Quy định về bắt người trong tố tụng hình sự và đề xuất hướng hoàn thiện
Bắt người là một trong nhữn biện pháp ngăn chặn được quy định tại Chương VI,
BLTTHS năm 2003. Việc bắt người luôn là vấn đề nhạy cảm trong đời sống chính
trị - xã hội, bắt người đúng hay không đúng quy định của pháp luật, bắt oan sai có
ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền cơ bản của công dân, liên quan đến đường lối,
chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Việc bắt một số “đối tượng đặc biệt”
về chính trị ở trong nước và các đối tượng là người nước ngoài còn ảnh hưởng đến
chính sách đối nội và quan hệ đối ngoại của Nhà nước ta. Để làm rõ vấn đề này tôi
đã chọn đề tài là các quy định của luật TTHS về bắt người trong tố tụng hình sự và
đề xuất hướng hoàn thiện các quy định này.

A.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I.CÁC QUY ĐỊNH CỦA LUẬT TTHS VỀ BẮT NGƯỜI
Bắt người là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự được áp dụng đối với bị
can, bị cáo, người đang bị truy nã và trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả
tang thì áp dụng cả đối với người chưa bị khởi tố về hình sự nhằm kịp thời ngăn
chặn hành vi phạm tội của họ, ngăn ngừa họ trốn tránh pháp luật, tạo điều kiện
thuận lợi cho việc điều tra, truy tố xét xử và thi hành án hình sự.
1.Bắt bị can, bị cáo để tạm giam
Bắt bị can, bị cáo để tạm giam là bắt người đã bị khởi tố về hình sự hoặc người đã
bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử để tạm giam nhằm ngăn chặn bị can, bị cáo tiếp
tục phạm tội cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tra truy tố xét xử và thi
hành án hình sự.


Bắt bị can, bị cáo để tạm giam được Luật TTHS năm 2003 quy định tại Điều 80: “1.
Những người sau đây có quyền ra lệnh bắt bị can, bị cáo để tạm giam:
a) Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân và Viện kiểm sát quân sự
các cấp;
b) Chánh án, Phó Chánh án Toà án nhân dân và Toà án quân sự các cấp;
c) Thẩm phán giữ chức vụ Chánh toà, Phó Chánh toà Tòa phúc thẩm Toà án nhân

ra lệnh bắt được xác đinh theo từng giai đoạn tố tụng cụ thể:
Trong giai đoạn điều tra, việc bắt bị can, bị cáo để tạm giam do Thủ trưởng, Phó thủ
trưởng Cơ quan điều tra cùng cấp quyết định;
Trong giai đoạn truy tố, việc bắt bị can, bị cáo để tạm giam do Viện trưởng, Phó
viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân và Viện kiểm sát quân sự các cấp quyết định;
Trong giai đoạn xét xử, việc bắt bị can, bị cáo để tạm giam do Chánh án, Phó chánh
án Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự các cấp; Thẩm phán giữ chức vụ Chánh tòa,
Phó Chánh tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao; Hội đồng xét xử quyết định.
- Về thủ tục bắt bị can bị cáo
Thủ tục này được pháp luật quy đinh rất rõ tại khoản 2,3 Điều 80 Bộ luật TTHS.


Việc quy định và thực hiện nghiêm chỉnh các quy định nêu trên về việc bắt bị can,
bị cáo để tạm giam vừa thể hiện sự nghiêm khắc của Nhà nước trong đấu tranh
phòng, chống tội phạm vừa là sự tôn trọng các quyền cơ bản của công dân, tránh
mọi tác động trái pháp luật tới các quyền này.
2.Bắt người trong trường hợp khẩn cấp
Bắt người trong trường hợp khẩn cấp là bắt người khi người đó đang chuẩn bị thực
hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng nhằm ngăn chặn kịp
thời hành vi phạm tội của họ hay bắt người sau khi thực hiện tội phạm mà người đó
bỏ trốn, cản trở việc điều tra, khám phá tội phạm.
- Điều kiện áp dụng
Khoản 1 Điều 81 BLTTHS năm 2003 quy định cụ thể ba trường hợp phạm tội bắt
khẩn cấp sau đây:
+ Trường hợp thứ nhất, khi có căn cứ cho rằng người đó đang chuẩn bị thực hiện tội
phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Đây là trường hợp hành vi khách quan được quy định trong CTTP chưa xảy ra, mới
được thể hiện ở những hành vi tạo ra những điều kiện vật chất hoặc tinh thần giúp
cho việc thực hiện hành vi phạm tội có thể xảy ra và xảy ra thuận lợi, dễ dàng hơn.
Áp dụng biện pháp ngăn chặn trong trường hợp này là để ngăn ngừa không cho tội

biện pháp ngăn chặn này. Căn cứ của việc ra quyết định bắt khẩn cấp nhằm ngăn
chặn ngay việc người bị tình nghi thực hiện tội phạm bỏ trốn hoặc tiêu hủy chứng
cứ là những tài liệu, chứng cứ khẳng định người đó đã bộc lộ ý định bỏ trốn sau khi
bị phát hiện có dấu vết của tội phạm ở người hoặc tại chỗ ở, không có nơi cư trú


nhất định, thuộc loại lưu manh chuyên nghiệp, đang chuẩn bị tiêu hủy chứng cứ,
làm giả chứng cứ…
-Thẩm quyền ra lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp
Khoản 2 Điều 81 BLTT quy định những người sau đây có quyền ra lệnh bắt khẩn
cấp:
+ Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp;
+ Người chỉ huy đơn vị quân đội độc lập cấp trung đoàn và tương đương; người chỉ
huy đồn biên phòng ở hải đảo và biên giới;
+ Người chỉ huy tàu bay, tàu biển, khi tàu bay, tàu biển đã rời khỏi sân bay, bến
cảng.
-Thủ tục bắt người trong trường hợp khẩn cấp
Thủ tục bắt người trong trường hợp khẩn cấp về cơ bản cũng được BLTTHS quy
định và áp dụng tương tự như thủ tục bắt bị can, bị cáo để tạm giam nhưng có một
số điểm khác.
+ Thứ nhất, lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp không cần sự phê chuẩn của
Viện kiểm sát cùng cấp trước khi thi hành. Quy đình này nhằm đảm bảo cho việc
bắt đạt hiệu quả và kịp thời, đúng như tên gọi “khẩn cấp” của trường hợp bắt người
này. Việc phải có phê chuẩn của Viện kiểm sát đối với lệnh bắt khẩn cấp trước khi
thi hành sẽ là một sự trì hoãn làm mất đi tính chất cấp bách của trường hợp bắt
người này.
+ Thứ hai, sau khi bắt người, việc bắt khẩn cấp phải được báo ngay cho Viện kiểm
sát cùng cấp bằng văn bản kèm theo tài liệu liên quan đến việc bắt khẩn cấp để xét



trường hợp người phạm tội đang thực hiện nên đã chạy trốn và bị đuổi bắt. Trong
trường hợp này, việc đuổi bắt phải liền ngay sau khi chạt trốn thì mới có sơ sở xác
định đúng người phạm tội tránh bắt nhầm phải người không thực hiện tội phạm.
-Thẩm quyền, thủ tục bắt người phạm tội quả tang
Do tính cấp bách cần phải bắt ngay người phạm tội quả tang để kịp thời ngăn chặn
hành vi phạm tội hoặc hành vi trốn tránh pháp luật, cũng như để phát huy tính tích
cực của nhân dân trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, thẩm quyền bắt người
phạm tội quả tang được pháp luật tố tụng hình sự quy định cho bất kỳ người nào.
Khoản 1 Điều 82 BLTTHS quy định : “Đối với người đang thực hiện tội phạm hoặc
ngay sau khi thực hiện tội phạm thì bị phát hiện hoặc đang bị đuổi bắt, cũng như
người đang bị truy nã thì bất kỳ người nào cũng có quyền bắt và giải ngay đến cơ
quan Công an, Viện kiểm sát hoặc Uỷ ban nhân dân nơi gần nhất. Các cơ quan này
phải lập biên bản và giải ngay người bị bắt đến cơ quan Điều tra có thẩm quyền”.
Việc bắt người phạm tội quả tang không cần lệnh của cá nhân hoặc cơ quan, tổ chức
nào.
Nhằm đảm bảo an toàn cho những người tham gia bắt người phạm tội quả tang,
khoản 2 Điều 82 BLTTHS quy định: “Khi bắt người phạm tội quả tang hoặc người
đang bị truy nã thì người nào cũng có quyền tước vũ khí, hung khí của người bị
bắt”.


b, Bắt người đang bị truy nã
Người đang bị truy nã là người đã thực hiện hành vi phạm tội, đang trốn tránh việc
điều tra, truy tố, xét xử thi hành án và bị lùng bắt ráo riết theo quy định truy nã của
Cơ quan điều tra được thông báo trên các phương tiện truyền thông đại chúng, niêm
yết công khai tại trụ sở chính quyền xã, phường, thị trấn và các nơi công cộng.
Trong thực tế việc ngăn chặn ngay người đang bị truy nã trốn tránh pháp luật cũng
mang tính chất cấp bách như đối với việc ngăn chặn người phạm tội quả tang nên
BLTTHS quy định thẩm quyền, thủ tục bắt người đang bị truy nã cũng được áp
dụng như bắt người phạm tội quả tang.

bị bắt, người thi hành lệnh bắt và người chứng kiến phải cùng ký tên vào biên bản,
nếu ai có ý kiến khác hoặc không đồng ý với nội dung biên bản thì có quyền ghi vào
biên bản và ký tên.
Việc tạm giữ đồ vật, tài liệu của người bị bắt phải được tiến hành theo quy định của
Bộ luật này.
2.Khi giao và nhận người bị bắt, hai bên giao và nhận phải lập biên bản.
Ngoài những điểm đã quy định tại khoản 1 Điều này, biên bản giao nhận còn phải
ghi rõ việc bàn giao các biên bản lấy lời khai, đồ vật, tài liệu đã thu thập được, tình
trạng sức khoẻ của người bị bắt và mọi tình tiết xảy ra lúc giao nhận.


Điều 85. Thông báo về việc bắt
Người ra lệnh bắt, Cơ quan điều tra nhận người bị bắt phải thông báo ngay cho gia
đình người đã bị bắt, chính quyền xã, phường, thị trấn hoặc cơ quan, tổ chức nơi
người đó cư trú hoặc làm việc biết. Nếu thông báo cản trở việc điều tra thì sau khi
cản trở đó không còn nữa, người ra lệnh bắt, Cơ quan điều tra nhận người bị bắt
phải thông báo ngay.
4. Bắt người chưa thành niên
Theo quy định tại Điều 68 BLHS thì người chưa thành niên là người từ đủ 14 tuổi
đến dưới 18 tuổi.
Thứ nhất, bắt bị can, bị cáo là người chưa thành niên phạm tội để tạm giam. Tức là
sau khi có lệnh tạm giam hoặc quyết định của cơ quan hoặc người có thẩm quyền
theo quy định của pháp luật.
Căn cứ bắt bị can, bị cáo là người chưa thành niên, ngoài quy định tại Điều 80
BLTTHS về những trường hợp chung bắt tạm giam bị can, bị cáo, BLTTHS đã quy
định thêm về trường hợp bắt bị can, bị cáo là người chưa thành niên tại Điều 303.
-Điều kiện để bắt bị cáo là người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến 16 tuổi là:
+ Có lệnh bắt của người có thẩm quyền;
+ Người chưa thành niên bị bắt để tạm giam phải là bị can, bị cáo phạm tội về tội
phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc phạm tội đặc biệt nghiêm trọng.

quyết định. Như vậy, việc bắt Đại biểu Quốc hội phải tuân theo các quy định trong
Hiến pháp. Hơn nữa, tại Điều 58 Luật tổ chức quốc hội 20/12/2001 cũng có quy
định: “Việc đề nghị bắt giam, truy tố, khám xét nơi ở và nơi làm việc của Đại biểu
Quốc hội thuộc thẩm quyền của Viện kiểm sát nhân dân tối cao”.
b, Đại biểu hội đồng nhân dân các cấp
Việc bắt đối với các đại biểu này phải tuân theo quy định tại Điều 44 Luật tổ chức
Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân ngày 23/11/2003:
“Trong thời gian Hội đồng nhân dân họp, nếu không được sự đồng ý của Chủ tọa kỳ
họp thì không được bắt giữ đại biểu Hội đồng nhân dân. Nếu vì phạm tội quả tang
hoặc trong trường hợp khẩn cấp mà đại biểu Hội đồng nhân dân bị tạm giữ thì cơ
quan ra lệnh tạm giữ phải báo cáo ngay với Chủ tọa kỳ họp.
Giữa hai kỳ họp Hội đồng nhân dân, nếu cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra lệnh
tạm giữ đại biểu Hội đồng nhân dân thì phải thông báo cho Chủ tịch Hội đồng nhân
dân cùng cấp”.
c, Các đối tượng khác
Các đối tượng khác như: đảng viên; cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân; người có
chức sắc trong các tôn giáo; người thủ lĩnh, người có danh tiếng, có uy tín lớn trong
các dân tộc ít người; tri thức, nhân sĩ có tên tuổi, văn nghệ sĩ có tiếng tăm được
trong nước và thế giới chú ý tới và người nước ngoài. Việc bắt những “đối tượng
đặc biệt” này được quy định trong một số văn bản pháp luật của Nhà nước, văn bản
của Đảng và Bộ Công an, như: Chỉ thị số 52-CT/TW ngày 16/3/2000 của Bộ Chính
trị về phạm vi, trách nhiệm, quyền hạn giữa các cấp ủy Đảng với Đảng ủy Công an,
Ban cán sự Đảng Viện Kiểm sát nhân dân, Ban cán sự Đảng Tòa án nhân dân trong


công tác bảo vệ Đảng và xử lý tội phạm liên quan đến cán bộ, đảng viên; Hướng
dẫn số 05-HD/NCTW ngày 15/01/2001 của Ban Nội chính Trung ương về sự lãnh
đạo của Đảng đối với công tác xử lý tội phạm theo tinh thần chỉ thị số 52-CT/TW
ngày 16/3/2000 của Bộ Chính trị về việc bắt giữ các đối tượng đặc biệt. Vì vậy
chúng tôi thiết nghĩ cần phải ban hành văn bản hướng dẫn thống nhất, chi tiết việc

quần chúng nhân dân tích cực tham gia công tác đấu tranh phòng và chống tội
phạm.
Bốn là, cách quy định về bắt người chưa thành niên
-Nếu căn cứ vào quyết định tại khoản 1, 2 Điều 303 BLTTHS thì không thể bắt
khẩn cấp người chưa thành niên phạm tội khi có căn cứ quy định tại các điểm b và
c khoản 1 Điều 81 BLTTHS. Nếu như theo các quy định trên thì rất khó khăn cho
việc điều tra vụ án.
-Quy định tại Điều 82 và Điều 303 có sự mâu thuẫn. Nếu phải có đủ căn cứ quy
định tại Điều 303 BLTTHS thì quy định về việc bắt người chưa thành niên phạm tội
quả tang hoặc đang bị truy nã sẽ mất đi ý nghĩa kịp thời phát hiện và xử lý tội phạm.

Năm là, đối với những quy định bắt người nước ngoài.
-Khi tiến hành bắt khẩn cấp hoặc bắt bị can để tạm giam đối với họ phải tuân theo
theo quy định của luật Tố tụng hình sự như: đọc và giải thích lệnh bắt, hoạt động
này thường phải có người phiên dịch. Khi thi hành lệnh bắt khẩn cấp cũng rất khó
thực hiện, vì trường hợp bắt này mang cấp tính cấp bách, người phiên dịch của ta
còn ít, khả năng ngoại ngữ của lực lượng tiến hành bắt còn hạn chế. Vì vậy, vấn đề
đọc lệnh; giải thích quyền và nghĩa vụ của người bị bắt chỉ mang tính hình thức, đối


tượng bị bắt không hiểu được họ có quyền và nghĩa vụ gì khi tham gia Tố tụng hình
sự.
-Hai là, Điều 24 BLTTHS cho phép người tham gia tố tụng được quyền dùng tiếng
nói và chữ viết của dân tộc mình, vì thế một số đối tượng người nước ngoài đã lợi
dụng điểm này, dù biết tiếng Anh nhưng họ vẫn cứ dùng ngôn ngữ bản địa giao dịch
với cơ quan điều tra. Người phiên dịch của nước ta chủ yếu dùng tiếng Anh, Nga,
Pháp, Trung Quốc; các thứ tiếng khác như: Thái Lan, Pakistan, Iran, Nigieria,
Ghana, Congo… rất ít người phiên dịch. Khi không giao dịch được thì khó khăn
cho việc thu thập tài liệu, chứng cứ ban đầu để bắt người phạm tội. Có trường hợp
quần chúng bắt người nước ngoài phạm tội quả tang giao cho cơ quan Công an, do

hợp: Bị can, bị cáo bỏ trốn và bị bắt theo lệnh truy nã; bị can, bị cáo được áp dụng
biện pháp ngăn chặn khác nhưng tiếp tục phạm tội hoặc cố ý gây cản trở nghiêm
trọng đến việc điều tra, truy tố, xét xử;bị can, bị cáo phạm tội xâm phạm an ninh
quốc gia và có đủ căn cứ cho rằng nếu không tạm giam đối với họ thì sẽ gây nguy
hại đến an ninh quốc gia”.
-Khoản 3 Điều 80 BLTTHS quy định “Không được bắt người vào ban đêm, trừ
trường hợp bắt khẩn cấp, phạm tội quả tang hoặc bắt người đang bị truy nã quy định
tại các Điều 81 và Điều 82 của Bộ luật này” theo cách quy định này có tính chất
thừa nội dung nên bỏ cụm từ “trừ trường hợp bắt khẩn cấp, phạm tội quả tang hoặc
đang bị truy nã”
-Quy định bổ sung trong khoản 4 Điều 81 với nội dung “đối với trường hợp quy
định tại điểm b, c khoản 2 Điều luật này, thẩm quyền để xét phê chuẩn lệnh bắt
khẩn cấp là Viện Kiểm sát nơi có sân bay hoặc bến cảng trở về đầu tiên hoặc nơi tàu
bay, tàu biển đó được đăng ký” .


-Quy định điều 303 về bắt người chưa thành niên nên chỉnh sửa để phù hợp với
công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trên thực tế.
-Quy định về bắt người nước ngoài
+ Quy định rõ hơn thủ tục xử lý đối với người được hưởng quyền miễn trừ ngoại
giao có phạm tội quả tang (ai lập biên bản phạm tội quả tang, ai thu giữ vật chứng,
thủ tục tiến hành như nào?). Bộ Công an cần ban hành một quy trình quy định về:
việc tiếp nhận tin báo về tội phạm có yếu tố nước ngoài, thủ tục xử lý và giải quyết
các nguồn tin trên cho đến khi kết thúc hồ sơ, chuyển vụ án tới Viện Kiểm sát để đề
nghị truy tố. Cần có quy định riêng, nới rộng hơn về thời gian kiểm tra, xác minh
nguồn tin về tội phạm do người nước ngoài thực hiện.
+ Công an các địa phương cần tăng cường các biện pháp nghiệp vụ để quản lý tốt
các đối tượng là người nước ngoài. Thực hiện tốt việc này giúp cho chúng ta quản
lý được các đối tượng có biểu hiện phạm tội, bắt đối tượng theo quyết định truy nã
đạt kết quả tốt.