BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

ĐOÀN THỊ HỒNG NHUNG

SỬ DỤNG PHƢƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC
PHẦN THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƢƠNG PHÁP LUẬN MÔN NHỮNG
NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN Ở TRƢỜNG ĐẠI
HỌC SƢ PHẠM - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hà nội - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

ĐOÀN THỊ HỒNG NHUNG

SỬ DỤNG PHƢƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC
PHẦN THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƢƠNG PHÁP LUẬN MÔN NHỮNG
NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN Ở TRƢỜNG ĐẠI
HỌC SƢ PHẠM - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: LL & PPGD Giáo dục Chính trị
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Phạm Việt Thắng


GV

Sinh viên

SV

2


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
Bảng 1.1. Kết quả nhận thức của GV về đặc trƣng của PPTLN
Bảng 1.2. Mức độ kết hợp PPTLN với các PPDH khác
Bảng 1.3. Kết quả tìm hiểu về những khó khăn ảnh hƣởng đến việc vận dụng
PPTLN
Bảng 1.4. Kết quả nhận thức của SV về đặc trƣng của PPTLN
Bảng 1.5. Kết quả tìm hiểu về những khó khăn mà SV gặp phải trong giờ học
có vận dụng PPTLN
Bảng 3.1. Kết quả học tập của đối tƣợng TN
Bảng 3.4. Kết quả kiểm tra nội dung bài học của lớp thực nghiệm và lớp đối
chứng.
Bảng 3.3. Kết quả kiểm tra nội dung bài học của thực nghiệm lần thứ hai
Biểu đồ 1.1. Thể hiện mức độ sử dụng PPTLN trong dạy học của GV
Biểu đồ 3.4. Kết quả kiểm tra sinh viên sau thực nghiệm lần 2.

3


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1

1.2.2. Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Những
nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin phần thế giới quan và phương pháp
luận ở trường đại học Sư phạm - ĐHTN . ................................................................28
Tiểu kết chƣơng 1......................................................................................................39
Chƣơng 2 ...................................................................................................................41
NHỮNG NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG PHƢƠNG PHÁP THẢO
LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA
CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN PHẦN TRIẾT HỌC Ở TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ
PHẠM – ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ......................................................................41
2.1 Những nguyên tắc sử dụng phƣơng pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin phần thế giới quan và phƣơng
pháp luận ở trƣờng đại học........................................................................................41
2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu môn học ...........................................................41
2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo đúng quy trình sử dụng phương pháp thảo luận nhóm ..46
2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo vai trò chủ đạo của người dạy và chủ động của người
học .............................................................................................................................49
2.2 Những biện pháp nhằm phát huy ƣu điểm của phƣơng pháp thảo luận nhóm
trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin phần thế
giới quan và phƣơng pháp luận ở trƣờng đại học Sƣ phạm – Đại học Thái Nguyên52
2.2.1 Chuẩn bị bài giảng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin phần thế giới quan và phương
pháp luận ...................................................................................................................52
2.2.2 Tổ chức dạy học sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin phần thế giới quan và phương
pháp luận ...................................................................................................................57
2.2.3 Lựa chọn các hình thức kiểm tra, đánh giá tƣơng ứng với phƣơng pháp thảo
luận nhóm trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
phần thế giới quan và phƣơng pháp luận ..................................................................64
Đánh giá dựa trên xây dựng phiếu hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí (Rubric) 67


luyện theo hƣớng phát huy tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự
học của ngƣời học.
Phƣơng pháp dạy học giữ vai trò quan trọng, ảnh hƣởng lớn đến chất
lƣợng dạy học, đặc biệt việc sử dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực có tác
động mạnh tới quá trình dạy học của GV và SV, góp phần hình thành và phát
triển các năng lực quan trọng giúp ngƣời học thích ứng và hội nhập với điều
kiện làm việc hiện đại. Trong đó, thảo luận nhóm đƣợc đánh giá là một
phƣơng pháp dạy học tích cực giúp hình thành và phát triển các năng lực hợp
tác, năng lực làm việc nhóm, năng lực tƣ duy và diễn đạt, năng lực nêu vấn
đề, năng lực giải quyết vấn đề. Đây là một phƣơng pháp dạy học tích cực
ngày càng khẳng định đƣợc vai trò của mình trong việc hỗ trợ ngƣời học phát
triển các kỹ năng, năng lực cần thiết trong môi trƣờng làm việc ngày càng
khắc nghiệt, cạnh tranh và năng động hiện nay. Thảo luận nhóm có những ƣu
điểm nổi bật trong việc tăng cƣờng học tập và trao đổi theo nhóm, tăng tính
liên kết và kỹ năng làm việc giữa các cá nhân với nhau, đổi mới hoạt động
dạy học giữa GV và SV theo hƣớng cộng tác, phản hồi từ hai bên trong quá
trình dạy học. Nhƣ vậy, phƣơng pháp thảo luận nhóm đáp ứng đƣợc mục tiêu
1


đổi mới và tích cực hóa hoạt động dạy học hiện nay, góp phần hình thành
năng lực cần thiết cho ngƣời học, đó là năng lực hợp tác giải quyết vấn đề
theo nhóm góp phần nâng cao khả năng thích ứng và làm việc hiệu quả của cá
nhân ngƣời học.
Từ thực tiễn dạy học các môn lý luận chính trị ở các trƣờng đại học, cao
đẳng nói chung và trƣờng đại học Sƣ phạm – Đại học Thái Nguyên nói riêng,
trong đó có môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin còn
nhiều khó khăn và hạn chế, xuất phát từ nhiều nguyên nhân nhƣ nội dung
chƣơng trình, thời gian giảng dạy, sách giáo trình và đặc biệt là việc sử dụng
các phƣơng pháp dạy học của GV trong quá trình dạy học chƣa thực sự hiệu

4. Giả thuyết khoa học
- Sử dụng các biện pháp hợp lí sẽ giúp phát huy đƣợc ƣu điểm của
phƣơng pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của
chủ nghĩa Mác – Lênin phần thế giới quan và phƣơng pháp luận cho sinh viên
trƣờng đại học Sƣ phạm - ĐHTN.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ cơ sở lý luận của việc sử dụng phƣơng pháp thảo luận nhóm
trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin phần
thế giới quan và phƣơng pháp luận ở trƣờng đại học Sƣ phạm - ĐHTN.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng sử dụng phƣơng pháp thảo luận nhóm
trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin phần
thế giới quan và phƣơng pháp luận ở trƣờng đại học Sƣ phạm - ĐHTN hiện
nay.
- Xây dựng các nguyên tắc, các biện pháp sử dụng hiệu quả phƣơng pháp
thảo luận nhóm trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa

3


Mác – Lênin phần thế giới quan và phƣơng pháp luận ở trƣờng đại học Sƣ
phạm - ĐHTN.
- Tiến hành thực nghiệm kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp đã
đề xuất.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: nghiên cứu việc sử dụng phƣơng pháp thảo luận nhóm
trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin phần
thế giới quan và phƣơng pháp luận ở trƣờng đại học Sƣ phạm - ĐHTN.
Về địa điểm nghiên cứu: khảo sát thực trạng và tiến hành thực nghiệm ở
trƣờng đại học Sƣ phạm - ĐHTN.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu

của chủ nghĩa Mác – Lênin phần thế giới quan và phƣơng pháp luận ở trƣờng
đại học Sƣ phạm - ĐHTN.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng và 8 tiết.
Chƣơng 1: Cơ sở khoa học của việc sử dụng phƣơng pháp thảo luận
nhóm trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác –
Lênin ở trƣờng đại học
Chƣơng 2: Những nguyên tắc và biện pháp sử dụng hiệu quả phƣơng
pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần thế giới quan và phƣơng pháp luận
môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác –Lênin ở trƣờng đại học Sƣ
phạm – Đại học Thái Nguyên
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm biện pháp sử dụng phƣơng pháp thảo
luận nhóm trong dạy học phần thế giới quan và phƣơng pháp luận môn

5


Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác –Lênin ở trƣờng đại học Sƣ
phạm – Đại học Thái Nguyên.

6


Chƣơng 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƢƠNG PHÁP THẢO
LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC PHẦN THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƢƠNG
PHÁP LUẬN MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA
MÁC – LÊNIN Ở TRƢỜNG ĐẠI HỌC


trong đó các thành viên hợp sức giải quyết một vấn đề cùng quan tâm, nhằm
đạt tới một sự hiểu biết chung về vấn đề đó” [18, 157].
Theo tác giả Phan Trọng Ngọ: “Thảo luận nhóm là phƣơng pháp trong
đó nhóm lớn (lớp học) đƣợc chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành
viên trong lớp đều đƣợc làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đƣa ra
ý kiến chung của nhóm mình về vấn đề đó” [29,223].
Cùng nói về vấn đề thảo luận nhóm, tác giả Phan Thị Hồng Vinh trong
cuốn Phương pháp dạy học cho rằng thảo luận là hình thức tổ chức cho ngƣời
học trao đổi, tranh luận các vấn đề học tập, để tự rút ra đƣợc các kết luận theo
yêu cầu bài học.
Theo tác giả Nguyễn Văn Cƣờng “Dạy học nhóm là một hình thức xã
hội của dạy học, trong đó SV của lớp học đƣợc chia thành các nhóm nhỏ
trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ
học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc. Kết quả làm việc của nhóm
sau đó đƣợc trình bày và đánh giá trƣớc toàn lớp.” [12, 98]. Tác giả Phan
Trọng Ngọ cũng cho rằng:“Thảo luận nhóm là phƣơng pháp trong đó nhóm
lớn (lớp học) đƣợc chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong
lớp đều đƣợc làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đƣa ra ý kiến
chung của nhóm mình về vấn đề đó.” [29, 223]. Thống nhất với các quan
điểm trên, Nguyễn Trọng Sửu trong công trình “Dạy học nhóm – phương
pháp dạy học tích cực” viết: “Dạy học nhóm là một hình thức của xã hội học
tập, trong đó SV của một lớp đƣợc chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng
thời gian nhất định, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ

8


sở phân công và hợp tác làm việc, kết quả làm việc của nhóm sau đó đƣợc
trình bày và đánh giá trƣớc lớp.”[36, 21].
Trên cơ sở phân tích và tổng hợp nội dung các khái niệm trên, chúng tôi

tƣợng “ngƣời ngoài cuộc” làm tăng hiệu quả của PPTLN.
- Nhóm kim tự tháp
Đây là hình thức mở rộng của nhóm rì rầm sau khi thảo luận theo cặp
(nhóm rì rầm), các cặp (2 hoặc 3 nhóm rì rầm) kết hợp thành nhóm 4-6 ngƣời
để hoàn thiện một vấn đề chung, đây cũng là một biện pháp khắc phục hiện
tƣợng “ngƣời ngoài cuộc”, đồng thời tạo điều kiện hoàn chỉnh nhiệm vụ học
tập với chất lƣợng cao hơn.
- Nhóm đồng tâm (nhóm bể cá).
GV chia lớp thành hai nhóm: nhóm thảo luận và nhóm quan sát (sau đó
có thể thay đổi vị trí cho nhau). Nhóm nhỏ hơn 6 đến10 ngƣời có nhiệm vụ
thảo luận và trình bày vấn đề đƣợc giao, còn các thành viên khác trong lớp
đóng vai ngƣời quan sát và phản biện. Hình thức nhóm này rất có hiệu quả
đối với việc làm tăng ý thức trách nhiệm cá nhân trƣớc tập thể và tạo động cơ
cho những ngƣời trình bày ý tƣởng của mình trƣớc tập thể.
- Nhóm khép kín và nhóm mở
Nhóm khép kín là các thành viên trong nhóm làm việc trong khoảng thời
gian dài, thực hiện trọn vẹn một hoạt động học tập, từ giai đoạn đầu tới cuối
cùng.
Nhóm mở là các thành viên có thể tham gia một hoặc vài giai đoạn phù
hợp với khả năng và sở thích của mình. Hình thức này mang lại cho ngƣời
học nhiều khả năng lựa chọn vấn đề để thực hiện hiệu quả, chủ động về thời
gian, sức lực.
Tóm lại, có nhiều hình thức thảo luận theo nhóm. Mỗi hình thức đều có
đặc điểm và ƣu thế nổi trội của mình. Tùy thuộc vào từng tính chất, nội dung
của bài học cũng nhƣ các điều kiện dạy học khác mà GV có thể lựa chọn hình

10


thức thảo luận phù hợp hoặc sáng tạo kết hợp các hình thức thảo luận theo

của từng GV).
Mỗi một phƣơng pháp dạy học đều có quy trình riêng, thảo luận nhóm
cũng nhƣ vậy, quy trình thảo luận nhóm bao gồm: quy trình thực hiện PPTLN
tổng quát, quy trình thực hiện PPTLN trong dạy học một vấn đề và quy trình
thực hiện PPTLN trong dạy học tổng kết chƣơng.
1.1.2.2 Quy trình chung của phương pháp thảo luận nhóm
Quy trình chung của PPTLN bao gồm các 3 giai đoạn là giai đoạn lập kế
hoạch thảo luận, tổ chức thảo luận và đánh giá kết quả thảo luận, trong đó có
hoạt động và nhiệm vụ cụ thể đối với GV và SV. Chúng ta cần nhắc lại, sử
dụng PPTLN trong dạy học không hề đơn giản, mà cần sự tập trung, đầu tƣ
thời gian, tâm huyết của ngƣời GV trong việc nghiên cứu và ứng dụng PPDH
linh hoạt, phát huy ƣu điểm, khắc phục nhƣợc điểm để thu lại giờ thảo luận bổ
ích cho SV. Mỗi một PPDH đều có quy trình riêng, PPTLN cũng nhƣ vậy,
quy trình thể hiện rõ các giai đoạn, các bƣớc, đối tƣợng thực hiện, nhiệm vụ,
hoạt động cụ thể. Trƣớc hết, là quy trình thực hiện PPTLN đối với GV:
- Giai đoạn 1. Lập kế hoạch thảo luận
Sử dụng PPTLN trong dạy học đòi hỏi GV phải thành thạo về khả năng
tổ chức và điều khiển thảo luận, biết rõ lợi ích, điều kiện thực hiện thảo luận
và cũng cần biết có thể áp dụng hình thức dạy học này cho những loại mục
tiêu nào. Lập kế hoạch cho buổi thảo luận là giai đoạn rất quan trọng, nó có
vai trò chỉ đạo, định hƣớng cho toàn bộ hoạt động của GV và SV, ảnh hƣởng
rất lớn đến toàn bộ kết quả của bài học.
Yêu cầu cơ bản của giai đoạn này là kế hoạch chuẩn bị thảo luận của
GV cần phải đƣợc lập và thông báo cho SV ở buổi hoặc tiết học trƣớc.
Giai đoạn này bao gồm 3 bƣớc sau:
Bước 1. Xác định mục tiêu của bài học (Về kiến thức, kĩ năng, thái độ).

12




viên mỗi nhóm cần phù hợp vì ảnh hƣởng tới cơ hội phát biểu, trao đổi và
tham gia ý kiến cũng nhƣ thống nhất lựa chọn quyết định của nhóm. Phiếu
học tập đƣợc chuẩn bị sẵn, trong đó có nội dung nhiệm vụ học tập (chiếu lên
màn hình hoặc viết lên bảng). Phiếu học tập có nội dung rõ ràng, giúp SV
hiểu rõ bản chất, nội dung, thời gian thực hiện nhiệm vụ học tập. Số lƣợng
chủ đề cho một lần thảo luận chỉ nên có khoảng từ 2 – 3 chủ đề. GV cần giải
thích cho SV hiểu rõ nhiệm vụ, mục tiêu thảo luận của các nhóm.
Bước 6. Yêu cầu SV tiến hành nghiên cứu cá nhân.
Để thực hiện đƣợc bƣớc này, GV cần hƣớng dẫn SV xác định rõ vấn đề
cần giải quyết. Cụ thể mục tiêu cần đạt là gì, tình trạng hiện nay thế nào, có
những mâu thuẫn nào và phải giải quyết ra sao, ghi chép lại những ý kiến của
cá nhân.
Bước 7. Tổ chức thảo luận theo cặp.
Giai đoạn này 2 SV sẽ trao đổi, bàn bạc (thƣờng là 2 SV ngồi cùng
bàn), hình thức này giúp tránh đƣợc hiện tƣợng “ngƣời ngoài cuộc”. Trong
bƣớc này GV cần giám sát chặt chẽ để nắm bắt tình hình, động viên khuyến
khích SV tham gia thảo luận, hƣớng dẫn SV cách khai thác, xử lý thông tin.
Bước 8: Tổ chức thảo luận trong nhóm
Trên cơ sở SV đó trao đổi theo cặp, các em mang ý tƣởng chung của
mình trình bày trƣớc nhóm để cả nhóm sẽ góp ý, bổ sung và đánh giá. Lúc
này mỗi ý kiến của cá nhân đó mang lại tính đại diện và có đồng minh.
Điều này giúp SV tự tin và mạnh dạn hơn trong quá trình thảo luận.
Trong giai đoạn này, GV cần định hƣớng hoạt động của nhóm: chỉ dẫn
ngắn, quy định thời gian…Điều khiển hoạt động của mỗi nhóm: đƣa ra câu hỏi
kích thích tƣ duy, thúc đẩy hoạt động của nhóm, qua lại giữa các nhóm để nắm
bắt tình hình thảo luận, điều chỉnh, khích lệ, động viên tinh thần thảo luận của
SV.

14



Bước 2. Trên cơ sở yêu cầu, hƣớng dẫn của GV, SV tự nghiên cứu nội
dung của bài học bằng cách đọc trƣớc giáo trình, tài liệu tham khảo.
Bước 3. Xác định phƣơng tiện học tập.
- Giai đoạn 2. Tổ chức thảo luận
Bước 4: Thảo luận chung cả lớp, xác định nhiệm vụ thảo luận
Bước 5. Tham gia nhóm, tiếp nhận nhiệm vụ và tự nghiên cứu
Tham gia vào nhóm theo sự hƣớng dẫn, yêu cầu của GV. Sau đó,
thảo luận, phân tích các vấn đề để đi đến thống nhất về nhận thức. Lập kế
hoạch hoạt động của nhóm, phân công nhiệm vụ của mỗi thành viên trong
nhóm.
Bước 6. Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ học tập, SV tích cực, chủ động
tiến hành nghiên cứu cá nhân, xác định trọng tâm kiến thức, lập dàn ý trả
lời.
Bước 7. Hợp tác với SV cùng bàn. Đó chinh là việc trao đổi, lắng
nghe, bổ sung, thống nhất và sửa chữa sản phẩm mà bản thân tự nghiên cứu ở
bƣớc 2.
Bước 8. Hợp tác với SV trong nhóm. Đại diện các cặp trình bày kết quả
thảo luận. Các thành viên của nhóm đƣa ra ý kiến nhận xét, đánh giá. Phân
tích, sửa chữa, bổ sung để hoàn thiện sản phẩm nghiên cứu của nhóm mình.
Bước 9. Tham gia thảo luận lớp. Trình bày kết quả thảo luận của nhóm
mình. Thảo luận chung toàn lớp, lắng nghe, phản hồi, bổ sung, hoàn thiện
kiến thức bài học,
Bước 10: Hợp tác với thầy, tự kiểm tra đánh giá: SV theo dõi, ghi chép
sự đánh giá kết luận của GV và tự rút ra kết luận và hoàn chỉnh bổ sung sản
phẩm học tập của mình.

16


Xác định nhiệm vụ bài
học

Xây dựng, thiết kế nội

Nghiên cứu nội dung bài

dung bài học

học

Lựa chọn phƣơng pháp,

Chuẩn bị phƣơng tiện học

phƣơng tiện dạy học

tập

Xây dựng chủ đề thảo
4

luận, chia nhóm, hình thức
thảo luận

4
Tổ chức
thảo luận

5