LỜI MỞ ĐẦU
Chi ngân sách nhà nước là một trong những hoạt động quan trọng của quản lý ngân
sách nhà nước. Việc thực hiện đúng đắn các quy định của pháp luật về chi ngân sách nhà
nước ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của nhà nước trong việc thực hiện chức
năng, nhiệm vụ của mình. Góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội đất
nước. Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, trong phạm vi bài tập nhóm, nhóm em xin lựa
chọn đề tài: “Tìm hiểu về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi NSNN và
đưa ra ý kiến đánh giá pháp lý của nhóm thực hiện”.

NỘI DUNG
I. Quy định của pháp luật hiện hành về chi ngân sách nhà nước
1. Khái niệm:
- Ngân sách nhà nước:
Ngân sách nhà nước được hiểu là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước đã được
cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực
hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước (Điều 1 Luật ngân sách nhà nước 2002).
- Chi ngân sách nhà nước:
Hiện nay, pháp luật chưa đưa ra cách hiểu thống nhất về khái niệm chi ngân sách nhà
nước mà khái niệm này mới được thể hiện dưới dạng liệt kê tại Khoản 2 Điều 2 Luật
NSNN 2002. Theo đó, Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả
nợ của nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật”.
Tuy nhiên, từ quy định trên của pháp luật, có thể hiểu: chi ngân sách nhà nước là quá
trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước theo dự toán ngân sách nhà nước đã
được chủ thể có quyền lực quyết định nhằm duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước và
đảm bảo nhà nước thực hiện được các chức năng của mình1.
Như vậy có thể thấy: hoạt đông thu ngân sách nhà nước vừa là tiền đề vừa là cơ sở
cho việc thực hiện chi ngân sách nhà nước. Vì vậy, phạm vi và quy mô của hoạt động chi
ngân sách nhà nước phụ thuộc một phần vào kết quả hoạt động thu ngân sách nhà nước.
2. Phương thức chi ngân sách nhà nước
Pháp luật hiện hành ghi nhận hai phương thức chi ngân sách nhà nước là chi theo hạn
mức (theo dự toán kinh phí) và chi theo lệnh chi tiền:

- Nguyên tắc Nhà nước và nhân dân cùng làm trong việc bố trí các khoản chi của
ngân sách nhà nước, nhất là những khoản chi mang tính phúc lợi xã hội: Theo đó, khi
quyết định các khoản chi ngân sách cho một công việc cụ thể, cần phải cân nhắc khả năng
huy động các nguồn vốn, giảm nhẹ gánh nặng cho ngân sách nhà nước như huy động các
nguồn tài trợ, đóng góp trong dân, đặc biệt là với khoản chi mang tính phúc lợi xã hội.
Bên cạnh những nguyên tắc trên, hoạt động chi ngân sách nhà nước còn phải tuân thủ
một số nguyên tắc khác như: phân biệt rõ nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội của các cấp
theo quy định của pháp luật để bố trí các khoản chi phù hợp; nguyên tắc kết hợp chặt chẽ
với khối lượng tiền tệ có mặt trong lưu thông và một số phạm trù giá trị khác;…
4. Các điều kiện về chi ngân sách nhà nước.
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 5 Luật ngân sách nhà nước 2002 và Điều 51 Nghị
định 60/2003/NĐ-CP, hoạt động chi ngân sách nhà nước phải đáp ứng đủ 3 điều kiện sau:
Thứ nhất, khoản chi dự định thực hiện phải được ghi nhận trong dự toán ngân sách
nhà nước phân bổ cho đơn vị nhận kinh phí.
Xuất phát từ sự đa dạng trong các lĩnh vực chi ngân sách nhà nước nên khoản chi dự
định phải được ghi nhận trong chỉ tiêu phân bổ tổng thể và phân bổ trong từng nhóm mục
tiêu trong mục lục ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, điều kiện này có một số trường hợp
ngoại lệ:
- Khi dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ dự toán ngân sách chưa được cơ quan có
thẩm quyền quyết định, cơ quan Tài chính và Kho bạc nhà nước có thể tạm cấp kinh phí
cho các nhiệm vụ chi: Chi lương và các khoản có tính chất tiền lương; Chi nghiệp vụ phí
và công vụ phí; Một số khoản chi cần thiết khác để đảm bảo hoạt động của bộ máy, trừ các
khoản mua sắm trang thiết bị, sửa chữa; Chi cho dự án chuyển tiếp thuộc các chương trình
quốc gia; Chi bổ sung cân đối cho ngân sách cấp dưới. Mức tạm cấp hàng tháng tối đa
không quá mức chi bình quân 01 tháng của năm trước (Đ45 Nghị định 60/2003/NĐ-CP).
- Khi chi từ nguồn tăng thu so với dự toán được giao và từ nguồn dự phòng ngân sách
theo quyết định của cấp có thẩm quyền.
Thứ hai, khoản chi phải đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan có thẩm
quyền của nhà nước quy định. Theo đó, cần lưu ý các định mức, chế độ, tiêu chuẩn được
2

+ Cơ quan tài chính lập và tổng hợp dự toán chi Ngân sách nhà nước của các bộ,
ngành, địa phương; thẩm tra việc phân bổ dự toán ngân sách cho các đơn vị sử dụng Ngân
sách nhà nước; Kiểm tra mục đích, tính chất của từng khoản chi, kiểm tra điều kiện chi
trước khi ra lệnh xuất quỹ;
+ Kho bạc nhà nước kiểm tra hồ sơ chi của đơn vị sử dụng Ngân sách nhà nước.
- Kiểm soát chi Ngân sách nhà nước được tiến hành trong suốt quá trình chi.
+ Kiểm soát trước khi chi (kiểm tra, xác nhận chi) là việc kiểm tra, kiểm soát của cơ
quan nhà nước có thẩm quyền về các điều kiện chi trước khi thực hiện việc thanh toán, chi
trả từ quỹ Ngân sách nhà nước cho các đơn vị thụ hưởng kinh phí.
+ Kiểm soát trong khi chi là quá trình kiểm soát việc thanh toán các khoản chi của
Ngân sách nhà nước cho các đơn vị thụ hưởng. Đây là bước xác định phương thức cấp
phát, thanh toán, đơn vị thụ hưởng Ngân sách nhà nước được hưởng phương thức chi nào.
+ Kiểm soát sau khi chi là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiểm tra trình hình
sử dụng kinh phí Ngân sách nhà nước của các cơ quan, đơn vị sử dụng Ngân sách nhà
nước thông qua các báo cáo kế toán, quyết toán. Việc kiểm soát sau khi chi nhằm chấn
2

Theo trường đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Ngân sách Nhà nước, Hà Nôi 2010

3


chỉnh việc sử dụng kinh phí của các đơn vị sử dụng ngân sách đảm bảo việc sử dụng đúng
mục đích đồng thời ngăn chặn tham ô, lãng phí làm thất thoát tài sản của nhà nước.
- Kiểm soát chi Ngân sách nhà nước được tiến hành trong quá trình hạch toán kế
toán và báo cáo chi Ngân sách nhà nước.
Căn cứ vào chế độ hạch toán nhà nước hiện hành Kho bạc nhà nước tổ chức thực hiện
hạch toán kế toán chi Ngân sách nhà nước.
Định kỳ tháng, quý, năm các đơn vị sử dụng Ngân sách nhà nước lập báo cáo tình
hình thực hiện dự toán chi ngân sách đã được giao có xác nhận của Kho bạc nhà nước nơi

nước năm 2011.
CÂN ĐỐI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NĂM 20113
(Kèm theo Quyết định số 3212 /QĐ-BTC ngày 08/12/2010
3

http://www.mof.gov.vn/portal/page/portal/mof_vn/1351583/2126549?p_folder_id=2201669&p_recurrent_news

4


của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc công bố công khai số liệu dự toán NSNN năm
2011)
Đơn vị tính: Tỷ đồng
STT
A
1

Chỉ tiêu

Dự toán năm 2011

TỔNG THU CÂN ĐỐI NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC
Thu nội địa

595,000
382,000

2


Chi trả nợ và viện trợ

86,000

3

Chi thường xuyên

442,100

4

Chi cải cách tiền lương

27,000

5

Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính

100

6

Dự phòng

18,400

D


5


giá bình quân đạt 77 USD/thùng. Thu viện trợ không hoàn lại: 5.000 tỷ đồng, bằng dự toán
năm 2010.
Tổng hợp chung, dự toán thu cân đối ngân sách Nhà nước năm 2011 là 595.000 tỷ
đồng, tăng 12,7% so ước thực hiện năm 2010. Về cơ cấu thu tiếp tục chuyển biến tích cực:
năm 2011, dự toán thu nội đia chiếm 64,2% tổng thu ngân sách Nhà nước (ước thực hiện
năm 2010 là 62,5%), qua đó góp phần tăng tính ổn định và bền vững của ngân sách Nhà
nước.
Dự toán chi ngân sách nhà nước năm 2011 là 725.600 tỷ đồng. Trong đó chi đầu tư
phát triển là 152.000 tỷ đồng, tăng 21,1% (26.500 tỷ đồng) so dự toán năm 2010, chiếm
20,9% tổng chi ngân sách nhà nước để thực hiện các nhiệm vụ đảm bảo an sinh xã hội và
phát triển kinh tế.
Dự toán chi trả nợ, viện trợ: bố trí 86.00 tỷ đồng, tăng 22,4% so dự toán năm 2010,
chiếm 11,9% tổng chi ngân sách nhà nước để đảm bảo chi trả các khoản nợ trong và ngoài
nước đến hạn.
Dự toán chi thường xuyên là 442.100 tỷ đồng, tăng 18,1% so với dự toán năm 2010,
chiếm 60,9% tổng chi ngân sách nhà nước, kể cả chi điều chỉnh tiền lương trong năm 2011
thì chiếm 64,6% tổng chi ngân sách nhà nước.
Dự phòng ngân sách nhà nước: bố trí 18.400 tỷ đồng, bằng 2,6% tổng chi ngân sách
nhà nước.
Để phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và khả năng trả nợ trong năm tới,
Chính phủ đã trình Quốc hội quyết đinh mức bội chi ngân sách nhà nước năm 2011 là
120.600 tỷ đồng,bằng 5,3%GDP.
Như vậy qua một số kết quả đạt được trong vấn đề chi ngân sách nhà nước đã cho
thấy chi ngân sách nhân sách nhà nước đã từng bước được cơ cấu lại theo xu hướng xóa bỏ
bao cấp, thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, tăng cho đầu tư phát triển xã hội và
cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, xóa đói giảm nghèo, phát triển nông nghiệp và
nông thôn, bảo vệ môi trường, nâng cao năng lực quản lí, đảm bảo chi ngân sách nhà nước

- Tư vấn thiết kế: Tổng công ty Tư vấn thiết kế Giao thông vận tải (TEDI).
Tính hiệu quả của việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước thể hiện
qua dự án đường cao tốc Láng – Hòa Lạc:
Thứ nhất, về tính hiệu quả trong việc tuân thủ các quy định của pháp luật về chi ngân
sách nhà nước của các chủ thể có thẩm quyền thực hiện hoạt động quản lý, cấp phát thanh
toán các khoản chi ngân sách nhà nước, có thể thấy, các chủ thể này đã thực hiện khá tốt
những nhiệm vụ đặt ra. Cụ thể, ngay từ những bước ban đầu, Chính phủ đã xác định được
chi dự án xây dựng đường Láng – Hòa Lạc là vô cùng cần thiết, phục vụ trực tiếp cho hoạt
động đầu tư phát triển kinh tế - xã hội. Dự án hoàn thành sẽ góp phần phát triển đô thị và
kinh tế cho Hà Nội, tạo đà phát triển kinh tế cho cả vùng Tây bắc của Tổ quốc. Đây chính
là mục tiêu của Đảng và nhà nước ta, góp phần phát triển kinh tế một cách toàn diện. Thực
tế, sau khi con đường được đưa vào ứng dụng đã giải quyết được vấn đề hiện đại hóa giao
thông của nước ta, công trình cũng thể hiện được món quà của đất nước mừng Thủ đô tròn
1000 năm tuổi.
Theo tinh thần đó, quá trình lên kế hoạch và triển khai thực hiện kế hoạch xây dựng
đường cao tốc Láng – Hòa Lạc cũng cho thấy các chủ thể trách nhiệm đã cân nhắc khả
năng huy động các nguồn vốn khác, giảm nhẹ gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Cụ thể,
dự án được sử dụng từ hai nguồn vốn chính là vốn từ khai thác quỹ đất và vốn từ ngân sách
nhà nước. Ngoài ra, công trình cũng đã huy động được một số vốn đáng kể từ nguồn đóng
góp của các doanh nghiệp, kể cả các nhà đầu tư nước ngoài nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới
và hội nhập kinh tế quốc tế.
Dựa trên mục đích phát triển kinh tế - xã hội nói chung, nâng cấp và cải thiện hệ thống
giao thông trên địa bàn Thủ đô, chào mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long nói riêng, chủ thể
có thẩm quyền trong việc cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước đã thực hiện hoạt động cấp
phát kịp thời, đảm bảo công trình được khởi công đúng tiến độ, không gây khó khăn, ảnh
hưởng cho hoạt động thi công của đơn vị sử dụng ngân sách.
Thứ hai, về tính hiệu quả trong việc tuân thủ pháp luật về chi ngân sách nhà nước của
các đơn vị sử dụng ngân sách, hoạt động các đơn vị này cũng tỏ ra khá hiệu quả. X ác định
rõ đây là công trình trọng điểm có ý nghĩa về các mặt kinh tế - chính trị - xã hội, ngay từ
những ngày đầu của năm, trên công trường, đại diện các đơn vị tham gia dự án là chủ đầu

vốn đầu tư ngày càng tăng dần và lên tới con số là 7.5277 tỉ đồng.
- Về tiến độ, như chúng ta đã nói, đây là công trình khổng lồ nên nó không tránh khỏi
những sai sót, trong đó không thể không nhắc tới vấn đề tiến độ công trình. Khởi công
ngày 20/3/2005, dự án mở rộng và hoàn thiện đường Láng - Hòa Lạc kéo dài hơn 3 năm
mà khối lượng hoàn thành mới chỉ được 40% 8. Tổng thời gian thi công dự tính là 30 tháng
mà thực tế là kéo dài hơn 5 năm.
III . Đánh giá việc thực hiện các quy định của pháp luật về chi ngân sách nhà
nước và phương hướng hoàn thiện pháp luật
1. Những thành tựu đã đạt được
Việc các đơn vị sử dụng ngân sách có tuân thủ các quy định của pháp luật trong hoạt
động chi ngân sách nhà nước hay không ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả chi ngân sách
nhà nước. Nhìn chung hoạt động chi ngân sách nhà nước tương đối bảo đảm các điều kiện
cơ bản của chi ngân sách nhà nước, trong thời gian gần đây nền kinh tế Việt Nam có nhiều
vấn đề nổi cộm: chỉ số giá tiêu dùng, lạm phát ở mức cao; lãi suất, tỉ giá biến động mạnh;
thị trường vàng, ngoại tệ diễn biến phức tạp, làm tăng nguy cơ mất ổn định kinh tế vĩ mô,
gây khó khăn cho sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của người dân,
tác động không tốt đến tâm lí xã hội. Quán triệt tinh thần chỉ đạo của cơ quan có thẩm
quyền trong việc tuân thủ các quy định về chi ngân sách nhà nước , công tác điều hành chi
ngân sách nhà nước năm qua đã đảm bảo theo đúng chủ trương thắt chặt chi tiêu để kiềm
6

http://taisancong.mof.gov.vn/portal/pls/portal/SHARED_APP.UTILS.print_preview?p_page_url=http%3A%2F
%2Ftaisancong.mof.gov.vn%2Fportal%2Fpage%2Fportal%2Fcqlcs
%2F3227578&p_itemid=4482994&p_siteid=33&p_persid=3326059&p_language=vi
7
http://thethaovanhoa.vn/132N20091030065224355T0/thong-xe-cao-toc-trai-tuyen-duong-langhoa-lac.htm
8
http://land.cafef.vn/20090113100325351CA35/sau-3-nam-du-an-lang--hoa-lac-hoan-thanh-chua-duoc-mot-nua.chn

8

9,7%. Đây là mức tăng khá lớn. Nhiều ý kiến trong Ủy ban Tài chính cho rằng, mức tăng
chi trên chưa thể hiện vai trò tích cực của chính sách tài khóa trong việc kiềm chế lạm phát,
ổn định kinh tế vĩ mô. Chi đầu tư phát triển vẫn vượt dự toán và tăng 15,1% (23.000 tỷ
đồng) là mức tăng khá cao, nếu đặt trong bối cảnh đang thực hiện chính sách tài khóa thắt
chặt, giảm đầu tư công thì việc tăng chi nói trên là chưa hợp lý. Khái quát chung về chính
sách chi ngân sách nhà nước năm 2011, Ủy ban đúc kết: chưa thay đổi tích cực về cơ cấu,
chưa đáp ứng yêu cầu phục vụ cho tái cơ cấu nền kinh tế; tình trạng bình quân, dàn trải,
chia cắt và thiếu tập trung vẫn chưa được cải thiện; công tác xã hội hóa còn hạn chế, gánh
nặng ngân sách ngày một gia tăng.
Mặt khác, việc thực hiện chính sách chi chưa chặt chẽ, chi ngân sách tăng khá cao so
với dự toán chưa góp phần vào mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Việc
chấp hành kỉ luật ngân sách không nghiêm, thất thu, gian lận, nợ đọng thuế, kể cả thuế nội
địa và thuế xuất nhập khẩu còn lớn. Số nợ thuế chờ xử lí (chiếm 20% tổng số nợ thuế) tăng
khá nhiều. Bội chi ngân sách vẫn còn cao và là một trong những nhân tố góp phần làm gia
tăng lạm phát. Điều này cũng cảnh báo độ an toàn của ngân sách trong các năm tiếp theo
9


nếu như không chủ động có các biện pháp cải cách để tạo nền tảng tăng nguồn thu cũng
như tăng cường kỷ luật cho ngân sách.
Hai là, Qua thẩm tra báo cáo của Chính phủ, Ủy ban cũng nhận thấy, việc rà soát, cắt
giảm, đình hoãn các dự án khởi công mới chưa được thực hiện nghiêm túc, chưa khắc phục
được tình trạng phân bổ dàn trải. Các công trình trọng điểm, dự án chuyển tiếp chưa thực
sự được ưu tiên bố trí vốn để sớm hoàn thành, đưa vào sử dụng và phát huy hiệu quả, trong
khi nhiều dự án mới chưa thật sự cấp bách vẫn được khởi công, thể hiện chưa thực hiện
nghiêm Nghị quyết số 11 của Chính phủ. Các dự án cắt giảm chủ yếu là các dự án chuẩn bị
đầu tư hoặc mới khởi công; các dự án chưa thực sự cấp bách, hoặc hiệu quả kinh tế thấp
chưa được cắt giảm nhiều.
Ba là, công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về chi
ngân sách còn chưa thực sự đạt hiệu quả. Tình trạng “khép kín” trong quá trình thực hiện

thống nhất, gây khó khăn cho việc tuân thủ các điều kiện chi ngân sách ngân sách nhà
nước đã được pháp luật quy định.
10


Thực trạng trên còn do hiệu lực quản lý, điều hành chưa nghiêm, kỷ luật tài chính còn
lỏng lẻo và thiếu đồng bộ. Quy mô của nền kinh tế cũng có tác động nhất định đến việc
đảm bảo chi ngân sách nhà nước, quy mô ngân sách cũng phải lớn lên và tiềm ẩn rủi ro
trong các khoản chi như tình trạng thất thoát, lãng phí, tham nhũng.
3. Các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động chi ngân sách nhà nước
- Hoàn thiện pháp luật về quy trình lập, chấp hành, quyết toán ngân sách nhà nước.
Đây là ba khâu quan trọng trong quá trinh ngân sách nhà nước. Luật ngân sách nhà nước
đã có những quy định rõ ràng về thời hạn, yêu cầu, nội dung và các trình tự thủ tục lập dự
toán ngân sách. Tuy nhiên trên thực tế còn nhiều bất cập về quy trình lập dụ toán ngân sách
nhà nước.
- Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp lập dự toán ngân sách để tránh tình trạng
thẩm quyền nơi thì thiếu nơi thì chồng chéo.
- Cơ cấu lại các khoản chi ngân sách nhà nước sao cho phù hợp, kịp thời với tình hình
kinh- xã hội. Trong những năm gần đây chi đầu tư có xu huống tăng, tuy nhiên chi đầu tư
phát triển kinh tế phải là số chi đầu tư huy động trong toàn xã hội, không thể lấy từ ngân
sách nhà nước. Chi ngân sách phải được thực hiện theo quan điểm phải gắn với việc xây
dựng đúng cơ cấu chi tối ưu, có tỉ trọng hợp lí giữa chi đầu tư phát triển thường xuyên, chi
trả nợ, chi dự phòng...
- Cần hoàn thiện cơ chế kiểm soát chi chặt chẽ để các chủ thể sử dụng ngân sách chấp
hành nghiêm túc các điều kiện chi trong hoạt động chi ngân sách. Có chế tài tương xứng
với những đơn vị sử dụng ngân sách không chấp hành các tốt các quy định về chi ngân
sách.
Nâng cao mức độ tham gia, kiểm tra giám sát của nhân dân đối với hoạt động chi ngân
sách để các đơn vị sử dụng ngân sách có ý thức hơn trong việc sử dụng nguồn vốn được
cấp đảm bảo các điều kiện chi theo đúng quy định của pháp luật.

thảo luận để tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện, tạo khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, tăng cường hiệu
quả quản lý và sử dụng các nguồn lực của Ngân sách nhà nước và phù hợp với điều kiện
phát triển trong giai đoạn mới. Trên đây là bài phân tích của nhóm chúng tôi.

12


PHỤ LỤC:
1. Phụ lục số 01/CKTC-NSNN
CÂN ĐỐI DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NĂM 2010
(Kèm theo Quyết định số 3234/QĐ-BTC ngày 21/12/2009
của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc công bố công khai số liệu dự toán NSNN năm 2010)
STT
A
1
2
3
4
B
C
1
2
3
4
5
6
D

Đơn vị tính: Tỷ đồng
Chỉ tiêu

70,250
335,560
35,490
100
15,300
119,700
6.20%
119,700
98,700
21,000

E
1
2
Nguồn:
http://www.mof.gov.vn/portal/page/portal/mof_vn/1351583/2126549/2115685/2134514/1523633
0/15237206?p_folder_id=15237279&p_recurrent_news_id=15240150

13


14