1


Trường Đại học Luật Hà Nội

BÀI TẬP HỌC KÌ
Môn: Luật Tài Chính
Đề số 02:
Bình luận các quy định của pháp luật về phí và lệ phí. Bước đầu đề
xuất hướng hoàn thiện các quy định của pháp luật về vấn đề này

Hà Nội, 11 – 2012

2


MỤC LỤC
Tài liệu tham khảo.............................................................................................13

3


A-

MỞ BÀI

Trong cuộc sống hăng ngày chúng ta phải tiếp xúc với rất nhiều loại phí và
lệ phí. Đơn giản khi đăng kí xe ô tô, xe máy chúng ta phải nộp lệ phí đăng kí
trước bạ, khi lưu thông trên đường ta phải nộp phí cầu, đường bộ. vậy phí và lệ
phí là gì, nguồn thu ngân sách từ phí và lệ phí đóng vai trò như thế nào trong
ngân sách, pháp luật quy định như thế nào về vấn đề này? Bài viết sẽ phân tích

Có rất nhiều loại phí tuy nhiên không phải mọi loại phí đều là khoản thu
của ngân sách nhà nước; Phí thu về không bù đắp toàn bộ chi phí đã bỏ ra; và
Phí do cơ quan sự nghiệp thu.
Các loại phí
- Có những loại phí tập trung toàn bộ vào NSNN, các đơn vị trực tiếp cung
cấp không được sử dụng. Các loại phí này thường do Chính phủ trực tiếp ban
hành và quản lí mang tính chất quan trọng liên quan đến lợi ích quốc gia nnhư:
phí cầu đường, phí bảo vệ môi trương…
- Có loại phí nộp một phần cho NSNN, đối với các loại phí này đơn vị trực
tiếp cung cấp được giữ lại một phần. Phổ biến là các cơ quan đơn vị nghiên
cứu…
- Các loại phí để lại toàn bộ cho đơn vị cung cấp sử dụng để nâng cao chất
lượng hoạt động. Ví dụ; học phí, viện phí.
Tác dụng của phí
Phí là khoản thu có mục đích cụ thể được xác định ngay khi thu phí và
được phân bổ ngay.
- Tăng thu ngân sach, từ đó làm tăng khả năng đầu tư vào sản xuất trở lại
hàng hóa dịch vụ đồng thời duy trì bảo dưỡng, tái tạo chúng.
- Góp phần thực hiện công bằng xã hội (giữa người hưởng và không hưởng
dịch vụ), nâng cao ý thưc cộng đồng của người dân, nâng cao ý thức giữ gìn của
công của người dân.
1.2.

Khái quát chung về lệ phí.

Khái niệm lệ phí
Lệ phí là khoản thu do Nhà nước quy định để nhà nước phục vụ công việc
quản lý hành chính nhà nước theo yêu cầu hoặc theo quy định của pháp luật.
Việt Nam có khoảng 15 loại lệ phí như lệ phí trước bạ, lệ phí đăng ký kinh
doanh, lệ phí chứng thư, công chứng, lệ phí cấp quota.Đây là khoản thu do

loại lệ phí rất rõ ràng, thường phù hợp với tên gọi của nó.
Lệ phí mang lại cho Nhà nước một khoản thu đáng kể. Chỉ riêng lệ phí
công chứng của Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh hàng năm cũng lên tới hàng
chục tỉ đồng, Ngoài ra còn có các loại lệ phí trước bạ ô tô, xe máy, nhà đất… Vì
vậy quản lí lệ phí tốt sẽ tăng thêm nguồn thu cho NSNN
2.
I.1.

Quy định pháp luật về thu ngân sách từ phí và lệ phí.
Ưu điểm.

Hiện nay, phí và lệ phí được quy định chủ yếu qua pháp lệnh cụ thể tại
pháp lệnh số 38/2001/PL-UBTVQH. Ngoài ra, phí và lệ phí trong từng ngành cụ
thể được quy định trong các Nghị định và các văn bản hướng dẫn khác. Có thể
6


thấy, các văn bản pháp luật hiện hành quy định khá đầy đủ và chi tiết về từng
loại phí và lệ phí. Điều này tạo điều kiện cho mọi người có thể tiếp cận một cách
cụ thể và rõ ràng về từng loại phí, lệ phí; hiểu được trách nhiệm và nghĩa vụ của
mình trong việc nộp phí và lệ phí. Đồng thời cũng là khung pháp lý giúp cho các
chủ thể thẩm quyền làm đúng chức trách của mình cũng như đưa ra các xử lý
phù hợp đối với những sai phạm xung quanh vấn đề thu phí và lệ phí.
Hơn nữa, Nhà nước cũng đưa ra một số loại phí; lệ phí được miễn như Phí
an ninh, trật tự; Phí phòng, chống thiên tai; Lệ phí cấp hộ tịch, hộ khẩu, CMND;
Lệ phí địa chính khi cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hoặc SXKD nông,
lâm, ngư nghiệp. (Đó là một nội dung ban hành kèm Chỉ thị 24/CT-TTg của
Thủ tướng Chính phủ)
I.2.


đồng, cá biệt có địa phương yêu cầu đóng tới 2 triệu đồng/hộ/năm. Điều nghịch
lý là những vùng kinh tế khó khăn, thu nhập thấp thì mức đóng góp có xu hướng
cao hơn các vùng thuận lợi.
Nhiều địa phương đã hành chính hóa các khoản đóng góp có tính chất tự
nguyện thông qua việc giao chỉ tiêu huy động, không phân biệt hoặc không giải
thích cụ thể những khoản đóng góp nào có tính chất bắt buộc và khoản đóng góp
tự nguyện. Thậm chí có địa phương, việc xác nhận những thủ tục hành chính
liên quan đến lợi ích của người dân - vốn là dịch vụ công - cũng phải đóng lệ
phí.
Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn đề nghị xóa bỏ 18 khoản thu. Đó là
các khoản: Đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, cấp mới hộ khẩu thường trú,
đăng ký hộ khẩu thường trú, đăng ký khai tử, cấp giấy chứng minh nhân dân,
cấp lại bản chính giấy khai sinh, cắt chuyển hộ khẩu, xác nhận hộ khẩu, cấp đổi
sổ hộ khẩu vì thay đổi địa giới hành chính, chứng thực hồ sơ đi học & đi làm,
xác nhận hộ tịch, đăng ký tạm trú & tạm vắng. Đồng thời đề nghị xóa bỏ một số
khoản thu khác như quỹ an ninh quốc phòng, quỹ phòng chống lụt bão, quỹ kinh
tế mới, xây dựng cơ sở hạ tầng điện hạ thế, thủy lợi phí (một phần). Tổng các
khoản đóng góp đề nghị xóa bỏ này ước 1.200 tỉ đồng/năm, trong đó, phí và lệ
phí: 20 tỉ đồng; quỹ an ninh quốc phòng: 200 tỉ đồng; quỹ phòng chống lụt bão:
300 tỉ đồng; thủy lợi phí: 650 tỉ đồng…
Tình trạng lạm thu phí và lệ phí đang diễn ra thường xuyên và rất đáng lo
ngại. Chẳng hạn ở các trường học, theo quy định của Luật Giáo dục ban hành
8


năm 2005 thì ngoài học phí và lệ phí tuyển sinh, người đi học và gia đình họ
không phải đóng thêm khoản tiền nào khác. Nhưng trên thực tế, dư luận nhiều
năm nay vẫn than phiền về vô số các khoản đóng góp của cha mẹ học sinh, từ
xây dựng cơ sở hạ tầng, quỹ phát triển giáo dục, tiền điện, tiền nước, tiền mua
và sửa chữa máy vi tính cho nhà trường…

1.2.

Đảm bảo nguyên tắc mức thu phí và lệ phí.

- Đối với phí thuộc NSNN ; đảm bảo thu hồi vốn trong thời gian hợp lí có
tính đến những chính sách của Nhà nước trong từng thời kì.
- Đơn vị thu lệ phí và phí là cơ quan thuế và các cơ quan được pháp luật
quy định. Những đơn vị thu phải niêm yết hoặc thông báo công khai tại địa điểm
thu về: tên gọi, mức thu, phương thức thu và mức thu. Khi thu phải cấp đủ
chứng từ thu theo đúng quy định của Bộ Tài chính
9


1.3.

Việc sử dụng phí và lệ phí.

- Trường hợp tổ chức thu đã được NSNN bảo đảm kinh phí thì tổ chức đó
phải nộp toàn bộ số phí thu dược vào NSNN.
- Trường hợp tổ chức thu không được NSNN bảo đảm kinh phí cho hoạt
động thu phí thì tổ chức đó được giữ lại 1 phần trong số phí thu được để trang
trải chi phí thu phí, phần còn lại phải nộp vào NSNN.
- Trường hợp tổ chức thu được ủy quyền thu phí ngoài chức năng, nhiệm
vụ thường xuyên thì tổ chức đó được giữu lại 1 phần trong số phí thu được để
trang trải chi phí thu phí, phần còn lại phải nộp vào NSNN.
- Toàn bộ lệ phí thu được đều thuộc NSNN. Trường hợp ủy quyền thu thì
tổ chức thu lệ phí được giữ lại 1 phần trong số lệ phí thu được để trang trải chi
phí thu lệ phí, phần còn lại phải nộp vào ngân sách Nhà nước.
Một điều rất quan trọng nữa đó là cần sớm xem xét đưa ra Luật về phí và lệ
phí để tập trung các quy phạm về phí và lệ phí nằm dải dác trong các văn bản

Để hạn chế việc thu phí và lệ phí tùy tiện, các địa phương cũng nên khuyến
khích người dân phát huy tinh thần dân chủ. Điều 15 Pháp lệnh về phí và lệ
phí ghi rõ: Tổ chức, cá nhân thu phí, lệ phí phải cấp chứng từ thu. Trường hợp
không được cấp chứng từ, hay cấp chứng từ không đúng qui định của Bộ Tài
chính thì người dân có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan nhà nước có thẩm
quyền. Trong bất cứ lĩnh vực nào, sự minh bạch đều hạn chế được tiêu cực, với
phí và lệ phí thì sự minh bạch cũng giúp làm nhẹ bớt gánh nặng đóng góp hiện
nay của người dân.
Thủ tướng Chính phủ vừa ký ban hành nghị định qui định về việc xử phạt
vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí, lệ phí. Theo đó, những hành vi không có
thẩm quyền mà tự đặt ra qui định về danh mục, mức thu, việc miễn giảm, quản
lý, sử dụng phí, lệ phí sẽ bị phạt tiền từ 20-50 triệu đồng. Và đi kèm theo đó là
các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu toàn bộ phần chênh lệch, chịu toàn
bộ chi phí hoàn trả phần tiền chênh lệch có được do thực hiện sai, vi phạm qui
định về phí, lệ phí...
Trong khi đó, hành vi thu phí vượt quá mức đã được quy định cũng sẽ bị
phạt từ 2-10 triệu đồng, sử dụng sai mục đích tiền phí, lệ phí thu được bị phạt từ
500.000 đồng - 50 triệu đồng (tùy theo số tiền sử dụng sai mục đích).
Ngay cả hành vi không lập chứng từ khi thu phí, lệ phí nếu bị phát hiện
cũng sẽ bị phạt từ 500.000 đồng - 5 triệu đồng. Trường hợp không thực hiện
niêm yết hoặc thông báo công khai tại địa điểm thu phí, lệ phí ở vị trí thuận tiện
để đối tượng nộp phí dễ nhận biết, theo nghị định này, sau khi bị cảnh cáo đối
11


với lần vi phạm đầu tiên, từ lần vi phạm thứ hai trở đi sẽ bị phạt 500.000 - 1
triệu đồng.
Nghị định 106 của Chính phủ cũng qui định cán bộ, công chức đang thi
hành nhiệm vụ trong lĩnh vực phí, lệ phí được giao có hành vi vi phạm sẽ bị xử
lý kỷ luật theo qui định về cán bộ, công chức chứ không áp dụng theo nghị định