của giáo viên
cũng lại chịu sự tác động qua lại của các phương tiện dạy học hiện đại.
Chương trình học ở Trung học cơ sở về khoa học tự nhiên và
khoa học xã hội, rồi kinh nghiệm sống của học sinh đảm bảo cho các
em tiếp thu được kiến thức mĩ thuật. Đồng thời kiến thức mĩ thuật sẽ
giúp các em học các môn văn, sử hấp dẫn hơn. Cách nhìn, cách tư duy




Từ mục tiêu, chương trình dạy học Mỹ thuật (và các môn học
khác nói chung) cho thấy đối tượng nghiên cứu của môn học là rất đa
dạng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau: Kiến trúc, hội họa, điêu khắc ...
Mặc dù vậy nhưng các phương tiện và kỹ thuật dạy học lại có tác dụng
tốt với việc phát huy tính tích cực và tương tác của học sinh, bởi vì
khác với lời nói (thông tin đến với học sinh chậm, chủ yếu theo con
đường thính giác một cách từ từ theo trình tự và ý nghĩa của từng từ,
câu nói), mỗi phương tiện dạy học thường huy động đồng thời nhiều
giác quan của học sinh, tạo nên một hình ảnh tương đối trọn vẹn về một
đối tượng nhận thức. Nhất là với sự trợ giúp của máy tính và các
phương tiện nghe nhìn khác, cho phép học sinh có thể quan sát được,
tương tác được với nhiều đối tượng mà trong thực tế không thể quan sát
hay tương tác trực tiếp được (với những đối tượng quá to, quá bé, quá
xa, điều kiện nguy hiểm, những quá trình diễn ra quá nhanh, quá chậm,
không thể quan sát được trong điều kiện thực của nó, ..
Các kỹ thuật dạy học và phương tiện nghe nhìn đa phương tiện,
máy tính điện tử, ... được sử dụng kết hợp sẽ cho phép rút ngắn thời
gian trình bày mà vẫn làm cho bài giảng sinh động, trực quan, hấp dẫn
đối với học sinh tạo nên hiệu quả cho các phương pháp và các kỹ thuật
dạy học. Mặt khác, cũng cần kết hợp sử dụng các phương tiện dạy học
truyền thống như tranh vẽ, mô hình vật chất, máy chiếu bản trong, ...
cũng như các đồ dùng dạy học do giáo viên và học sinh tự xây dựng cho
phù hợp với hoàn cảnh của từng bài. Để hiểu bản chất của các kỹ thuật và
thủ thuật trong dạy học trước hết chúng ta cần hiểu bản chất của hình thức làm
việc theo nhóm là tạo điều kiện cho mọi học sinh đều được tham gia vào quá
trình học tập một cách tự giác bằng khả năng của mình. Kĩ thuật dạy học này
xây dựng cho học sinh tinh thần tập thể, ý thức cộng đồng với công việc chung,


Bên cạnh đó, nền giáo dục của chúng ta chỉ chú ý đến việc cung cấp
cho người học về khối lượng kiến thức nên dễ dẫn đến cách dạy và học
nhồi nhét thụ động, ít quan tâm đến cảm nhận, suy nghĩ, không bồi
dưỡng được những năng lực độc lập, chủ động sáng tạo, biết tìm tòi
những tri thức mới của người học. Đó là những năng lực rất cần thiết
trong

một

nền

kinh

tế

trí

thức

và

xã

hội

tri

thức.

Ngoài ra, cách thức kiểm tra, đánh giá như hiện nay thật sự là một rào

học thường thức mĩ thuật vẫn là cách dạy thụ động, áp đặt “Thầy dạy,
trò chép” thầy đưa thông tin trò tiếp nhận (thông tin một chiều). Cách
học đó dẫn học sinh đến cách học thụ động, kém hiệu quả. Hơn nữa mỗi
bài dạy dài, lượng kiến thức nhiều. Muốn học sinh tiếp thu đủ lượng
kiến thức và tiết học trở nên vui vẻ nhẹ nhàng thì đó là một điều đang
đặt ra cho những giáo viên dạy mĩ thuật.. Hơn nữa đồ dùng dạy học mĩ
thuật trong các nhà trường dang thiếu nhiều, để một giờ thường thức mĩ
thuật thành công thì giáo viên phải bỏ rất nhiều công để làm đồ dùng
dạy học sưu tầm tài liệu dạy học. Còn học sinh thì sao, thường thức mĩ
thuật là một môn học khó, lượng kiến thức nhiều và rộng về mĩ thuật
Việt Nam, về mĩ thuật thế giới. Học những bài này yêu cầu học sinh
phải có thời gian để tham khảo sách giáo khoa, tài liệu. Nhưng do thời
gian học các môn học khác chiếm nhiều thời gian nên hiệu quả của môn
thường thức mĩ thuật cũng bị ảnh hưởng không ít.
Vì vậy đổi mới phương pháp dạy học để hình thành và phát triển
kĩ năng là phải khắc phục được lối truyền thụ một chiều, rèn luyện
thành nếp tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, tạo cho giờ học


sôi nổi, không gây ức chế cho học sinh. Để thực hiện được định hướng
đó cần có sự hỗ trợ của phương tiện dạy học hiện đại và nhất là các kỹ
thuật dạy học của giáo viên được ứng dụng trong từng bài sao cho linh
hoạt. Đổi mới dạy học theo hướng này còn đang gặp một số khó khăn,
trở ngại như: cách nghĩ, cách làm của chúng ta hiện nay chưa phù hợp
(quan niệm về mục tiêu, nhiệm vụ dạy học: dạy kiến thức là chính hay
dạy cách học là chính?) Nếu coi trọng đồng thời cả hai thì giải quyết
tâm lý ngại cháy giáo án như thế nào? quan niệm về kỷ luật, trật tự
trong lớp học với việc tổ chức các hoạt động nhóm và thảo luận? Cách
dạy, cách học phổ biến hiện nay (giáo viên ngại sử dụng phương tiện
dạy học hiện đại, hoặc trình độ tin học của giáo viên còn thấp); cách

học sinh. Các kỹ thuật được trình bày dưới đây cũng được nhiều tài liệu
gọi là các phương pháp dạy học.
Một số kỹ thuật và thủ thuật dạy học như:
- Lược đồ tư duy
- Hình thức động não viết.
- Hình thức động não công khai.
- Kĩ thuật bể cá.
- Kĩ thuật ổ bi.
- Hình thức tranh luận ủng hộ – phản đối.
- Kĩ thuật tia chớp( Phỏng vấn nhanh)…
Những hình thức làm việc theo nhóm trên hay còn gọi là kĩ thuật dạy
học tích cực, mỗi hình thức có 1 đặc thù riêng, một ưu điểm riêng và
mang lại hiệu quả rất cao trong giảng dạy không chỉ cho môn học mĩ
thuật mà nó phù hợp với rất nhiệu môn học khác nhau… Tuy nhiên áp


dụng phương pháp làm việc theo nhóm trong dạy học mĩ thuật như thế
nào cho hiệu quả là một bài toán khó trong phương pháp dạy học đòi
hỏi người giáo viên cần thường xuyên nghiên cứu và học hỏi. Để đạt
được hiệu quả trong việc áp dụng các kỹ thuật và thủ thuật trong dạy
học cần phải một số lưu ý sau:
Các mục tiêu nêu ra cần cụ thể.
- Nội dung làm việc theo nhóm cần cụ thể, có trọng tâm .
- Cần khuyến khích học sinh tham gia với thái độ đúng đắn.
- Động viên khích lệ những học sinh ít nói, dụt dè cùng tham gia.
- Đối với học sinh kém giáo viên cần có hệ thống những câu hỏi phụ dễ
hiểu để yêu cầu các em trao đổi và nêu ý kiến. Có phương pháp tổ chức
điều hành dạy học theo nhóm.
- Kiến thức của giáo viên phải vững vàng để đáp ứng được nội dung
thảo luận (Đặc biệt đối với phân môn thường thức Mĩ thuật)

Thiết kế các hoạt
động dạy – học

Lựa chọn thể hiện
thông tin.
Xử lý thông tin.

Kế hoạch nhận xét,
đánh giá.

HS tự đánh giá
Đánh giá của giáo
viên.


Như vậy, về mặt khách quan có thể phân tích nội dung dạy học
theo quan điểm hoạt động làm cơ sở cho việc xác định kỹ thuật dạy học.
Quan điểm hoạt động trong kỹ thuật dạy học có thể được triển khai như
sau:
- Gợi động cơ cho các hoạt động hay hoạt động thành phần/hành
động học tập.
- Dẫn dắt HS chiếm lĩnh tri thức, đặc biệt là tri thức phương pháp
như là phương tiện và kết quả của hoạt động.
- Phân bậc hoạt động/phân tích hoạt động thành các yếu tố thành
phần để làm căn cứ điều khiển quá trình dạy học.
- Cho HS thực hiện và tập luyện những hoạt động và hoạt động
thành phần tương thích với nội dung và mục tiêu dạy học
Sau đây tôi xin được trình bày một kỹ thuật trong dạy học thường thức
mĩ thuật là: “Tranh luận ủng hộ – phản đối”
+ Khái quát về hình thức làm việc theo nhóm“Tranh luận ủng hộ

Nhóm 1: Nhóm ấn tượng.
Nhóm 2: Nhóm tân ấn tượng.
Nhóm 3: Nhóm hậu ấn tượng.
Nhóm 4: Nhóm lập thể.
c. Giao nhiệm vụ:
- Nhóm 1+2 thảo luận về hội hoạ hàn lâm và hội hoạ ấn tượng.
- Nhóm 3 +4 thảo luận trường phái hội hoạ tân ấn tượng và hậu ấn
tượng.
d. Giới thiệu trực quan cụ thể và câu hỏi thảo luận của từng
nhóm. (Sử dụng máy chiếu đa năng.)
CÂU HỎI THẢO LUẬN CỦA NHÓM 1 + 2


? Hội hoạ ấn tượng ra đời trong hoàn cảnh nào?
? Em hãy so sánh sự khác nhau của hội hoạ hàn lâm và hội hoạ
ấn tượng?
CÂU HỎI THẢO LUẬN CỦA NHÓM 3+4
? Hãy so sánh sự thể hiện khác nhau của hội hoạ hậu ấn tượng và tân ấn
tượng?
? Em hãy kể tên 1 số tác giả, tác phẩm tiêu biểu của trường phái hội hoạ
ấn tượng và tân ấn tượng?
e. Đề xuất thời gian thực hiện( 5 phút)
g. Yêu cầu HS nhắc lại nội dung thảo luận và tiến hành thảo luận
nhóm :
- Yêu cầu thời gian thảo luận trong 5 phút
- Giáo viên bao quát lớp nhắc nhở HS tập trung thảo luận.
h. Yêu cầu trình bày ý kiến thảo luận, nhận xét, phản biện, tranh
luận, bổ sung:
GV yêu cầu đại diện của nhóm lên bảng trình bày ý kiến của nhóm
mình và giới thiệu trực tiếp bằng trực quan, và gợi ý để HS có ý kiến

=> Các nhóm tập trung ý kiến và đi đến kết luận về hội hoạ hàn lâm và
hội hoạ ấn tượng.
NHÓM 3+4 TRÌNH BÀY Ý KIẾN THẢO LUẬN:
* Từ những năm 60 của thế kỉ XX không chấp nhận lối vẽ kinh
điển đã vẽ người và cảnh thực bên ngoài thay cho việc vẽ người mẫu
trong phòng, các hoạ sĩ rất chú trọng ánh sáng đặc biệt là ánh sáng mặt
trời chiếu vào con người và cảnh vật.
- Các tác phẩm và hoạ sĩ tiêu biểu là: Bữa ăn trên cỏ của hoạ sĩ
Ma Nê, ấn tượng mặt trời mọc của hoạ sĩ Mô Nê…


* Hoạ sĩ tân ấn tượng chưa bằng lòng với sự sáng tạo của hoạ sĩ
ấn tượng họ tiếp tục tìm dấu ấn riêng. Họ thể hiện màu sắc bằng cách
dùng những màu nguyên chất chấm hàng trăm ngàn chấm nhỏ đến khi
đạt được hiệu quả như mong muốn.
- Các tác phẩm và hoạ sĩ tiêu biểu là: Chiều chủ nhật trên đảo
Grăng, Sân khấu, Tắm của hoạ sĩ Xơ ra, Phòng ăn của hoạ sĩ Xi Nhắc…
* Nhóm 2 đặt câu hỏi để phản biện nhóm 4 :
? Bạn giải thích như thế nào khi tôi cho rằng hội hoạ Tân ấn
tượng và Hậu ấn tượng đều giống nhau về đặc điểm.
? Dựa vào đâu mà bạn phân biệt được hội hoạ Tân ấn tượng và
Hậu ấn tượng.
* Nhóm 4 đưa ra ý kiến giải thích câu hỏi của nhóm 2.
VD: tôi cho rằng hội hoạ Tân ấn tượng và Hậu ấn tượng đều
giống nhau ở điểm:
- Đều sử dụng chất liệu sơn dầu, đa dạng về đề tài, đều đưa thiên
nhiên vào trong tranh, rất chú trọng ánh sáng.
- Dựa vào đặc điểm sau tôi có thể phân biệt được hội hoạ Tân ấn
tượng và Hậu ấn tượng đó là khác nhau về phong cách và cách sử dụng
màu (Hội hoạ tân ấn tượng dùng màu nguyên chất chấm nhiều chấm

Từ chỗ chất lượng đầu năm
Khối

Đạt

Chưa đạt

Khối 6

85%

15%

Khối 7

90%

10%

Khối 8

95%

5%


Đến cuối học kỳ II tỷ lệ học sinh “Đạt” tăng lên đáng kể:

Khối


tập, tự tìm tòi sưu tầm tài liệu.
C. KẾT LUẬN:
+ Giáo viên cần gũi quan tâm tới học sinh, khuyến khích động viên học
sinh kịp thời, nắm bắt tâm lý và chất lượng của học sinh qua bài học để
có cách dạy phù hợp .
+ Để áp dụng các kỹ thuật và thủ thuật dạy học hiện đại thì
phương tiện hỗ trợ đắc lực nhất là máy chiếu đa năng. Vì vậy người
giáo viên phải biết sử dụng máy chiếu cũng như biết soạn thảo giáo án
điện tử một cách thành thạo.


+ Kiên trì, theo dõi từng bước của học sinh để thấy được sự tiến
bộ của các em.
+ Luôn tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp để có
phương pháp dạy phù hợp.
Qua thời gian áp dụng, và thực hiện đổi mới phương pháp và kĩ
năng dạy học phát huy tính tích cực của học sinh theo yêu cầu của đổi
mới phương pháp dạy học môn mĩ thuật tôi đã có được bài học kinh
nghiệm giúp nâng cao chất lượng môn học Mĩ thuật đó là :
Giáo viên cần đọc, nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu
tham khảo, chuẩn bị tốt phương tiện dạy học.
Lập kế hoạch giảng dạy và soạn giáo án chi tiết giúp Giáo viên
nắm được mục tiêu bài dạy và phân bố thời gian hợp lí cho từng hoạt
động của tiết dạy.
Giáo viên phải thường xuyên học hỏi chuyên môn nghiệp vụ, nghiên
cứu phương pháp giảng dạy để ứng dụng phương pháp phù hợp với môn
học.
Cần bồi dưỡng cho đội ngũ cốt cán của lớp có năng lực tốt về
chuyên môn và ngôn ngữ hội hoạ để các em chủ động và có kiến thức
khi tham gia vào một số hình thức làm việc theo nhóm đạt hiệu quả.

cho việc
và học
tốt BỈM
hơn. SƠN

Trên đây là một vài kinh nghiệm qua thực tế giảng dạy tôi rút ra.
Tuy đã đạt được một kết quả khả quan song vẫn không tránh khỏi thiếu
sót. Để bản sáng kiến kinh nghiệm của tôi thêm hoàn chỉnh tôi rất mong
có sự góp ý bổ sung của các bạn đồng nghiệp để đề tài này sẽ đạt kết
quả hơn nữa trong giảng dạy.

Tôi xin chânKINH
thành cảm ơn!
SÁNG KIẾN
NGHIỆM
Bỉm Sơn, ngày 20 tháng 04 năm 2012
“Ứng dụng kỹ thuật
và thủ thuật
Người viết sáng kiến

trong dạy học phân môn thường thức mĩ thuật
ở lớp 8”
PHẠM VĂN TIẾN

Họ tên: PHẠM VĂN TIẾN
Chức vụ: Giáo viên
Môn: Mĩ thuật
Đơn vị: Trường THCS Xi Măng - Bỉm Sơn