Những rào cản trong thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết ở nước ta

MỤC LỤC
MỤC LỤC.............................................................................................................1
II.Những rào cản trong quá trình thực tiễn áp dụng pháp luật về quyền hiến xác,
bộ phận cơ thể sau khi chết...................................................................................4
1.Rào cản về mặt pháp lý..................................................................................4
2.Rào cản từ yếu tố tôn giáo, tâm lý..................................................................6
3.Rào cản về kinh tế - xã hội.............................................................................8
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................12

Nguyễn Hà Linh – N06 Nhóm 08

1


Những rào cản trong thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết ở nước ta

I. Khái quát về điều kiện hiến xác, hiến bộ phận cơ thể sau khi chết ở
2

Việt Nam hiện nay
1. Bộ luật Dân sự năm 2005
Việc thừa nhận và quy định quyền hiến xác, hiến bộ phận cơ thể, gắn liền với
việc thừa nhận và quy định các điều kiện hiến xác, bộ phận cơ thể. Quyền hiến
xác, bộ phận cơ thể được thừa nhận là cơ sở cũng như căn cứ để các nhà làm
luật quy định một cách cụ thể và chặt chẽ về các điều kiện hiến xác, bộ phận cơ
thể người. Mặt khác, việc quy định chặt chẽ, cụ thể các điều kiện hiến xác, bộ
phận cơ thể người sẽ giúp mọi người thực hiện tốt hơn quyền được hiến của
mình.
Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Cá nhân có quyền hiến bộ

để hiến xác, bộ phận cơ thể thì khả năng nhận thức và điều khiển hành vi là dấu
hiệu định tính để xác định xem cá nhân đã hoàn thiện về mặt tâm lý, về khả
năng nhận thức hay chưa.
2.2. Điều kiện về sức khỏe
Việc hiến mô, bộ phận cơ thể nói chung cũng như việc hiến xác, bộ phận cơ
thể sau khi chết nói riêng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc mang lại hay
kéo dài sự sống cho người bệnh. Để bảo đảm tính mạng, sức khoẻ cũng như tinh
thần cho người hiến, Luật đã đưa ra những quy định về hiến xác, bộ phận cơ thể
sau khi chết phải được kiểm tra sức khoẻ, tuy nhiên lại chưa quy định cụ thể
người hiến cần phải đáp ứng được điều kiện gì về sức khoẻ. Nhưng theo quy
định tại Quyết định số 43/2007/QĐ-BYT của Bộ Y tế về việc thực hiện kỹ thuật
cấy ghép thận, gan… cho người bệnh thì trong Quyết định này có chỉ rõ là người
hiến về sức khoẻ không bị mắc các bệnh nan y như: viêm gan B, nhiễm HIV,…
Bên cạnh các quy định về điều kiện hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác sau khi
chết, cơ sở y tế có thẩm quyền để có thể lấy được xác, bộ phận cơ thể người hiến
sau khi chết, Luật cũng xác định thêm một số điều kiện khác như: điều kiện xác
định chết não, liệu có cần sự đồng ý của gia đình người hiến không trong trường
hợp người thân của họ muốn hiến xác, bộ phân cơ thể? Trong Luật quy định
người từ đủ 18 tuổi trở lên mà tự nguyện làm đơn hiến xác, hiến bộ phận cơ thể
sau khi chết thì không cần sự đồng ý của gia đình.
Nguyễn Hà Linh – N06 Nhóm 08

3


Những rào cản trong thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết ở nước ta

Điều 5 của Luật quy định người hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống cũng
như sau khi chết đều là người phải từ đủ 18 tuổi trở lên tự nguyện làm đơn đăng
ký hiến. Tuy nhiên, Luật cũng quy định trong trường hợp người chết không có

4


Những rào cản trong thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết ở nước ta

cản trong thực tiễn áp dụng pháp luật về vấn đề này, gây ra nhiều khó khăn và
5

nảy sinh nhiều vướng mắc.
- Các quy định về độ tuổi và năng lực hành vi của người hiến xác, bộ phận
cơ thể sau khi chết.
Luật hiến, lấy, ghép mô bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác 2006 quy định
độ tuổi để cá nhân có thể thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết
phải từ đủ 18 tuổi trở lên, điều này có nghĩa là cá nhân dưới 18 tuổi không đủ
điều kiện thực hiện quyền hiến. Quy định này đã có những điểm hạn chế. Ví dụ
như trong thực tế lập pháp và hoạt động thực tiễn ở Việt Nam cũng đã quy định
cho những cá nhân dưới 18 tuổi những quyền và nghĩa vụ như người đủ 18 tuổi
như trong BLDS 2005, các cá nhân từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi cũng có thể tự
chịu trách nhiệm trong một số loại hợp đồng khi tham gia giao dịch. Nhiều
trường hợp các em trong độ tuổi từ 15 đến dưới 18 tuổi bị bệnh hiểm nghèo,
trước khi qua đời mong muốn làm một việc có ích cho cộng đồng nhưng không
thể thực hiện được. Đây là một điều đã tạo ra sự cứng nhắc, cản trở việc thực
hiện quyền này của cá nhân.
Ngoài ra, Luật hiến, lấy, ghép mô bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác 2006
còn yêu cầu ngoài điều kiện về độ tuổi chủ thể hiến phải đáp ứng điều kiện về
năng lực hành vi, chủ thể hiến phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Mọi
trường hợp mất năng lực hành vi, bị hạn chế năng lực hành vi đều không đủ điều
kiện để thực hiện quyền hiến. Tuy nhiên vấn đề đặt ra ở đây chính là nếu như
những người có quyền, lợi ích liên quan của người này không có yêu cầu ra Tòa
án tuyên bố người hiến mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi, thì những người

nhiều khó khăn, cản trở việc thực hiện có hiệu quả quyền hiến xác, bộ phận cơ
thể người sau khi chết.
2. Rào cản từ yếu tố tôn giáo, tâm lý
Sự cản trở từ các yếu tố tâm lý, phong tục tập quán, tôn giáo và hạn chế trong
nhận thức của người dân về quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết.
Người Việt Nam nói riêng và người Á Đông nói chung nặng về quan niệm
mai tang “Chết phải toàn thây”, việc tang ma cho người chết rất được coi trọng.
Việc lấy xác, bộ phận cơ thể người chết để ghép cho người khác hoặc nghiên
Nguyễn Hà Linh – N06 Nhóm 08

6


Những rào cản trong thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết ở nước ta

cứu giảng dạy là điều tối kỵ. Chính vì những quan niệm này mà đã cản trở lớn
đến việc thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết. Việc hiến xác,
bộ phận cơ thể không chỉ là một quyết định khó khăn đối với người hiến mà còn
có thể tác động lớn về mặt tinh thần đối với gia đinh, với những người thân
thích. Trên thực tế đã có nhiều trường hợp người hiến quyết định hiến xác, bộ
phận cơ thể nhưng sau đó, do nhân thân của họ không đồng ý bởi suy nghĩ sẽ
ảnh hưởng đến thi thể, ảnh hưởng đến tập quán mai tang, nghi lễ tôn giáo mà rất
ít trường hợp có thể lấy được xác hay bộ phận cơ thể của người những người
chết đó. Một khó khăn nữa, đó chính là việc đa phần người Việt Nam chết tại
nhà, dẫn đến sự hợp tác từ phía gia đình người hiến trở thành vấn đề trọng tâm.
Điều này thực sự là một cản trở rất lớn đối với cơ sở tiếp nhận xác, ảnh hưởng
đến hiẹu quả của việc thực hiện quyền hiến. Cũng không thể đặt ra việc cưỡng
chế trong những trường hợp này bở lẽ vấn đề này hết sức nhạy cảm, chịu ảnh
hưởng nặng nề của tâm lý, phong tục tập quán và nhiều khi các yếu tố này còn
có sức mạnh hơn cả những quy định của pháp luật.

có điều kiện quan tâm hơn đến quyền lợi của người dân, nhiều quyền nhân thân
mới được ghi nhận, trong đó có quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết.
Kinh tế phát triển, chúng ta có điều kiện đầu tư về trang thiết bị, khoa học kỹ
thuật phục vụ cho việc cấy ghép bộ phận cơ thể, việc hiến và lấy xác được
nhanh chóng và hiệu quả, đồng thời tay nghề của đội ngũ y bác sỹ cũng được
bồi dưỡng và nâng cao, có cơ hội tiếp thu nhiều hơn nữa thành tựu y học của thế
giới, đảm bảo cho các ca ghép mô, bộ phận cơ thể có khả năng thành công cao
hơn.
Việt Nam hiện nay vẫn đứng trong nhóm nước đang phát triển, với tiềm lực
ngân sách nhà nước còn hạn chế, dẫn đến việc đầu tư cho các trang thiết bị, khoa
học kỹ thuật phục vụ cho việc cấy ghép bộ phận cơ thể hoặc hiến và lấy xác vẫn
còn nhiều hạn chế.
III.

Một số kiến nghị
1.

Về trình tự, thủ tục đối với người hiến xác, bộ phận cơ thế sau khi

chết
Cần phải sớm có quy định pháp luật về trình tự thủ tục đối với việc hiến mô,
bộ phận cơ thể người cho mục đích nghiên cứu khoa học cũng như quy định về
điều kiện đối với các tổ chức nhận xác, bộ phận cơ thể người để nghiên cứu
Nguyễn Hà Linh – N06 Nhóm 08

8


Những rào cản trong thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết ở nước ta


3.

Về sức khỏe đối với người hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết
Nguyễn Hà Linh – N06 Nhóm 08

9


Những rào cản trong thực hiện quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết ở nước ta

Sức khỏe là điều kiện vô cùng quan trọng đối với người hiến trong quá trình
hiến mô, bộ phận cơ thể người nhằm cứu chữa người bệnh. Do vậy có thể dễ
dàng nhận thấy sức khỏe là điều kiện tiên quyết và quan trọng đối với mục đích
cứu chữa bệnh, bởi nó không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người hiến mà nó
còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người nhận ghép. Tuy vậy, nếu sử dụng xác,
bộ phận cơ thể vào mục đích nghiên cứu khoa học thì không nhất thiết phải bắt
buộc điều kiện về sức khỏe của người hiến, bởi vì đích cuối cùng của nghiên
cứu khoa học là nhằm tìm nguyên nhân và cách thức phòng ngừa bệnh tật để
cứu chữa người bệnh. Vì vậy, dù là người có bệnh hay không có bệnh mà hiến
xác, bộ phận cơ thể sau khi chết nhằm mục đích giảng dạy và nghiên cứu khoa
học thì đều có thể nhận được.
4. Một số kiến nghị liên quan khác
Bên cạnh những kiến nghị trên để hoàn thiện pháp luật về điều kiện hiến xác,
bộ phận cơ thể người sau khi chết, chúng ta cần phải quan tâm đến những vấn đề
sau:
• Nên nghiên cứu quy định về điều kiện và trình tự, thủ tục cho phép người
bị tuyên tử hình có quyền hiến xác, bộ phận cơ thể của mình sau khi chết, đây là
một việc làm rất nhân văn và mang tính nhân đạo sâu sắc. Vì thế nên có quy
định về điều kiện hiến xác, bộ phận cơ thể đối với tử tù trong trường hợp họ
muốn hiến, ngoài những điều kiện chung về độ tuổi, năng lực nhận thức, sức


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật dân sự (tập 1), Nxb. CAND, 2009
2. Bộ luật dân sự 2005
3. Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể 2006
4. Bùi Đức Hiển, Quy định về điều kiện hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi
chết, Tạp chí Nghiên cứu pháp luật, 2009
5. Nguyễn Thị Hương, Quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết, Khóa
luận tốt nghiệp, 2011
6. Phùng trung tập (CNĐT), Quyền hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác
của cá nhân – một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Đề tài nghiên cứu khoa
học, 2011

Nguyễn Hà Linh – N06 Nhóm 08

12